Prakarana 3
यह सोपान ‘धर्म-राज्य’ के द्वार पर ‘मोह-राज्य’ की परीक्षा है: जहाँ रामराज्य का उत्सव (सगुण-लीला) भीतर ही भीतर काम–क्रोध–कपट की आँधी से टकराता है। साधक के लिए यह चरण बताता है कि मुक्ति का मार्ग केवल बाह्य शुभ-घटना नहीं, बल्कि मन के ‘कोपभवन’ में उठती वासनाओं का विवेकपूर्वक निराकरण है।
Trung tâm rasa của Ayodhyā Kāṇḍa là sự hợp nhất của lòng bi mẫn và bình an; tuy nhiên trong phần này, hạt giống của lòng bi mẫn dường như được tưới tắm bởi nỗi sợ hãi và sự dối trá. Bản thể bên trong của Kaikeyī, từng có khả năng che chở tình mẫu tử và dharma hoàng gia, qua lời nói cong quẹo của Mantharā, trở thành "Ngôi Nhà của Sự Giận Dữ" (kopabhavan). Tại đây Tulsī không sáng tác một luận thuyết về chính trị mà là một tâm lý học: sự giật nhẹ của mắt phải, những giấc mơ xấu, sự run rẩy của cơ thể, đây là những dấu hiệu tinh tế của một bước ngoặt về phía adharma. Ở phía bên kia đứng lời thề chân lý của Daśaratha (phong tục của dòng tộc Raghu): trong saguṇa-līlā, đó là sự tất yếu của dharma, nhà vua có thể gãy đổ, nhưng lời nói của ngài thì không. Chính cấu trúc này làm sâu sắc thêm sự tổng hợp nirguṇa, saguṇa của Manas: dù Thượng Đế toàn năng, trong vở diễn của dharma-tín đồ và maryādā, Ngài chấp nhận "trói buộc" theo ý chí riêng của mình. Đối với người tìm đạo, thông điệp rõ ràng: việc giữ gìn chân lý và sự đoan chính là bậc thang tiếp theo của sopāna, ngay cả khi trái tim dâng trào những con sóng của lòng bi mẫn.
Verses
Chaupai 20.1-4
कैकयसुता सुनत कटु बानी।कहि न सकइ कछु सहमि सुखानी।।
तन पसेउ कदली जिमि काँपी।कुबरीं दसन जीभ तब चाँपी।।
कहि कहि कोटिक कपट कहानी।धीरजु धरहु प्रबोधिसि रानी।।
फिरा करमु प्रिय लागि कुचाली।बकिहि सराहइ मानि मराली।।
सुनु मंथरा बात फुरि तोरी।दहिनि आँखि नित फरकइ मोरी।।
दिन प्रति देखउँ राति कुसपने।कहउँ न तोहि मोह बस अपने।।
काह करौ सखि सूध सुभाऊ।दाहिन बाम न जानउँ काऊ।।
kaikayasutā sunata kaṭu bānī |kahi na sakai kachu sahami sukhānī ||
tana paseu kadalī jimi kā̃pī |kubarīṁ dasana jībha taba cā̃pī ||
kahi kahi koṭika kapaṭa kahānī |dhīraju dharahu prabodhisi rānī ||
phirā karamu priya lāgi kucālī |bakihi sarāhai māni marālī ||
sunu maṁtharā bāta phuri torī |dahini ā̃khi nita pharakai morī ||
dina prati dekhaũ rāti kusapane |kahaũ na tohi moha basa apane ||
kāha karau sakhi sūdha subhāū |dāhina bāma na jānaũ kāū ||
Nghe những lời cay đắng ấy, Kaikeyi, con gái vua Kekaya, không nói được gì; nàng co rúm trong sự sợ hãi và héo hon. Cơ thể nàng toát mồ hôi và run rẩy như cây chuối. Người đàn bà gù ấy bèn cắn lưỡi giữa hai hàm răng. Kể chuyện này đến chuyện khác, hàng triệu câu chuyện dối trá, người ấy an ủi hoàng hậu, nói, "Hãy can đảm lên." Số mệnh đã đổi chiều, và người đàn bà độc ác trở nên được nàng yêu mến; Kaikeyi khen ngợi con sếu, lầm tưởng đó là thiên nga. "Hãy nghe, Manthara, những gì nàng nói là đúng. Con mắt phải của ta luôn giật giật. Ngày nào ta cũng thấy ác mộng vào ban đêm, nhưng vì sự mê muội của chính mình mà ta không nói cho nàng biết. Ta có thể làm gì đây, hỡi người bạn? Bản tính ta thật thà và không mưu mô; ta không thể phân biệt được bên phải và bên trái."
Doha 20
अपने चलत न आजु लगि अनभल काहुक कीन्ह।केहिं अघ एकहि बार मोहि दैअँ दुसह दुखु दीन्ह।।20।।
apane calata na āju lagi anabhala kāhuka kīnha |kehiṁ agha ekahi bāra mohi daiã dusaha dukhu dīnha ||20||
Trong phạm vi quyền lực của mình, cho đến nay tôi chưa từng làm hại ai. Tội lỗi gì mà số phận bỗng nhiên giáng lên tôi nỗi đau khổ không thể chịu đựng này?
Chaupai 21.1-4
नैहर जनमु भरब बरु जाइ।जिअत न करबि सवति सेवकाई।।
अरि बस दैउ जिआवत जाही।मरनु नीक तेहि जीवन चाही।।
दीन बचन कह बहुबिधि रानी।सुनि कुबरीं तियमाया ठानी।।
अस कस कहहु मानि मन ऊना।सुखु सोहागु तुम्ह कहुँ दिन दूना।।
जेहिं राउर अति अनभल ताका।सोइ पाइहि यहु फलु परिपाका।।
जब तें कुमत सुना मैं स्वामिनि।भूख न बासर नींद न जामिनि।।
पूँछेउ गुनिन्ह रेख तिन्ह खाँची।भरत भुआल होहिं यह साँची।।
भामिनि करहु त कहौं उपाऊ।है तुम्हरीं सेवा बस राऊ।।
naihara janamu bharaba baru jāi |jiata na karabi savati sevakāī ||
ari basa daiu jiāvata jāhī |maranu nīka tehi jīvana cāhī ||
dīna bacana kaha bahubidhi rānī |suni kubarīṁ tiyamāyā ṭhānī ||
asa kasa kahahu māni mana ūnā |sukhu sohāgu tumha kahũ dina dūnā ||
jehiṁ rāura ati anabhala tākā |soi pāihi yahu phalu paripākā ||
jaba teṁ kumata sunā maiṁ svāmini |bhūkha na bāsara nīṁda na jāmini ||
pū̃cheu guninha rekha tinha khā̃cī |bharata bhuāla hohiṁ yaha sā̃cī ||
bhāmini karahu ta kahauṁ upāū |hai tumharīṁ sevā basa rāū ||
Thà ta về và sống trọn đời ở nhà cha ta; khi còn sống ta sẽ không bao giờ hầu hạ vợ đối thủ. Ai mà số phận để sống sót trong quyền lực của kẻ thù, cái chết còn hơn cho kẻ đó hơn là mong muốn tiếp tục sống. Vị hoàng hậu nói theo nhiều cách với giọng điệu thảm thương, và nghe xong, người đàn bà gù Manthara bắt đầu thi triển mưu kế của phụ nữ. Sao ngươi lại nói thế, coi đó như điều hèn mọn? Hạnh phúc và phúc phận hôn nhân của ngươi sẽ tăng gấp đôi mỗi ngày. Ai đã mưu tính đại họa chống lại Bệ hạ, chính người đó sẽ gặt hái quả chín muồi của việc đó. Kể từ khi nghe mưu đồ xấu xa này, thưa bà chủ, ta không đói ban ngày và không ngủ ban đêm. Ta hỏi những bậc trí giả xem bói dấu, và họ vẽ một đường và tuyên bố: Bharata sẽ làm vua; điều này là thật. Thưa bà chủ, nếu bà chịu hành động, ta sẽ nói cho một cách; nhà vua đang dưới sự chi phối của sự hầu hạ của bà.
Doha 21
परउँ कूप तुअ बचन पर सकउँ पूत पति त्यागि।कहसि मोर दुखु देखि बड़ कस न करब हित लागि।।21।।
paraũ kūpa tua bacana para sakaũ pūta pati tyāgi |kahasi mora dukhu dekhi baṛa kasa na karaba hita lāgi ||21||
Theo lời ngài, thiếp sẵn sàng nhảy xuống giếng; thiếp thậm chí có thể bỏ con và bỏ chồng. Ngài nói rằng ngài thấy nỗi khổ lớn của thiếp: vậy sao thiếp không làm theo lời ngài khuyên, vì lợi ích của thiếp?
Chaupai 22.1-4
कुबरीं करि कबुली कैकेई।कपट छुरी उर पाहन टेई।।
लखइ न रानि निकट दुखु कैंसे।चरइ हरित तिन बलिपसु जैसें।।
सुनत बात मृदु अंत कठोरी।देति मनहुँ मधु माहुर घोरी।।
कहइ चेरि सुधि अहइ कि नाही।स्वामिनि कहिहु कथा मोहि पाहीं।।
दुइ बरदान भूप सन थाती।मागहु आजु जुड़ावहु छाती।।
सुतहि राजु रामहि बनवासू।देहु लेहु सब सवति हुलासु।।
भूपति राम सपथ जब करई।तब मागेहु जेहिं बचनु न टरई।।
होइ अकाजु आजु निसि बीतें।बचनु मोर प्रिय मानेहु जी तें।।
kubarīṁ kari kabulī kaikeī |kapaṭa churī ura pāhana ṭeī ||
lakhai na rāni nikaṭa dukhu kaiṁse |carai harita tina balipasu jaiseṁ ||
sunata bāta mṛdu aṁta kaṭhorī |deti manahũ madhu māhura ghorī ||
kahai ceri sudhi ahai ki nāhī |svāmini kahihu kathā mohi pāhīṁ ||
dui baradāna bhūpa sana thātī |māgahu āju juṛāvahu chātī ||
sutahi rāju rāmahi banavāsū |dehu lehu saba savati hulāsu ||
bhūpati rāma sapatha jaba karaī |taba māgehu jehiṁ bacanu na ṭaraī ||
hoi akāju āju nisi bīteṁ |bacanu mora priya mānehu jī teṁ ||
Sau khi thuyết phục được Kaikeyi, người cô bé xương sống đặt con dao dối trá vào lòng bà, mài nó trên đá sự cứng lòng của bà. Hoàng hậu không thấy nỗi khổ đau đã gần kề đến mức nào, như con vật tế tự đang gặm cỏ xanh. Lời của bà nghe mềm mỏng nhưng tàn khốc ở cuối cùng, như thể đang cho mật ong pha chất độc chết người. Người hầu gái nói: "Nàng có nhớ hay không, thưa chủ nhân? Nàng từng kể cho tôi một câu chuyện. Hai ân điển đang giữ ở nhà vua. Hãy xin chúng hôm nay, và làm dịu trái tim đang bốc cháy của nàng. Hãy xin vương quốc cho con trai nàng và lưu đày vào rừng cho Rama, và hãy lấy trọn vẹn niềm vui chiến thắng các đối thủ. Khi nhà vua đã thề nhân danh Rama, lúc đó hãy xin, để lời của ngài không thể bị phá vỡ. Nếu đêm nay trôi qua, việc này sẽ hỏng. Hãy coi lời tôi quý như mạng sống của nàng."
Doha 22
बड़ कुघातु करि पातकिनि कहेसि कोपगृहँ जाहु।काजु सँवारेहु सजग सबु सहसा जनि पतिआहु।।22।।
baṛa kughātu kari pātakini kahesi kopagṛhã jāhu |kāju sãvārehu sajaga sabu sahasā jani patiāhu ||22||
Sau khi bày mưu kế lớn lao và tàn ác, người đàn bà tội lỗi ấy nói, "Hãy đến phòng thịnh nộ. Hãy hoàn thành công việc với sự cảnh giác toàn diện, và đừng vội tin tưởng nhà vua."
Chaupai 23.1-4
कुबरिहि रानि प्रानप्रिय जानी।बार बार बड़ि बुद्धि बखानी।।
तोहि सम हित न मोर संसारा।बहे जात कइ भइसि अधारा।।
जौं बिधि पुरब मनोरथु काली।करौं तोहि चख पूतरि आली।।
बहुबिधि चेरिहि आदरु देई।कोपभवन गवनि कैकेई।।
बिपति बीजु बरषा रितु चेरी।भुइँ भइ कुमति कैकेई केरी।।
पाइ कपट जलु अंकुर जामा।बर दोउ दल दुख फल परिनामा।।
कोप समाजु साजि सबु सोई।राजु करत निज कुमति बिगोई।।
राउर नगर कोलाहलु होई।यह कुचालि कछु जान न कोई।।
kubarihi rāni prānapriya jānī |bāra bāra baṛi buddhi bakhānī ||
tohi sama hita na mora saṁsārā |bahe jāta kai bhaisi adhārā ||
jauṁ bidhi puraba manorathu kālī |karauṁ tohi cakha pūtari ālī ||
bahubidhi cerihi ādaru deī |kopabhavana gavani kaikeī ||
bipati bīju baraṣā ritu cerī |bhuĩ bhai kumati kaikeī kerī ||
pāi kapaṭa jalu aṁkura jāmā |bara dou dala dukha phala parināmā ||
kopa samāju sāji sabu soī |rāju karata nija kumati bigoī ||
rāura nagara kolāhalu hoī |yaha kucāli kachu jāna na koī ||
Vương hậu coi Kubari như mạng sống của mình, và hết lời khen ngợi sự khôn ngoan lớn lao của nàng. "Không ai trên thế gian thương ta bằng ngươi. Khi ta bị cuốn trôi theo dòng nước, ngươi đã trở thành chỗ dựa của ta." "Nếu Trời Định thực hiện ước nguyện của ta ngày mai, hỡi bạn ta, ta sẽ đặt ngươi như con ngươi mắt ta." Bằng cách tỏ lòng tôn kính người tớ gái của mình theo nhiều cách, Kaikeyi bước vào phòng sự phẫn nộ. Tai họa là hạt giống, người tớ gái là mùa mưa, và tâm địa xấu xa của Kaikeyi trở thành mảnh đất. Nhận được nước của sự dối trá, mầm mống vươn lên; hai lời ban ơn là hai chiếc lá, và nỗi đau khổ là quả mà nó trổ sinh sau cùng. Nàng chuẩn bị mọi thứ thuộc về cơn phẫn nộ, và trong khi vẫn đang tận hưởng vương vị của mình, đã tự hủy hoại nó bởi chính mưu đồ xấu xa của mình. Trong cung điện và trong thành phố vang lên tiếng ồn ào vui mừng, và không một ai biết chút gì về mưu đồ xấu xa này.
Doha 23
प्रमुदित पुर नर नारि सब सजहिं सुमंगलचार।एक प्रबिसहिं एक निर्गमहिं भीर भूप दरबार।।23।।
pramudita pura nara nāri saba sajahiṁ sumaṁgalacāra |eka prabisahiṁ eka nirgamahiṁ bhīra bhūpa darabāra ||23||
Đàn ông và phụ nữ trong thành phố tràn ngập niềm vui; tất cả đều chuẩn bị các nghi lễ tốt lành. Một số bước vào, một số bước ra; có đám đông lớn tại triều đình của nhà vua.
Chaupai 24.1-4
बाल सखा सुन हियँ हरषाहीं।मिलि दस पाँच राम पहिं जाहीं।।
प्रभु आदरहिं प्रेमु पहिचानी।पूँछहिं कुसल खेम मृदु बानी।।
फिरहिं भवन प्रिय आयसु पाई।करत परसपर राम बड़ाई।।
को रघुबीर सरिस संसारा।सीलु सनेह निबाहनिहारा।।
जेंहि जेंहि जोनि करम बस भ्रमहीं।तहँ तहँ ईसु देउ यह हमहीं।।
सेवक हम स्वामी सियनाहू।होउ नात यह ओर निबाहू।।
अस अभिलाषु नगर सब काहू।कैकयसुता ह्दयँ अति दाहू।।
को न कुसंगति पाइ नसाई।रहइ न नीच मतें चतुराई।।
bāla sakhā suna hiyã haraṣāhīṁ |mili dasa pā̃ca rāma pahiṁ jāhīṁ ||
prabhu ādarahiṁ premu pahicānī |pū̃chahiṁ kusala khema mṛdu bānī ||
phirahiṁ bhavana priya āyasu pāī |karata parasapara rāma baṛāī ||
ko raghubīra sarisa saṁsārā |sīlu saneha nibāhanihārā ||
jeṁhi jeṁhi joni karama basa bhramahīṁ |tahã tahã īsu deu yaha hamahīṁ ||
sevaka hama svāmī siyanāhū |hou nāta yaha ora nibāhū ||
asa abhilāṣu nagara saba kāhū |kaikayasutā hdayã ati dāhū ||
ko na kusaṁgati pāi nasāī |rahai na nīca mateṁ caturāī ||
Những người bạn thuở thiếu thời nghe tin, mừng rỡ trong lòng, tụ tập thành từng nhóm mười hay năm người rồi đến với Rama. Chúa nhận biết tình yêu của họ, đón tiếp họ với sự tôn kính, và hỏi thăm sự bình an của họ bằng lời nói dịu dàng. Được phép của Chúa mà họ yêu mến, họ trở về nhà, vừa đi vừa khen ngợi Rama lẫn nhau. "Ai trên thế gian này sánh được với anh hùng dòng Raghu, người giữ gìn sự hiền lành và tình yêu thương? Dù trong kiếp nào chúng tôi lang thang, do sức mạnh của nghiệp lực, trong mỗi kiếp ấy xin Chúa ban cho chúng tôi điều này: chúng tôi làm tôi tớ, và Chúa của Sita làm chủ chúng tôi. Mong cho mối liên kết này bền vững đến cùng." Đó là niềm khao khát của mọi người trong thành; nhưng trong lòng Kaikeyi, con gái vua Kekaya, có sự thiêu đốt dữ dội. Ai mà không bị hủy diệt khi sa vào bạn xấu? Sự khôn ngoan không còn khi người ta nghe theo mưu kế của kẻ hèn mọn.
Doha 24
साँस समय सानंद नृपु गयउ कैकेई गेहँ।गवनु निठुरता निकट किय जनु धरि देह सनेहँ।।24।।
sā̃sa samaya sānaṁda nṛpu gayau kaikeī gehã |gavanu niṭhuratā nikaṭa kiya janu dhari deha sanehã ||24||
Vào lúc hoàng hôn, tràn đầy niềm vui, nhà vua đã đi đến cung điện của Kaikeyi; như thể chính Tình Yêu, mang lấy hình hài, đã đi đến thăm Sự Tàn Nhẫn.
Chaupai 25.1-4
कोपभवन सुनि सकुचेउ राउ।भय बस अगहुड़ परइ न पाऊ।।
सुरपति बसइ बाहँबल जाके।नरपति सकल रहहिं रुख ताकें।।
सो सुनि तिय रिस गयउ सुखाई।देखहु काम प्रताप बड़ाई।।
सूल कुलिस असि अँगवनिहारे।ते रतिनाथ सुमन सर मारे।।
सभय नरेसु प्रिया पहिं गयऊ।देखि दसा दुखु दारुन भयऊ।।
भूमि सयन पटु मोट पुराना।दिए डारि तन भूषण नाना।।
कुमतिहि कसि कुबेषता फाबी।अन अहिवातु सूच जनु भाबी।।
जाइ निकट नृपु कह मृदु बानी।प्रानप्रिया केहि हेतु रिसानी।।
kopabhavana suni sakuceu rāu |bhaya basa agahuṛa parai na pāū ||
surapati basai bāhãbala jāke |narapati sakala rahahiṁ rukha tākeṁ ||
so suni tiya risa gayau sukhāī |dekhahu kāma pratāpa baṛāī ||
sūla kulisa asi ãgavanihāre |te ratinātha sumana sara māre ||
sabhaya naresu priyā pahiṁ gayaū |dekhi dasā dukhu dāruna bhayaū ||
bhūmi sayana paṭu moṭa purānā |die ḍāri tana bhūṣaṇa nānā ||
kumatihi kasi kubeṣatā phābī |ana ahivātu sūca janu bhābī ||
jāi nikaṭa nṛpu kaha mṛdu bānī |prānapriyā kehi hetu risānī ||
Nhà vua lùi lại khi nghe về phòng thịnh nộ, và trong nỗi sợ hãi, đôi chân ngài không thể bước tới. Đấng mà trên cánh tay mạnh mẽ của ngài, Chúa tể các vị thần nương tựa, và tất cả các vua trên thế gian đều cẩn trọng giữ lòng thuận theo ngài, chính ngài cũng rùng mình khô héo khi nghe về cơn giận của một người đàn bà. Hãy xem quyền năng và vinh quang của Kama lớn lao dường nào. Những kẻ mang đinh ba, sấm sét và gươm trên thân thể, đều bị hạ gục bởi những mũi tên hoa của Chúa tể Rati. Nhà vua đầy sợ hãi đến bên người yêu dấu, và thấy tình trạng của bà, ngài tràn ngập nỗi buồn đau đớn. Bà nằm trên đất với quần áo thô cũ, và đã cất bỏ mọi trang sức nhiều trên thân mình. Bộ quần áo thảm hại ấy rất hợp với người đàn bà tâm địa xấu xa, như thể báo trước việc bà sẽ thành góa phụ. Nhà vua đến gần và nói bằng giọng dịu dàng, "Người yêu quý hơn mạng sống của ta, sao nàng lại giận?"
Chhand 25
केहि हेतु रानि रिसानि परसत पानि पतिहि नेवारई।मानहुँ सरोष भुअंग भामिनि बिषम भाँति निहारई।।
दोउ बासना रसना दसन बर मरम ठाहरु देखई।तुलसी नृपति भवतब्यता बस काम कौतुक लेखई।।
kehi hetu rāni risāni parasata pāni patihi nevāraī |mānahũ saroṣa bhuaṁga bhāmini biṣama bhā̃ti nihāraī ||
dou bāsanā rasanā dasana bara marama ṭhāharu dekhaī |tulasī nṛpati bhavatabyatā basa kāma kautuka lekhaī ||
"Vì lẽ gì, hỡi nữ hoàng, nàng lại giận dữ?" chàng hỏi, và chạm vào nàng bằng tay; nhưng nàng đẩy chồng mình ra. Nàng nhìn chàng với vẻ đáng sợ, như một con rắn cái đầy phẫn nộ. Hai khát vọng của nàng như hai chiếc lưỡi trong miệng, và hai ân sủng như hai chiếc răng nọc đẹp đẽ, và nàng đang tìm một điểm yếu chí mạng để tấn công. Tulsidas nói rằng nhà vua, dưới quyền lực của định mệnh, coi tất cả như một trò chơi của tình nhân.
Soratha 25
बार बार कह राउ सुमुखि सुलोचिनि पिकबचनि।कारन मोहि सुनाउ गजगामिनि निज कोप कर।।25।।
bāra bāra kaha rāu sumukhi sulocini pikabacani |kārana mohi sunāu gajagāmini nija kopa kara ||25||
Lặp đi lặp lại nhà vua nói: Này người có gương mặt xinh đẹp, này người có đôi mắt đẹp với giọng nói như chim cuốc, này người phụ nữ với dáng đi như voi, hãy cho ta biết lý do cơn giận của nàng.
Chaupai 26.1-4
अनहित तोर प्रिया केइँ कीन्हा।केहि दुइ सिर केहि जमु चह लीन्हा।।
कहु केहि रंकहि करौ नरेसू।कहु केहि नृपहि निकासौं देसू।।
सकउँ तोर अरि अमरउ मारी।काह कीट बपुरे नर नारी।।
जानसि मोर सुभाउ बरोरू।मनु तव आनन चंद चकोरू।।
प्रिया प्रान सुत सरबसु मोरें।परिजन प्रजा सकल बस तोरें।।
जौं कछु कहौ कपटु करि तोही।भामिनि राम सपथ सत मोही।।
बिहसि मागु मनभावति बाता।भूषन सजहि मनोहर गाता।।
घरी कुघरी समुझि जियँ देखू।बेगि प्रिया परिहरहि कुबेषू।।
anahita tora priyā keĩ kīnhā |kehi dui sira kehi jamu caha līnhā ||
kahu kehi raṁkahi karau naresū |kahu kehi nṛpahi nikāsauṁ desū ||
sakaũ tora ari amarau mārī |kāha kīṭa bapure nara nārī ||
jānasi mora subhāu barorū |manu tava ānana caṁda cakorū ||
priyā prāna suta sarabasu moreṁ |parijana prajā sakala basa toreṁ ||
jauṁ kachu kahau kapaṭu kari tohī |bhāmini rāma sapatha sata mohī ||
bihasi māgu manabhāvati bātā |bhūṣana sajahi manohara gātā ||
gharī kugharī samujhi jiyã dekhū |begi priyā pariharahi kubeṣū ||
Người yêu, ai đã làm hại nàng? Ai có hai đầu, và ai mà Yama muốn lấy đi? Hãy nói cho ta biết, kẻ ăn mày nào ta nên phong làm vua? Hãy nói cho ta biết, vị vua nào ta nên đuổi khỏi xứ sở? Ta có thể giết cả kẻ thù bất tử của nàng; huống chi những nam nữ hèn mọn như côn trùng. Nàng biết bản tính ta, người đẹp à: tâm trí ta là chim chakora, và mặt nàng là mặt trăng. Người yêu, mạng sống ta, con trai ta, tất cả của ta, gia quyến và thần dân, tất cả đều trong tay nàng. Nếu ta nói điều gì với nàng mà dối trá, thiếu phụ à, ta thề trăm lần nhân danh Rama. Hãy mỉm cười, và xin bất cứ điều gì lòng nàng mong muốn, và trang sức cho thân hình duyên dáng của nàng. Hãy suy nghĩ trong lòng rằng đây là giờ khắc tồi tệ, và mau chóng, người yêu, hãy cởi bỏ bộ y phục không tươm tất này.
Doha 26
यह सुनि मन गुनि सपथ बड़ि बिहसि उठी मतिमंद।भूषन सजति बिलोकि मृगु मनहुँ किरातिनि फंद।।26।।
yaha suni mana guni sapatha baṛi bihasi uṭhī matimaṁda |bhūṣana sajati biloki mṛgu manahũ kirātini phaṁda ||26||
Nghe điều đó, và cân nhắc trong tâm trí mình sự nghiêm trọng của lời thề, Kaikeyi kẻ nông nổi đứng dậy mỉm cười. Nàng trang điểm bằng những đồ trang sức, như một nữ thợ săn đã trông thấy con nai và giăng bẫy.
Chaupai 27.1-4
पुनि कह राउ सुहृद जियँ जानी।प्रेम पुलकि मृदु मंजुल बानी।।
भामिनि भयउ तोर मनभावा।घर घर नगर अनंद बधावा।।
रामहि देउँ कालि जुबराजू।सजहि सुलोचनि मंगल साजू।।
दलकि उठेउ सुनि हृदउ कठोरू।जनु छुइ गयउ पाक बरतोरू।।
ऐसिउ पीर बिहसि तेहि गोई।चोर नारि जिमि प्रगटि न रोई।।
लखहिं न भूप कपट चतुराई।कोटि कुटिल मनि गुरू पढ़ाई।।
जद्यपि नीति निपुन नरनाहू।नारिचरित जलनिधि अवगाहू।।
कपट सनेहु बढ़ाइ बहोरी।बोली बिहसि नयन मुहु मोरी।।
puni kaha rāu suhṛda jiyã jānī |prema pulaki mṛdu maṁjula bānī ||
bhāmini bhayau tora manabhāvā |ghara ghara nagara anaṁda badhāvā ||
rāmahi deũ kāli jubarājū |sajahi sulocani maṁgala sājū ||
dalaki uṭheu suni hṛdau kaṭhorū |janu chui gayau pāka baratorū ||
aisiu pīra bihasi tehi goī |cora nāri jimi pragaṭi na roī ||
lakhahiṁ na bhūpa kapaṭa caturāī |koṭi kuṭila mani gurū paṛhāī ||
jadyapi nīti nipuna naranāhū |nāricarita jalanidhi avagāhū ||
kapaṭa sanehu baṛhāi bahorī |bolī bihasi nayana muhu morī ||
Sau đó, vị vua, coi nàng như một người bạn chân thành trong lòng, lại cất lời với giọng nói nhẹ nhàng và du dương, run rẩy vì yêu thương. "Nàng phu nhân, điều làm lòng nàng vui thoả đã thành hiện thực: trong từng nhà khắp thành phố đều có niềm vui và lời chúc mừng." "Ngày mai ta trao cho Rama ngôi vị thái tử. Người mắt đẹp, hãy chuẩn bị mọi sự trang hoàng cát tường." Nghe vậy, trái tim cứng cỏi của nàng nhảy lên và vỡ nát, như thể một mụn nhọt đã chín bị chạm vào. Với nỗi đau như thế nàng vẫn mỉm cười ở đó, như vợ kẻ trộm không dám khóc to giữa chốn đông người. Nhà vua không nhận ra sự xảo quyệt trong dối trá của nàng, vì nàng đã được một vị thầy dạy dỗ, vị thầy như ngọc giữa mười triệu kẻ gian xảo. Tuy nhà vua giỏi giang về thuật trị quốc, nhưng tính cách phụ nữ là một đại dương quá sâu để thấu hiểu. Rồi, tăng thêm tình yêu giả tạo, nàng lên tiếng mỉm cười, quay mắt và mặt sang bên.
Doha 27
मागु मागु पै कहहु पिय कबहुँ न देहु न लेहु।देन कहेहु बरदान दुइ तेउ पावत संदेहु।।27।।
māgu māgu pai kahahu piya kabahũ na dehu na lehu |dena kahehu baradāna dui teu pāvata saṁdehu ||27||
"Xin đi, xin đi," người cứ bảo vậy, hỡi người yêu, nhưng người chưa bao giờ cho và ta chưa bao giờ nhận. Người hứa ban cho ta hai ân điển, nhưng ngay cả điều đó ta cũng hoài nghi có được hay không.
Chaupai 28.1-4
जानेउँ मरमु राउ हँसि कहई।तुम्हहि कोहाब परम प्रिय अहई।।
थाति राखि न मागिहु काऊ।बिसरि गयउ मोहि भोर सुभाऊ।।
झूठेहुँ हमहि दोषु जनि देहू।दुइ कै चारि मागि मकु लेहू।।
रघुकुल रीति सदा चलि आई।प्रान जाहुँ बरु बचनु न जाई।।
नहिं असत्य सम पातक पुंजा।गिरि सम होहिं कि कोटिक गुंजा।।
सत्यमूल सब सुकृत सुहाए।बेद पुरान बिदित मनु गाए।।
तेहि पर राम सपथ करि आई।सुकृत सनेह अवधि रघुराई।।
बात दृढ़ाइ कुमति हँसि बोली।कुमत कुबिहग कुलह जनु खोली।।
jāneũ maramu rāu hãsi kahaī |tumhahi kohāba parama priya ahaī ||
thāti rākhi na māgihu kāū |bisari gayau mohi bhora subhāū ||
jhūṭhehũ hamahi doṣu jani dehū |dui kai cāri māgi maku lehū ||
raghukula rīti sadā cali āī |prāna jāhũ baru bacanu na jāī ||
nahiṁ asatya sama pātaka puṁjā |giri sama hohiṁ ki koṭika guṁjā ||
satyamūla saba sukṛta suhāe |beda purāna bidita manu gāe ||
tehi para rāma sapatha kari āī |sukṛta saneha avadhi raghurāī ||
bāta dṛṛhāi kumati hãsi bolī |kumata kubihaga kulaha janu kholī ||
Nhà vua mỉm cười và nói, "Ta đã hiểu bí mật của nàng: nàng rất thích tức giận. Nàng giữ ân huệ như vật ký thác và chưa từng đòi hỏi, và trong bản tính giản dị hay quên của ta, nó đã trôi khỏi tâm trí. Đừng đổ lỗi cho ta một cách dối trá; nếu nàng muốn, hãy đòi bốn thay vì hai. Phong tục của dòng dõi Raghu luôn luôn truyền lại như vậy: dù mạng sống có mất, lời hứa không được thất tín. Không có tội lỗi nào sánh với sự dối trá; liệu hàng triệu hạt gunja có sánh được với một ngọn núi chăng? Chân lý là gốc rễ của mọi việc thiện lành xinh đẹp, như được biết từ Veda và Purana, và như Manu đã ngợi ca. Hơn nữa, ta đã thề nhân danh Rama, Chúa tể xứ Raghu, đấng là giới hạn của công đức và tình yêu. Sau khi khiến ông ấy kiên định với lời hứa, người đàn bà tâm địa xấu xa mỉm cười và lên tiếng, như thể chiếc mũ che của con chim ác ý đã được tháo ra.
Doha 28
भूप मनोरथ सुभग बनु सुख सुबिहंग समाजु।भिल्लनि जिमि छाड़न चहति बचनु भयंकरु बाजु।।28।।
bhūpa manoratha subhaga banu sukha subihaṁga samāju |bhillani jimi chāṛana cahati bacanu bhayaṁkaru bāju ||28||
Những khát vọng của nhà vua như một khu rừng tươi đẹp, và bầy chim hạnh phúc trong đó là niềm vui của ngài. Giống như người đàn bà Bhil, Kaikeyi sắp thả con diều hâu kinh khủng của lời nói bà xuống trên chúng.
Chaupai 29.1-5
सुनहु प्रानप्रिय भावत जी का।देहु एक बर भरतहि टीका।।
मागउँ दूसर बर कर जोरी।पुरवहु नाथ मनोरथ मोरी।।
तापस बेष बिसेषि उदासी।चौदह बरिस रामु बनबासी।।
सुनि मृदु बचन भूप हियँ सोकू।ससि कर छुअत बिकल जिमि कोकू।।
गयउ सहमि नहिं कछु कहि आवा।जनु सचान बन झपटेउ लावा।।
बिबरन भयउ निपट नरपालू।दामिनि हनेउ मनहुँ तरु तालू।।
माथे हाथ मूदि दोउ लोचन।तनु धरि सोचु लाग जनु सोचन।।
मोर मनोरथु सुरतरु फूला।फरत करिनि जिमि हतेउ समूला।।
अवध उजारि कीन्हि कैकेईं।दीन्हसि अचल बिपति कै नेईं।।
sunahu prānapriya bhāvata jī kā |dehu eka bara bharatahi ṭīkā ||
māgaũ dūsara bara kara jorī |puravahu nātha manoratha morī ||
tāpasa beṣa biseṣi udāsī |caudaha barisa rāmu banabāsī ||
suni mṛdu bacana bhūpa hiyã sokū |sasi kara chuata bikala jimi kokū ||
gayau sahami nahiṁ kachu kahi āvā |janu sacāna bana jhapaṭeu lāvā ||
bibarana bhayau nipaṭa narapālū |dāmini haneu manahũ taru tālū ||
māthe hātha mūdi dou locana |tanu dhari socu lāga janu socana ||
mora manorathu surataru phūlā |pharata karini jimi hateu samūlā ||
avadha ujāri kīnhi kaikeīṁ |dīnhasi acala bipati kai neīṁ ||
Hãy nghe, người yêu dấu quý như mạng sống, điều làm đẹp lòng thiếp: hãy ban cho thiếp một điều ước, đó là đưa Bharata lên ngôi. Chắp tay thiếp xin điều ước thứ hai: xin chúa công thành toàn tâm nguyện của thiếp. Hãy để Rama ở trong rừng mười bốn năm, mặc y phục khổ hạnh, sống như một ẩn sĩ vô lụy trần gian. Nghe những lời dịu dàng ấy, lòng nhà vua đau đớn, như chim chakwa hoảng hốt khi bị ánh trăng chạm tới. Vua lùi lại trong kinh hãi không nói được gì, như chim cút trong rừng khi chim ưng xông tới. Nhà vua trở nên tái nhợt hoàn toàn, như sét đánh trúng cây cọ. Vua đặt tay lên trán nhắm kín hai mắt, như thể Nỗi Buồn hóa thành hình hài và bắt đầu sầu muộn. Tâm nguyện của ta như cây như ý đang trổ hoa; vừa lúc sắp kết quả, một con voi cái đã nhổ bật cả rễ. Kaikeyi đã tàn phá Ayodhya, và đã đặt nền móng vững chắc cho tai họa.
Doha 29
कवनें अवसर का भयउ गयउँ नारि बिस्वास।जोग सिद्धि फल समय जिमि जतिहि अबिद्या नास।।29।।
kavaneṁ avasara kā bhayau gayaũ nāri bisvāsa |joga siddhi phala samaya jimi jatihi abidyā nāsa ||29||
Vào thời điểm nào, và điều gì đã xảy ra! Ta đã hủy hoại vì tin tưởng một người phụ nữ, như một tu sĩ bị hủy diệt bởi sự ngu muội đúng vào lúc quả của sự thành tựu yoga sắp chín muồi.
Frequently Asked Questions
परंपरागत मान्यता में यह खंड ‘कुसंग-त्याग’ और ‘सत्यव्रत-स्थिरता’ का बोध कराता है; इसका पाठ मन के कोप/कपट को पहचानने की विवेक-शक्ति देता है और ‘वचन-पालन’ के संस्कार को दृढ़ करता है—जिससे गृहस्थ-धर्म और भक्ति दोनों में स्थैर्य आता है।
सामान्य राम-नाम-सम्पुट परंपरा: प्रत्येक दोहा/चौपाई के पूर्व या पश्चात ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ अथवा ‘राम राम’ नाम-जप। (विशेष स्थानीय परंपराएँ भिन्न हो सकती हैं।)
Ask anything about Prakarana 3 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
