Rig Veda 4.36.6 — Mandala 4, Sukta 36, Mantra 6

Sukta 4.36

Rishi: Rbhus cycle poet

Devata: Vāja and Rbhus

Chandas: Trishtubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

स वाज्यर्वा स ऋषिर्वचस्यया स शूरो अस्ता पृतनासु दुष्टरः । स रायस्पोषं स सुवीर्यं दधे यं वाजो विभ्वाँ ऋभवो यमाविषुः ॥

Transliteration

sá vājý arvā́ sá ṛ́ṣir vacasyáyā sá śū́ro ástā pṛ́tanāsu dúṣṭaraḥ | sá rāyás póṣaṃ sá su-vī́ryaṃ dadhē yáṃ vājó víbhvāṃ ṛbhávo yám ā́viṣuḥ ||

Translation

Ngài trở thành kẻ mang sự sung mãn, thành tuấn mã mau lẹ; nhờ quyền năng của lời nói linh hứng, Ngài trở thành ṛṣi; Ngài trở thành dũng sĩ, một chiến binh khó vượt qua giữa các cuộc giao tranh. Ngài nắm giữ sự tăng trưởng của của cải nội tại và sức anh hùng chân thực—chính Đấng mà Vāja và các R̥bhus bao trùm đã làm cho hiển lộ.

Word by Word

• सः: he
• सः: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → स

• वाज्यर्वा: the prize-winning/steed-like (swift) one
• वाज्यर्वा: Kartā (सः इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Noun/Adjective
• Root: वाज्यर्वन् (प्रातिपदिक; वाजिन्/वाज + अर्वन्)

• सः: he
• सः: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: तद् → स

• ऋषिः: seer
• ऋषिः: Kartā (सः इत्यस्य विधेयः)
• Type: Noun
• Root: ऋषि (प्रातिपदिक)

• वचस्यया: by eloquence / with inspired speech
• वचस्यया: Karaṇa
• Type: Noun (instrumental abstract)
• Root: वचस्य (प्रातिपदिक; ‘वचस्’ से)

• सः: he
• सः: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: तद् → स

• शूरः: hero, valiant
• शूरः: Kartā (सः इत्यस्य विधेयः)
• Type: Noun/Adjective
• Root: शूर (प्रातिपदिक)

• अस्ता: thrower (of weapons), striker
• अस्ता: Kartā (सः इत्यस्य विधेयः)
• Type: Noun/Agent
• Root: अस्तृ (प्रातिपदिक; ‘अस्त्र’/‘अस्त’ से ‘फेंकने वाला’)

• पृतनासु: in battles
• पृतनासु: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: पृतना (प्रातिपदिक)

• दुष्टरः: hard to overcome
• दुष्टरः: Kartā (सः इत्यस्य विधेयः)
• Type: Adjective
• Root: दुष्टर (प्रातिपदिक; दुर्- + √तॄ/तॄ ‘to cross’ → ‘hard to overcome’)

• सः: he
• सः: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: तद् → स

• रायः: of wealth
• रायः: Sambandha (सम्बन्ध-षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: राय्/रायि (प्रातिपदिक ‘wealth’)

• पोषम्: nourishment, increase
• पोषम्: Karma
• Type: Noun
• Root: पोष (प्रातिपदिक)

• सः: he
• सः: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: तद् → स

• सुवीर्यम्: excellent manly power/heroic strength
• सुवीर्यम्: Karma
• Type: Noun
• Root: सुवीर्य (प्रातिपदिक; सु- + वीर्य)

• दधे: has placed/has established
• दधे: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √धा (धातु)

• यम्: whom
• यम्: Karma (आविषुः इत्यस्य)
• Type: Pronoun (relative)
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वाजः: Vāja (personified Prize/Strength)
• वाजः: Kartā (आविषुः इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: वाज (प्रातिपदिक)

• विभ्वान्: mighty, all-pervading
• विभ्वान्: Kartā (वाजः इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: विभ्वन् (प्रातिपदिक; ‘all-pervading/mighty’)

• ऋभवः: the Rbhus (divine artisans)
• ऋभवः: Kartā (आविषुः इत्यस्य सहकर्ता)
• Type: Noun (proper/plural)
• Root: ऋभु (प्रातिपदिक)

• यम्: whom
• यम्: Karma (आविषुः इत्यस्य)
• Type: Pronoun (relative)
• Root: यद्

• आविषुः: have helped/favored; have made manifest
• आविषुः: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √अव्/√अवि (धातु; ‘to favor/help’, RV usage) + आ-