Shiva Purana — Vayaviya Samhita, Shloka 25

शिवस्य विश्वव्याप्तिः—अष्टमूर्तिः पञ्चब्रह्म च | Śiva’s Cosmic Pervasion: Aṣṭamūrti and the Pañcabrahma Forms

Devanagari script

सर्वात्मनामधिष्ठात्री सर्वक्षेत्रनिवासिनी । मूर्तिः पशुपतेर्ज्ञेया पशुपाशनिकृंतनी । दीपयंती जगत्सर्वं दिवाकरसमाह्वया । ईशानाख्यमहेशस्य मूर्तिर्दिवि विसर्पति

Transliteration

sarvātmanāmadhiṣṭhātrī sarvakṣetranivāsinī | mūrtiḥ paśupaterjñeyā paśupāśanikṛṃtanī | dīpayaṃtī jagatsarvaṃ divākarasamāhvayā | īśānākhyamaheśasya mūrtirdivi visarpati

Translation

Nàng là quyền năng chủ trì trong mọi hữu thân và là Đấng ngự trong mọi thánh địa của hiện hữu. Nàng được biết là Thể tướng của Paśupati, Đấng chặt đứt những sợi trói buộc linh hồn (paśu). Với danh xưng “Divākara”, Nàng chiếu sáng toàn thể vũ trụ; và chính Thể tướng của Maheśvara, gọi là Īśāna, lan tỏa rực ngời trên cõi trời.

Word by Word

• सर्वात्मनाम्: of all selves/beings
• सर्वात्मनाम्: सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: सर्व-आत्मन् (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; ‘सर्वेषाम् आत्मनाम्’ (genitive plural)

• अधिष्ठात्री: the presiding ruler
• अधिष्ठात्री: कर्ता (कर्तृ/Subject)
• Type: Noun
• Root: अधि-स्था (धातु) + तृ (कृदन्त प्रत्यय) → अधिष्ठातृ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; तृ-प्रत्ययान्त कर्तृवाचक (agent noun)

• सर्वक्षेत्रनिवासिनी: dweller in all regions/fields
• सर्वक्षेत्रनिवासिनी: कर्ता (कर्तृ/Subject; apposition)
• Type: Noun
• Root: सर्व-क्षेत्र-निवासिन् (प्रातिपदिक; समास)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘सर्वेषु क्षेत्रेषु निवसति’ (one who dwells in all fields/places)

• मूर्तिः: form/manifestation
• मूर्तिः: कर्ता (कर्तृ/Subject)
• Type: Noun
• Root: मूर्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• पशुपतेः: of Paśupati
• पशुपतेः: सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive)
• Type: Noun
• Root: पशुपति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• ज्ञेया: to be known (as)
• ज्ञेया: विधेय-विशेषण (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: ज्ञा (धातु) + यत् (कृदन्त) → ज्ञेय (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; यत्-प्रत्ययान्त कर्मणि/भावे ‘to be known’ (gerundive)

• पशुपाशनिकृंतनी: cutter of the bonds of creatures
• पशुपाशनिकृंतनी: कर्ता (कर्तृ/Subject; apposition)
• Type: Noun
• Root: पशु-पाश-नि-कृन्तनिन् (प्रातिपदिक; समास)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘पशूनां पाशान् निकृन्तयति’ (cutter of bonds of beings)

• दीपयन्ती: illuminating
• दीपयन्ती: कर्ता (कर्तृ/Subject; participial)
• Type: Verb
• Root: दीप्/दीपय् (धातु)
• Form: वर्तमान कृदन्त (शतृ/Present active participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; परस्मैपदी अर्थः

• जगत्: the world
• जगत्: कर्म (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• सर्वम्: entire
• सर्वम्: कर्म-विशेषण (Object qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘जगत्’ इत्यस्य विशेषणम्

• दिवाकरसमाह्वया: by the name ‘Divākara’ (Sun)
• दिवाकरसमाह्वया: करण (करण/Instrument; name/epithet)
• Type: Noun
• Root: दिवाकर-समाह्वय (प्रातिपदिक; समास)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; ‘दिवाकर’ इति समाह्वयः (name) यस्याः—instrumental ‘by the name’

• ईशानाख्य: called ‘Īśāna’
• ईशानाख्य: सम्बन्ध-विशेषण (Qualifier within genitive phrase)
• Type: Adjective
• Root: ईशान-आख्य (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘ईशान’ इति आख्या यस्य (named Īśāna); ‘महेशस्य’ इत्यस्य विशेषणम्

• महेशस्य: of Maheśa
• महेशस्य: सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive)
• Type: Noun
• Root: महेश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• मूर्तिः: the form
• मूर्तिः: कर्ता (कर्तृ/Subject)
• Type: Noun
• Root: मूर्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• दिवि: in heaven
• दिवि: अधिकरण (अधिकरण/Location)
• Type: Indeclinable
• Root: दिव् (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; सप्तमी-अर्थे (locative sense) ‘in heaven’

• विसर्पति: spreads/moves about
• विसर्पति: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: वि-सृप् (धातु)
• Form: लट् (Present/लट्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्

Speaker

Suta Goswami (narrating the Vāyavīya teaching to the sages at Naimisharanya)

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Īśāna

Shakti Dimension

Shakti Form: Gaurī

Role: liberating

Cosmic Context

Cosmic Event: Solar/Divākara principle as cosmic illumination (aṣṭamūrti mapping)

Characters & Entities

• Shiva

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It teaches the Shaiva Siddhanta frame of Pati (Shiva) as the supreme Lord who, through His manifest power, presides within all beings and severs the soul’s bondage (pāśa), granting illumination and liberation.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

By describing Īśāna/Divākara as a “mūrti” (manifest form) that pervades the heavens and illumines the cosmos, the verse supports Saguna worship—approaching Shiva through a perceivable form (including the Linga) while recognizing His indwelling lordship in all kṣetras.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

Meditate on Īśāna as the inner ruler and cosmic illuminator, and pair it with japa of the Panchākṣarī (“Om Namaḥ Śivāya”) as a discipline aimed at cutting pāśas (bondages) such as ignorance and karmic limitation.