शिवस्य विश्वव्याप्तिः—अष्टमूर्तिः पञ्चब्रह्म च | Śiva’s Cosmic Pervasion: Aṣṭamūrti and the Pañcabrahma Forms

Verse 1

तस्य देवादिदेवस्य मूर्त्यष्टकमयं जगत् । तस्मिन्व्याप्य स्थितं विश्वं सूत्रे मणिगणा इव । शर्वो भवस्तथा रुद्र उग्रो भीमः पशोः पतिः

Vũ trụ này được cấu thành bởi tám phương diện hiển lộ của Đấng Thần trên mọi thần. Toàn thể càn khôn nương tựa và an trụ trong Ngài, như những chùm ngọc được xâu trên một sợi chỉ duy nhất. Ngài là Śarva, Bhava, Rudra, Ugra, Bhīma và Paśupati—Chúa Tể của mọi linh hồn bị ràng buộc.

Verse 3

ब्रह्मा विष्णुस्तथा रुद्रो महेशानस्सदाशिवः । मूर्तयस्तस्य विज्ञेया याभिर्विश्वमिदं ततम् । अथान्याश्चापि तनवः पञ्च ब्रह्मसमाह्वयाः । तनूभिस्ताभिराव्याप्तमिह किंचिन्न विद्यते

Brahmā, Viṣṇu, Rudra, Maheśāna và Sadāśiva—đó là những hình tướng hiển lộ của Ngài, nhờ đó toàn thể vũ trụ này được thấm nhuần. Lại còn có năm thân khác, gọi chung là “Ngũ Brahman”; bởi những thân ấy, nơi đây không có gì là không được Ngài bao trùm.

Verse 5

ईशानः पुरुषो ऽघोरो वामः सद्यस्तथैव च । ब्रह्माण्येतानि देवस्य मूर्तयः पञ्च विश्रुताः । ईशानाख्या तु या तस्य मूर्तिराद्या गरीयसी । भोक्तारं प्रकृतेः साक्षात्क्षेत्रज्ञमधितिष्ठति

Īśāna, Puruṣa, Aghora, Vāma và Sadyojāta—được biết rộng rãi là năm hình tướng Phạm-thể của Thượng Chủ. Trong đó, hình tướng mang danh Īśāna là trước hết và tôn quý bậc nhất; Ngài chủ trì kṣetrajña, kẻ biết “cánh đồng”, chính là chủ thể tỉnh thức trực tiếp thọ hưởng trong Prakṛti.

Verse 7

स्थाणोस्तत्पुरुषाख्या या मूर्तिर्मूर्तिमतः प्रभोः । गुणाश्रयात्मकं भोग्यमव्यक्तमधितिष्ठति । धर्माद्यष्टांगसंयुक्तं बुद्धितत्त्वं पिनाकिनः । अधितिष्ठत्यघोराख्या मूर्तिरत्यंतपूजिता

Đối với Thượng Chủ hiển lộ như Sthāṇu, hình tướng mang danh Tatpuruṣa chủ trì nguyên lý vô hiển (avyakta), là đối tượng của sự thọ dụng, làm chỗ nương của các guṇa. Và hình tướng Aghora, được tôn thờ bậc nhất, chủ trì buddhi-tattva của Pinākin (Śiva), đầy đủ tám chi phần bắt đầu từ dharma.

Verse 9

वामदेवाह्वयां मूर्तिं महादेवस्य वेधसः । अहंकृतेरधिष्ठात्रीमाहुरागमवेदिनः । सद्यो जाताह्वयां मूर्तिं शम्भोरमितवर्चसः । मानसः समधिष्ठात्रीं मतिमंतः प्रचक्षते

Những bậc thông hiểu Āgama tuyên rằng hình tướng Vāmadeva của Mahādeva chủ trì nguyên lý ngã chấp (ahaṃkāra). Các bậc hiền trí cũng nói rằng Śambhu rực rỡ vô lượng—qua hình tướng Sadyojāta—chủ trì manas, tức tâm ý.

Verse 11

श्रोत्रस्य वाचः शब्दस्य विभोर्व्योम्नस्तथैव च । ईश्वरीमीश्वरस्येमामीशाख्यां हि विदुर्बुधाः । त्वक्पाणिस्पर्शवायूनामीश्वरीं मूर्तिमैश्वरीम् । पुरुषाख्यं विदुस्सर्वे पुराणार्थविशारदाः

Bậc hiền trí biết đây là phương diện Īśā của quyền năng tối thượng nơi Đức Chúa (Īśvara): ngự trị trên tai nghe, lời nói, âm thanh và hư không bao trùm khắp. Cũng vậy, những người tinh thông giáo nghĩa Purāṇa nhận biết phương diện Puruṣa là Thánh Thể cai quản của Ngài, chủ trì da, bàn tay, sự xúc chạm và khí lực sinh mệnh.

Verse 13

चक्षुषश्चरणस्यापि रूपस्याग्नेस्तथैव च । अघोराख्यामधिष्ठात्रीं मूर्तिमाहुर्मनीषिणः । रसनायाश्च पायोश्च रसस्यापां तथैव च । ईश्वरीं वामदेवाख्यां मूर्तिं तन्निरतां विदुः

Bậc hiền trí nói rằng Thánh Hình (mūrti) làm chủ trì đối với mắt và bàn chân, cũng như đối với sắc tướng và lửa, chính là Hình tướng mang danh Aghorā. Và họ biết rằng Thánh Hình tối thượng của Nữ Thần, gọi là Vāmadevī, chủ trì lưỡi và cơ quan bài tiết, cũng như vị (tinh chất) và nước—an trụ trong các chức năng ấy.

Verse 15

घ्राणस्य चैवोपस्थस्य गंधस्य च भुवस्तथा । सद्यो जाताह्वयां मूर्तिमीश्वरीं संप्रचक्षते । मूर्तयः पञ्च देवस्य वंदनीयाः प्रयत्नतः । श्रेयोर्थिभिर्नरैर्नित्यं श्रेयसामेकहेतवः

Người ta tuyên xưng rằng Thánh Mẫu Tối Thượng—thể tướng mang danh Sadyojātā—ngự trị trên giác quan khứu giác, cơ quan sinh dục, hương thơm và địa đại. Năm thể tướng của Thượng Đế phải được con người cầu Chí Thiện tôn thờ với nỗ lực không ngừng, vì chính các thể tướng ấy là một nguyên nhân duy nhất của mọi điềm lành chân thật.

Verse 17

ईशानश्च महादेवो मूर्तयश्चाष्ट विश्रुताः

Īśāna—Đại Thần Mahādeva—có tám mūrti (thể tướng) lừng danh.

Verse 19

भूम्यंभोग्निमरुद्व्योमक्षेत्रज्ञार्कनिशाकराः । अधिष्ठिता महेशस्य शर्वाद्यैरष्टमूर्तिभिः । चराचरात्मकं विश्वं धत्ते विश्वंभरात्मिका । शार्वीर्शिवाह्वया मूर्तिरिति शास्त्रस्य निश्चयः

Đất, nước, lửa, gió, hư không, Kṣetrajña (đấng biết trong “cánh đồng” thân-tâm), mặt trời và mặt trăng—tất cả đều được Mahēśa ngự trị qua tám mūrti bắt đầu từ Śarva. Nhờ năng lực nâng đỡ muôn loài ấy, toàn thể vũ trụ—gồm cả động và tĩnh—được duy trì. Kinh điển kết luận chắc chắn rằng đây là mūrti Śārvī, cũng mang danh “Śiva”.

Verse 21

संजीवनं समस्तस्य जगतस्सलिलात्मिका । भावीति गीयते मूर्तिभवस्य परमात्मनः । बहिरंतर्गता विश्वं व्याप्य तेजोमयी शुभा । रौद्री रुद्राव्यया मूर्तिरास्थिता घोररूपिणी

Nàng là năng lực phục sinh của toàn thể vũ trụ, mang bản tính của nước. Vì thế nàng được ca tụng là “Bhāvī”, uy lực hiển lộ của Đại Ngã Tối Thượng khi hóa hiện thành hình tướng. Bao trùm khắp thế giới, ngoài và trong, nàng cát tường, rực sáng bằng quang huy. Nàng an trụ như Rudrā bất hoại—Roudrī trong hình tướng—dáng vẻ uy nghiêm đáng sợ.

Verse 23

स्पंदयत्यनिलात्मदं बिभर्ति स्पंदते स्वयम् । औग्रीति कथ्यते सद्भिर्मूर्तिरुग्रस्य वेधसः । सर्वावकाशदा सर्वव्यापिका गगनात्मिका । मूर्तिर्भीमस्य भीमाख्या भूतवृंदस्य भेदिका

Nàng làm cho sinh khí (gió) chuyển động, nâng đỡ nó, và tự thân rung động chính như sự chuyển động ấy. Vì vậy bậc hiền trí gọi đây là hình tướng Aūgrī (mãnh liệt), của Ugra—Đấng Tạo Hóa. Nàng ban cho mọi không gian, thấm khắp muôn loài, mang bản tính của bầu trời. Đây cũng là Bhīma-tướng—nổi danh là “Bhīmā”—phá tan các đoàn chúng sinh (và những ràng buộc của họ).

Verse 25

सर्वात्मनामधिष्ठात्री सर्वक्षेत्रनिवासिनी । मूर्तिः पशुपतेर्ज्ञेया पशुपाशनिकृंतनी । दीपयंती जगत्सर्वं दिवाकरसमाह्वया । ईशानाख्यमहेशस्य मूर्तिर्दिवि विसर्पति

Nàng là quyền năng chủ trì trong mọi hữu thân và là Đấng ngự trong mọi thánh địa của hiện hữu. Nàng được biết là Thể tướng của Paśupati, Đấng chặt đứt những sợi trói buộc linh hồn (paśu). Với danh xưng “Divākara”, Nàng chiếu sáng toàn thể vũ trụ; và chính Thể tướng của Maheśvara, gọi là Īśāna, lan tỏa rực ngời trên cõi trời.

Verse 27

आप्याययति यो विश्वममृतांशुर्निशाकरः । महादेवस्य सा मूर्तिर्महादेवसमाह्वया । आत्मा तस्याष्टमी मूर्तिः शिवस्य परमात्मनः । व्यापिकेतरमूर्तीनां विश्वं तस्माच्छिवात्मकम्

Đấng nuôi dưỡng và làm cho toàn vũ trụ hưng thịnh—vầng trăng mang những tia sáng như cam lộ—chính là một Thể hiện của Mahādeva, được gọi ngay bằng danh xưng “Mahādeva”. Đó là Thể thứ tám của Śiva, Đấng Tối Thượng, chính là Tự Ngã của Ngài. Vì thế, trong cả những Thể bao trùm khắp và những Thể riêng biệt (hữu hạn) của Ngài, toàn thể vũ trụ này đều mang bản tính Śiva.

Verse 29

वृक्षस्य मूलसेकेन शाखाः पुष्यंति वै यथा । शिवस्य पूजया तद्वत्पुष्यत्यस्य वपुर्जगत् । सर्वाभयप्रदानं च सर्वानुग्रहणं तथा । सर्वोपकारकरणं शिवस्याराधनं विदुः

Như cành lá của cây tươi tốt khi gốc được tưới, cũng vậy, toàn thế gian—vốn là thân biểu hiện của Śiva—hưng thịnh nhờ sự thờ phụng Śiva. Bậc hiền trí biết rằng sự tôn thờ Śiva ban bố vô úy cho muôn loài, rải ân sủng khắp tất cả, và đem lại mọi lợi ích.

Verse 31

यथेह पुत्रपौत्रादेः प्रीत्या प्रीतो भवेत्पिता । तथा सर्वस्य संप्रीत्या प्रीतो भवति शंकरः । देहिनो यस्य कस्यापि क्रियते यदि निग्रहः । अनिष्टमष्टमूर्तेस्तत्कृतमेव न संशयः

Như người cha vui lòng trước tình thương dành cho con cháu và những người thân thuộc, cũng vậy, Śaṅkara hoan hỷ trước thiện ý và lòng từ ái đối với mọi loài. Nếu bất kỳ chúng sinh hữu thân nào bị áp bức hay kiềm chế một cách bất công, thì sự tổn hại ấy chính là gây ra cho Đấng Tám Thể (Aṣṭamūrti) — không còn nghi ngờ gì.

Verse 33

अष्टमूर्त्यात्मना विश्वमधिष्ठाय स्थितं शिवम् । भजस्व सर्वभावेन रुद्रः परमकारणम्

Hãy thờ phụng Śiva, Đấng với tư cách là Tự Ngã của tám Thể, chủ trì và nâng đỡ vũ trụ. Hãy chí thành tôn thờ Ngài bằng trọn vẹn tâm thân, vì Rudra là nguyên nhân tối thượng, là Pati rốt ráo đứng sau muôn loài.