Shiva Purana — Vayaviya Samhita, Shloka 27

शिवस्य विश्वव्याप्तिः—अष्टमूर्तिः पञ्चब्रह्म च | Śiva’s Cosmic Pervasion: Aṣṭamūrti and the Pañcabrahma Forms

Devanagari script

आप्याययति यो विश्वममृतांशुर्निशाकरः । महादेवस्य सा मूर्तिर्महादेवसमाह्वया । आत्मा तस्याष्टमी मूर्तिः शिवस्य परमात्मनः । व्यापिकेतरमूर्तीनां विश्वं तस्माच्छिवात्मकम्

Transliteration

āpyāyayati yo viśvamamṛtāṃśurniśākaraḥ | mahādevasya sā mūrtirmahādevasamāhvayā | ātmā tasyāṣṭamī mūrtiḥ śivasya paramātmanaḥ | vyāpiketaramūrtīnāṃ viśvaṃ tasmācchivātmakam

Translation

Đấng nuôi dưỡng và làm cho toàn vũ trụ hưng thịnh—vầng trăng mang những tia sáng như cam lộ—chính là một Thể hiện của Mahādeva, được gọi ngay bằng danh xưng “Mahādeva”. Đó là Thể thứ tám của Śiva, Đấng Tối Thượng, chính là Tự Ngã của Ngài. Vì thế, trong cả những Thể bao trùm khắp và những Thể riêng biệt (hữu hạn) của Ngài, toàn thể vũ trụ này đều mang bản tính Śiva.

Word by Word

• आप्याययति: nourishes/causes to thrive
• आप्याययति: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: आ-प्याय् (धातु)
• Form: लट्, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• यः: who
• यः: कर्ता (कर्तृ/Subject)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)

• विश्वम्: the universe
• विश्वम्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अमृतांशुः: the moon (nectar-rayed)
• अमृतांशुः: कर्ता (कर्तृ/Subject; apposition)
• Type: Noun
• Root: अमृत-अंशु (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘अमृतः अंशुः’ (nectar-like ray)

• निशाकरः: the moon (night-maker)
• निशाकरः: कर्ता (कर्तृ/Subject; apposition)
• Type: Noun
• Root: निशा-कर (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘निशायाः करः’ (maker of night-light)

• महादेवस्य: of Mahādeva
• महादेवस्य: सम्बन्ध (Genitive)
• Type: Noun
• Root: महादेव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• सा: that (she/that form)
• सा: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; निर्देश (demonstrative)

• मूर्तिः: form
• मूर्तिः: कर्ता (Subject; apposition)
• Type: Noun
• Root: मूर्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• महादेवसमाह्वया: by the name ‘Mahādeva’
• महादेवसमाह्वया: करण (Instrument; by name)
• Type: Noun
• Root: महादेव-समाह्वय (प्रातिपदिक; समास)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; ‘महादेव’ इति समाह्वयः (name) यस्याः

• आत्मा: the self/essence
• आत्मा: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तस्य: of him/of that
• तस्य: सम्बन्ध (Genitive)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी, एकवचन

• अष्टमी: eighth
• अष्टमी: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अष्टम (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रमवाचक (ordinal)

• मूर्तिः: form
• मूर्तिः: कर्ता (Subject; apposition)
• Type: Noun
• Root: मूर्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• शिवस्य: of Śiva
• शिवस्य: सम्बन्ध (Genitive)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• परमात्मनः: of the Supreme Self
• परमात्मनः: सम्बन्ध (Genitive; apposition to Śiva)
• Type: Noun
• Root: परम-आत्मन् (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; ‘परमः आत्मा’ (supreme self)

• व्यापिक: pervading
• व्यापिक: सम्बन्ध-विशेषण (Qualifier in genitive plural)
• Type: Adjective
• Root: व्यापिन् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; ‘मूर्तीनाम्’ इत्यस्य विशेषणम् (pervading)

• इतरमूर्तीनाम्: of the other forms
• इतरमूर्तीनाम्: सम्बन्ध (Genitive plural)
• Type: Noun
• Root: इतर-मूर्ति (प्रातिपदिक; समास)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; ‘अन्याः मूर्तयः’ (other forms)

• विश्वम्: the universe
• विश्वम्: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तस्मात्: therefore/from that
• तस्मात्: अपादान (Source/Reason)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम; तस्मात्)
• Form: अव्यय; अपादानार्थे (ablative sense) ‘therefore/from that’

• शिवात्मकम्: Śiva-natured
• शिवात्मकम्: विधेय-विशेषण (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: शिव-आत्मक (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘शिवः आत्मा यस्य’ (having Śiva as its essence)

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Mahādeva

Cosmic Context

Cosmic Event: Lunar amṛta-ray nourishment motif (soma) as cosmic sustenance

Characters & Entities

• Shiva
• Mahadeva
• Chandra (Moon)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

The verse identifies the moon as an empowered manifestation within Śiva’s cosmic forms and concludes that the world is “Śiva-natured” (śivātmakam), pointing to Śiva as the inner Self and sustaining principle behind all existence—supporting devotion (bhakti) grounded in right knowledge (jñāna).

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

By presenting the moon as a recognizable divine form of Mahādeva, the text validates Saguna worship—approaching the transcendent Śiva through manifest symbols and forms. Linga worship similarly trains the mind to see Śiva as the indwelling reality while honoring His accessible, worship-worthy manifestation.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

A practical takeaway is Chandra-linked Śiva-dhyāna: contemplate Śiva as the nourisher through the cool ‘nectar’ of grace, and recite the Pañcākṣarī (“Om Namaḥ Śivāya”) while offering water or milk in Linga-pūjā on Monday (Somavāra) as a discipline of steadiness and purification.