Adhyaya 9

Verse 1

लोमश उवाच । एकदा तु सभामध्य आस्थितो देवराट् स्वयम् । लोकपालैः परिवृतो देवैश्च ऋषिभिस्तथा

Lomāśa nói: Một lần kia, chính Chúa tể chư thiên ngự giữa hội trường vương triều, được các Hộ thế phương hướng vây quanh, cùng chư thiên và các bậc hiền thánh (ṛṣi).

Verse 2

अप्सरोगणसंवीतो गंधर्वैश्च पुरस्कृतः । उपगीयमानविजयः सिद्धविद्याधरैरपि

Ngài được các đoàn apsarā hầu cận, được các gandharva tôn vinh đi trước; và những chiến thắng của Ngài đang được ca tụng—bởi các siddha và vidyādhara nữa.

Verse 3

तदा शिष्यैः परिवृतो देवराजगुरुः सुधीः । आगतोऽसौ महाभागो बृहस्पति रुदारधीः

Bấy giờ, được các đệ tử vây quanh, vị đạo sư hiền trí của Thiên vương đã đến—Bṛhaspati cát tường, kiên định trong lòng sùng kính Rudra.

Verse 4

तं दृष्ट्वा सहसा देवाः प्रणेमुः समुपस्थिताः । इंद्रोपि ददृशे तत्र प्राप्तं वाचस्पतिं तदा

Thấy Ngài, chư thiên hiện diện liền cúi mình đảnh lễ. Indra cũng khi ấy trông thấy Vācaspati (Bṛhaspati) đã đến nơi đó.

Verse 5

नोवाच किंचिद्दुर्मेधावचो मानुपुरःसरम् । नाह्वानं नासनं तस्य न विसर्जनमेव च

Nhưng kẻ ngu muội ấy chẳng nói lời nào, không một lời chào đón lịch sự. Hắn không mời, không mời ngồi, cũng chẳng tiễn biệt đúng lễ nghi.

Verse 6

शक्रं प्रमत्तं ज्ञात्वाथ मदाद्राज्यस्य दुर्मतिम् । तिरोधानमनुप्राप्तो बृहस्पती रुषान्वितः

Biết Śakra lơ là và phán đoán sai lệch do say sưa với vương quyền, Bṛhaspati tràn đầy phẫn nộ đã bỏ đi ẩn dật.

Verse 7

गते देवगुरौ तस्मिन्विमनस्काऽभवन्सुराः । यक्षा नागाः सगंधर्वा ऋषयोऽपि तथा द्विजाः

Khi vị đạo sư thần thánh rời đi, các vị thần trở nên buồn bã. Các Dạ-xoa (Yakṣas), Rồng (nāgas), Càn-thát-bà (gandharvas), và cả các hiền nhân cùng tu sĩ Bà-la-môn cũng đều đau buồn.

Verse 8

गांधर्वस्या वसाने तु लब्धसंज्ञो हरिः सुरान् । पप्रच्छ त्वरितेनवै क्व गतो हि महातपाः

Khi nhạc của các Càn-thát-bà kết thúc, Hari (Indra) tỉnh táo lại và vội vàng hỏi các vị thần: "Vị đại khổ hạnh ấy quả thực đã đi đâu rồi?"

Verse 9

तदैव नारदेनोक्तः शक्रो देवाधिपस्तथा । त्वया कृता ह्यवज्ञा च गुरोर्नस्त्यत्र संशयः

Ngay lúc đó, Nārada nói với Śakra, chúa tể các vị thần: "Ngài quả thực đã tỏ ra khinh miệt đối với Đạo sư của mình—điều này không còn nghi ngờ gì nữa."

Verse 10

गुरोरवज्ञया राज्यं गतं ते बलसूदन । तस्मात्क्षमापनीयोऽसौ सर्वभावेन हि त्वया

Hỡi kẻ diệt Bala, vì khinh mạn bậc Guru mà vương quyền của ngươi đã tuột mất. Vậy ngươi phải chí thành, đem trọn thân tâm mà cầu xin thầy tha thứ.

Verse 11

एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य नारदस्य महात्मनः । आसनात्सहसोत्थाय तैः सर्वैः परिवारितः । आगच्छत्त्वरया शक्रो गुरोर्गेहमतंद्रितः

Nghe lời ấy của bậc đại hồn Nārada, Śakra liền bật dậy khỏi chỗ ngồi; được toàn thể tùy tùng vây quanh, ngài vội vã không chậm trễ đến tư thất của Guru.

Verse 12

पृष्ट्वा तारां प्रणम्यादौ क्व गतो हि महातपाः । न जानामीत्युवाचेदं तारा शक्रं निरीक्षती

Sau khi hỏi Tārā và trước hết cúi lạy nàng, ngài hỏi: “Bậc đại khổ hạnh ấy đã đi đâu?” Tārā nhìn Śakra rồi đáp: “Thiếp không biết.”

Verse 13

तदा चिंतान्वितो भूत्वा शक्रः स्वगृहमाव्रजत् । एतस्मिन्नंतरे स्वर्गे ह्यनिष्टान्द्भुतानि च

Bấy giờ Śakra lòng đầy lo âu, trở về cung điện của mình. Trong lúc ấy, nơi cõi trời, những điềm gở và hiện tượng lạ đáng ghét bắt đầu hiện ra.

Verse 14

अभवन्सर्वदुःखार्थे शक्रस्य च महात्मनः । पातालस्थेन बलिना ज्ञातं शक्रस्य चेष्टितम्

Những điềm ấy phát sinh để khiến Śakra, bậc vĩ đại, chịu khổ não trọn vẹn. Và Bali, đang ở Pātāla, đã hay biết việc làm cùng tình trạng của Śakra.

Verse 15

ययौ दैत्यैः परिवृतः पातालादमरावतीम् । तदा युद्धमतीवासीद्देवानां दानवैः सह

Được bọn Daitya vây quanh, hắn kéo quân từ Pātāla đến Amarāvatī. Bấy giờ một trận chiến dữ dội bùng nổ giữa chư thiên và các Dānava.

Verse 16

देवाः पराजिता दैत्यै राज्यं शक्रस्य तत्क्षणात् । संप्राप्तं सकलं तस्य मूढस्य च दुरात्मनः

Chư thiên bị bọn Daitya đánh bại, và ngay trong khoảnh khắc ấy, toàn bộ vương quốc của Śakra (Indra) bị kẻ mê muội, ác tâm kia chiếm đoạt.

Verse 17

नीतं सर्वप्रयत्नेन पातालं त्वरितं गताः । शुक्रप्रसादात्ते सर्वे तथा विजयिनोऽभवन्

Họ dốc mọi nỗ lực mang chiến lợi phẩm đi và mau chóng trở về Pātāla; nhờ ân phúc của Śukra, tất cả bọn họ quả thật đều trở thành kẻ chiến thắng.

Verse 18

शक्रोऽपि निःश्रिको जातो देवैस्त्यक्तस्ततो भृशम् । देवी तिरोधानगता बभूव कमलेक्षणा

Śakra (Indra) cũng trở nên trơ trọi, bị chư thiên bỏ rơi. Và Nữ Thần—Śrī mắt như hoa sen—đã rời khỏi ngài, ẩn mình vào chốn kín nhiệm.

Verse 19

ऐरावतो महानागस्तथैवोच्चैःश्रवा हयः । एवमादीनि रत्नानि अनेकानि बहून्यपि । नीतानि सहसा दैत्यैर्लोभादसाधुवृत्तिभिः

Airāvata, voi lớn, và Uccaiḥśravā, ngựa trời—cùng vô số bảo vật quý giá khác—đều bị bọn Dānava có hạnh kiểm phi pháp, vì lòng tham, bất ngờ cướp đoạt mang đi.

Verse 20

पुण्यभांजि च तान्येव पतितानि च सागरे । तदा स विस्मयाविष्टो बलिराह गुरुं प्रति

Chính những bảo vật ấy—nguồn ban phước đức—đã rơi xuống biển cả. Khi ấy Bali kinh ngạc tột độ, liền thưa với vị đạo sư của mình.

Verse 21

देवान्निर्जित्य चास्माभिरानीतानि बहूनि च । रत्नानि तु समुद्रेऽथ पतितानि तदद्भुतम्

“Sau khi chinh phục chư thiên, chúng ta đã mang về vô số bảo vật; vậy mà nay những châu báu ấy lại rơi xuống biển—thật kỳ diệu thay!”

Verse 22

बलेस्तद्वचनं श्रुत्वा उशना प्रत्युवाच तम् । अश्वमेधशतेनैव सुरराज्यं भविष्यति । दीक्षितस्य न संदेहस्तस्माद्भोक्त स एव च

Nghe lời Bali, Uśanā (Śukra) đáp: “Chỉ cần cử hành một trăm lễ tế Aśvamedha, vương quyền trên chư thiên ắt sẽ thành tựu. Với người đã được thọ lễ quán đảnh đúng pháp, không còn nghi ngờ—vì thế chính người ấy sẽ được hưởng quyền ấy.”

Verse 23

अश्वमेधं विना किंचित्स्वर्गं भोक्तं न पार्यते

Không có lễ tế Aśvamedha, thì dù chỉ một phần cũng không thể đạt đến và thọ hưởng cõi trời.

Verse 24

गुरोर्वचनमाज्ञाय तूष्णींभूतो बलिस्ततः । बभूव देवैः सार्द्धं च यथोचितमकारयत्

Hiểu lời dạy của guru, Bali lặng thinh. Rồi ông cùng với chư thiên khiến mọi việc thích đáng được cử hành đúng nghi lễ.

Verse 25

इन्द्रोपि शोच्यतां प्राप्तो जगाम परमेष्ठिनम् । विज्ञापयामास तथा सर्वं राज्यभयादिकम्

Indra cũng rơi vào cảnh đáng thương, liền đến yết kiến Parameṣṭhin (Phạm Thiên Brahmā) và bạch trình mọi điều—nỗi sợ hãi về vương quyền cùng tất cả những việc khác.

Verse 26

शक्रस्य वचनं श्रुत्वा परमेष्ठी उवाच ह

Nghe lời của Śakra, Parameṣṭhin liền cất lời.

Verse 27

संमिलित्वा सुरान्सर्वांस्त्वया साकं त्वरान्विताः । आराधनार्थं गच्छामो विष्णुं सर्वेश्वरेश्वरम्

“Hãy tụ hội tất cả chư thiên, cùng với ngươi—mau chóng—chúng ta hãy đi để phụng thờ Viṣṇu, Đấng Chúa Tể của mọi chúa tể.”

Verse 28

तथेति गत्वा ते सर्वे शक्राद्या लोकपालकाः । ब्रह्माणं च पुरस्कृत्य तटं क्षीरार्णवस्य च । प्राप्योपविश्य ते सर्वे हरिं स्तोतुं प्रचक्रमुः

Nói “Xin vâng,” tất cả—các Hộ Thế do Śakra dẫn đầu—liền lên đường. Tôn Phạm Thiên đi trước, họ đến bờ Biển Sữa; rồi ngồi tại đó, tất cả bắt đầu ca tụng Hari.

Verse 29

ब्रह्मोवाच । देवदेव जगान्नाथ सुरासुरनमस्कृत । पुण्यश्लोकाव्ययानंत परमात्मन्नमोऽस्तु ते

Phạm Thiên nói: “Ôi Thần của các thần, Chúa Tể của vũ trụ, được chư thiên và a-tu-la đồng đảnh lễ; ôi Đấng Tối Thượng, bất hoại, vô tận, được ca ngợi bằng những thánh tụng—xin kính lễ Ngài.”

Verse 30

यज्ञोऽसि यज्ञरूपोऽसि यज्ञांगोऽसि रमापते । ततोऽद्य कृपया विष्णो देवानां वरदो भव

Ngài chính là tế lễ; Ngài là hình thể của tế lễ; Ngài là các chi phần của tế lễ, ôi Đấng Phu Quân của Ramā. Vậy hôm nay, ôi Viṣṇu, xin vì lòng từ bi mà trở thành Đấng ban ân phúc cho chư thiên.

Verse 31

गुरोरवज्ञया चाद्य भ्रष्टराज्यः शतक्रतुः । जातः सुरर्षिभिः साकं तस्मादेनं समुद्धर

Vì khinh mạn bậc thầy của mình, Śatakratu (Indra) nay đã rơi khỏi quyền vị, cùng với các bậc hiền thánh cõi trời. Vì thế, xin hãy nâng ông ấy lên khỏi sự sa ngã này.

Verse 32

श्रीभगवानुवाच । दुकोकलज्ञया सर्वं नस्यतीति किमद्भुतम् । ये पापिनो ह्यधर्मिष्ठाः केवलं विषयात्मकाः । पितरौ निंदितौ यैश्च निर्दैवात्वेन संशयः

Đức Thế Tôn phán: Có gì lạ đâu khi do quả chín của nghiệp ác mà mọi sự đều đi đến suy vong? Những kẻ tội lỗi, cực kỳ bất chính, chỉ đắm trong các đối tượng dục lạc, lại còn phỉ báng cha mẹ mình, thì tất sẽ sinh nghi hoặc và phủ nhận cả sự hiện hữu của thiên ý, của đấng hộ trì.

Verse 33

अनेन यत्कृतं ब्रह्मन्सद्यस्तत्फलमागतम् । कर्मणा चास्य शक्रस्य सर्वेषां संकटागमः

Ôi Brahmā, quả báo của điều ông ấy đã làm đã đến ngay tức khắc. Do hành vi ấy của Śakra (Indra), khổ nạn đã giáng xuống trên tất cả họ.

Verse 34

विपरीतो यदा कालः पुरुषस्य भवेत्तदा । भूतमैत्रीं प्रकुर्वंति सर्वकार्यार्थसिद्धये

Khi thời vận trở nên nghịch đối với một người, thì để mưu thành mọi việc, người ta thậm chí còn vun bồi tình thân với cả kẻ thù xưa.

Verse 35

तेन वै कारणेनेंद्र मदीयं वचनं कुरु । कार्यहेतोस्त्वया कार्यो दैत्यैः सह समागमः

Vì chính lẽ ấy, hỡi Indra, hãy làm theo lời ta. Vì đại sự đang gánh vác, ngươi phải đến gặp và kết minh với các Daitya.

Verse 36

एवं भगवतादिष्टः शक्रः परमबुद्धिमान् । अमरावतीं ययौ हित्वा सुतलं दैवतैः सह

Được Đức Chúa chỉ dạy như vậy, Śakra (Indra), bậc trí tuệ sáng suốt, cùng chư thiên lên đường, bỏ lại Sutala và đi đến Amarāvatī.

Verse 37

इन्द्रं समागतं श्रुत्वा इंद्रसेनो रुषान्वितः । बभूव सह सैन्येन हंतुकामः पुरंदरम्

Nghe tin Indra đã đến, Indrasena bừng bừng phẫn nộ; cùng quân đội, hắn muốn giết Purandara (Indra).

Verse 38

नारदेन तदा दैत्या बलिश्च बलिनां वरः । निवारितस्तद्वधाच्च वाक्यैरुच्चावचैस्तथा

Bấy giờ Nārada dùng lời lẽ muôn vẻ, khi cao khi thấp, hợp thời hợp cảnh, mà ngăn các Daitya và Bali—bậc nhất trong hàng dũng mãnh—khỏi việc giết ông ấy.

Verse 39

ऋषेस्तस्यैव वचनात्त्यक्तमन्युर्बलिस्तदा । बभूव सह सैन्येन आगतो हि शतक्रतुः

Theo lời vị hiền triết ấy, bấy giờ Bali gác lại cơn giận. Quả thật, Śatakratu (Indra) đã đến đó cùng với quân đội của mình.

Verse 40

इन्द्रसेनेन दृष्टोऽसौ लोकपालैः समावृतः । उवाच त्वरया युक्तः प्रहसन्निव दैत्यराट्

Bị quân của Indra trông thấy và bị các Hộ Thế Thần vây quanh, vua Daitya (Bali) liền cất lời, giọng gấp gáp, như thể đang mỉm cười.

Verse 41

कस्मादिहागतः शक्र सुतलं प्रति कथ्यताम् । तस्यैतद्वचनं श्रुत्वा स्मयमान उवाचतम्

“Vì cớ gì ngươi đến đây, hỡi Śakra? Hãy nói—điều gì đưa ngươi hướng về Sutala?” Nghe lời ấy, Indra mỉm cười nhẹ rồi đáp lại.

Verse 42

वयं कश्यपदायादा यूयं सर्वे तथैव च । यथा वयं तथा यूयं विग्रहो हि निरर्थकः

“Chúng ta là hậu duệ của Kaśyapa, và các ngươi cũng vậy. Ta thế nào, các ngươi cũng thế; bởi vậy, thù nghịch giữa chúng ta thật vô nghĩa.”

Verse 43

मम राज्यं क्षणेनैव नीतं दैववशात्तवया । तथा ह्येतानि तान्येन रत्नानि सुबहून्यपि । गतानि तत्क्षणादेव यत्नानीतानि वै त्वया

“Chỉ trong khoảnh khắc, vương quốc của ta đã bị ngươi đoạt lấy, do sức ép của định mệnh. Cũng vậy, bao châu báu quý giá—dẫu được ngươi gom góp bằng bao công phu—đều bị mang đi ngay trong giây phút ấy.”

Verse 44

तस्माद्विमर्शः कर्तव्यः पुरुषेण विपश्चिता । विमर्शज्जायते ज्ञानं ज्ञानान्मोक्षो भविष्यति

“Vì thế, người có trí nên thực hành quán xét. Từ quán xét sinh ra trí tuệ; từ trí tuệ, giải thoát (mokṣa) sẽ đến.”

Verse 45

किं तु मे बत उक्तेन जाने न च तवाग्रतः । शरणार्थी ह्यहं प्राप्तः सुरैः सह तवांतिकम्

Nhưng ôi—lời ta nói có ích gì? Trước Thánh nhan Ngài, ta chẳng biết phải làm sao. Với lòng cầu nương tựa, ta đã đến trước Ngài, cùng với chư thiên.

Verse 46

एतच्छ्रुत्वा तु शक्रस्य वाक्यं वाक्यविदां वरः । प्रहस्योवाच मतिमाञ्छक्रं प्रति विदां वरः

Nghe lời của Śakra, bậc tối thượng trong hàng người giỏi ngôn từ—trí tuệ và sáng suốt—khẽ mỉm cười rồi cất lời đáp lại Śakra.

Verse 47

त्वमागतोसि देवेंद्र किमर्थं तन्न वेद्मयहम्

Ngài đã đến, ô Đế Thích, Chúa tể chư thiên; nhưng đến vì mục đích gì—ta không biết.

Verse 48

शक्रस्तद्वचनं श्रुत्वा ह्यश्रुपूर्णाकुलेक्षणः । किंचिन्नोवाच तत्रैनं नारदो वाक्यमब्रवीत्

Nghe những lời ấy, mắt Śakra rối bời, ngấn lệ tràn đầy. Ngài chẳng nói một lời; bấy giờ Nārada mới cất lời với ngài.

Verse 49

बले त्वं किं न जानासि कार्याकार्यविचारणाम् । धर्मो हि महतामेष शरणागतपालनम्

Hỡi Bali, ngài chẳng biết sao cách phân định điều nên làm và điều không nên làm? Ấy chính là dharma của bậc vĩ đại: che chở người đến cầu nương tựa.

Verse 50

शरणागतं च विप्रं च रोगिणं वृद्धमेव च । यएतान्न च रक्षंति ते वै ब्रह्महणो नराः

Người cầu nương tựa, một bà-la-môn, người bệnh và người già—kẻ nào không che chở những người ấy thì quả thật bị kể là kẻ sát hại Phạm (brahma-han).

Verse 51

शरणागतशब्देन आगतस्तव सन्निधौ । संरक्षणाय योग्यश्च त्वया नास्त्यत्र संशयः । एवमुक्तो नारदेन तदा दैत्यपतिः स्वयम्

Chỉ bởi danh xưng “người cầu nương tựa” mà người ấy đã đến trước mặt ngươi. Người ấy xứng đáng được ngươi che chở—điều này không hề nghi ngờ. Được Nārada nói như vậy, bấy giờ chúa tể Daitya (Bali) đích thân…

Verse 52

विमृश्य परया बुद्ध्या कार्याकार्यविचारणाम् । शक्रं प्रपूजयामास बहुमानपुरःसरम् । लोकपालैः समेतं च तथा सुरगणैः सह

Sau khi suy xét bằng trí tuệ sắc bén điều nên làm và không nên làm, ông đã tôn kính cúng dường Śakra (Indra) với lòng trọng vọng lớn—Śakra đến cùng các Lokapāla và đoàn thể chư thiên.

Verse 53

प्रत्ययार्थं च सत्त्वानि ह्यनेकानि व्रतानि वै । बलिप्रत्ययभूतानि स चकारः पुरंदरः

Và để làm sự bảo chứng và bằng cớ, Puraṃdara (Indra) đã thọ trì nhiều lời nguyện và hành vi tín nghĩa—làm vật bảo đảm cho Bali.

Verse 54

एवं स समयं कृत्वा शक्रः स्वार्थपरायणः । बलिना सह चावासीदर्थशास्त्रपरो महान्

Vậy, sau khi lập giao ước ấy, Śakra (Indra)—kẻ chuyên chú vào mục đích riêng—đã cùng cư trú với Bali, bậc vĩ đại tinh thông Arthaśāstra, đạo trị quốc và chính sách.

Verse 55

एवं निवसतस्तस्य सुतलेऽपि शतक्रतोः । वत्सरा बहवो ह्यासंस्तदा बुद्धिमकल्पयत् । संस्मृत्य वचनं विष्णोर्विमृश्य च पुनःपुनः

Khi ngài cư trú như thế—dẫu ở tận Sutala—nhiều năm đã trôi qua đối với Śatakratu (Indra). Bấy giờ ngài bày ra một kế, nhớ lời của Viṣṇu và suy ngẫm đi suy ngẫm lại không ngừng.

Verse 56

एकदा तु सभामध्य आसीनो देवराट्स्वयम् । उवाच प्रहसन्वाक्यं बलिमुद्दिश्य नीतिमान्

Một lần kia, giữa hội chúng, chính vua của chư thiên ngồi đó. Bậc tinh thông mưu lược ấy mỉm cười cất lời, nhắm thẳng đến Bali.

Verse 57

प्राप्तव्यानि त्वया वीर अस्माकं च त्वया बले । गजादीनि बहून्येव रत्नानि विविधानि च

Hỡi dũng sĩ, bởi ngươi (Bali) và bởi chúng ta, còn nhiều điều phải đạt được—voi và các loài tương tự với số lượng lớn, cùng vô vàn châu báu đủ loại.

Verse 58

गतानि तत्क्षणादेव सागरे पतितानि वै । प्रयत्नो हि प्रकर्तव्यो ह्यस्माभिस्त्वयान्वितैः

Chúng đã lập tức trôi đi và rơi xuống biển cả. Vì thế, nhất định phải gắng sức—chúng ta cùng với ngươi hợp lực mà làm.

Verse 59

तेषां चोद्धरणे दैत्य रत्नानामिह सागरात् । तर्हि निर्मथनं कार्यं भवता कार्यसिद्धये

“Hỡi Daitya, nếu muốn vớt lại những châu báu ấy từ biển này, thì ngươi nhất định phải tiến hành việc khuấy biển (churning), để mục đích mong cầu được thành tựu.”

Verse 60

बलिः प्रवर्तितस्तेन शक्रेण सुरसूदनः । उवाच शक्रं त्वरितः केनेदं मथनं भवेत्

Được Śakra (Indra) thúc giục, Bali—kẻ diệt chư thiên—liền vội nói với Śakra: “Bằng phương cách nào việc khuấy đảo này mới có thể thực hiện?”

Verse 61

तदा नभोगता वाणी मेघगंभीरनिःस्वना । उवाच देवा दैत्याश्च मंथध्वं क्षीरसागरम्

Bấy giờ, một tiếng nói vang dội giữa hư không, trầm hùng như sấm trong mây, phán rằng: “Hỡi chư Deva và Daitya, hãy khuấy Biển Sữa!”

Verse 62

भवतां बलवृद्धिश्च भविष्यति न संशयः

“Và sức lực của các ngươi sẽ tăng trưởng—không chút nghi ngờ.”

Verse 63

मंदरं चैव मंथानं रज्जुं कुरुत वासुकिम् । पश्चाद्देवाश्च दैत्याश्च मेलयित्वा विमथ्यताम्

“Hãy lấy núi Mandara làm trục khuấy, lấy Vāsuki làm dây. Rồi chư Deva và Daitya cùng liên kết, để việc khuấy đảo được tiến hành.”

Verse 64

नभोगतां च तां वाणीं निशम्याथ तदाःसुराः । दैत्यैः सार्द्धं ततः सर्व उद्यमं चक्रुरुद्यताः

Nghe tiếng nói từ cõi trời ấy, các Asura liền cùng với các Daitya đồng loạt chuyển động; hết thảy đều sẵn sàng, quyết chí, bắt đầu công cuộc ấy.

Verse 65

पातालान्निर्गताः सर्वे तदा तेऽथ सुरासुराः । आजग्मुरतुलं सर्वे मंदरं पर्वतोत्तमम्

Bấy giờ, tất cả chư Thiên và A-tu-la đều từ Pātāla bước ra, cùng nhau tiến đến núi Mandara vô song, bậc nhất trong các ngọn núi.

Verse 66

दैत्याश्च कोटिसंख्याकास्तथा देवा न संशयः । उद्युक्ताः सहसा प्राऽयुर्मंदरं कनकप्रभम्

Bọn Daitya đông đến hàng ức, và chư Thiên cũng vậy, không chút nghi ngờ; tất thảy đều sẵn sàng, vội vã tiến về núi Mandara rực sáng như vàng.

Verse 67

सरत्नं वर्तुलाकारं स्थूलं चैव महाप्रभम् । अनेकरत्नसंवीतं नानाद्रुमनिषेवितम्

Núi ấy nạm đầy châu báu, dáng tròn, đồ sộ và rực rỡ phi thường—được điểm trang bằng vô số loại ngọc, và có muôn loài cây cối tụ hội.

Verse 68

चंदनैः पारिजातैश्च नागपुन्नागचंपकैः । नानामृगगणाकीर्णं सिंहशार्दूलसेवितम्

Núi ấy đầy đàn thú muôn loài, được điểm trang bởi cây chiên-đàn và pārijāta, với hoa nāga, punnāga và campaka; lại là nơi sư tử và hổ thường lui tới.

Verse 69

महाशैलं दृष्ट्वा ते सुरसत्तमाः । ऊचुः प्रांजलयः सर्वे तदा ते सुरसत्तमाः

Nhìn thấy ngọn núi vĩ đại ấy, các vị thần tối thượng đều chắp tay cung kính, rồi khi ấy cất lời hướng về núi.

Verse 70

देवा ऊचुः । अद्रे सुरा वयं सर्वे विज्ञप्तुमिह चागताः । तच्छृणुष्व महाशैल परेषामुपकारकः

Chư Thiên nói: “Hỡi núi Adre, tất cả chúng ta—các vị thần—đã đến đây để thưa một lời thỉnh cầu. Xin hãy lắng nghe, hỡi đỉnh núi vĩ đại, bậc làm lợi lạc cho muôn loài.”

Verse 71

एवमुक्तस्तदा शैलो दवैर्दैत्यैः स मंदरः । उवाच निःसृतो भूत्वा परं विग्रहवान्वचः

Được chư Thiên và các Daitya thưa như vậy, ngọn núi ấy—Mandara—liền hiện ra, rồi cất lời như thể có thân hình, nói những lời trang nghiêm.

Verse 72

तेन रूपेण रूपी स पर्वतो मंदराचलः । किमर्थमागताः सर्वे मत्समीपं तदुच्यताम्

Mang lấy hình dạng ấy, núi Mandarācala như có thân thể liền nói: “Vì mục đích gì mà tất cả các vị đến gần ta? Hãy nói rõ.”

Verse 73

तदा बलिरुवाचेदं प्रस्तावसदृशं वचः । इंद्रोपि त्वरया युक्तो बभाषे सूनृतं वचः

Bấy giờ Bali nói những lời hợp với thời khắc; còn Indra cũng vì gấp gáp thúc bách mà thốt ra lời chân thật và nhã nhặn.

Verse 74

अस्माभिः सह कार्यार्थे भव त्वं मंदराचल । अमृतोत्पादनार्थे त्वं मंथानं भव सुव्रत

“Xin hãy cùng chúng ta để hoàn thành công việc này, hỡi Mandarācala. Vì mục đích tạo ra amṛta, xin hãy làm cây chày khuấy (trục khuấy), hỡi bậc cao quý.”

Verse 75

तथेति मत्वा तद्वाक्यं देवानां कार्यसिद्धये । ऊचे देवासुरांश्चेदमिन्द्रं प्रति विशेषतः

Nghĩ rằng: “Vậy thì cứ như thế,” để sự nghiệp của chư thiên được thành tựu, Ngài nói những lời này với chư thiên và a-tu-la, đặc biệt hướng về Đế Thích (Indra).

Verse 76

छेदितौ च त्वया पक्षौ वज्रेण शतपर्वणा । गंतुं कथं समर्थोऽहं भवतां कार्यसिद्धये

“Và đôi cánh của ta đã bị chính ngươi chém đứt bằng lôi chùy có trăm khớp. Vậy thì ta làm sao có thể đi được, để hoàn thành việc của các ngươi?”

Verse 77

तदा देवासुराः सर्वे स्तूयमाना महाचलम् । उत्पाटयेयुरतुलं मंदरं च ततोद्भुतम्

Bấy giờ, tất cả chư thiên và a-tu-la vừa tán dương ngọn đại sơn, vừa nhổ bật lên núi Mandara—vô song và kỳ diệu.

Verse 78

क्षीरार्णवं नेतुकामा ह्यशक्तास्ते ततोऽभवन् । पर्वतः पतितः सद्यो देवदैत्योपरि ध्रुवम्

Muốn đưa nó đến Biển Sữa, họ liền trở nên bất lực. Ngọn núi lập tức—quả thật—rơi xuống trên chư thiên và bọn daitya.

Verse 79

केचिद्भग्ना मृताः केचित्केचिन्मूर्छापरा भवन् । परीवादरताः केचित्केचित्क्लेशत्वमागताः

Kẻ thì bị đè nát, gãy vụn; kẻ thì chết hẳn. Kẻ rơi vào cơn ngất lịm sâu. Kẻ buông lời oán trách, đổ lỗi cay nghiệt; còn kẻ khác chìm trong khổ não và thống khổ.

Verse 80

ेवं भग्नोद्यमा जाता असुराःसुरदानवाः । चेतनां परमां प्राप्तास्तुष्टुवुर्जगदीश्वरम्

Như vậy, mọi nỗ lực của họ bị tan vỡ; đoàn Asura cùng chư Thiên/Dānava bừng tỉnh; đạt được sự tỉnh giác tối thượng, họ ca tụng Đấng Chúa Tể của vũ trụ.

Verse 81

रक्षरक्ष महाविष्णो शरणागतवत्सल । त्वया ततमिदं सर्वं जंगमाजंगमं च यत्

Xin che chở, xin che chở, ô Đại Viṣṇu—Đấng thương yêu người nương tựa. Bởi Ngài, tất cả đều được thấm nhuần: mọi loài động và mọi loài bất động.

Verse 82

देवानां कार्यसिद्ध्यर्थं प्रादुर्भूतो हरिस्तदा । तान्दृष्ट्वा सहसा विष्णुर्गरुडोपरि संस्थितः

Bấy giờ Hari hiển hiện để thành tựu công việc của chư Thiên. Vừa thấy họ, Viṣṇu liền xuất hiện, ngự trên Garuḍa.

Verse 83

लीलया पर्वतश्रेष्ठमुत्तभ्यारोपयत्क्षणात् । गरुत्मति तदा देवः सर्वेषामभयं ददौ

Với trò thần diệu, trong khoảnh khắc Ngài nhấc ngọn núi tối thắng và đặt lên Garuḍa; rồi Đức Thần ban sự vô úy cho tất cả.

Verse 84

तत उत्थाय तान्देवान्क्षीरोस्योत्तरं तटम् । नीत्वा तं पर्वतं वृद्धं निक्षिप्याप्सु ततो ययौ

Rồi Ngài đứng dậy, đưa các vị thần ấy đến bờ bắc của Biển Sữa; mang ngọn núi lớn kia, đặt xuống giữa nước, rồi ra đi.

Verse 85

तदा सर्वे सुरगणाः स्वागत्य असुरैः सह । वासुकिं च समादाय चक्रिरे समयंच तम्

Bấy giờ, toàn thể chư thiên cùng tụ hội với các A-tu-la; họ đem Vāsuki đến và lập nên giao ước giữa đôi bên.

Verse 86

मंथानं मंदरं चैव वासुकिं रज्जुमेव च । कृत्वा सुराऽसुराः सर्वे ममंथुः श्रीरसागरम्

Lấy núi Mandara làm trục khuấy và Vāsuki làm dây, hết thảy chư thiên cùng A-tu-la đồng lòng khuấy biển Sữa huy hoàng.

Verse 87

क्षीराब्धेर्मथ्यमानस्य पर्वतो हि रसातलम् । गतः स तत्क्षणादेव कूर्मो भूत्वा रमापतिः । उद्धृतस्तत्क्षणादेव तदद्भुतमिवाभवत्

Khi biển Sữa đang bị khuấy, ngọn núi liền chìm xuống Rasātala. Ngay khoảnh khắc ấy, Đấng Phu Quân của Ramā hóa thân thành Kūrma (Rùa) và tức thì nâng núi lên—thật là kỳ diệu.

Verse 88

भ्राम्यमाणस्ततः शैलो नोदितः सुरदानवैः । भ्रममाणो निराधारो बोधश्चेव गुरुं विना

Rồi ngọn núi, bị chư thiên và Dānavas thúc đẩy, bắt đầu quay cuồng; quay cuồng không chỗ tựa, nó như tri thức rối loạn khi thiếu bậc thầy dẫn dắt.

Verse 89

परमात्मा तदा विष्णुराधारो मंदरस्य च । दोर्भिश्चतुर्भिः संगृह्य ममंथाब्धिं सुखावहम्

Khi ấy, Viṣṇu—Đấng Tối Thượng—trở thành chỗ nương của núi Mandara; Ngài ôm giữ bằng bốn tay và khuấy biển, đem lại an lạc và phúc lành.

Verse 90

तदा सुरासुराः सर्वे ममंथुः क्षीरसागरम् । एकीभूत्वा बलेनैवमतिमात्रं बलोत्कटाः

Bấy giờ, chư Thiên và A-tu-la đều cùng nhau khuấy biển Sữa; hợp nhất bằng sức lực thuần túy, họ trở nên vô cùng hùng mạnh trong sự gắng công.

Verse 91

पृष्ठकंठोरुजान्वंतः कमठस्य महात्मनः । तथासौ पर्वतश्रेष्ठो वज्रसारमयो दृढः । उभयोर्घर्षणादेव वडवाग्निः समुत्थितः

Trên lưng, cổ, đùi và đầu gối của Đại Quy (Kūrma) đại tâm, ngọn núi tối thượng—cứng chắc như kim cang—đã cọ xát nghiền ép; do sự ma sát của cả hai, ngọn lửa dưới biển Vaḍavāgni bừng sinh.

Verse 92

हलाहलं च संजातं तदॄष्ट्वा नारदेन हि । ततो देवानुवाचेदं देवर्षिरमितद्युतिः

Khi độc Hālāhala phát sinh, Nārada trông thấy; rồi vị Thiên-đạo sĩ rực sáng vô lượng ấy liền nói với chư Thiên như sau.

Verse 93

न कार्यं मथनं चाब्धेर्भवद्भिरधुनाऽखिलैः । प्रार्थयध्वं शिवं देवाः सर्वे दक्षस्य याजनम् । तद्विस्मृतिं च वोयातं वीरभद्रेण यत्कृतम्

“Giờ đây, tất cả các ngươi chớ tiếp tục khuấy biển nữa. Hỡi chư Thiên, hãy cầu khẩn Śiva, nhớ đến lễ tế của Dakṣa; và xin cho sự mê quên đã phủ lên các ngươi do việc làm của Vīrabhadra được tiêu trừ.”

Verse 94

तस्माच्छिवः स्मर्यतां चाशु देवाः परः पराणामपि वा परश्च । परात्परः परमानंदरूपो योगिध्येयो निष्प्रपंचो ह्यरूपः

“Vì thế, hỡi chư Thiên, hãy tức khắc tưởng niệm Śiva—cao hơn mọi điều cao, vượt cả cái ‘vượt’; siêu việt mọi siêu việt, bản tính là Đại Lạc tối thượng; bậc mà các yogin nên quán niệm, lìa mọi cấu trúc thế gian, và vô tướng.”

Verse 95

ते मथ्यमानास्त्वरिता देवाः स्वात्मार्थसाधकाः । अभिलाषपराः सर्वे न श्रृण्वंति यतो जडाः

Nhưng các chư thiên ấy vội vã khuấy đảo, chỉ lo thành tựu lợi ích riêng; ai nấy bị dục vọng thúc đẩy nên chẳng chịu lắng nghe, tâm trí trở nên đờ đẫn.

Verse 96

उपदेशैश्च बहुभिर्नोपदेश्याः कदाचन । ते रागद्वेषसंघाताः सर्वे शिवपराङ्मुखाः

Dẫu được khuyên dạy bằng bao lời chỉ giáo, họ vẫn chẳng thể thọ nhận; vì họ là một khối tham luyến và sân ghét, tất thảy đều quay lưng với Śiva.

Verse 97

केवलोद्यमसंवीता ममंथुः क्षीरसागरम् । अतिनिर्मथनाज्जातं क्षीराब्धेश्चहलाहलम्

Chỉ quấn mình trong sự gắng sức, họ khuấy đảo Biển Sữa; và do sự khuấy đảo quá mức ấy, độc Hālāhala đã sinh ra từ biển sữa.

Verse 98

त्रैलोक्यदहने प्रौढं प्राप्तं हंतुं दिवौकसः । अत ऊर्ध्वं दिशः सर्वा व्याप्तं कृत्स्नं नभस्तलम् । ग्रसितुं सर्वभूतानां कालकूटं समभ्ययात्

Độc Kālākūṭa, dữ dội đến mức có thể thiêu đốt ba cõi, tiến đến để diệt các cư dân cõi trời. Nó bốc lên cao, lan tràn khắp mọi phương, phủ kín cả vòm trời, như thể trào ra để nuốt chửng muôn loài hữu tình.

Verse 99

दृष्ट्वा बृहंतं स्वकरस्थमोजसा तं सर्पराजं सह पर्वतेन । तत्रैव हित्वापययुस्तदानीं पलायमाना ह्यसुरैः समेताः

Thấy vị long vương hùng vĩ ấy—bị nắm trong tay bằng sức mạnh—cùng với ngọn núi, họ lập tức bỏ chỗ ấy mà chạy trốn; các Asura cũng nhập vào cuộc tháo chạy ấy.

Verse 100

तथैव सर्व ऋषयो भृग्वाद्याः शतशाम्यति । दक्षस्य यजनं तेन यथा जातं तथाभवत्

Cũng vậy, hết thảy các Ṛṣi—khởi từ Bhṛgu—đều được an hòa đến hàng trăm bậc; và lễ tế của Dakṣa đã thành đúng như điều đã xảy ra, kết quả cũng theo đó mà định.

Verse 101

सत्यलोकं गताः सर्वे भुगुणा नोदिता भृशम् । वेदवाक्यैश्च विविधैः कालकूटं शतशस्ततः । देवा नास्त्यत्र संदेहः सत्यं सत्यं वदामि वः

Được Bhṛgu thúc giục mạnh mẽ, tất cả đều đi đến Satyaloka. Tại đó, bằng nhiều lời Veda khác nhau, họ đối trị độc Kālakūṭa hết lần này đến lần khác. Hỡi chư Thiên, điều này không chút nghi ngờ—ta nói với các ngươi: thật, thật vậy.

Verse 102

भृगुणोक्तं वचः श्रुत्वा कालकूटविषार्द्दिताः । सत्यलोकं समासाद्य ब्रह्माणं शरणं ययुः

Nghe lời Bhṛgu, lại bị độc Kālakūṭa hành hạ, họ đến Satyaloka và tìm đến Brahmā làm nơi nương tựa.

Verse 103

तदा जाज्वल्यमानं वै कालकूटं प्रभोज्जवलम् । दृष्ट्वा ब्रह्माथ तान्दृष्ट्वा ह्यकर्मज्ञानसुरासुरान् । तेषां शपितुमारेभे नारदेन निवारितः

Bấy giờ, Brahmā thấy độc Kālakūṭa bừng cháy, rực sáng bởi uy lực dữ dội; lại thấy chư Thiên và A-tu-la thiếu chánh tri trong hành động, liền toan nguyền rủa họ; nhưng Nārada đã ngăn lại.

Verse 104

ब्रह्मोवाच । अकार्यं किं कृतं देवाः कस्मात्क्षोभोयमुद्यतः । ईश्वरस्य च जातोऽद्य नान्यथा मम भाषितम्

Brahmā nói: “Hỡi chư Thiên, đã làm điều gì bất đáng mà khiến sự xao động này dấy lên? Sự rối động hôm nay xảy ra theo ý chỉ của Đấng Tối Thượng—lời ta nói không khác vậy.”

Verse 105

ततो देवैः परिवृतो वेदोपनिषदैस्तथा । नानागमैः परिवृतः कालकूटभयाद्ययौ

Bấy giờ, được chư Thiên vây quanh, lại được Kinh Veda và các Upaniṣad bao bọc—cùng vô số Āgama hộ trì—Ngài tiến bước, vì nỗi kinh sợ Kālakūṭa mà đi.

Verse 106

ततश्चिंतान्विता देवा इदमूचुः परस्परम् । अविद्याकामसंवीताः कुर्यामः शंकरं च कम्

Bấy giờ, chư Thiên đầy lo âu nói với nhau: “Bị vô minh và dục vọng bao phủ, chúng ta phải làm gì—và sẽ tôn ai làm Śaṅkara, đấng hộ trì?”

Verse 107

ब्रह्माणं च पुरस्कृत्य तदा देवास्त्वरान्विताः । वैकुण्ठमाव्रजन्सर्वे कालकूट भयार्द्दिताः

Rồi, tôn Brahmā làm người dẫn đầu, chư Thiên vội vã—tất cả đều bị nỗi sợ Kālakūṭa giày vò—mà đi đến Vaikuṇṭha.

Verse 108

ब्रह्मादयश्चर्षिगणाश्च तदा परेशं विष्णुं पुराणपुरुषं प्रभविष्णुमीशम् । वैकुण्ठमाश्रितमधोक्षजमाधवं ते सर्वे सुरासुरगणाः शरणं प्रयाताः

Bấy giờ, Brahmā cùng các hội chúng Ṛṣi đến gần Đấng Tối Thượng—Viṣṇu, Bậc Purāṇa-Puruṣa, Chúa tể nguồn quyền năng—Mādhava, Adhokṣaja siêu việt ngự tại Vaikuṇṭha. Tất cả đoàn chúng chư Thiên và A-tu-la đều đến nương tựa nơi Ngài.

Verse 109

तावत्प्रवृद्धं सुमहत्कालकूटं समभ्ययात् । दग्ध्वादो ब्रह्मणो लोकं वैकुण्ठं च ददाह वै

Bấy giờ, Kālakūṭa khổng lồ, phình nở dữ dội, cuộn trào tiến đến; trước hết thiêu đốt cõi của Brahmā, và quả thật cũng làm Vaikuṇṭha bốc cháy.

Verse 110

कालकूटाग्निना दग्धो विष्णुः सर्वगुहाशयः । पार्षदैः सहितः सद्यस्तमालसदृशच्छविः

Bị lửa Kālakūṭa thiêu đốt, đức Viṣṇu—Đấng ngự trong mọi hang động kín (trái tim)—cùng các tùy tùng, lập tức mang sắc thẫm như cây tamāla đen.

Verse 111

वैकुण्ठं च सुनीलं च सर्वलोकैः समावृतम् । जलकल्मषसंवीताः सर्वे लोकास्तदाभवन्

Cõi Vaikuṇṭha cũng hóa xanh thẳm và bị mọi thế giới bao phủ; rồi tất cả các thế giới đều bị che lấp bởi một “uế trược như nước” kỳ diệu, như dòng nước đục cuộn xoáy.

Verse 112

अष्टावरणसंवीतं ब्रह्मांडं ब्रह्मणा सह । भस्मीभूतं चकाराशु जलकल्मषमद्भुतम्

Quả trứng vũ trụ, bị bao bọc bởi tám lớp che phủ, cùng với Phạm Thiên (Brahmā), đã bị “uế trược như nước” kỳ diệu ấy mau chóng thiêu thành tro bụi.

Verse 113

नोभूमिर्न जलं चाग्निर्न वायुर्न नभस्तदा । नाहंकारो न च महान्मूलाविद्या तथैव च । शिवस्य कोपात्संजातं तदा भस्माकुलं जगत्

Bấy giờ không còn đất, không còn nước, không còn lửa, không còn gió, cũng chẳng còn hư không; không còn ngã chấp (ahaṃkāra), không còn Đại Nguyên lý (mahat), và cả vô minh căn bản cũng không lưu lại. Do cơn thịnh nộ của Śiva, vũ trụ khi ấy chỉ còn là cơn cuồng loạn của tro tàn.