Adhyaya 34

Verse 1

व्यास उवाच । एवं रामेण धर्मज्ञ जीर्णोद्धारः पुरा कृतः । द्विजानां च हितार्थाय श्रीमातुर्वचनेन च

Vyāsa nói: “Như thế, thuở xưa Rāma, bậc am tường Dharma, đã thực hiện việc trùng tu những gì đã hư hoại—vì lợi ích của hàng dvija và cũng theo lời truyền dạy của Śrī Mātā.”

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । कीदृशं शासनं ब्रह्मन्रामेण लिखितं पुरा । कथयस्व प्रसादेन त्रेतायां सत्यमंदिरे

Yudhiṣṭhira thưa: “Bạch vị Bà-la-môn hiền triết, thuở trước Rāma đã viết sắc chỉ như thế nào? Xin từ bi kể cho con—sắc chỉ được ban hành trong thời Tretā tại Satyamandira.”

Verse 3

व्यास उवाच । धर्मारण्ये वरे दिव्ये बकुलार्के स्वधिष्ठिते । शून्यस्वामिनि विप्रेंद्र स्थिते नारायणे प्रभौ

Vyāsa nói: Trong Dharmāraṇya tối thượng và linh diệu—nơi Bakulārka an vị trên chính tòa của mình—hỡi bậc tối thắng trong hàng Bà-la-môn, khi Đức Chúa Nārāyaṇa hiện diện tại Śūnyasvāmin…

Verse 4

रक्षणाधिपतौ देवे सर्वज्ञे गुणनायके । भवसागर मग्नानां तारिणी यत्र योगिनी

Tại đó ngự vị vị Thần Hộ Trì—đấng chủ quản sự bảo hộ, toàn tri và là bậc dẫn đầu mọi đức hạnh; và tại đó, Yoginī mang danh Tārīṇī cứu độ những ai chìm đắm trong biển cả luân hồi hữu.

Verse 5

शासनं तत्र रामस्य राघवस्य च नामतः । शृणु ताम्राश्रयं तत्र लिखितं धर्मशास्त्रतः

Hãy lắng nghe tại đó sắc chỉ của Rāma—Rāghava—được nêu rõ theo danh xưng: một văn thư khắc trên tấm đồng, soạn đúng theo Dharmaśāstra.

Verse 6

महाश्चर्यकरं तच्च ह्यनेकयुगसंस्थितम् । सर्वो धातुः क्षयं याति सुवर्णं क्षयमेति च

Và điều ấy thật là kỳ diệu, bền vững qua nhiều yuga: mọi kim loại đều đi đến hoại diệt, ngay cả vàng cũng dần suy giảm.

Verse 7

प्रत्यक्षं दृश्यते पुत्र द्विजशासनमक्षयम् । अविनाशो हि ताम्रस्य कारणं तत्र विद्यते

Hỡi con, điều ấy thấy rõ trước mắt: văn thư của hàng Bà-la-môn là bất hoại. Bởi trong việc ấy có nguyên do khiến đồng trở nên không thể tiêu mất.

Verse 8

वेदोक्तं सकलं यस्माद्विष्णुरेव हि कथ्यते । पुराणेषु च वेदेषु धर्मशास्त्रेषु भारत

Vì tất cả những điều được Veda giảng dạy, quả thật đều được tuyên xưng chính là Viṣṇu. Hỡi Bhārata, cũng vậy trong các Purāṇa, trong Veda và trong các Dharmaśāstra.

Verse 9

सर्वत्र गीयते विष्णुर्नाना भावसमाश्रयः । नानादेशेषु धर्मेषु नानाधर्मनिषेविभिः

Khắp mọi nơi người ta ca tụng Viṣṇu, nương theo muôn vàn trạng thái cảm niệm. Trong các pháp môn của nhiều xứ sở, bởi những người hành trì các nghi hạnh khác nhau.

Verse 10

नानाभेदैस्तु सर्वत्र विष्णुरेवेति चिंत्यते । अवतीर्णः स वै साक्षात्पुराणपुरुषो त्तमः

Dẫu được quán niệm với nhiều sai biệt, khắp nơi vẫn hiểu rằng: “Chỉ là Viṣṇu mà thôi.” Ngài thật sự giáng thế đích thân—Puruṣa Tối Thượng, bậc được các Purāṇa tán dương.

Verse 11

देववैरिविनाशाय धर्मसंरक्षणाय च । तेनेदं शासनं दत्तमविनाशात्मकं सुत

Để diệt trừ kẻ thù của chư thiên và để hộ trì Dharma, sắc lệnh này đã được ban xuống—hỡi con—vốn bất hoại ngay trong tự tính.

Verse 12

यस्य प्रतापादृषद स्तारिता जलमध्यतः । वानरैर्वेष्टिता लंका हेलया राक्षसा हताः

Nhờ oai lực của Ngài, những tảng đá nổi lên giữa dòng nước; Laṅkā bị đoàn vānara vây quanh; và các rākṣasa bị diệt trừ một cách dễ dàng.

Verse 13

मुनिपुत्रं मृतं रामो यमलोकादुपानयत् । दुंदुभिर्निहतो येन कबंधोऽभिहतस्तथा

Rāma đã đưa người con trai đã chết của vị ẩn sĩ trở về, dù từ cả cõi Diêm Vương. Chính Ngài đã diệt Duṃdubhi, và cũng đánh hạ Kabandha như vậy.

Verse 14

निहता ताडका चैव सप्तताला विभेदिताः । खरश्च दूषणश्चैव त्रिशिराश्च महासुरः

Tāḍakā cũng bị diệt, và bảy cây tāla bị xuyên thủng. Khara và Dūṣaṇa bị tiêu diệt, cùng Triśiras—đại asura—cũng vậy.

Verse 15

चतुर्दशसहस्राणि जवेन निहता रणे । तेनेदं शासनं दत्तमक्षयं न कथं भवेत्

Mười bốn nghìn quân đã bị giết nhanh chóng trong chiến trận. Vì sắc lệnh này do bậc như thế ban ra, sao có thể không bất hoại?

Verse 16

स्ववंशवर्णनं तत्र लिखित्वा स्वयमेव तु । देशकालादिकं सर्वं लिलेख विधिपूर्वकम्

Tại đó, chính Ngài tự tay ghi chép sự thuật về dòng dõi của mình; và theo đúng nghi thức, Ngài ghi rõ mọi điều—địa điểm, thời gian, cùng các chi tiết khác.

Verse 17

स्वमुद्राचिह्नितं तत्र त्रैविद्येभ्यस्तथा ददौ । चतुश्चत्वारिंशवर्षो रामो दशरथात्मजः

Tại đó, Ngài ban trao văn bản ấy—được đóng ấn của chính mình—cho các bậc thầy uyên thâm Tam Veda. Rāma, con của Daśaratha, khi ấy bốn mươi bốn tuổi.

Verse 18

तस्मिन्काले महाश्चर्यं संदत्तं किल भारत । तत्र स्वर्णोपमं चापि रौप्योपमम थापि च

Khi ấy, hỡi Bhārata, quả thật một kỳ diệu lớn đã được ban xuống. Nơi đó hiện ra những điều nhiệm mầu tựa vàng, và cả những điều tựa bạc nữa.

Verse 19

उवाह सलिलं तीर्थे देवर्षिपितृतृप्तिदम् । स्ववंशनायकस्याग्रे सूर्येण कृतमेव तत्

Tại thánh địa tīrtha, nước đã tuôn ra—làm thỏa nguyện chư thiên, các devarṣi và tổ tiên. Việc ấy quả thật do Thần Mặt Trời Sūrya thành tựu trước mặt vị thủ lãnh của chính dòng tộc mình.

Verse 20

तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यं रामो विष्णुं प्रपूज्य च । रामलेखविचित्रैस्तु लिखितं धर्मशासनम्

Thấy kỳ diệu lớn lao ấy, Rāma liền chí thành lễ bái Viṣṇu. Rồi pháp lệnh của dharma được khắc ghi bằng những nét bút kỳ diệu từ chính bút tích của Rāma.

Verse 21

यद्दृष्ट्वाथ द्विजाः सर्वे संसारभयबंधनम् । कुर्वते नैव यस्माच्च तस्मान्निखिलरक्षकम्

Thấy điều ấy, hết thảy các dvija không còn tạo nên xiềng xích phát sinh từ nỗi sợ luân hồi (saṃsāra). Vì vậy, điều này là sự che chở cho muôn loài.

Verse 22

ये पापिष्ठा दुराचारा मित्रद्रोहरताश्च ये । तेषां प्रबोधनार्थाय प्रसिद्धिमकरोत्पुरा

Những kẻ cực kỳ tội lỗi, hạnh kiểm xấu xa, lại vui thích phản bội bạn bè—để đánh thức họ, thuở trước Ngài đã khiến điều này được truyền tụng rộng khắp.

Verse 23

रामलेखविचित्रैस्तु विचित्रे ताम्रपट्टके । वाक्यानीमानि श्रूयंते शासने किल नारद

Hỡi Nārada, trên tấm đồng khắc sắc chỉ kỳ diệu, điểm trang bằng những đường nét và dấu vẽ tinh xảo, chính những lời tuyên cáo này theo truyền thống được nghe như phần của chiếu thư ban cấp của bậc vương giả.

Verse 24

आस्फोटयंति पितरः कथयंति पितामहाः । भूमिदोऽस्मत्कुले जातः सोऽस्मान्संतारयिष्यति

Các Pitṛ hoan hỷ vỗ tay, và các bậc tổ phụ cất lời tuyên cáo: ‘Trong dòng tộc ta đã sinh ra người hiến tặng ruộng đất; người ấy sẽ đưa chúng ta vượt qua (biển luân hồi).’

Verse 25

बहुभिर्बहुधा भुक्ता राजभिः पृथिवी त्वियम् । यस्ययस्य यदा भूमिस्तस्यतस्य तदा फलम्

Cõi đất này đã được bao vua chúa hưởng dùng theo muôn cách; vào thời nào đất thuộc về ai, thì vào thời ấy quả báo và lợi ích cũng thuộc về người đó.

Verse 26

षष्टिवर्षसहस्राणि स्वर्गे वसति भूमिदः । आच्छेत्ता चानुमंता च तान्येव नरकं व्रजेत्

Người hiến tặng ruộng đất an trú nơi thiên giới suốt sáu vạn năm; còn kẻ chiếm đoạt và kẻ đồng tình cho sự chiếm đoạt ấy, cũng phải sa địa ngục đúng bằng ngần ấy thời gian.

Verse 27

संदंशैस्तुद्यमानस्तु मुद्गरैर्विनिहत्य च । पाशैः सुबध्यमानस्तु रोरवीति महास्वरम्

Bị hành hạ bằng kìm kẹp, bị đánh dập bằng chùy, và bị trói siết bằng thòng lọng, hắn gào khóc nơi địa ngục Rorava với tiếng kêu rền vang dữ dội.

Verse 28

ताड्यमानः शिरे दंडैः समालिंग्य विभावसुम् । क्षुरिकया छिद्यमानो रोरवीति महास्वनम्

Bị đánh vào đầu bằng gậy, bị ép ôm lấy ngọn lửa rực cháy, và bị cắt bằng dao cạo, hắn than khóc thảm thiết trong địa ngục Raurava.

Verse 29

यमदूतैर्महाघोरैर्ब्रह्मवृत्तिविलोपकः । एवंविधैर्महादुष्टैः पीड्यंते ते महागणैः

Kẻ hủy hoại sinh kế của một Bà-la-môn bị tra tấn bởi những sứ giả vô cùng đáng sợ của thần Yama—bởi những đám quỷ dữ tàn ác khôn lường.

Verse 30

ततस्तिर्यक्त्वमाप्नोति योनिं वा राक्षसीं शुनीम् । व्यालीं शृगालीं पैशाचीं महाभूतभयंकरीम्

Sau đó, hắn đọa vào kiếp súc sinh—hoặc tái sinh thành nữ quỷ, chó cái, rắn cái, chó rừng cái, hoặc ma nữ—đáng sợ như một ác linh to lớn.

Verse 31

भूमेरंगुलहर्ता हि स कथं पापमाचरेत् । भूमेरंगुलदाता च स कथं पुण्यमाचरेत्

Kẻ trộm dù chỉ một tấc đất—làm sao hắn không phạm tội? Và người hiến tặng dù chỉ một tấc đất—làm sao người ấy không tích phước đức?

Verse 32

अश्वमेधसहस्राणां राजसूयशतस्य च । कन्याशतप्रदानस्य फलं प्राप्नोति भूमिदः

Người hiến đất đạt được quả báo tương đương với một ngàn lễ tế Aśvamedha, một trăm lễ tế Rājasūya, và việc gả chồng cho một trăm trinh nữ.

Verse 33

आयुर्यशः सुखं प्रज्ञा धर्मो धान्यं धनं जयः । संतानं वर्द्धते नित्यं भूमिदः सुखमश्मुते

Người hiến tặng đất đai thì thọ mạng, danh thơm, an lạc, trí tuệ, chánh pháp, lương thực, tài sản và chiến thắng đều tăng trưởng mãi; con cháu cũng luôn hưng thịnh. Kẻ bố thí đất đai quả thật đạt được phúc lạc.

Verse 34

भूमेरंगुलमेकं तु ये हरंति खला नराः । वंध्याटवीष्वतोयासु शुष्ककोटरवासिनः । कृष्णसर्पाः प्रजायंते दत्तदायापहारकाः

Kẻ ác dù chỉ cướp một gang đất bằng một ngón tay, vì đoạt phần đã được ban làm quyền lợi, sẽ tái sinh thành rắn đen—trú trong rừng hoang cằn cỗi, nơi khô hạn không nước, và trong hốc cây khô mục.

Verse 35

तडागानां सहस्रेण अश्वमेधशतेन वा । गवां कोटिप्रदानेन भूमिहर्त्ता विशुध्यति

Kẻ trộm đất chỉ được thanh tịnh nhờ công đức tương đương: dựng một nghìn ao hồ, hoặc cử hành một trăm lễ tế Aśvamedha, hoặc bố thí một koṭi (một crore) bò.

Verse 36

यानीह दत्तानि पुनर्धनानि दानानि धर्मार्थयशस्कराणि । औदार्यतो विप्रनिवेदितानि को नाम साधुः पुनराददीत

Ai là bậc hiền thiện mà lại lấy lại những của cải và bố thí đã trao nơi đây—những sự cúng dường đem lại chánh pháp, phú túc và danh thơm—đã được dâng hiến rộng lòng và ký thác cho các brāhmaṇa?

Verse 37

चलदलदललीलाचंचले जीवलोके तृणलवलघुसारे सर्वसंसारसौख्ये । अपहरति दुराशः शासनं ब्राह्मणानां नरकगहनगर्त्तावर्तपातोत्सुको यः

Trong cõi hữu tình này—chập chờn như trò đùa của cánh sen rung rinh—mọi lạc thú của saṃsāra đều nhỏ nhoi như một cọng cỏ; kẻ bị dục vọng ác dẫn dắt, dám chiếm đoạt văn thư ban cấp của các brāhmaṇa, liền hấp tấp lao vào vòng xoáy rơi xuống hố sâu dày đặc của địa ngục.

Verse 38

ये पास्यंति महीभुजः क्षितिमिमां यास्यंति भुक्त्वाखिलां नो याता न तु याति यास्यति न वा केनापि सार्द्धं धरा । यत्किंचिद्भुवि तद्विनाशि सकलं कीर्तिः परं स्थायिनी त्वेवं वै वसुधापि यैरुपकृता लोप्या न सत्कीर्तयः

Các bậc quân vương có thể hộ trì cõi đất này, hưởng thụ trọn vẹn rồi cũng phải ra đi; nhưng địa cầu chẳng theo cùng ai—không theo người đã đi, không theo người đang đi, cũng không theo người sẽ đi. Mọi vật trên đời đều hoại diệt; chỉ có danh thơm (kīrti) là bền vững tối thượng. Vì vậy, thiện danh của những ai đã làm lợi cho vāsudhā chẳng bao giờ bị xóa mờ.

Verse 39

एकैव भगिनी लोके सर्वेषामेव भूभुजाम् । न भोज्या न करग्राह्या विप्रदत्ता वसुंधरा

Trong đời này, đất mẹ là người chị em chung duy nhất của mọi bậc quân vương. Ruộng đất đã bố thí cho các brāhmaṇa thì không được hưởng như của riêng, cũng không được thu thuế trên đó.

Verse 40

दत्त्वा भूमिं भाविनः पार्थिवेशान्भूयोभूयो याचते रामचन्द्रः । सामान्योऽयं धर्मसेतुर्नृपाणां स्वे स्वे काले पालनीयो भवद्भिः

Sau khi ban cấp ruộng đất, Rāmacandra hết lần này đến lần khác khẩn cầu các bậc chúa tể tương lai của cõi đất: “Đây là chiếc cầu của dharma, chung cho các vua; trong thời của mỗi người, hãy gìn giữ và hộ trì.”

Verse 41

अस्मिन्वंशे क्षितौ कोपि राजा यदि भविष्यति । तस्याहं करलग्नोस्मि मद्दत्तं यदि पाल्यते

Nếu trong dòng dõi này về sau có vị vua nào xuất hiện trên cõi đất, thì ta như đã buộc vào tay người ấy—miễn là điều ta đã ban được gìn giữ đúng phép.

Verse 42

लिखित्वा शासनं रामश्चातुर्वेद्यद्विजोत्तमान् । संपूज्य प्रददौ धीमान्वसिष्ठस्य च सन्निधौ

Sau khi viết văn thư ban cấp, Rāma bậc trí—đã kính lễ cúng dường các brāhmaṇa tối thượng, tinh thông bốn Veda—rồi long trọng trao ban trước sự chứng giám của Vasiṣṭha.

Verse 43

ते वाडवा गृहीत्वा तं पट्टं रामाज्ञया शुभम् । ताम्रं हैमाक्षरयुतं धर्म्यं धर्मविभूषणम्

Vâng theo thánh lệnh cát tường của Rāma, những người Vāḍava đã nâng lấy tấm bảng thiêng ấy—bằng đồng, khắc chữ vàng—tự thân là điều chính pháp và là trang sức của Dharma.

Verse 44

पूजार्थं भक्तिकामार्थास्तद्रक्षणमकुर्वत । चंदनेन च दिव्येन पुष्पेण च सुगन्धिना

Vì việc thờ phụng, do lòng sùng kính và ước nguyện phụng sự, họ đảm nhận việc gìn giữ; dâng bột đàn hương nhiệm mầu cùng những đóa hoa thơm ngát.

Verse 45

तथा सुवर्णपुष्पेण रूप्यपुष्पेण वा पुनः । अहन्यहनि पूजां ते कुर्वते वाडवाः शुभाम्

Cũng vậy, bằng những đóa hoa vàng—hoặc lại bằng những đóa hoa bạc—những người Vāḍava thực hành lễ bái cát tường, ngày ngày không dứt.

Verse 46

तदग्रे दीपकं चैव घृतेन विमलेन हि । सप्तवर्तियुतं राजन्नर्घ्यं प्रकुर्वते द्विजाः

Trước đó họ còn đặt một ngọn đèn bằng bơ ghee tinh khiết, tâu Đại vương—có bảy tim; và các bậc dvija dâng arghya đúng theo nghi thức.

Verse 47

नैवेद्यं कुर्वते नित्यं भक्तिपूर्वं द्विजोत्तमाः । रामरामेति रामेति मन्त्रमप्युच्चरंति हि

Các bậc dvija tối thắng hằng ngày dâng naivedya với lòng sùng kính; và họ cũng tụng niệm thần chú “Rāma, Rāma”, “Rāma, Rāma” mãi không ngừng.

Verse 48

अशने शयने पाने गमने चोपवेशने । सुखे वाप्यथवा दुःखे राममन्त्रं समुच्चरेत्

Dù đang ăn, ngủ, uống, đi hay ngồi—dù trong vui hay trong buồn—người ấy nên luôn trì tụng Rāma-mantra.

Verse 49

न तस्य दुःखदौर्भाग्यं नाधिव्याधिभयं भवेत् । आयुः श्रियं बलं तस्य वर्द्धयंति दिने दिने

Với người như thế, chẳng có sầu khổ hay bất hạnh, cũng không sợ não phiền và bệnh tật; thọ mạng, phúc lộc và sức lực tăng trưởng từng ngày.

Verse 50

रामेति नाम्ना मुच्येत पापाद्वै दारुणादपि । नरकं नहि गच्छेत गतिं प्राप्नोति शाश्वतीम्

Chỉ nhờ danh xưng “Rāma”, người ta được giải thoát khỏi cả tội lỗi ghê gớm; không rơi vào địa ngục, mà đạt đến cảnh giới vĩnh cửu.

Verse 51

व्यास उवाच । इति कृत्वा ततो रामः कृतकृत्यममन्यत । प्रदक्षिणीकृत्य तदा प्रणम्य च द्विजान्बहून्

Vyāsa nói: Làm như vậy xong, Rāma tự thấy mình đã viên mãn; bấy giờ Ngài đi nhiễu (pradakṣiṇā) và đảnh lễ nhiều bậc hiền triết hai lần sinh.

Verse 52

दत्त्वा दानं भूरितरं गवाश्वमहिषीरथम् । ततः सर्वान्निजांस्तांश्च वाक्यमेतदुवाच ह

Sau khi ban bố thí dồi dào—bò, ngựa, trâu và xe—Ngài liền nói những lời này với tất cả người của mình.

Verse 53

अत्रैव स्थीयतां सर्वैर्यावच्चंद्रदिवाकरौ । यावन्मेरुर्महीपृष्ठे सागराः सप्त एव च

Hết thảy các vị hãy ở lại ngay nơi đây—chừng nào trăng và mặt trời còn tồn tại; chừng nào núi Meru còn đứng vững trên mặt đất, và chừng nào bảy đại dương vẫn còn hiện hữu.

Verse 54

तावदत्रैव स्थातव्यं भवद्भिर्हि न संशयः । यदा हि शासनं विप्रा न मन्यंते नृपा भुवि

Vì thế, các vị nhất định phải ở lại nơi đây—không chút nghi ngờ; nhất là khi các bậc vua chúa trên đời, hỡi các Bà-la-môn, không tôn trọng mệnh lệnh chính pháp.

Verse 55

अथवा वणिजः शूरा मदमायाविमोहिताः । मदाज्ञां न प्रकुर्वंति मन्यंते वा न ते जनाः

Hoặc bằng không, những thương nhân gan dạ—bị mê hoặc bởi men say và mưu trá—có thể không thi hành mệnh lệnh của ta; hoặc dân chúng ấy hoàn toàn chẳng thừa nhận điều đó.

Verse 56

तदा वै वायुपुत्रस्य स्मरणं क्रियतां द्विजाः । स्मृतमात्रो हनूमान्वै समागत्य करिष्यति

Khi ấy, hỡi các bậc nhị sinh, hãy thực hành sự tưởng niệm Con của Vāyu. Chỉ vừa nhớ đến Hanumān, Ngài ắt sẽ đến và hoàn thành điều cần làm.

Verse 57

सहसा भस्म तान्सत्यं वचनान्मे न संशयः । य इदं शासनं रम्यं पालयिष्यति भूपतिः

Trong khoảnh khắc, Ngài sẽ thiêu họ thành tro—điều ấy là thật; lời ta không chút nghi ngờ. Nhưng vị vua nào sẽ gìn giữ pháp lệnh mỹ diệu này…

Verse 58

वायुपुत्रः सदा तस्य सौख्यमृद्धिं प्रदास्यति । ददाति पुत्रान्पौत्रांश्च साध्वीं पत्नीं यशो जयम्

Con của thần Vāyu là Hanumān sẽ luôn ban cho người ấy an lạc và thịnh vượng. Ngài còn ban con cháu, hiền thê đức hạnh, danh tiếng và chiến thắng.

Verse 59

इत्येवं कथयित्वा च हनुमंतं प्रबोध्य च । निवर्तितो रामदेवः ससैन्यः सपरिच्छदः

Nói như vậy xong, lại khuyên dạy Hanumān, Đức Rāma trở về, cùng toàn quân và mọi tùy tùng, nghi trượng.

Verse 60

वादित्राणां स्वनैर्विष्वक्सूच्यमानशुभागमः । श्वेतातपत्रयुक्तोऽसौ चामरैर्वी जितो नरैः । अयोध्यां नगरीं प्राप्य चिरं राज्यं चकार ह

Tiếng nhạc khí vang rền khắp bốn phương, loan báo điềm lành ngày Ngài quang lâm. Dưới lọng trắng, được tùy tùng phe phẩy chauri, Ngài đến thành Ayodhyā và trị vì lâu dài.