Rig Veda 2.40.3: Mandala 2, Sukta 40, Mantra 3

Sukta 2.40

Rishi: Gṛtsamada (and/or the Gṛtsamada lineage)

Devata: Soma-Pūṣan (dual)

Chandas: Triṣṭubh (likely)

Samhita Patha (Devanagari)

सोमापूषणा रजसो विमानं सप्तचक्रं रथमविश्वमिन्वम् । विषूवृतं मनसा युज्यमानं तं जिन्वथो वृषणा पञ्चरश्मिम् ॥

Transliteration

somā́pūṣaṇā rájaso vimā́naṃ saptácakraṃ rátham áviśvaminvam | viṣūvṛ́taṃ mánasā yujyámānaṃ táṃ jinvatho vṛṣaṇā páñcaraśmim ||

Translation

Hỡi Soma và Pūṣan, hai ngài thúc cho cỗ xe đo lường trung giới (rajas) chuyển động—cỗ chiến xa bảy bánh, vận hành khắp muôn loài; xoay vòng rộng lớn, được ách bằng tâm—sức lực năm dây cương ấy, hỡi hai bậc hùng mãnh, chính hai ngài làm cho lao đi.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• सोमापूषणा: Soma and Pūṣan
• सोमापूषणा: कर्तृ
• Type: Noun (dual compound)
• Root: सोम + पूषन्

• रजसः: of the mid-air/space (rajas)
• रजसः: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Noun
• Root: रजस्

• विमानम्: the traversing car/vehicle (measuring/traversing)
• विमानम्: कर्म
• Type: Noun/Adjective
• Root: वि + मा (माने/मितौ) → विमान (प्रातिपदिक)

• सप्तचक्रम्: seven-wheeled
• सप्तचक्रम्: विशेषण (of रथम्)
• Type: Adjective (compound)
• Root: सप्त + चक्र

• रथम्: chariot
• रथम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: रथ

• अविश्वमिन्वम्: impelling all (everywhere), all-driving
• अविश्वमिन्वम्: विशेषण (of रथम्)
• Type: Adjective (kṛdanta)
• Root: अ + विश्व + इन् (इन्-प्रत्यय) + √इव्/इन्व् (in Vedic: ‘to set in motion, impel’) → इन्व (कृदन्त-विशेषण)

• विषूवृतम्: turned/rolling apart in different directions; widely-coursing
• विषूवृतम्: विशेषण (of तम् = रथम्)
• Type: Adjective (past passive participle)
• Root: विषू + √वृत् (वर्तने) → वृत (क्त) with उपसर्ग/अव्यय ‘विषू’

• मनसा: with mind; by thought
• मनसा: करण
• Type: Noun
• Root: मनस्

• युज्यमानम्: being yoked/harnessed
• युज्यमानम्: विशेषण (of तम् = रथम्)
• Type: Participle (present passive/middle)
• Root: √युज् (योजने) → युज्यमान (शानच्; कर्मणि/मध्य) वर्तमान कृदन्त

• तम्: that (chariot/one)
• तम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: तद्

• जिन्वथः: you two impel/animate
• जिन्वथः: क्रिया (कर्तृ: सोमापूषणा)
• Type: Verb
• Root: √जिव्/जिन् (जिन्वति ‘to quicken, impel, invigorate’)

• वृषणा: you two bulls; vigorous ones
• वृषणा: कर्तृ-विशेषण
• Type: Noun/Adjective
• Root: वृषन्

• पञ्चरश्मिम्: five-reined; having five reins/rays
• पञ्चरश्मिम्: विशेषण (of तम् = रथम्)
• Type: Adjective (compound)
• Root: पञ्च + रश्मि