Prakarana 5
यह सोपान ‘धर्म-संकट में भक्ति की परख’ है: राज-वैभव का द्वार खुलते ही त्याग का द्वार भी खुलता है। अयोध्या काण्ड में राम का ‘मर्यादा-पुरुषोत्तम’ रूप करुणा, धीरज, और पितृ-आज्ञा-पालन के द्वारा साधक को सिखाता है कि मुक्ति की सीढ़ी घर-गृहस्थी से भागना नहीं, बल्कि आसक्ति का रूपांतरण है—स्वेच्छा से व्रत बनकर आया हुआ वनवास।
Trong những câu thơ này, karuṇa-rasa của Ayodhyā Kāṇḍa đạt đến đỉnh điểm; tuy nhiên trong nỗi buồn đó, tâm trạng thường trực của dhairya, sự điềm tĩnh śānta, chiếu sáng liên tục như một ngọn đèn. Giữa lời nói cay đắng, quanh co của Kaikeyī và sự bất lực của Daśaratha, bản tính hiền lành của Rāma, "tự do khỏi mọi doṣa", trở thành thước đo của sự sùng bái: bhakti chân thật là điều coi việc giữ lời thề như chính hình thức của tình yêu. Ở đây dharma (vâng lời mệnh lệnh của cha), nīti (dharma của vương quyền), và lòng từ bi (sự quan tâm đến mẹ) va chạm cùng một lúc; công cụ thơ ca của Tulasī biến sự va chạm này thành Sopāna, chỉ cho người tìm đạo thấy rằng sự sùng bái không phải chỉ là tình cảm, mà là tình yêu được thiết lập trong maryādā. Bức chân dung tập thể của sự chỉ trích và đau buồn của công chúng, sự tan hoang khắp thành phố, lên án Kaikeyī, thêm âm hưởng của dharma xã hội, để kiến trúc của Kāṇḍa, từ "nhà" đến "rừng", trở thành một hành trình nội tâm từ sự gắn bó đến sự siêu thoát.
Verses
Chaupai 40.1-4
सूखहिं अधर जरइ सबु अंगू।मनहुँ दीन मनिहीन भुअंगू।।
सरुष समीप दीखि कैकेई।मानहुँ मीचु घरी गनि लेई।।
करुनामय मृदु राम सुभाऊ।प्रथम दीख दुखु सुना न काऊ।।
तदपि धीर धरि समउ बिचारी।पूँछी मधुर बचन महतारी।।
मोहि कहु मातु तात दुख कारन।करिअ जतन जेहिं होइ निवारन।।
सुनहु राम सबु कारन एहू।राजहि तुम पर बहुत सनेहू।।
देन कहेन्हि मोहि दुइ बरदाना।मागेउँ जो कछु मोहि सोहाना।।
सो सुनि भयउ भूप उर सोचू।छाड़ि न सकहिं तुम्हार सँकोचू।।
sūkhahiṁ adhara jarai sabu aṁgū |manahũ dīna manihīna bhuaṁgū ||
saruṣa samīpa dīkhi kaikeī |mānahũ mīcu gharī gani leī ||
karunāmaya mṛdu rāma subhāū |prathama dīkha dukhu sunā na kāū ||
tadapi dhīra dhari samau bicārī |pū̃chī madhura bacana mahatārī ||
mohi kahu mātu tāta dukha kārana |karia jatana jehiṁ hoi nivārana ||
sunahu rāma sabu kārana ehū |rājahi tuma para bahuta sanehū ||
dena kahenhi mohi dui baradānā |māgeũ jo kachu mohi sohānā ||
so suni bhayau bhūpa ura socū |chāṛi na sakahiṁ tumhāra sãkocū ||
Môi ông khô héo và toàn thân ông rực cháy, như một con rắn khốn khổ đã đánh mất ngọc trên đầu. Bên cạnh ông, ông thấy Kaikeyi đầy thịnh nộ, như thể thần chết đang đếm từng khoảnh khắc. Bản tính của Rama đầy lòng trắc ẩn và sự dịu dàng; ông chưa từng nhìn thấy nỗi buồn, cũng chưa từng nghe nói đến. Tuy vậy ông giữ bình tĩnh, suy xét hoàn cảnh, và hỏi mẹ kế bằng những lời nói dịu dàng. "Hỡi mẹ, hãy nói cho con biết nguyên nhân nỗi buồn của cha, để con có thể nỗ lực giải trừ nó." "Hãy nghe đây, Rama, đây là toàn bộ nguyên nhân: nhà vua rất yêu thương ngươi." "Ngài nói sẽ ban cho ta hai điều ước, và ta đã xin những gì khiến ta vừa ý." Nghe vậy, nỗi lo âu đã xâm chiếm tâm can nhà vua; ngài không thể rũ bỏ sự do dự về ngươi."
Doha 40
सुत सनेह इत बचनु उत संकट परेउ नरेसु।सकहु न आयसु धरहु सिर मेटहु कठिन कलेसु।।40।।
suta saneha ita bacanu uta saṁkaṭa pareu naresu |sakahu na āyasu dharahu sira meṭahu kaṭhina kalesu ||40||
Một bên là tình yêu của nhà vua dành cho con trai, bên kia là lời đã ban ra; nhà vua đã rơi vào cảnh ngộ vô cùng khó khăn. Nếu ngài có thể, hãy nhận mệnh lệnh của ngài ấy đặt lên đầu và chấm dứt nỗi khổ đau cay đắng của ngài.
Chaupai 41.1-4
निधरक बैठि कहइ कटु बानी।सुनत कठिनता अति अकुलानी।।
जीभ कमान बचन सर नाना।मनहुँ महिप मृदु लच्छ समाना।।
जनु कठोरपनु धरें सरीरू।सिखइ धनुषबिद्या बर बीरू।।
सब प्रसंगु रघुपतिहि सुनाई।बैठि मनहुँ तनु धरि निठुराई।।
मन मुसकाइ भानुकुल भानु।रामु सहज आनंद निधानू।।
बोले बचन बिगत सब दूषन।मृदु मंजुल जनु बाग बिभूषन।।
सुनु जननी सोइ सुतु बड़भागी।जो पितु मातु बचन अनुरागी।।
तनय मातु पितु तोषनिहारा।दुर्लभ जननि सकल संसारा।।
nidharaka baiṭhi kahai kaṭu bānī |sunata kaṭhinatā ati akulānī ||
jībha kamāna bacana sara nānā |manahũ mahipa mṛdu laccha samānā ||
janu kaṭhorapanu dhareṁ sarīrū |sikhai dhanuṣabidyā bara bīrū ||
saba prasaṁgu raghupatihi sunāī |baiṭhi manahũ tanu dhari niṭhurāī ||
mana musakāi bhānukula bhānu |rāmu sahaja ānaṁda nidhānū ||
bole bacana bigata saba dūṣana |mṛdu maṁjula janu bāga bibhūṣana ||
sunu jananī soi sutu baṛabhāgī |jo pitu mātu bacana anurāgī ||
tanaya mātu pitu toṣanihārā |durlabha janani sakala saṁsārā ||
Ngồi đó mà không chút do dự, Kaikeyi nói những lời gay gắt, và khi nghe thấy, chính sự tàn nhẫn cũng vô cùng bối rối. Lưỡi bà là cung, lời bà là nhiều mũi tên, và nhà vua, dịu dàng như vậy, dường như là mục tiêu bị nhắm tới. Như thể chính sự tàn ác đã mang lấy hình hài và đang học bắn cung, trở thành một tay xạ thủ giỏi và dũng cảm. Sau khi kể lại toàn bộ sự việc cho Rama, bà ngồi đó như thể sự vô cảm đã mang lấy hình hài. Rama, mặt trời của dòng họ mặt trời, kho báu vui vẻ tự nhiên, mỉm cười trong lòng. Ngài nói những lời không vướng mắc bất cứ tì vết nào, dịu dàng và êm ái, như thể là đồ trang sức của chính Nữ Ngôn Từ. Hãy nghe đây, thưa mẹ, người con trai thực sự may mắn là người yêu mến lời của cha và mẹ. Người con trai làm hài lòng mẹ và cha, thưa mẹ, thật khó tìm thấy trong cả thế gian.
Doha 41
मुनिगन मिलनु बिसेषि बन सबहि भाँति हित मोर।तेहि महँ पितु आयसु बहुरि संमत जननी तोर।।41।।
munigana milanu biseṣi bana sabahi bhā̃ti hita mora |tehi mahã pitu āyasu bahuri saṁmata jananī tora ||41||
Cuộc gặp gỡ của các đạo sĩ trong rừng là đặc biệt, và theo mọi cách nó tốt cho ta. Trong vấn đề đó, mệnh lệnh của cha ta đến trước, và một lần nữa mẹ con chấp thuận.
Chaupai 42.1-4
भरत प्रानप्रिय पावहिं राजू।बिधि सब बिधि मोहि सनमुख आजु।।
जों न जाउँ बन ऐसेहु काजा।प्रथम गनिअ मोहि मूढ़ समाजा।।
सेवहिं अरँडु कलपतरु त्यागी।परिहरि अमृत लेहिं बिषु मागी।।
तेउ न पाइ अस समउ चुकाहीं।देखु बिचारि मातु मन माहीं।।
अंब एक दुखु मोहि बिसेषी।निपट बिकल नरनायकु देखी।।
थोरिहिं बात पितहि दुख भारी।होति प्रतीति न मोहि महतारी।।
राउ धीर गुन उदधि अगाधू।भा मोहि ते कछु बड़ अपराधू।।
जातें मोहि न कहत कछु राऊ।मोरि सपथ तोहि कहु सतिभाऊ।।
bharata prānapriya pāvahiṁ rājū |bidhi saba bidhi mohi sanamukha āju ||
joṁ na jāũ bana aisehu kājā |prathama gania mohi mūṛha samājā ||
sevahiṁ arãḍu kalapataru tyāgī |parihari amṛta lehiṁ biṣu māgī ||
teu na pāi asa samau cukāhīṁ |dekhu bicāri mātu mana māhīṁ ||
aṁba eka dukhu mohi biseṣī |nipaṭa bikala naranāyaku dekhī ||
thorihiṁ bāta pitahi dukha bhārī |hoti pratīti na mohi mahatārī ||
rāu dhīra guna udadhi agādhū |bhā mohi te kachu baṛa aparādhū ||
jāteṁ mohi na kahata kachu rāū |mori sapatha tohi kahu satibhāū ||
Bharata, người thân thiết với ta như chính mạng sống của ta, sẽ nhận được vương quốc. Hôm nay Định mệnh đã thuận cho ta theo mọi đường. Nếu ta không vào rừng cho một việc như thế này, thì hãy kể ta là kẻ ngu dại bậc nhất. Những kẻ bỏ cây như ý mà hầu hạ cây thầu dầu, từ bỏ cam lồ mà xin lấy thuốc độc, ngay cả họ cũng không để lỡ mất cơ hội như vậy. Hãy suy nghĩ kỹ trong lòng, thưa mẹ. Thưa mẹ, một nỗi buồn đặc biệt đè nặng tâm trí ta: ta thấy nhà vua hoàn toàn sầu khổ. Vì một việc nhỏ mà cha lại mang nỗi đau nặng nề như vậy. Thưa mẹ, ta không thể tin được. Nhà vua là người kiên nhẫn, đại dương thăm thẳm của mọi đức hạnh. Chắc hẳn ta đã phạm một lỗi lầm lớn lao nào đó. Vì thế mà nhà vua không nói gì với ta. Ta lấy danh dự thề với ngươi: hãy nói sự thật, thưa mẹ.
Doha 42
सहज सरल रघुबर बचन कुमति कुटिल करि जान।चलइ जोंक जल बक्रगति जद्यपि सलिलु समान।।42।।
sahaja sarala raghubara bacana kumati kuṭila kari jāna |calai joṁka jala bakragati jadyapi salilu samāna ||42||
Lời của Raghuvira vốn tự nhiên và thẳng thắn, nhưng kẻ tâm trí xấu xa lại cho là quanh co. Như con đỉa di chuyển theo đường quanh co trong nước, dù nước vẫn giống nhau ở khắp nơi.
Chaupai 43.1-4
रहसी रानि राम रुख पाई।बोली कपट सनेहु जनाई।।
सपथ तुम्हार भरत कै आना।हेतु न दूसर मै कछु जाना।।
तुम्ह अपराध जोगु नहिं ताता।जननी जनक बंधु सुखदाता।।
राम सत्य सबु जो कछु कहहू।तुम्ह पितु मातु बचन रत अहहू।।
पितहि बुझाइ कहहु बलि सोई।चौथेंपन जेहिं अजसु न होई।।
तुम्ह सम सुअन सुकृत जेहिं दीन्हे।उचित न तासु निरादरु कीन्हे।।
लागहिं कुमुख बचन सुभ कैसे।मगहँ गयादिक तीरथ जैसे।।
रामहि मातु बचन सब भाए।जिमि सुरसरि गत सलिल सुहाए।।
rahasī rāni rāma rukha pāī |bolī kapaṭa sanehu janāī ||
sapatha tumhāra bharata kai ānā |hetu na dūsara mai kachu jānā ||
tumha aparādha jogu nahiṁ tātā |jananī janaka baṁdhu sukhadātā ||
rāma satya sabu jo kachu kahahū |tumha pitu mātu bacana rata ahahū ||
pitahi bujhāi kahahu bali soī |cautheṁpana jehiṁ ajasu na hoī ||
tumha sama suana sukṛta jehiṁ dīnhe |ucita na tāsu nirādaru kīnhe ||
lāgahiṁ kumukha bacana subha kaise |magahã gayādika tīratha jaise ||
rāmahi mātu bacana saba bhāe |jimi surasari gata salila suhāe ||
Hoàng hậu vui mừng khi thấy thái độ của Rama, liền cất lời, tỏ ra một tình yêu giả dối. "Ta thề bởi ngươi và bởi Bharata, ta không biết nguyên do nào khác." "Con ơi, con không đáng bị trách cứ về bất kỳ lỗi lầm nào, con là người mang lại hạnh phúc cho mẹ, cha và anh em." "Rama, mọi điều con nói đều là thật; con tận tụy với lời cha và mẹ con." "Hãy khuyên can cha con và nói điều gì đó để không mang ô nhục cho người trong giai đoạn thứ tư của đời người." "Không nên để người khinh chê ngươi, người đã được ban cho một người con như ngươi nhờ những việc lành." Lời nói từ một miệng ác sao có thể dễ nghe? Như Gaya và các nơi hành hương khác ở Magadha. Nhưng mọi lời của mẹ đều đẹp lòng Rama, như dòng nước chảy vào sông Hằng trở nên trong sạch và xinh đẹp.
Doha 43
गइ मुरुछा रामहि सुमिरि नृप फिरि करवट लीन्ह।सचिव राम आगमन कहि बिनय समय सम कीन्ह।।43।।
gai muruchā rāmahi sumiri nṛpa phiri karavaṭa līnha |saciva rāma āgamana kahi binaya samaya sama kīnha ||43||
Cơn ngất xỉu qua đi khi ông nhớ đến Rama, và nhà vua trở mình nghiêng sang một bên. Quan đại thần loan báo sự đến của Rama và dâng lời khẩn cầu khiêm nhường đúng lúc.
Chaupai 44.1-4
अवनिप अकनि रामु पगु धारे।धरि धीरजु तब नयन उघारे।।
सचिवँ सँभारि राउ बैठारे।चरन परत नृप रामु निहारे।।
लिए सनेह बिकल उर लाई।गै मनि मनहुँ फनिक फिरि पाई।।
रामहि चितइ रहेउ नरनाहू।चला बिलोचन बारि प्रबाहू।।
सोक बिबस कछु कहै न पारा।हृदयँ लगावत बारहिं बारा।।
बिधिहि मनाव राउ मन माहीं।जेहिं रघुनाथ न कानन जाहीं।।
सुमिरि महेसहि कहइ निहोरी।बिनती सुनहु सदासिव मोरी।।
आसुतोष तुम्ह अवढर दानी।आरति हरहु दीन जनु जानी।।
avanipa akani rāmu pagu dhāre |dhari dhīraju taba nayana ughāre ||
sacivã sãbhāri rāu baiṭhāre |carana parata nṛpa rāmu nihāre ||
lie saneha bikala ura lāī |gai mani manahũ phanika phiri pāī ||
rāmahi citai raheu naranāhū |calā bilocana bāri prabāhū ||
soka bibasa kachu kahai na pārā |hṛdayã lagāvata bārahiṁ bārā ||
bidhihi manāva rāu mana māhīṁ |jehiṁ raghunātha na kānana jāhīṁ ||
sumiri mahesahi kahai nihorī |binatī sunahu sadāsiva morī ||
āsutoṣa tumha avaḍhara dānī |ārati harahu dīna janu jānī ||
Khi nhà vua nghe rằng Rama đã đến, ngài lấy can đảm và mở mắt ra. Các đại thần đỡ nhà vua và cho ngài ngồi xuống, và nhà vua nhìn thấy Rama phủ phục dưới chân ngài. Bị tình yêu chế ngự, ngài ôm Rama vào lòng trong nỗi đau khổ, như một con rắn đã tìm lại được viên ngọc đã mất. Nhà vua cứ ngắm nhìn Rama, và dòng nước mắt chảy trào từ đôi mắt ngài. Bất lực trong nỗi buồn, ngài không nói được gì, nhưng ôm Rama vào lòng hết lần này đến lần khác. Trong lòng, nhà vua cầu nguyện Brahma, để Raghunatha không phải đi vào rừng. Nhớ đến Mahesha, ngài khẩn cầu: "Sadashiva, xin nghe lời cầu nguyện của con." "Ngài dễ được làm vui và rộng lượng, ban cho mà không xét đến giá trị. Biết con là kẻ hèn mọn nghèo khổ, xin cất bỏ nỗi khổ đau của con."
Doha 44
तुम्ह प्रेरक सब के हृदयँ सो मति रामहि देहु।बचनु मोर तजि रहहि घर परिहरि सीलु सनेहु।।44।।
tumha preraka saba ke hṛdayã so mati rāmahi dehu |bacanu mora taji rahahi ghara parihari sīlu sanehu ||44||
Ngài là người truyền cảm hứng trong lòng tất cả mọi người; xin hãy ban cho Rama tâm trí như thế để ngài lờ đi lời của ta, gạt bỏ tính tình hiền lành và tình thương mến, và ở lại tại nhà.
Chaupai 45.1-4
अजसु होउ जग सुजसु नसाऊ।नरक परौ बरु सुरपुरु जाऊ।।
सब दुख दुसह सहावहु मोही।लोचन ओट रामु जनि होंही।।
अस मन गुनइ राउ नहिं बोला।पीपर पात सरिस मनु डोला।।
रघुपति पितहि प्रेमबस जानी।पुनि कछु कहिहि मातु अनुमानी।।
देस काल अवसर अनुसारी।बोले बचन बिनीत बिचारी।।
तात कहउँ कछु करउँ ढिठाई।अनुचितु छमब जानि लरिकाई।।
अति लघु बात लागि दुखु पावा।काहुँ न मोहि कहि प्रथम जनावा।।
देखि गोसाइँहि पूँछिउँ माता।सुनि प्रसंगु भए सीतल गाता।।
ajasu hou jaga sujasu nasāū |naraka parau baru surapuru jāū ||
saba dukha dusaha sahāvahu mohī |locana oṭa rāmu jani hoṁhī ||
asa mana gunai rāu nahiṁ bolā |pīpara pāta sarisa manu ḍolā ||
raghupati pitahi premabasa jānī |puni kachu kahihi mātu anumānī ||
desa kāla avasara anusārī |bole bacana binīta bicārī ||
tāta kahaũ kachu karaũ ḍhiṭhāī |anucitu chamaba jāni larikāī ||
ati laghu bāta lāgi dukhu pāvā |kāhũ na mohi kahi prathama janāvā ||
dekhi gosāĩhi pū̃chiũ mātā |suni prasaṁgu bhae sītala gātā ||
Xin hãy để cho con mang nhục giữa đời, và danh tốt của con bị tiêu diệt; thà con rơi xuống địa ngục còn hơn đi đến thành của các vị thần. Xin hãy để con chịu mọi nỗi khổ đau không thể chịu đựng, nhưng đừng để Rama rời khỏi tầm mắt con. Như vậy đức vua suy nghĩ trong lòng, và không nói lời nào; tâm trí ngài run rẩy như chiếc lá của cây peepal. Hiểu rằng cha mình bị chiếm bởi tình yêu, và nhớ đến mẹ mình, Chúa tể dòng Raghu lại lên tiếng thêm lần nữa. Ngài nói những lời khiêm nhường, với sự suy nghĩ thấu đáo, phù hợp với nơi chốn, thời gian, và hoàn cảnh. Thưa cha, con sẽ nói điều gì đó và lấy tự do mạnh dạn; xin tha thứ cho điều không thích đáng, biết rằng con chỉ là một đứa trẻ. Cha đã chịu đau buồn vì một việc rất nhỏ; không ai cho con biết việc đó từ ban đầu. Nhìn thấy Chúa của con, con đã hỏi mẹ con; và khi nghe toàn bộ câu chuyện, thân thể con trở nên mát mẻ.
Doha 45
मंगल समय सनेह बस सोच परिहरिअ तात।आयसु देइअ हरषि हियँ कहि पुलके प्रभु गात।।45।।
maṁgala samaya saneha basa soca pariharia tāta |āyasu deia haraṣi hiyã kahi pulake prabhu gāta ||45||
"Cha ơi, vào thời điểm tốt lành này, hãy gạt bỏ nỗi lo lắng sinh từ tình yêu thương, và hãy ban lệnh cho con với trái tim vui mừng." Vừa dứt lời, thân thể Chúa run rẩy vì hoan lạc.
Chaupai 46.1-4
धन्य जनमु जगतीतल तासू।पितहि प्रमोदु चरित सुनि जासू।।
चारि पदारथ करतल ताकें।प्रिय पितु मातु प्रान सम जाकें।।
आयसु पालि जनम फलु पाई।ऐहउँ बेगिहिं होउ रजाई।।
बिदा मातु सन आवउँ मागी।चलिहउँ बनहि बहुरि पग लागी।।
अस कहि राम गवनु तब कीन्हा।भूप सोक बसु उतरु न दीन्हा।।
नगर ब्यापि गइ बात सुतीछी।छुअत चढ़ी जनु सब तन बीछी।।
सुनि भए बिकल सकल नर नारी।बेलि बिटप जिमि देखि दवारी।।
जो जहँ सुनइ धुनइ सिरु सोई।बड़ बिषादु नहिं धीरजु होई।।
dhanya janamu jagatītala tāsū |pitahi pramodu carita suni jāsū ||
cāri padāratha karatala tākeṁ |priya pitu mātu prāna sama jākeṁ ||
āyasu pāli janama phalu pāī |aihaũ begihiṁ hou rajāī ||
bidā mātu sana āvaũ māgī |calihaũ banahi bahuri paga lāgī ||
asa kahi rāma gavanu taba kīnhā |bhūpa soka basu utaru na dīnhā ||
nagara byāpi gai bāta sutīchī |chuata caṛhī janu saba tana bīchī ||
suni bhae bikala sakala nara nārī |beli biṭapa jimi dekhi davārī ||
jo jahã sunai dhunai siru soī |baṛa biṣādu nahiṁ dhīraju hoī ||
Phúc đức thay kiếp sinh của người trên mặt đất, mà cha mình vui mừng khi nghe kể về hành tích của người. Bốn mục đích của đời nằm trong lòng bàn tay người, mà cha và mẹ được yêu thương như chính mạng sống của mình. Vâng theo lệnh của ngài, con sẽ đạt được quả báo của kiếp sinh, và con sẽ sớm trở về, nếu đó là ý ngài. Con sẽ đến xin phép mẹ con, rồi con sẽ lạy dưới chân ngài một lần nữa và lên đường vào rừng. Nói xong, Rama liền ra đi, còn nhà vua, bị đau buồn vây lấy, không đáp lại. Tin tức xót xa lan khắp thành phố, như thể bọ cạp bò lên và cắn, nọc độc của nó thấm khắp toàn thân. Tất cả nam phụ lão ấu đều đau đớn khi nghe tin, như cỏ leo và cây cối khi nhìn thấy cháy rừng. Bất cứ ai nghe được, ở đâu, đều đập đầu; nỗi bi ai thật lớn lao và không ai giữ được bình tĩnh.
Doha 46
मुख सुखाहिं लोचन स्रवहिं सोकु न हृदयँ समाइ।मनहुँ करुन रस कटकई उतरी अवध बजाइ।।46।।
mukha sukhāhiṁ locana sravahiṁ soku na hṛdayã samāi |manahũ karuna rasa kaṭakaī utarī avadha bajāi ||46||
Miệng họ khô khát và mắt họ chảy nước mắt; nỗi buồn của họ không thể chứa nổi trong lòng. Như thể đạo quân của cảm xúc bi thương đã giáng xuống Ayodhya, đánh trống rộn ràng.
Chaupai 47.1-4
मिलेहि माझ बिधि बात बेगारी।जहँ तहँ देहिं कैकेइहि गारी।।
एहि पापिनिहि बूझि का परेऊ।छाइ भवन पर पावकु धरेऊ।।
निज कर नयन काढ़ि चह दीखा।डारि सुधा बिषु चाहत चीखा।।
कुटिल कठोर कुबुद्धि अभागी।भइ रघुबंस बेनु बन आगी।।
पालव बैठि पेड़ु एहिं काटा।सुख महुँ सोक ठाटु धरि ठाटा।।
सदा रामु एहि प्रान समाना।कारन कवन कुटिलपनु ठाना।।
सत्य कहहिं कबि नारि सुभाऊ।सब बिधि अगहु अगाध दुराऊ।।
निज प्रतिबिंबु बरुकु गहि जाई।जानि न जाइ नारि गति भाई।।
milehi mājha bidhi bāta begārī |jahã tahã dehiṁ kaikeihi gārī ||
ehi pāpinihi būjhi kā pareū |chāi bhavana para pāvaku dhareū ||
nija kara nayana kāṛhi caha dīkhā |ḍāri sudhā biṣu cāhata cīkhā ||
kuṭila kaṭhora kubuddhi abhāgī |bhai raghubaṁsa benu bana āgī ||
pālava baiṭhi peṛu ehiṁ kāṭā |sukha mahũ soka ṭhāṭu dhari ṭhāṭā ||
sadā rāmu ehi prāna samānā |kārana kavana kuṭilapanu ṭhānā ||
satya kahahiṁ kabi nāri subhāū |saba bidhi agahu agādha durāū ||
nija pratibiṁbu baruku gahi jāī |jāni na jāi nāri gati bhāī ||
Khi mọi việc sắp hội tụ viên mãn, định mệnh đã làm hỏng chuyện; và khắp nơi người ta bắt đầu mắng nhiếc Kaikeyi. "Điều gì đã đi vào tâm trí người đàn bà tội lỗi này, mà nàng lợp mái nhà rồi lại đốt cháy nó?" "Bằng chính tay mình nàng xé đôi mắt mình mà vẫn muốn nhìn thấy; nàng vứt bỏ thần dược mà thèm khát nếm thử chất độc." "Xoắn xắt, tàn nhẫn, tâm địa xấu xa và xui xẻo, nàng đã trở thành ngọn lửa trong rừng trúc của dòng dõi Raghu." "Ngồi trên cành, nàng chặt hạ chính cái cây đó; giữa hạnh phúc nàng bày mưu kế buồn đau." "Rama luôn quý như mạng sống đối với nàng; vì lý do gì mà nàng đã đặt tâm trí vào sự xảo trá như vậy?" "Các thi nhân nói đúng: bản tính đàn bà theo mọi cách đều không thể thấu hiểu, sâu thẳm và khuất lấp." "Người ta có thể chộp lấy bóng phản chiếu của chính mình, nhưng, hỡi anh em, con đường của đàn bà không thể nào biết được."
Doha 47
काह न पावकु जारि सक का न समुद्र समाइ।का न करै अबला प्रबल केहि जग कालु न खाइ।।47।।
kāha na pāvaku jāri saka kā na samudra samāi |kā na karai abalā prabala kehi jaga kālu na khāi ||47||
Ngọn lửa nào không thể đốt cháy, đại dương nào không thể nuốt chửng, người phụ nữ yếu đuối nào không thể thực hiện khi bà ta trở nên mạnh mẽ, điều gì trên thế gian này không bị Thời gian tiêu diệt?
Chaupai 48.1-4
का सुनाइ बिधि काह सुनावा।का देखाइ चह काह देखावा।।
एक कहहिं भल भूप न कीन्हा।बरु बिचारि नहिं कुमतिहि दीन्हा।।
जो हठि भयउ सकल दुख भाजनु।अबला बिबस ग्यानु गुनु गा जनु।।
एक धरम परमिति पहिचाने।नृपहि दोसु नहिं देहिं सयाने।।
सिबि दधीचि हरिचंद कहानी।एक एक सन कहहिं बखानी।।
एक भरत कर संमत कहहीं।एक उदास भायँ सुनि रहहीं।।
कान मूदि कर रद गहि जीहा।एक कहहिं यह बात अलीहा।।
सुकृत जाहिं अस कहत तुम्हारे।रामु भरत कहुँ प्रानपिआरे।।
kā sunāi bidhi kāha sunāvā |kā dekhāi caha kāha dekhāvā ||
eka kahahiṁ bhala bhūpa na kīnhā |baru bicāri nahiṁ kumatihi dīnhā ||
jo haṭhi bhayau sakala dukha bhājanu |abalā bibasa gyānu gunu gā janu ||
eka dharama paramiti pahicāne |nṛpahi dosu nahiṁ dehiṁ sayāne ||
sibi dadhīci haricaṁda kahānī |eka eka sana kahahiṁ bakhānī ||
eka bharata kara saṁmata kahahīṁ |eka udāsa bhāyã suni rahahīṁ ||
kāna mūdi kara rada gahi jīhā |eka kahahiṁ yaha bāta alīhā ||
sukṛta jāhiṁ asa kahata tumhāre |rāmu bharata kahũ prānapiāre ||
Số phận đã khiến họ nghe gì, và nay đã báo cho họ điều gì? Số phận muốn cho họ thấy gì, và đã cho họ thấy gì? Người ta nói: "Nhà vua đã không làm tốt. Ngài đã ban ân cho người đàn bà tâm địa xấu mà không suy xét kỹ." Vì sự ngoan cố, ngài đã trở thành thùng chứa mọi đau khổ; bất lực trước người đàn bà, như thể trí tuệ và đức hạnh đã rời xa ngài. Những người khác, nhận biết trọn vẹn lẽ chính đạo, và khôn ngoan, không đổ lỗi cho nhà vua. Họ kể cho nhau nghe, với giải thích đầy đủ, những truyện về Sibi, Dadhichi, và Harishchandra. Người ta nói rằng Bharata đã đồng ý; những người khác lắng nghe với tâm trạng thờ ơ. Người ta, bịt tai bằng tay và cắn lưỡi, nói: "Lời nói này là dối trá." Phước lành của ngươi mất đi khi nói điều như vậy. Rama quý đối với Bharata như chính mạng sống của mình.
Doha 48
चंदु चवै बरु अनल कन सुधा होइ बिषतूल।सपनेहुँ कबहुँ न करहिं किछु भरतु राम प्रतिकूल।।48।।
caṁdu cavai baru anala kana sudhā hoi biṣatūla |sapanehũ kabahũ na karahiṁ kichu bharatu rāma pratikūla ||48||
Hãy để mặt trăng đổ xuống những tia lửa, và hãy để thần dược trở nên như thuốc độc; thế nhưng ngay cả trong giấc mơ, Bharata cũng sẽ không bao giờ làm điều gì trái với Rama.
Chaupai 49.1-4
एक बिधातहिं दूषनु देंहीं।सुधा देखाइ दीन्ह बिषु जेहीं।।
खरभरु नगर सोचु सब काहू।दुसह दाहु उर मिटा उछाहू।।
बिप्रबधू कुलमान्य जठेरी।जे प्रिय परम कैकेई केरी।।
लगीं देन सिख सीलु सराही।बचन बानसम लागहिं ताही।।
भरतु न मोहि प्रिय राम समाना।सदा कहहु यहु सबु जगु जाना।।
करहु राम पर सहज सनेहू।केहिं अपराध आजु बनु देहू।।
कबहुँ न कियहु सवति आरेसू।प्रीति प्रतीति जान सबु देसू।।
कौसल्याँ अब काह बिगारा।तुम्ह जेहि लागि बज्र पुर पारा।।
eka bidhātahiṁ dūṣanu deṁhīṁ |sudhā dekhāi dīnha biṣu jehīṁ ||
kharabharu nagara socu saba kāhū |dusaha dāhu ura miṭā uchāhū ||
biprabadhū kulamānya jaṭherī |je priya parama kaikeī kerī ||
lagīṁ dena sikha sīlu sarāhī |bacana bānasama lāgahiṁ tāhī ||
bharatu na mohi priya rāma samānā |sadā kahahu yahu sabu jagu jānā ||
karahu rāma para sahaja sanehū |kehiṁ aparādha āju banu dehū ||
kabahũ na kiyahu savati āresū |prīti pratīti jāna sabu desū ||
kausalyā̃ aba kāha bigārā |tumha jehi lāgi bajra pura pārā ||
Kẻ thì trách Tạo Hóa, kẻ đã cho xem mật rồi lại cho thuốc độc. Thành phố rối loạn, ai nấy đều đầy lo âu; nỗi đau cháy bỏng không thể chịu đựng tràn ngập trong lòng, mọi niềm vui đều tan biến. Các phu nhân của dòng Bà-la-môn, những bà lão được gia tộc tôn kính, vốn rất được Kaikeyi yêu mến, bắt đầu khuyên can bà, trước hết khen ngợi bản tính tốt đẹp của bà; nhưng lời họ phóng vào bà như mũi tên. 'Bharata không thân với ta như Rama,' đó là điều bà luôn nói, và cả thế gian đều biết. Vậy hãy bày tỏ tình thương tự nhiên của bà dành cho Rama. Vì tội gì mà hôm nay bà đày người vào rừng? Bà chưa từng ghen tị với các phu nhân khác; cả xứ đều biết tình yêu và lòng tin của bà dành cho họ. Nay Kausalya đã làm gì sai, mà vì người mà bà để sét đánh sập cả thành phố?
Doha 49
सीय कि पिय सँगु परिहरिहि लखनु कि रहिहहिं धाम।राजु कि भूँजब भरत पुर नृपु कि जिइहि बिनु राम।।49।।
sīya ki piya sãgu pariharihi lakhanu ki rahihahiṁ dhāma |rāju ki bhū̃jaba bharata pura nṛpu ki jiihi binu rāma ||49||
Sita có sẽ bỏ rời người yêu thương của mình không, hay Lakshmana sẽ ở lại nhà? Bharata có sẽ hưởng thụ vương quốc không, hay nhà vua sẽ sống mà không có Rama?
Frequently Asked Questions
परंपरागत मान्यता में यह अंश ‘पितृ-भक्ति, वचन-पालन, और संकट में समता’ की सिद्धि देता है; गृहस्थ-साधक के लिए यह पाठ शोक-निवारण, मन-स्थैर्य, तथा ‘धर्म-निर्णय’ की बुद्धि बढ़ाता है—क्योंकि राम के धैर्य का स्मरण स्वयं ‘अशान्त मन’ को शान्त करता है।
सामान्यतः ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ नाम-संपुट या ‘सियाराममय सब जग जानी’ भाव-संपुट जोड़ा जाता है; वचन-पालन के प्रसंग में कई परंपराएँ ‘राम काजु कीन्हें बिनु मोहि कहाँ विश्राम’ को भी स्मरण-रूप में रखती हैं (स्थानीय परंपरा-भेद संभव)।
Ask anything about Prakarana 5 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
