Prakarana 4
त्याग-दीक्षा का सोपान: जहाँ ‘राज्य’ (भोग-धर्म) का मोह टूटकर ‘वन’ (वैराग्य-धर्म) का द्वार खुलता है। अयोध्या काण्ड साधक को यह सिखाता है कि धर्म केवल शुभ-घटना नहीं, बल्कि पीड़ा में सत्य-पालन, वचन-रक्षा, और ईश्वर-आज्ञा-स्वीकार की तपस्या है—यही मुक्ति-सीढ़ी का निर्णायक मोड़ है।
Rasa chính của Ayodhyā Kāṇḍa là karuṇā, tuy nhiên lòng bi mẫn này không phải chỉ là nỗi đau khổ đơn thuần, đó là lòng bi mẫn của quyết định về dharma (dharma-nirṇaya). Trong phần này, đối lập với sự cay đắng của Kaikeyī (hạt giống của raudra) đứng lời thề chân lý của Daśaratha (dharma-dhīratā); do đó một sự giao thoa mãnh liệt giữa karuṇā và raudra nảy sinh. Daśaratha với tư cách là satyasaṅdha, sự thiết lập của rāja-dharma, và đồng thời sự gắn bó sâu sắc của ngài với Rāma, khía cạnh con người của bhakti, cả hai cùng vang vọng. Kiến trúc dharmaśāstric của Tulasī rất rõ ràng: một lời hứa (satya) là một yajña, và việc giữ lời hứa đó là tapas, kể cả khi phải hiến dâng cả mạng sống. Qua đó, bước tiến của câu chuyện nâng lên: lễ hội linh thiêng của Ayodhyā trở thành một hành trình nội tâm vào vairāgya. Phần này dạy sādhaka rằng nấc thang khó khăn nhất trên con đường giải thoát không phải là "sự chia ly với người yêu dấu," mà là sự từ bỏ ảo tưởng về cái tôi (ahaṃ-moha) và sự tự nguyện hiến dâng bản thân vì chân lý.
Verses
Chaupai 30.1-4
एहि बिधि राउ मनहिं मन झाँखा।देखि कुभाँति कुमति मन माखा।।
भरतु कि राउर पूत न होहीं।आनेहु मोल बेसाहि कि मोही।।
जो सुनि सरु अस लाग तुम्हारें।काहे न बोलहु बचनु सँभारे।।
देहु उतरु अनु करहु कि नाहीं।सत्यसंध तुम्ह रघुकुल माहीं।।
देन कहेहु अब जनि बरु देहू।तजहुँ सत्य जग अपजसु लेहू।।
सत्य सराहि कहेहु बरु देना।जानेहु लेइहि मागि चबेना।।
सिबि दधीचि बलि जो कछु भाषा।तनु धनु तजेउ बचन पनु राखा।।
अति कटु बचन कहति कैकेई।मानहुँ लोन जरे पर देई।।
ehi bidhi rāu manahiṁ mana jhā̃khā |dekhi kubhā̃ti kumati mana mākhā ||
bharatu ki rāura pūta na hohīṁ |ānehu mola besāhi ki mohī ||
jo suni saru asa lāga tumhāreṁ |kāhe na bolahu bacanu sãbhāre ||
dehu utaru anu karahu ki nāhīṁ |satyasaṁdha tumha raghukula māhīṁ ||
dena kahehu aba jani baru dehū |tajahũ satya jaga apajasu lehū ||
satya sarāhi kahehu baru denā |jānehu leihi māgi cabenā ||
sibi dadhīci bali jo kachu bhāṣā |tanu dhanu tajeu bacana panu rākhā ||
ati kaṭu bacana kahati kaikeī |mānahũ lona jare para deī ||
Như vậy đức vua rực lửa trong lòng, và thấy tình trạng thảm hại của ngài, Kaikeyi với tâm địa xấu xa tràn đầy hận thù. Chẳng phải Bharata cũng là con ngài sao? Hay ngài đưa thiếp về nhà như nô lệ mua bằng tiền? Nếu lời thiếp nói xuyên qua ngài như mũi tên khi ngài nghe, sao ngài không nói cẩn thận và giữ lời hứa? Hãy cho thiếp một câu trả lời: ngài sẽ làm hay không? Ngài được biết là người giữ lời hứa trong dòng họ Raghu. Ngài đã hứa ban ân sủng; nay xin đừng ban. Bỏ sự thật và nhận lấy nhục nhã ở đời. Ngài ca ngợi sự thật và nói sẽ ban ân sủng, tưởng thiếp chỉ xin một nắm hạt rang. Bất cứ điều gì Shibi, Dadhichi và Bali đã hứa, họ đã hy sinh thân xác và tài sản để giữ lời hứa và lời thề. Kaikeyi nói những lời vô cùng cay đắng, như thể bà đang xát muối lên vết bỏng.
Doha 30
धरम धुरंधर धीर धरि नयन उघारे रायँ।सिरु धुनि लीन्हि उसास असि मारेसि मोहि कुठायँ।।30।।
dharama dhuraṁdhara dhīra dhari nayana ughāre rāyã |siru dhuni līnhi usāsa asi māresi mohi kuṭhāyã ||30||
Nhà vua, người gánh vác trọng trách chính nghĩa, lấy can đảm mở mắt ra. Lắc đầu, thở dài rồi nói, 'Ngươi đã đâm ta vào chỗ sinh tử.'
Chaupai 31.1-4
आगें दीखि जरत रिस भारी।मनहुँ रोष तरवारि उघारी।।
मूठि कुबुद्धि धार निठुराई।धरी कूबरीं सान बनाई।।
लखी महीप कराल कठोरा।सत्य कि जीवनु लेइहि मोरा।।
बोले राउ कठिन करि छाती।बानी सबिनय तासु सोहाती।।
प्रिया बचन कस कहसि कुभाँती।भीर प्रतीति प्रीति करि हाँती।।
मोरें भरतु रामु दुइ आँखी।सत्य कहउँ करि संकरू साखी।।
अवसि दूतु मैं पठइब प्राता।ऐहहिं बेगि सुनत दोउ भ्राता।।
सुदिन सोधि सबु साजु सजाई।देउँ भरत कहुँ राजु बजाई।।
āgeṁ dīkhi jarata risa bhārī |manahũ roṣa taravāri ughārī ||
mūṭhi kubuddhi dhāra niṭhurāī |dharī kūbarīṁ sāna banāī ||
lakhī mahīpa karāla kaṭhorā |satya ki jīvanu leihi morā ||
bole rāu kaṭhina kari chātī |bānī sabinaya tāsu sohātī ||
priyā bacana kasa kahasi kubhā̃tī |bhīra pratīti prīti kari hā̃tī ||
moreṁ bharatu rāmu dui ā̃khī |satya kahaũ kari saṁkarū sākhī ||
avasi dūtu maiṁ paṭhaiba prātā |aihahiṁ begi sunata dou bhrātā ||
sudina sodhi sabu sāju sajāī |deũ bharata kahũ rāju bajāī ||
Người nhìn thấy nàng ở trước mặt, rực cháy bởi cơn thịnh nộ dữ dội, như thể cơn giận dữ chính là một thanh gươm trần. Chuôi gươm là mưu kế độc ác của nàng và lưỡi gươm là sự tàn nhẫn, và người Gù đã đặt và mài nó trên đá mài của nàng. Nhà vua nhìn thấy nàng, dữ dằn và nghiệt ngã, và nghĩ: "Nàng có thực sự sẽ lấy mạng ta chăng?" Cứng rắn lòng dạ, nhà vua nói những lời khiêm nhường, như thể sẽ làm hài lòng nàng. "Nàng yêu, sao nàng lại nói những lời như vậy, theo cách xấu xa đến thế? Nó hủy diệt niềm tin của mọi người và tình yêu giữa chúng ta." "Với ta, Bharata và Rama như hai mắt của ta. Ta nói thật, lấy Shankara làm nhân chứng." "Lúc bình minh ta chắc chắn sẽ sai người đưa tin, và hai anh em sẽ đến nhanh chóng khi nghe tin." "Sau khi chọn ngày lành và chuẩn bị mọi sự, ta sẽ tuyên bố với âm nhạc lễ hội và trao vương quốc cho Bharata."
Doha 31
लोभु न रामहि राजु कर बहुत भरत पर प्रीति।मैं बड़ छोट बिचारि जियँ करत रहेउँ नृपनीति।।31।।
lobhu na rāmahi rāju kara bahuta bharata para prīti |maiṁ baṛa choṭa bicāri jiyã karata raheũ nṛpanīti ||31||
Rama không tham lam vương quốc, và Người có tình yêu thương lớn lao đối với Bharata. Ta chỉ tuân theo phong tục của các vị vua, sau khi suy xét trong lòng ai là người lớn tuổi hơn và ai là người nhỏ tuổi hơn.
Chaupai 32.1-4
राम सपथ सत कहुउँ सुभाऊ।राममातु कछु कहेउ न काऊ।।
मैं सबु कीन्ह तोहि बिनु पूँछें।तेहि तें परेउ मनोरथु छूछें।।
रिस परिहरू अब मंगल साजू।कछु दिन गएँ भरत जुबराजू।।
एकहि बात मोहि दुखु लागा।बर दूसर असमंजस मागा।।
अजहुँ हृदय जरत तेहि आँचा।रिस परिहास कि साँचेहुँ साँचा।।
कहु तजि रोषु राम अपराधू।सबु कोउ कहइ रामु सुठि साधू।।
तुहूँ सराहसि करसि सनेहू।अब सुनि मोहि भयउ संदेहू।।
जासु सुभाउ अरिहि अनुकूला।सो किमि करिहि मातु प्रतिकूला।।
rāma sapatha sata kahuũ subhāū |rāmamātu kachu kaheu na kāū ||
maiṁ sabu kīnha tohi binu pū̃cheṁ |tehi teṁ pareu manorathu chūcheṁ ||
risa pariharū aba maṁgala sājū |kachu dina gaẽ bharata jubarājū ||
ekahi bāta mohi dukhu lāgā |bara dūsara asamaṁjasa māgā ||
ajahũ hṛdaya jarata tehi ā̃cā |risa parihāsa ki sā̃cehũ sā̃cā ||
kahu taji roṣu rāma aparādhū |sabu kou kahai rāmu suṭhi sādhū ||
tuhū̃ sarāhasi karasi sanehū |aba suni mohi bhayau saṁdehū ||
jāsu subhāu arihi anukūlā |so kimi karihi mātu pratikūlā ||
Ta thề bởi Rama và nói với ngươi sự thật: mẹ của Rama chưa từng nói gì với ta vào lúc nào cả. Ta đã làm tất cả việc này mà không hỏi ngươi, và vì thế mà ý định của ta đã trở nên vô ích. Bây giờ hãy gạt bỏ cơn giận và chuẩn bị các lễ nghi tốt lành. Vài ngày nữa trôi qua, Bharata sẽ thành thái tử. Chỉ có một điều làm ta đau lòng: ân huệ thứ hai mà ngươi xin là không hợp lý và không đáng. Cho đến nay lòng ta vẫn cháy vì ngọn lửa ấy. Đó là cơn giận, hay đùa giỡn, hay thật sự là thật? Hãy nói, gạt bỏ cơn giận, tội lỗi của Rama là gì. Ai cũng nói rằng Rama rất hiền lành và tốt bụng. Ngươi cũng từng khen ngợi và tỏ tình thương với người. Nay nghe điều này từ ngươi, ta đầy hoài nghi. Người có bản tính tốt ngay cả với kẻ thù, sao có thể đối xử không tốt với mẹ mình?
Doha 32
प्रिया हास रिस परिहरहि मागु बिचारि बिबेकु।जेहिं देखाँ अब नयन भरि भरत राज अभिषेकु।।32।।
priyā hāsa risa pariharahi māgu bicāri bibeku |jehiṁ dekhā̃ aba nayana bhari bharata rāja abhiṣeku ||32||
Người yêu dấu của ta, hãy gạt bỏ tiếng cười và cơn giận; hãy xin điều gì bà muốn, sau khi suy xét với sự sáng suốt. Vì với đôi mắt này ta giờ đây chứng kiến lễ đăng quang của Bharata làm vua.
Chaupai 33.1-4
जिऐ मीन बरू बारि बिहीना।मनि बिनु फनिकु जिऐ दुख दीना।।
कहउँ सुभाउ न छलु मन माहीं।जीवनु मोर राम बिनु नाहीं।।
समुझि देखु जियँ प्रिया प्रबीना।जीवनु राम दरस आधीना।।
सुनि म्रदु बचन कुमति अति जरई।मनहुँ अनल आहुति घृत परई।।
कहइ करहु किन कोटि उपाया।इहाँ न लागिहि राउरि माया।।
देहु कि लेहु अजसु करि नाहीं।मोहि न बहुत प्रपंच सोहाहीं।।
रामु साधु तुम्ह साधु सयाने।राममातु भलि सब पहिचाने।।
जस कौसिलाँ मोर भल ताका।तस फलु उन्हहि देउँ करि साका।।
jiai mīna barū bāri bihīnā |mani binu phaniku jiai dukha dīnā ||
kahaũ subhāu na chalu mana māhīṁ |jīvanu mora rāma binu nāhīṁ ||
samujhi dekhu jiyã priyā prabīnā |jīvanu rāma darasa ādhīnā ||
suni mradu bacana kumati ati jaraī |manahũ anala āhuti ghṛta paraī ||
kahai karahu kina koṭi upāyā |ihā̃ na lāgihi rāuri māyā ||
dehu ki lehu ajasu kari nāhīṁ |mohi na bahuta prapaṁca sohāhīṁ ||
rāmu sādhu tumha sādhu sayāne |rāmamātu bhali saba pahicāne ||
jasa kausilā̃ mora bhala tākā |tasa phalu unhahi deũ kari sākā ||
Một con cá có thể sống mà không có nước, và một con rắn khốn khổ và đau đớn có thể sống mà không có viên ngọc. Con nói với mẹ bản tính thật của con, không có dối trá trong lòng con: mạng sống của con không có gì nếu không có Rama. Hãy suy nghĩ trong lòng mẹ, hỡi mẹ khôn khéo yêu dấu của con: mạng sống con phụ thuộc vào việc được nhìn thấy Rama. Nghe những lời dịu dàng ấy, Kaikeyi tâm địa xấu xa bừng cháy dữ dội, như thể bơ ghee đã được đổ làm lễ vật lên lửa. Bà ta nói, "Sao con không thử hàng triệu mưu chước? Xảo quyệt của con sẽ không có tác dụng gì với ta ở đây. Hoặc hãy cho đi, hoặc từ chối và chịu lấy sự ô nhục. Ta không thích những mưu kế kéo dài. Rama tốt, và con cũng tốt và khôn ngoan, và mẹ của Rama cũng vậy, như mọi người đã biết, là tốt. Như Kausalya đã toan tính hại ta, thế nào ta cũng sẽ cho bà ta quả báo, bắt bà ta trả giá tương xứng."
Doha 33
होत प्रात मुनिबेष धरि जौं न रामु बन जाहिं।मोर मरनु राउर अजस नृप समुझिअ मन माहिं।।33।।
hota prāta munibeṣa dhari jauṁ na rāmu bana jāhiṁ |mora maranu rāura ajasa nṛpa samujhia mana māhiṁ ||33||
Nếu Rama không đi vào rừng với hình dạng của một khổ hạnh khi bình minh lên, thì hãy hiểu trong lòng rằng cái chết của ta và sự ô nhục của ngài, ôi đức vua, sẽ chắc chắn xảy ra.
Chaupai 34.1-4
अस कहि कुटिल भई उठि ठाढ़ी।मानहुँ रोष तरंगिनि बाढ़ी।।
पाप पहार प्रगट भइ सोई।भरी क्रोध जल जाइ न जोई।।
दोउ बर कूल कठिन हठ धारा।भवँर कूबरी बचन प्रचारा।।
ढाहत भूपरूप तरु मूला।चली बिपति बारिधि अनुकूला।।
लखी नरेस बात फुरि साँची।तिय मिस मीचु सीस पर नाची।।
गहि पद बिनय कीन्ह बैठारी।जनि दिनकर कुल होसि कुठारी।।
मागु माथ अबहीं देउँ तोही।राम बिरहँ जनि मारसि मोही।।
राखु राम कहुँ जेहि तेहि भाँती।नाहिं त जरिहि जनम भरि छाती।।
asa kahi kuṭila bhaī uṭhi ṭhāṛhī |mānahũ roṣa taraṁgini bāṛhī ||
pāpa pahāra pragaṭa bhai soī |bharī krodha jala jāi na joī ||
dou bara kūla kaṭhina haṭha dhārā |bhavãra kūbarī bacana pracārā ||
ḍhāhata bhūparūpa taru mūlā |calī bipati bāridhi anukūlā ||
lakhī naresa bāta phuri sā̃cī |tiya misa mīcu sīsa para nācī ||
gahi pada binaya kīnha baiṭhārī |jani dinakara kula hosi kuṭhārī ||
māgu mātha abahīṁ deũ tohī |rāma birahã jani mārasi mohī ||
rākhu rāma kahũ jehi tehi bhā̃tī |nāhiṁ ta jarihi janama bhari chātī ||
Nói xong, Kaikeyi xảo quyệt đứng dậy, như một dòng sông của cơn thịnh nộ đang tràn bờ. Dòng sông ấy hiện rõ từ ngọn núi tội lỗi, tràn đầy nước giận dữ, đến nỗi không ai có thể nhìn vào. Hai điều ước là bờ sông, sự ngoan cố gay gắt là dòng chảy, và lời nói của người gù Manthara truyền bá mưu kế là những xoáy nước. Xô đổ nhà vua như một cái cây từ tận gốc, nó chảy về phía đại dương của tai ương. Nhà vua thấy rằng lời nói của người phụ nữ ấy là thật và nghiêm trọng, và cái chết mang hình dạng người phụ nữ đang múa trên đầu ông. Nắm lấy chân nàng, ông khẩn cầu và cho nàng ngồi xuống: "Đừng trở thành một cái rìu đối với dòng dõi Mặt Trời." "Hãy đòi lấy đầu ta, và ta sẽ trao cho nàng ngay bây giờ; nhưng đừng giết ta bằng sự chia lìa với Rama." "Hãy giữ Rama lại đây bằng mọi cách; nếu không, ngực nàng sẽ cháy suốt cả đời."
Doha 34
देखी ब्याधि असाध नृपु परेउ धरनि धुनि माथ।कहत परम आरत बचन राम राम रघुनाथ।।34।।
dekhī byādhi asādha nṛpu pareu dharani dhuni mātha |kahata parama ārata bacana rāma rāma raghunātha ||34||
Thấy căn bệnh nan y này, nhà vua ngã xuống đất, đập đầu vào mặt đất, và trong nỗi đau đớn tột cùng ngài thốt lên những lời: "Rama, Rama, Chúa tể của dòng Raghu."
Chaupai 35.1-4
ब्याकुल राउ सिथिल सब गाता।करिनि कलपतरु मनहुँ निपाता।।
कंठु सूख मुख आव न बानी।जनु पाठीनु दीन बिनु पानी।।
पुनि कह कटु कठोर कैकेई।मनहुँ घाय महुँ माहुर देई।।
जौं अंतहुँ अस करतबु रहेऊ।मागु मागु तुम्ह केहिं बल कहेऊ।।
दुइ कि होइ एक समय भुआला।हँसब ठठाइ फुलाउब गाला।।
दानि कहाउब अरु कृपनाई।होइ कि खेम कुसल रौताई।।
छाड़हु बचनु कि धीरजु धरहू।जनि अबला जिमि करुना करहू।।
तनु तिय तनय धामु धनु धरनी।सत्यसंध कहुँ तृन सम बरनी।।
byākula rāu sithila saba gātā |karini kalapataru manahũ nipātā ||
kaṁṭhu sūkha mukha āva na bānī |janu pāṭhīnu dīna binu pānī ||
puni kaha kaṭu kaṭhora kaikeī |manahũ ghāya mahũ māhura deī ||
jauṁ aṁtahũ asa karatabu raheū |māgu māgu tumha kehiṁ bala kaheū ||
dui ki hoi eka samaya bhuālā |hãsaba ṭhaṭhāi phulāuba gālā ||
dāni kahāuba aru kṛpanāī |hoi ki khema kusala rautāī ||
chāṛahu bacanu ki dhīraju dharahū |jani abalā jimi karunā karahū ||
tanu tiya tanaya dhāmu dhanu dharanī |satyasaṁdha kahũ tṛna sama baranī ||
Nhà vua vô cùng bàng hoàng và toàn thân yếu nhược, như thể một con voi đã nhổ bật gốc cây như ý. Cổ họng khô khát và không một lời nào thốt ra từ miệng, như một con cá khốn khổ thiếu nước. Rồi Kaikeyi lại lên tiếng, cay nghiệt và gay gắt, như thể rót thuốc độc vào vết thương. "Nếu rốt cuộc ngươi định hành xử như vậy, thì lấy sức mạnh đâu mà ngươi nói, 'Hãy xin, hãy xin'?" "Hai việc có thể xảy ra cùng một lúc được sao, đức vua? Ngươi không thể cười sảng khoái mà cùng lúc lại phồng má giận dỗi." "Ngươi có thể được gọi là người ban phát hào phóng mà lại keo kiệt được sao? Một người có thể làm vua mà sống trong an toàn và sung sướng cùng lúc được sao?" "Hoặc từ bỏ lời hứa hoặc giữ vững can đảm. Đừng tỏ lòng thương xót như một người đàn bà yếu đuối." "Thân thể, vợ, con, nhà, tài sản và đất đai: đối với người giữ trọn lời hứa, tất cả những thứ này đều được coi như không hơn một ngọn cỏ."]}}]}{
Doha 35
मरम बचन सुनि राउ कह कहु कछु दोषु न तोर।लागेउ तोहि पिसाच जिमि कालु कहावत मोर।।35।।
marama bacana suni rāu kaha kahu kachu doṣu na tora |lāgeu tohi pisāca jimi kālu kahāvata mora ||35||
Nghe những lời xuyên thấu tận tâm can, nhà vua nói: "Ngươi không có chút lỗi lầm nào. Cái Chết của chính ta đã nhập vào ngươi như một con quỷ và nói qua miệng ngươi."
Chaupai 36.1-4
चहत न भरत भूपतहि भोरें।बिधि बस कुमति बसी जिय तोरें।।
सो सबु मोर पाप परिनामू।भयउ कुठाहर जेहिं बिधि बामू।।
सुबस बसिहि फिरि अवध सुहाई।सब गुन धाम राम प्रभुताई।।
करिहहिं भाइ सकल सेवकाई।होइहि तिहुँ पुर राम बड़ाई।।
तोर कलंकु मोर पछिताऊ।मुएहुँ न मिटहि न जाइहि काऊ।।
अब तोहि नीक लाग करु सोई।लोचन ओट बैठु मुहु गोई।।
जब लगि जिऔं कहउँ कर जोरी।तब लगि जनि कछु कहसि बहोरी।।
फिरि पछितैहसि अंत अभागी।मारसि गाइ नहारु लागी।।
cahata na bharata bhūpatahi bhoreṁ |bidhi basa kumati basī jiya toreṁ ||
so sabu mora pāpa parināmū |bhayau kuṭhāhara jehiṁ bidhi bāmū ||
subasa basihi phiri avadha suhāī |saba guna dhāma rāma prabhutāī ||
karihahiṁ bhāi sakala sevakāī |hoihi tihũ pura rāma baṛāī ||
tora kalaṁku mora pachitāū |muehũ na miṭahi na jāihi kāū ||
aba tohi nīka lāga karu soī |locana oṭa baiṭhu muhu goī ||
jaba lagi jiauṁ kahaũ kara jorī |taba lagi jani kachu kahasi bahorī ||
phiri pachitaihasi aṁta abhāgī |mārasi gāi nahāru lāgī ||
Bharata chưa từng mơ ước ngôi vương; chỉ bởi sức mạnh của định mệnh mà lời khuyên xấu đã bám rễ trong lòng ngươi. Tất cả đều là quả tội lỗi của ta, khiến Định mệnh quay lưng với ta vào thời điểm và nơi chốn không thích hợp này. Ayodhya xinh đẹp sẽ lại được sống trong thịnh vượng và bình an, dưới quyền cai trị của Rama, nơi trú ngụ của mọi đức hạnh. Mọi người anh em sẽ hầu hạ ngài, và vinh quang của Rama sẽ được tôn vinh khắp ba cõi. Nhưng sự ô nhục của ngươi và sự hối hận của ta sẽ không thể xóa nhòa dù ta đã chết; chúng sẽ không bao giờ phai mờ. Bây giờ hãy làm điều gì ngươi cho là tốt; hãy ngồi ngoài tầm mắt ta, giấu mặt đi. Chừng nào ta còn sống, ta nói với hai tay chắp lại: đừng nói một lời nào với ta nữa. Hỡi người đàn bà bạc mệnh, ngươi sẽ hối hận vào phút cuối, vì ngươi giết một con bò chỉ vì lấy gân của nó.
Doha 36
परेउ राउ कहि कोटि बिधि काहे करसि निदानु।कपट सयानि न कहति कछु जागति मनहुँ मसानु।।36।।
pareu rāu kahi koṭi bidhi kāhe karasi nidānu |kapaṭa sayāni na kahati kachu jāgati manahũ masānu ||36||
Nhà vua ngã xuống đất, van xin bằng muôn vàn cách: "Sao nàng lại gây nên sự diệt vong của ta?" Nhưng người đàn bà xảo quyệt đầy dối trá ấy không nói nửa lời, như bãi tha ma vẫn thức giấc.
Chaupai 37.1-4
राम राम रट बिकल भुआलू।जनु बिनु पंख बिहंग बेहालू।।
हृदयँ मनाव भोरु जनि होई।रामहि जाइ कहै जनि कोई।।
उदउ करहु जनि रबि रघुकुल गुर।अवध बिलोकि सूल होइहि उर।।
भूप प्रीति कैकइ कठिनाई।उभय अवधि बिधि रची बनाई।।
बिलपत नृपहि भयउ भिनुसारा।बीना बेनु संख धुनि द्वारा।।
पढ़हिं भाट गुन गावहिं गायक।सुनत नृपहि जनु लागहिं सायक।।
मंगल सकल सोहाहिं न कैसें।सहगामिनिहि बिभूषन जैसें।।
तेहिं निसि नीद परी नहि काहू।राम दरस लालसा उछाहू।।
rāma rāma raṭa bikala bhuālū |janu binu paṁkha bihaṁga behālū ||
hṛdayã manāva bhoru jani hoī |rāmahi jāi kahai jani koī ||
udau karahu jani rabi raghukula gura |avadha biloki sūla hoihi ura ||
bhūpa prīti kaikai kaṭhināī |ubhaya avadhi bidhi racī banāī ||
bilapata nṛpahi bhayau bhinusārā |bīnā benu saṁkha dhuni dvārā ||
paṛhahiṁ bhāṭa guna gāvahiṁ gāyaka |sunata nṛpahi janu lāgahiṁ sāyaka ||
maṁgala sakala sohāhiṁ na kaiseṁ |sahagāminihi bibhūṣana jaiseṁ ||
tehiṁ nisi nīda parī nahi kāhū |rāma darasa lālasā uchāhū ||
Nhà vua, điên cuồng, liên tục kêu "Rama, Rama," như một con chim không cánh, bất lực và khốn khổ. Trong lòng ông cầu nguyện rằng buổi sáng chớ đến, và rằng không ai đi báo cho Rama. "Hỡi Mặt Trời, thầy dạy của dòng họ Raghu, chớ mọc lên; khi ngươi nhìn đến Ayodhya, một nỗi đau sẽ xuyên thấu lòng ngươi." Tình yêu của nhà vua và sự tàn nhẫn của Kaikeyi: Brahma đã tạo nên mỗi thứ ở mức tột cùng của nó. Trong khi nhà vua còn đang than khóc, trời đã sáng, và tiếng đàn, sáo và tù và vang lên trước cổng của ông. Các thi sĩ đọc và các ca sĩ hát lời ca ngợi ông, nhưng đối với nhà vua, khi nghe thấy, chúng như mũi tên cắm vào người. Không một sự chuẩn bị cát tường nào mang lại cho ông niềm vui, cũng như trang sức không mang lại niềm vui cho một người phụ nữ sắp chết cùng chồng trên giàn hỏa thiêu. Đêm đó không ai ngủ được, vì sự khao khát và niềm vui háo hức khi nghĩ đến việc được thấy Rama.
Doha 37
द्वार भीर सेवक सचिव कहहिं उदित रबि देखि।जागेउ अजहुँ न अवधपति कारनु कवनु बिसेषि।।37।।
dvāra bhīra sevaka saciva kahahiṁ udita rabi dekhi |jāgeu ajahũ na avadhapati kāranu kavanu biseṣi ||37||
Tại cửa, các tôi tớ và đại thần đông đúc nói rằng: 'Mặt trời đã mọc; hãy nhìn xem.' Tuy nhiên, Chúa tể của Ayodhya vẫn chưa thức dậy; nguyên nhân đặc biệt nào có thể có?
Chaupai 38.1-4
पछिले पहर भूपु नित जागा।आजु हमहि बड़ अचरजु लागा।।
जाहु सुमंत्र जगावहु जाई।कीजिअ काजु रजायसु पाई।।
गए सुमंत्रु तब राउर माही।देखि भयावन जात डेराहीं।।
धाइ खाइ जनु जाइ न हेरा।मानहुँ बिपति बिषाद बसेरा।।
पूछें कोउ न ऊतरु देई।गए जेंहिं भवन भूप कैकैई।।
कहि जयजीव बैठ सिरु नाई।दैखि भूप गति गयउ सुखाई।।
सोच बिकल बिबरन महि परेऊ।मानहुँ कमल मूलु परिहरेऊ।।
सचिउ सभीत सकइ नहिं पूँछी।बोली असुभ भरी सुभ छूछी।।
pachile pahara bhūpu nita jāgā |āju hamahi baṛa acaraju lāgā ||
jāhu sumaṁtra jagāvahu jāī |kījia kāju rajāyasu pāī ||
gae sumaṁtru taba rāura māhī |dekhi bhayāvana jāta ḍerāhīṁ ||
dhāi khāi janu jāi na herā |mānahũ bipati biṣāda baserā ||
pūcheṁ kou na ūtaru deī |gae jeṁhiṁ bhavana bhūpa kaikaiī ||
kahi jayajīva baiṭha siru nāī |daikhi bhūpa gati gayau sukhāī ||
soca bikala bibarana mahi pareū |mānahũ kamala mūlu parihareū ||
saciu sabhīta sakai nahiṁ pū̃chī |bolī asubha bharī subha chūchī ||
Nhà vua luôn thức giấc vào canh cuối của đêm; hôm nay chúng tôi thấy rất kỳ lạ. Hãy đi, Sumantra, và đánh thức ngài, để chúng ta có thể làm việc sau khi nhận được lệnh của nhà vua. Rồi Sumantra bước vào cung điện của ngài; nhìn thấy vẻ đáng sợ, ông sợ hãi khi đi vào. Tưởng như nó sẽ lao đến và nuốt chửng, không dám nhìn; như thể là nơi trú ngụ của tai họa và buồn đau. Ông hỏi nhưng không ai trả lời; ông đến phòng nơi nhà vua và Kaikeyi đang ở. Nói lời chiến thắng và trường thọ, ông cúi đầu và ngồi xuống; nhưng khi thấy tình trạng của nhà vua, ông héo hon vì kinh hãi. Bối rối vì lo âu và tái nhợt, nhà vua ngã gục xuống đất, như một đóa sen bị nhổ khỏi rễ. Vị đại thần, sợ hãi, không dám hỏi; bà lên tiếng, đầy điềm xấu và trống rỗng mọi điều tốt lành.
Doha 38
परी न राजहि नीद निसि हेतु जान जगदीसु।रामु रामु रटि भोरु किय कहइ न मरमु महीसु।।38।।
parī na rājahi nīda nisi hetu jāna jagadīsu |rāmu rāmu raṭi bhoru kiya kahai na maramu mahīsu ||38||
Nhà vua không thể ngủ suốt đêm; chỉ có Chúa tể thế gian mới biết nguyên do. Lặp đi lặp lại "Rama, Rama," ngài đón bình minh, và nhà vua không tiết lộ bí mật của mình.
Chaupai 39.1-4
आनहु रामहि बेगि बोलाई।समाचार तब पूँछेहु आई।।
चलेउ सुमंत्र राय रूख जानी।लखी कुचालि कीन्हि कछु रानी।।
सोच बिकल मग परइ न पाऊ।रामहि बोलि कहिहि का राऊ।।
उर धरि धीरजु गयउ दुआरें।पूछँहिं सकल देखि मनु मारें।।
समाधानु करि सो सबही का।गयउ जहाँ दिनकर कुल टीका।।
रामु सुमंत्रहि आवत देखा।आदरु कीन्ह पिता सम लेखा।।
निरखि बदनु कहि भूप रजाई।रघुकुलदीपहि चलेउ लेवाई।।
रामु कुभाँति सचिव सँग जाहीं।देखि लोग जहँ तहँ बिलखाहीं।।
ānahu rāmahi begi bolāī |samācāra taba pū̃chehu āī ||
caleu sumaṁtra rāya rūkha jānī |lakhī kucāli kīnhi kachu rānī ||
soca bikala maga parai na pāū |rāmahi boli kahihi kā rāū ||
ura dhari dhīraju gayau duāreṁ |pūchãhiṁ sakala dekhi manu māreṁ ||
samādhānu kari so sabahī kā |gayau jahā̃ dinakara kula ṭīkā ||
rāmu sumaṁtrahi āvata dekhā |ādaru kīnha pitā sama lekhā ||
nirakhi badanu kahi bhūpa rajāī |raghukuladīpahi caleu levāī ||
rāmu kubhā̃ti saciva sãga jāhīṁ |dekhi loga jahã tahã bilakhāhīṁ ||
"Hãy gọi Rama và đưa chàng đến đây nhanh chóng; rồi ngươi có thể đến và hỏi nhà vua điều gì đã xảy ra." Sumantra lên đường, sau khi hiểu ý nhà vua; ông thấy rằng hoàng hậu đã làm một mưu đồ xấu xa. Bồn chồn vì lo âu, chân ông khó tìm ra lối đi: "Sau khi nhà vua gọi Rama, ngài sẽ nói gì với chàng?" Giữ vững can đảm trong lòng, ông đến tận cổng. Tất cả những ai thấy ông buồn bã đều hỏi chuyện gì đã xảy ra. Ông cho họ tất cả một câu trả lời và đi đến nơi viên ngọc của dòng họ Mặt Trời, Rama, đang ở. Rama thấy Sumantra đến và đón tiếp ông với sự tôn kính, coi ông ngang hàng với cha mình. Nhìn mặt Rama, Sumantra truyền lệnh của nhà vua và lên đường, dẫn ngọn đèn của dòng họ Raghu theo cùng. Thấy Rama đi cùng vị đại thần trong tình trạng không đẹp như vậy, dân chúng khắp nơi bắt đầu than khóc.
Doha 39
जाइ दीख रघुबंसमनि नरपति निपट कुसाजु।सहमि परेउ लखि सिंघिनिहि मनहुँ बृद्ध गजराजु।।39।।
jāi dīkha raghubaṁsamani narapati nipaṭa kusāju |sahami pareu lakhi siṁghinihi manahũ bṛddha gajarāju ||39||
Viên ngọc của dòng họ Raghu đến và thấy nhà vua trong tình trạng thảm hại nhất, hoàn toàn không phù hợp với hoàn cảnh. Thấy Kaikeyi, con sư tử cái, nhà vua lùi lại và ngã xuống, như một con voi già chúa.
Frequently Asked Questions
परंपरागत मान्यता में यह खंड ‘सत्य-पालन’ और ‘राम-नाम-स्मरण’ की सिद्धि देता है: वचन-बंधन, गृहस्थ-धर्म, और विषाद में भी राम-आश्रय की शिक्षा से श्रोता/पाठक के भीतर धैर्य, वैराग्य और शरणागति बढ़ती है—विशेषतः संकट-काल में ‘राम राम’ का जप स्वाभाविक बनता है।
सामान्य सत्संग-परंपरा में ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ या ‘राम राम’ का नाम-संपुट (विशेषकर दोहा-स्थलों पर) जोड़ा जाता है; कुछ परंपराओं में ‘सियाराममय सब जग जानी’ को भाव-संपुट की तरह लिया जाता है—पर यह स्थान-विशेष/आचार्य-परंपरा पर निर्भर है।
Ask anything about Prakarana 4 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
