Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 9

Devanagari script

परस्परं च तद्गोत्रं तस्य चानुचरस्य च । इति कृत्वा व्यवस्थां च न्यवसंस्तत्र भूमिषु

Transliteration

parasparaṃ ca tadgotraṃ tasya cānucarasya ca | iti kṛtvā vyavasthāṃ ca nyavasaṃstatra bhūmiṣu

Translation

Như vậy, xét theo mối tương quan lẫn nhau, họ đã định rõ gotra (dòng tộc) của người ấy và cả của người tùy tùng; rồi sắp đặt trật tự đúng phép và an cư trên những miền đất ấy.

Word by Word

• परस्परम्: mutually, among themselves
• परस्परम्: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: paraspara (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषण/adverb): ‘mutually/each other’

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चयबोधक/conjunction)

• तत्-गोत्रम्: that lineage/clan
• तत्-गोत्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: tat (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + gotra (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; तत्पुरुष-समास (तत् + गोत्र)

• तस्य: of him/of that
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चयबोधक/conjunction)

• अनुचरस्य: of the attendant/follower
• अनुचरस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: anucara (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चयबोधक/conjunction)

• इति: thus
• इति: Vākyopasaṃhāra (Quotative/उद्धरण)
• Type: Indeclinable
• Root: iti (अव्यय)
• Form: अव्यय (उद्धरण/समाप्तिसूचक particle: ‘thus’)

• कृत्वा: having made/done
• कृत्वा: Pūrvakāla-kriyā (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: kṛ (कृ धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), ‘having done’

• व्यवस्थाम्: arrangement, regulation
• व्यवस्थाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: vyavasthā (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चयबोधक/conjunction)

• न्यवसन्: they dwelt/settled
• न्यवसन्: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ni-vas (वस् धातु)
• Form: लङ् (अनद्यतनभूत/past), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद; धातु: वस् ‘to dwell’ उपसर्ग: नि-

• तत्र: there
• तत्र: Adhikaraṇa (Locative sense/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: tatra (अव्यय)
• Form: अव्यय (देशवाचक adverb: ‘there’)

• भूमिषु: on the lands/grounds
• भूमिषु: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: bhūmi (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), बहुवचन

Speaker

Brahmā (narrative instruction within Dharmāraṇya context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dharmāraṇya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and ṛṣis (typical frame; not explicit here)

Visual Art Cues

Scene: A forest-edge settlement where elders/priests formally determine gotras and assign plots; attendants stand by with palm-leaf records; a calm, administrative-sacral atmosphere.

Characters & Entities

• Brahmā
• anucara (attendant)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma begins with right order—clarity of roles and responsibilities—so sacred life can be lived without confusion.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader setting is Dharmāraṇya, a sacred forest-region highlighted in the Dharmāraṇya Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite is prescribed here; the verse emphasizes establishing proper social/ritual arrangement (vyavasthā).