Adhyaya 10

Verse 1

व्यास उवाच । शृणु राजन्यथावृत्तं धर्म्मारण्ये शुभं मतम् । यदिदं कथयिष्यामि अशेषाघौघनाशनम्

Vyāsa nói: “Hỡi Đại vương, hãy lắng nghe điều đã xảy ra tại Dharmāraṇya—một thiên truyện cát tường. Điều ta sắp thuật lại có năng lực diệt trừ trọn dòng thác tội lỗi.”

Verse 2

अजेशेन तदा राजन्प्रेरितेन स्वयंभुवा । कामधेनुः समाहूता कथयामास तां प्रति

Bấy giờ, hỡi Đại vương, do Svayambhū (Phạm Thiên) thúc giục, Ajeśa đã triệu thỉnh Kāmadhenu; và nàng cất lời đáp lại ngài.

Verse 3

विप्रेभ्योऽनुचरान्देहि एकैकस्मै द्विजातये । द्वौ द्वौ शुद्धात्मकौ चैवं देहि मातः प्रसीद मे

“Xin ban cho các Bà-la-môn những người hầu cận—mỗi bậc nhị sinh hai người, tâm hạnh thanh tịnh. Hỡi Mẫu thân, xin ban như vậy; xin đoái thương con.”

Verse 4

तथेत्युक्त्वा महाधेनुः क्षीरेणोल्लेखयद्धराम् । हुंकारात्तस्य निष्क्रांताः शिखासूत्रधरा नराः

Nói rằng: “Đúng vậy,” bò cái vĩ đại dùng sữa vạch dấu trên mặt đất. Từ tiếng rống của nàng, những người đàn ông mang búi tóc (śikhā) và đeo dây thiêng (yajñopavīta) liền hiện ra.

Verse 5

षट्त्रिंशच्च सहस्राणि वणिजश्च महाबलाः । सोपवीता महादक्षाः सर्वशास्त्रविशारदाः

Họ có đến ba mươi sáu nghìn người—những thương nhân đầy sức mạnh; đeo dây thiêng, rất tài giỏi, và tinh thông mọi kinh luận (śāstra).

Verse 6

द्विजभक्तिसमायुक्ता ब्रह्मण्यास्ते तपोन्विताः । पुराणज्ञाः सदाचारा धार्मिका बह्मभोजकाः

Họ đầy lòng sùng kính đối với hàng dvija, chuyên tâm nơi pháp Brāhmaṇa và có hạnh khổ tu; thông hiểu Purāṇa, giữ nếp hạnh lành, sống theo chính pháp, và thường dâng bữa ăn cúng dưỡng các brāhmaṇa.

Verse 7

स्वर्गे देवाः प्रशंसंति धर्मारण्यनिवासिनः । तपोऽध्ययनदानेषु सर्वकालेप्यतींद्रियाः

Trên cõi trời, chư thiên tán thán những người cư ngụ tại Dharmāraṇya; bởi trong khổ hạnh, học tập và bố thí, họ luôn vượt trội, vượt ngoài mức thường tình ở mọi thời.

Verse 8

एकैकस्मै द्विजायैव दत्तं जातु चरद्वयम् । वाडवस्य च यद्गोत्रं पुरा प्रोक्तं महीपते

Mỗi dvija quả thật được ban cho một đôi người hầu cận. Còn về dòng họ (gotra) của Vāḍava ấy, xưa kia đã được tuyên nói rồi, hỡi bậc chúa tể cõi đất.

Verse 9

परस्परं च तद्गोत्रं तस्य चानुचरस्य च । इति कृत्वा व्यवस्थां च न्यवसंस्तत्र भूमिषु

Như vậy, xét theo mối tương quan lẫn nhau, họ đã định rõ gotra (dòng tộc) của người ấy và cả của người tùy tùng; rồi sắp đặt trật tự đúng phép và an cư trên những miền đất ấy.

Verse 10

ततश्च शिष्यता देवैर्दत्ता चानुचरान्भुवि । ब्रह्मणा कथितं सर्वं तेषामनुहिताय वै

Rồi các chư thiên ban cho địa vị làm đệ tử và đặt những người tùy tùng trên cõi đất. Tất cả điều ấy được Phạm Thiên (Brahmā) tuyên dạy chân thật vì lợi ích và sự chỉ dẫn đúng đắn cho họ.

Verse 11

कुरुध्वं वचनं चैषां ददध्वं च यदिच्छितम् । समित्पुष्पकुशादीनि आनयध्वं दिनेदिने

Hãy thi hành lời dạy của các ngài và dâng lên điều gì các ngài mong muốn. Mỗi ngày hãy mang samidhā (củi tế lễ), hoa, cỏ kuśa và các vật tương tự.

Verse 12

अनुज्ञयैषां वर्तध्वं मावज्ञां कुरुत क्वचित् । जातकं नामकरणं तथान्नप्राशनं शुभम्

Hãy sống và hành động chỉ khi được các ngài cho phép; chớ bao giờ tỏ lòng bất kính. Các lễ nghi khi sinh, lễ đặt tên, và lễ annaprāśana cát tường (cho ăn lần đầu) cũng nên cử hành dưới sự chuẩn thuận ấy.

Verse 13

क्षौरं चैवोपनयनं महानाम्न्यादिकं तथा । क्रियाकर्मादिकं यच्च व्रतं दानोपवासकम्

Cũng vậy, lễ cạo tóc (kṣaura/cūḍākaraṇa), lễ upanayana (thọ nhận khai tâm), nghi thức mahānāma và các hạnh khác; cùng mọi nghi lễ—thọ nguyện (vrata), bố thí (dāna) và trai giới (upavāsa).

Verse 14

अनुज्ञयैषां कर्तव्यं काजेशा इदमबुवन् । अनुज्ञया विनैषां यः कार्यमारभते यदि

“Chỉ được làm khi có sự cho phép của các Ngài”—các bậc chủ tể cõi trời đã tuyên như vậy. Nếu ai khởi sự một việc mà không có sự thuận chuẩn của các Ngài,

Verse 15

दर्शं वा श्राद्धकार्यं वा शुभं वा यदि वाऽशुभम् । दारिद्र्यं पुत्रशोकं च कीर्तिनाशं तथैव च

Dù là nghi lễ darśa vào ngày sóc, hay lễ śrāddha, dù cát tường hay bất tường—(kẻ trái điều răn) sẽ gặp cảnh nghèo khổ, sầu vì con cái, và cả sự tiêu tan danh tiếng.

Verse 16

रोगैर्निपीड्यते नित्यं न क्वचित्सुखमाप्नुयुः । तथेति च ततो देवाः शक्राद्याः सुरसत्तमाः

Người ấy luôn bị bệnh tật bức bách, chẳng nơi nào được an lạc. Bấy giờ các vị thiên tối thắng—Śakra (Indra) và chư thiên khác—nói: “Tathāstu, hãy đúng như vậy.”

Verse 17

स्तुतिं कुर्वंति ते सर्वे काम धेनोः पुरः स्थिताः । कृतकृत्यास्तदा देवा ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः

Đứng trước Kāma-dhenū, tất cả đều dâng lên những lời tán tụng. Khi ấy chư thiên—Brahmā, Viṣṇu và Maheśvara—cảm thấy chí nguyện đã viên thành.

Verse 18

त्वं माता सर्वदेवानां त्वं च यज्ञस्य कारणम् । त्वं तीर्थं सर्वतीर्थानां नम स्तेऽस्तु सदानघे

Ngài là Mẹ của hết thảy chư thiên; Ngài chính là nguyên nhân của yajña (tế lễ). Ngài là thánh địa tối thượng giữa mọi thánh địa—xin đảnh lễ Ngài, ôi Đấng hằng vô cấu.

Verse 19

शशिसूर्यारुणा यस्या ललाटे वृषभध्वजः । सरस्वती च हुंकारे सर्वे नागाश्च कंबले

Nàng mà trên trán rực sáng quang huy của trăng và mặt trời nhuốm sắc hồng, lại mang dấu ấn của Đại Thần Śiva, Đấng mang cờ hình bò; trong tiếng rống của nàng có Sarasvatī, và trong tấm choàng của nàng tụ hội hết thảy các Nāga—ấy chính là Thánh Ngưu Surabhī kỳ diệu.

Verse 20

क्षुरपृष्ठे च गन्धर्वा वेदाश्चत्वार एव च । मुखाग्रे सर्वतीर्थानि स्थावराणि चराणि च

Trên lưng sắc bén như lưỡi dao cạo của nàng, các Gandharva và bốn bộ Veda an trụ; nơi đầu miệng của nàng, mọi thánh địa tīrtha đều hiện hữu—của thế giới bất động và thế giới hữu động.

Verse 21

एवंविधैश्च बहुशो वचनैस्तोषिता च सा । सुप्रसन्ना तदा धेनुः किं करोमीति चाब्रवीत्

Được làm hoan hỷ nhiều lần bởi những lời như thế, Thánh Ngưu càng thêm từ hòa hoan hỷ; bấy giờ nàng nói: “Ta nên làm gì đây?”

Verse 22

देवा ऊचुः । सृष्टाः सर्वे त्वया मातर्देव्यैतेऽनुचराः शुभाः । त्वत्प्रसादान्महाभागे ब्राह्मणाः सुखिनोऽ भवन्

Chư Thiên thưa rằng: “Ôi Mẹ, ôi Nữ Thần! Những quyến thuộc cát tường này đều do Mẹ sinh thành. Ôi bậc đại phúc, nhờ ân sủng của Mẹ mà các Brāhmaṇa được an vui, thảnh thơi.”

Verse 23

ततोऽसौ सुरभी राजन्गता नाकं यशस्विनी । ब्रह्मविष्णुमहेशाद्यास्तत्रैवांतरधुस्ततः

Bấy giờ, ôi Đại Vương, Surabhī vinh hiển ấy lên cõi trời. Ngay tại chỗ ấy, Brahmā, Viṣṇu, Maheśa cùng các vị khác cũng liền ẩn mất.

Verse 24

युधिष्ठिर उवाच । अभार्यास्ते महातेजा गोजा अनुचरास्तथा । उद्वाहिता कथं ब्रह्मन्त्सुतास्तेषां कदाऽभवन्

Yudhiṣṭhira thưa: “Ôi bậc rực rỡ đại quang! Những tùy tùng sinh từ Bò ấy đều không có vợ. Bạch Bà-la-môn, họ được kết hôn bằng cách nào, và con cái của họ sinh ra vào khi nào?”

Verse 25

व्यास उवाच । परिग्रहार्थं वे तेषां रुद्रेण च यमेन च । गन्धर्वकन्या आहृत्य दारास्तत्रोपकल्पिताः

Vyāsa đáp: “Vì mục đích để họ thọ nhận thê thất, Rudra và Yama đã đưa các thiếu nữ Gandharva đến; tại đó, những người vợ được sắp đặt cho họ một cách đúng nghi lễ.”

Verse 26

युधिष्ठिर उवाच । को वा गन्धर्वराजासौ किंनामा कुत्र वा स्थितः । कियन्मात्रास्तस्य कन्याः किमाचारा ब्रवीहि मे

Yudhiṣṭhira thưa: “Vị vua của các Gandharva ấy là ai, tên gọi là gì và ngự ở nơi nào? Các ái nữ của ngài có bao nhiêu, và phong tục của họ ra sao? Xin nói cho ta biết.”

Verse 27

व्यास उवाच । विश्वावसुरिति ख्यातो गन्धर्वाधिपतिर्नृप । षष्टिकन्यासहस्राणि आसते तस्य वेश्मनि

Vyāsa đáp: “Tâu Đại vương, chúa tể của các Gandharva nổi danh là Viśvāvasu. Trong cung điện của ngài có sáu vạn thiếu nữ cư ngụ.”

Verse 28

अंतरिक्षे गृहं तस्य गधर्वनगरं शुभम् । यौवनस्थाः सुरूपाश्च कन्या गन्धर्वजाः शुभाः

Nơi cư ngụ của ngài ở giữa hư không—một thành Gandharva cát tường, rực rỡ. Tại đó có những thiếu nữ Gandharva điềm lành, an trụ trong tuổi xuân và mang dung sắc mỹ lệ.

Verse 29

रुद्रस्यानुचरौ राजन्नंदी भृंगी शुभाननौ । पूर्वदृष्टाश्च ताः कन्याः कथयामासतुः शिवम्

Tâu Đại vương, Nandī và Bhṛṅgī—tùy tùng của Rudra, dung nhan đoan chính—đã bẩm với Śiva về những thiếu nữ mà họ từng thấy trước đó.

Verse 30

दृष्टाः पुरा महादेव गन्धर्वनगरे विभो । विश्वावसुगृहे कन्या असंख्याताः सहस्रशः

Thuở trước, ôi Mahādeva, ôi Đấng bao trùm khắp, tại thành của các Gandharva—trong tư gia của Viśvāvasu—đã thấy vô số thiếu nữ, hàng ngàn hàng vạn không kể xiết.

Verse 31

ता आनीय वलादेव गोभुजेभ्यः प्रयच्छ भो । एवं श्रुत्वा ततो देवस्त्रिपुरघ्नः सदाशिवः

“Hãy đưa họ đến, hỡi vị Deva hùng lực, và trao cho các gobhuja—những người chăn bò.” Nghe vậy, Thần Sadāśiva, Đấng diệt Tripura, liền đáp lời.

Verse 32

प्रेषयामास दूतं तु विजयं नाम भारत । स तत्र गत्वा यत्रास्ते विश्वावसुररिंदमः

Hỡi Bhārata, Ngài sai một sứ giả tên Vijaya. Người ấy đến nơi Viśvāvasu, bậc khuất phục kẻ thù, đang lưu trú.

Verse 33

उवाच वचनं चैव पथ्यं चैव शिवेरितम् । धर्मारण्ये महाभाग काजेशेन विनिर्मिताः

Người ấy nói trọn sứ điệp và lời chỉ giáo thích đáng theo lệnh Śiva: “Hỡi bậc hữu phúc, tại Dharmāraṇya, (những điều ấy) đã được Kājeśa thiết lập/tạo dựng.”

Verse 34

स्थापिता वाडवास्तत्र वेदवेदांगपारगाः । तेषां वै परिचर्यार्थं कामधेनुश्च प्रार्थिता

Tại đó, các Vāḍavā—những bậc tinh thông Veda và Vedāṅga—được an lập. Để phụng sự và nâng đỡ họ, Kāmadhenu cũng được cầu thỉnh.

Verse 35

तया कृताः शुभाचारा वणिजस्ते त्वयोनिजा । षट्त्रिंशच्च सहस्राणि कुमारास्ते महाबलाः

Nhờ nàng, những thương nhân ấy được khiến trở nên có hạnh kiểm cát tường, và họ sinh ra không do thai bào của loài người. Lại có ba mươi sáu nghìn người con của ngươi, sức mạnh phi thường.

Verse 36

शिवेन प्रेषितोऽहं वै त्वत्समीपमुपागतः । कन्यार्थं हि महाभाग देहिदेहीत्युवाच ह

Quả thật ta được Śiva sai phái và đã đến gần ngươi. Hỡi bậc hữu phúc, vì các thiếu nữ—người ấy đã nói: “Hãy ban, hãy ban!”

Verse 37

गन्धर्व उवाच । देवानां चैव सर्वेषां गन्धर्वाणां महामते । परित्यज्य कथं लोके मानुषाणां ददामि वै

Gandharva nói: “Hỡi bậc đại trí, làm sao ta có thể bỏ các Deva và toàn thể Gandharva mà đem (những thiếu nữ này) gả cho loài người trong thế gian?”

Verse 38

श्रुत्वा तु वचनं तस्य निवृत्तो विजयस्तदा । कथयामास तत्सर्वं गन्धर्व चरितं महत्

Nghe lời ấy, Vijaya liền quay trở về. Rồi ông thuật lại trọn vẹn mọi điều—bản tường thuật lớn lao về hạnh trạng của vị Gandharva.

Verse 39

व्यास उवाच । ततः कोपसमाविष्टो भगवांल्लोकशंकरः । वृषभे च समारूढः शूलहस्तः सदाशिवः

Vyāsa nói: Bấy giờ Đấng Bhagavān Śaṅkara, bậc lợi ích cho muôn loài, bị cơn phẫn nộ bao trùm. Ngài cưỡi bò, tay cầm cây tam xoa, Sadāśiva tiến bước.

Verse 40

भूतप्रेतपिशाचाद्यैः सहस्रैरावृतः प्रभुः । ततो देवास्तथा नागा भूतवेतालखेचराः

Chúa tể được vây quanh bởi hàng ngàn bhūta, preta, piśāca và các loài tương tự. Rồi các chư thiên, các nāga, cùng đoàn linh chúng—vetāla và những kẻ du hành trên không—cũng tụ hội.

Verse 41

क्रोधेन महताविष्टाः समाजग्मुः सहस्रशः । हाहाकारो महानासीत्तस्मिन्सैन्ये विसर्पति

Bị cơn giận lớn chi phối, họ tụ hội thành từng ngàn. Khi đạo quân ấy lan rộng, một tiếng kêu náo loạn kinh hoàng bùng lên.

Verse 42

प्रकंपिता धरादेवी दिशापाला भयातुराः । घोरा वातास्तदाऽशांताः शब्दं कुर्वंति दिग्गजाः

Nữ thần Đất rung chuyển; các vị hộ phương hoảng sợ. Khi ấy gió dữ thổi, cuồng nộ không yên, và những voi trấn phương rống vang dữ dội.

Verse 43

व्यास उवाच । तदागतं महासैन्यं दृष्ट्वा भयविलोलितम् । गन्धर्वनगरात्सर्वे विनेशुस्ते दिशो दश

Vyāsa nói: Thấy đại quân ấy kéo đến—chao đảo vì sợ hãi—tất cả đều bỏ thành của các Gandharva mà chạy tán loạn về mười phương.

Verse 44

गन्धर्वराजो नगरं त्यक्त्वा मेरुं गतो नृप । ताः कन्या यौवनोपेता रूपौदार्यसमन्विताः

Tâu Đại vương, vua của các Gandharva đã rời bỏ thành đô mà lên núi Meru. Những thiếu nữ ấy, tràn đầy tuổi xuân, được trang nghiêm bởi dung sắc và đức hạnh cao quý, vẫn còn ở lại.

Verse 45

गृहीत्वा प्रददौ सर्वा वणिग्भ्यश्च तदा नृप । वेदोक्तेन विधानेन तथा वै देवसन्निधौ

Tâu Đại vương, sau khi tiếp nhận họ, người ấy liền trao cả thảy cho các thương nhân—đúng theo nghi thức được Veda truyền dạy, và quả thật trong sự chứng giám của chư thiên.

Verse 46

आज्यभागं तदा दत्त्वा गन्धर्वाय गवात्मजाः । देवानां पूर्वजानां च सूर्याचंद्रमसोस्तथा

Bấy giờ, các con trai của những người chăn bò đã dâng phần bơ tinh khiết trong lễ cúng (ājyabhāga) lên Gandharva; cũng dâng phần ấy cho các vị thần bậc tiền bối, và cho cả Mặt Trời cùng Mặt Trăng.

Verse 47

यमाय मृत्यवे चैव आज्यभागं तदा ददुः । दत्त्वाज्यभागान्विधिवद्वव्रिरे ते शुभव्रताः

Rồi họ cũng dâng phần bơ cúng (ājyabhāga) lên Yama và cả Mṛtyu. Sau khi dâng các ājyabhāga đúng theo nghi lễ, những người giữ hạnh nguyện cát tường ấy đã chọn việc hôn phối một cách hợp pháp.

Verse 48

ततः प्रभृति गान्धर्वविवाहे समुपस्थिते । आज्यभागं प्रगृह्णन्ति अद्यापि सर्वतो भृशम्

Từ đó về sau, hễ khi nào diễn ra hôn lễ Gandharva, người ta đều nâng lên phần bơ cúng (ājyabhāga)—cho đến hôm nay, khắp mọi nơi, một cách đầy đủ.

Verse 50

क्षत्रियाश्च महावीरा किंकरत्वे हि निर्मिताः

Và các Kṣatriya hùng dũng, anh hùng quả thật được tạo dựng để phụng sự—đứng sẵn như những người tùy tùng chí thành trong trật tự dharma đã an bài.

Verse 51

ततो देवाऽस्तदा राजञ्जग्मुः सर्वे यथातथा । गते देवे द्विजाः सर्वे स्थानेऽस्मिन्निवसंति ते

Bấy giờ, hỡi Đại vương, chư thiên đều rời đi—mỗi vị trở về nơi cư ngụ của mình. Khi các thần đã đi rồi, hết thảy bậc dvija (nhị sinh) vẫn ở lại và an trú ngay tại chốn này.

Verse 52

पुत्रपौत्रयुता राजन्निवसंत्यकुतोभयाः । पठंति वेदान्वेदज्ञाः क्वचिच्छास्त्रार्थमुद्गिरन्

Hỡi Đại vương, cùng con cháu, họ an cư nơi ấy không chút sợ hãi. Là bậc thông Veda, họ tụng đọc các Veda, và đôi khi cất lời giảng giải nghĩa lý của śāstra.

Verse 54

केचिद्विष्णुं जपंतीह शिवं केचिज्जपंति हि । ब्रह्माणं च जपंत्येके यमसूक्तं हि केचन । यजंति याजकाश्चैव अग्निहोत्रमुपासते । स्वाहाकारस्वधाकारवषट्कारैश्च सुव्रत

Tại đây, có người trì tụng danh Viṣṇu; kẻ khác quả thật trì tụng Śiva. Có người xưng tụng Brahmā, và có người đọc các thánh tụng ca dâng Yama. Lại có người cử hành tế lễ, các vị tế sư phụng trì Agnihotra—cất tiếng ‘svāhā’, ‘svadhā’ và ‘vaṣaṭ’, hỡi bậc giữ giới nguyện thanh cao.

Verse 55

शब्दैरापूयते सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् । वणिजश्च महादक्षा द्विजशुश्रूणोत्सुकाः

Nhờ những âm thanh linh thiêng, khắp cả tam giới—hữu tình và vô tình—đều tràn đầy. Và các thương nhân, rất đỗi khéo giỏi, hăm hở phụng sự, chăm nom các bậc dvija.

Verse 56

धर्मारण्ये शुभे दिव्ये ते वसंति सुनिष्ठिताः । अन्नपानादिकं सर्वं समित्कुशफलादिकम्

Trong Dharmāraṇya cát tường và linh diệu ấy, họ an trú vững bền trong kỷ luật tu trì. Mọi nhu yếu—cơm nước, cùng củi tế (samidh), cỏ kuśa, trái quả và các thứ khác—đều sẵn có nơi đó.

Verse 57

आपूरयन्द्विजातीनां वणिजस्ते गवात्मजाः

Những thương nhân ấy, con cháu dòng giống bò (gava), đã luôn cung ứng đầy đủ cho các bậc dvija—đáp ứng mọi nhu cầu không hề thiếu hụt.

Verse 58

पुष्पोपहारनिचयं स्नानवस्त्रादिधावनम् । उपलादिकनिर्माणं मार्जनादिशुभक्रियाः

Họ sắp đặt các bó hoa và phẩm vật cúng dường; giặt giũ y phục tắm gội và các vật dụng khác; dựng xây bằng đá và những vật tương tự; và làm các việc lành như quét dọn, tẩy sạch.

Verse 59

वणिक्स्त्रियः प्रकुर्वंति कंडनं पेषणादिकम् । शुश्रूषंति च तान्विप्रान्काजेशवचनेन हि

Vợ của các thương nhân làm những việc như giã và xay. Và theo lời truyền của Kājeśa, họ tận tâm phụng sự các vị Bà-la-môn ấy.

Verse 60

स्वस्था जातास्तदा सर्वे द्विजा हर्षपरायणाः । काजेशादीनुपासंते दिवारात्रौ हि संध्ययोः

Bấy giờ mọi dvija đều an ổn và mãn nguyện, chuyên tâm trong niềm hỷ lạc. Vào lúc sandhyā sáng và chiều, thật vậy, ngày đêm, họ thờ phụng Kājeśa cùng các vị thần khác.