Rig Veda 1.73.6: Mandala 1, Sukta 73, Mantra 6

Sukta 1.73

Rishi: Gopavana Ātreya

Devata: Agni (with supporting imagery of Ṛta, cows, rivers)

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

ऋतस्य हि धेनवो वावशानाः स्मदूध्नीः पीपयन्त द्युभक्ताः । परावतः सुमतिं भिक्षमाणा वि सिन्धवः समया सस्रुरद्रिम् ॥

Sanskrit recitationRig Veda 1.73.6

Transliteration

ṛtásya hí dhenávo vāvaśānā́ḥ smád-ū́dhnīḥ pī́payanta dyú-bhaktāḥ | parāvátaḥ su-matíṃ bhíkṣamāṇā ví síndhavaḥ samáyā sasrúr ádrim ||

Translation

Vì những bò cái của Ṛta rống lên trong hoan hỷ, làm căng đầy bầu vú cho chúng con—phân phát các phần rực sáng. Từ cõi xa vượt ấy, cầu xin thiện ý (sumati), các dòng sông chảy tách rồi lại hợp, ép xuyên qua tảng đá của sự ngăn trở.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• ऋतस्य: of ṛta (cosmic order/true law)
• ऋतस्य: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: ऋत (प्रातिपदिक) < √ऋ (गतौ/ऋ-क्रमे) → ‘ऋत’ (स्थापित/नियत-क्रमः, सत्य-नियमः)

• हि: for/indeed
• हि: —
• Type: Indeclinable
• Root: हि (निपात)

• धेनवः: the milch-cows
• धेनवः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: धेनु (प्रातिपदिक)

• वावशानाः: lowing/crying out (eagerly)
• वावशानाः: कर्तृ (धेनवः के विशेषणरूपेण)
• Type: Participle (Adjective-like)
• Root: √वाश्/वाश (शब्दे/रवे) → वावशान (कृदन्त, तीव्र-आवृत्त/इच्छा-प्रवृत्ति सूचक)

• स्मत्-ऊध्नीः: (them) having udders for us / our-uddered (cows)
• स्मत्-ऊध्नीः: कर्म (पीपयन्ति इत्यस्य)
• Type: Noun (compound) / Adjective-like
• Root: स्मद् (अस्मद्-प्रत्ययिक ‘from us’) + ऊधन्/ऊधनी (प्रातिपदिक ‘udder’)

• पीपयन्त: they cause to drink / they make (us) drink; they fill (with milk)
• पीपयन्त: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √पा (पाने/पायने) → causative √पायय्; reduplicated present ‘पीपय-’

• द्युभक्ताः: allotted to the sky / heaven-assigned
• द्युभक्ताः: कर्तृ (धेनवः के विशेषणरूपेण)
• Type: Participle (Adjective)
• Root: द्यु (प्रातिपदिक ‘heaven/sky, day’) + √भज् (विभागे/सेवायाम्) → भक्त (कृदन्त ‘allotted/assigned’)

• परावतः: from afar
• परावतः: अपादान (source: ‘from afar’)
• Type: Indeclinable (adverbial) / Noun-like
• Root: परावत् (अव्यय/प्रातिपदिक ‘far away, from afar’)

• सुमतिम्: good thought/favor
• सुमतिम्: कर्म (भिक्षमाणाः इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: सु- + मति (प्रातिपदिक ‘thought, favor, good will’)

• भिक्षमाणाः: begging/asking
• भिक्षमाणाः: कर्तृ (सिन्धवः के विशेषणरूपेण)
• Type: Participle
• Root: √भिक्ष् (याचने) → भिक्षमाण (वर्तमान कृदन्त, आत्मनेपद)

• वि: apart, forth, widely
• वि: —
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग/अव्यय)

• सिन्धवः: the rivers/streams
• सिन्धवः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: सिन्धु (प्रातिपदिक)

• समया: together, simultaneously
• समया: अधिकारण (manner/time adjunct)
• Type: Indeclinable
• Root: समया (अव्यय ‘together, at the same time’; RV usage)

• सस्रुर्: they have flowed/ran
• सस्रुर्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √सृ (सरणे) → perfect ‘सस्रु-’

• अद्रिम्: the rock/mountain
• अद्रिम्: कर्म (सस्रुर् इत्यस्य; ‘toward/against/through the rock’ as object in RV idiom)
• Type: Noun
• Root: अद्रि (प्रातिपदिक ‘rock, mountain’)