Sarga 44

Verse 1

विलपन्ती तथा तां तु कौसल्यां प्रमदोत्तमाम् ।इदं धर्मे स्थिता धर्म्यं सुमित्रा वाक्यमब्रवीत् ॥१॥

Khi Kausalyā, bậc tối thượng giữa hàng phụ nữ, than khóc như vậy, thì Sumitrā—người an trụ vững vàng trong Chánh Pháp—đã nói với bà những lời hợp đạo, đầy chính nghĩa.

Verse 2

तवार्ये सद्गुणैर्युक्तः पुत्र स्स पुरुषोत्तमः ।किं ते विलपितेनैवं कृपणं रुदितेन वा ॥२॥

Ô phu nhân cao quý, con trai của người là bậc tối thượng trong loài người, đầy đủ các đức hạnh chân chính. Than khóc như thế, hay rơi lệ bất lực như vậy, thì có ích gì?

Verses 3-4

यस्तवार्ये गतः पुत्रस्त्यक्त्वा राज्यं महाबलः ।साधु कुर्वन् महात्मानं पितरं सत्यवादिनम् ॥३॥शिष्टैराचरिते सम्यक्छश्वत्प्रेत्यफलोदये ।रामो धर्मे स्थित श्रेष्ठो न स शोच्यः कदाचन ॥४॥

Ôi bậc hiền quý, người con đại lực của bà đã ra đi, từ bỏ vương quyền, để thành tựu lời dạy chân thật của phụ vương đại tâm, bậc nói lời chân thật. Rāma an trú trong Dharma—con đường tối thượng được người hiền thiện thực hành đúng đắn, quả báo bền lâu chín muồi ở đời sau; vì thế, Rāma chẳng bao giờ đáng để than khóc.

Verse 5

वर्तते चोत्तमां वृत्तिं लक्ष्मणोऽस्मिन् सदानघः ।दयावान् सर्वभूतेषु लाभस्तस्य महात्मनः ॥५॥

Trong việc này, Lakṣmaṇa, bậc vô tỳ vết, luôn giữ gìn hạnh kiểm tối thượng; lòng từ mẫn đối với mọi loài hữu tình, ngài trở thành phúc lợi chân thật cho bậc đại hồn ấy (Rāma).

Verse 6

अरण्यवासे यद्दुःखं जानती वै सुखोचिता ।अनुगच्छति वैदेही धर्मात्मानं तवात्मजम् ॥६॥

Sītā, công chúa xứ Videha, tuy vốn quen an lạc, vẫn biết rõ nỗi khổ chốn lâm cư mà theo bước con trai đức hạnh của ngài, cùng gánh đời rừng.

Verse 7

कीर्तिभूतां पताकां यो लोके भ्रमयति प्रभुः ।धर्मसत्यव्रतधनः किं न प्राप्तस्तवात्मजः ॥७॥

Con trai của ngài, bậc có uy lực, lấy Dharma, chân thật và giới nguyện làm gia tài, đang khiến lá cờ danh tiếng bay khắp thế gian—một người con như thế còn điều gì chưa đạt?

Verse 8

व्यक्तं रामस्य विज्ञाय शौचं माहात्म्यमुत्तमम् ।न गात्रमंशुभि स्सूर्य स्सन्तापयितुमर्हति ॥८॥

Rõ ràng, biết Rama thanh tịnh không nhiễm và oai đức tối thượng, ngay cả Thái Dương cũng không dám dùng tia nóng thiêu đốt thân Ngài.

Verse 9

शिवस्सर्वेषु कालेषु काननेभ्यो विनिस्सृतः ।राघवं युक्तशीतोष्णस्सेविष्यति सुखोऽनिलः ॥९॥

Trong mọi mùa, từ rừng sâu sẽ thổi ra làn gió hiền hòa, dễ chịu, điều hòa lạnh nóng, đến hầu cận Rāghava như một sự phụng sự an lạc.

Verse 10

शयानमनघं रात्रौ पितेवाभिपरिष्वजन् ।रश्मिभि स्संस्पृशन् शीतैश्चन्द्रमाह्लादयिष्यति ॥१०॥

Đêm đến, khi Rāma vô tội nằm ngủ, vầng trăng sẽ làm lòng chàng hoan hỷ—làn tia mát chạm vào thân chàng, như người cha ôm ấp con mình.

Verses 11-12

ददौ चास्त्राणि दिव्यानि यस्मै ब्रह्मा महौजसे ।दानवेन्द्रं हतं दृष्ट्वा तिमिध्वजसुतं रणे ॥११॥स शूरः पुरुषव्याघ्रः स्वबाहुबलमाश्रितः ।असन्त्रस्तोऽप्यरणस्थो वेश्मनीव निवत्स्यति ॥१२॥

Đối với Rāma oai lực lớn lao ấy, bậc hiền triết Viśvāmitra—tựa như Phạm Thiên—đã ban cho những thần khí thiêng, sau khi chứng kiến chàng nơi chiến trận giết Subāhu, con của Timidhvaja, kẻ đứng đầu loài dạ-xoa. Vị anh hùng vô úy ấy, nương sức mạnh của chính mình, sẽ cư ngụ trong rừng như thể đang ở cung điện của mình.

Verse 13

यस्येषुपथमासाद्य विनाशं यान्ति शत्रवः ।कथं न पृथिवी तस्य शासने स्थातुमर्हति ॥१३॥

Kẻ thù nào bước vào tầm tên của người đều đi đến diệt vong; vậy cõi đất này sao lại không xứng đáng đứng dưới sự trị vì của người?

Verse 14

या श्री श्शौर्यं च रामस्य या च कल्याणसत्वता ।निवृत्तारण्यवास स्स क्षिप्रं राज्यमवाप्स्यति ॥१४॥

Với vinh quang, dũng lực và nội lực cát tường của Rāma, khi thời gian ở rừng chấm dứt, Người sẽ mau chóng thâu nhận vương quyền.

Verses 15-16

सूर्यस्यापि भवेत्सूर्यो ह्यग्नेरग्नि प्रभोः प्रभुः ।श्रियः श्रीश्च भवेदग्र्या कीर्तिः कीर्त्याः क्षमाक्षमा ॥१५॥दैवतं दैवतानां च भूतानां भूतसत्तमः ।तस्य के ह्यगुणा देवि वने वाप्यथवा पुरे ॥१६॥

Ôi Devi, đối với mặt trời, Người như chính mặt trời; đối với lửa, như chính lửa; đối với các bậc quân vương, là bậc tối thượng; đối với phú quý, là phú quý tự thân; đối với danh tiếng, là danh vọng bậc nhất; đối với người nhẫn nhục, là nhẫn nhục. Là thần linh giữa chư thiên, là bậc tối thắng trong muôn loài—nơi Người, hỡi Devi, có thể có lỗi nào, dù ở rừng hay ở thành?

Verse 17

पृथिव्या सह वैदेह्या श्रिया च पुरुषर्षभः ।क्षिप्रं तिसृभिरेताभि स्सह रामोऽभिषेक्ष्यते ॥१७॥

Rāma, bậc hùng tráng giữa loài người, sẽ sớm được cử hành lễ quán đảnh—cùng với ba vị này: Đất Mẹ, Vaidehī (Sītā) và Śrī (Phúc Lộc).

Verses 18-19

दुःखजं विसृजन्त्यस्रं निष्क्रामन्तमुदीक्ष्य यम् ।अयोध्यायां जनास्सर्वे शोकवेगसमाहताः ॥१८॥कुशचीरधरं देवं गच्छन्तमपराजितम् ।सीतेवानुगता लक्ष्मी स्तस्य किं नाम दुर्लभम् ॥१९॥

Thấy Người ra đi, toàn dân Ayodhyā—bị cơn sóng sầu thương quật ngã—tuôn lệ từ nỗi khổ. Nhưng Người vẫn tiến bước, bậc Thiên Thánh bất khả chiến bại, khoác cỏ kuśa và áo vỏ cây; và Phúc Lộc (Lakṣmī) theo Người như thể chính là Sītā. Với Người, nào có điều gì là không thể đạt?

Verse 20

धनुर्ग्रहवरो यस्य बाणखड्गास्त्रभृत्स्वयम् ।लक्ष्मणो व्रजति ह्यग्रे तस्य किं नाम दुर्लभम् ॥२०॥

Với Rāma, nào có điều gì là khó đạt, khi Lakṣmaṇa đi trước dẫn đường—tự tay mang tên, kiếm và các khí giới, và là bậc tối thượng trong nghệ thuật cầm cung?

Verse 21

निवृत्तवनवासं तं द्रष्टासि पुनरागतम् ।जहिशोकं च मोहं च देवि सत्यं ब्रवीमि ते ॥२१॥

Ô Devi, khi thời gian sống trong rừng đã mãn, người sẽ thấy Người trở về. Hãy dứt bỏ sầu khổ và mê lầm—ta nói với người lời chân thật.

Verse 22

शिरसा चरणावेतौ वन्दमानमनिन्दिते ।पुनर्द्रक्ष्यसि कल्याणि पुत्रं चन्द्रमिवोदितम् ॥२२॥

Ô người không tì vết, bậc cát tường, người sẽ lại thấy con trai mình—như vầng trăng mới mọc—cúi đầu đảnh lễ dưới chân người.

Verse 23

पुनः प्रविष्टं दृष्ट्वा तमभिषिक्तं महाश्रियम् ।समुत्स्रक्ष्यसि नेत्राभ्यां क्षिप्रमानन्दजं पयः ॥२३॥

Khi thấy Người trở lại, đã được quán đảnh, rực rỡ đại vinh quang, nàng sẽ mau để từ đôi mắt tuôn ra dòng lệ hoan hỷ.

Verse 24

मा शोको देवि दुःखं वा न रामे दृश्यतेऽशिवम् ।क्षिप्रं द्रक्ष्यसि पुत्रं त्वं ससीतं सहलक्ष्मणम् ॥२४॥

Đừng sầu khổ, hỡi Devi, cũng chớ chìm trong đau buồn—nơi Rāma không hề có điềm bất tường. Chẳng bao lâu nàng sẽ thấy lại con mình, cùng Sītā và Lakṣmaṇa.

Verse 25

त्वया शेषो जनश्चैव समाश्वास्यो यदाऽनघे ।किमिदानीमिदं देवि करोषि हृदि विक्लबम् ॥२५॥

Hỡi bậc vô tội, hỡi Devi—khi chính nàng phải an ủi những người còn lại, cớ sao nay lại khiến lòng mình run rẩy, nhụt chí?

Verse 26

नार्हा त्वं शोचितुं देवि यस्यास्ते राघवस्सुतः ।न हि रामात्परो लोके विद्यते सत्पथे स्थितः ॥२६॥

Hỡi hoàng hậu, nàng không nên than khóc—vì con nàng là Rāma, hậu duệ nhà Raghu. Trên đời này không ai hơn Rāma, bậc kiên trụ nơi chính đạo.

Verse 27

अभिवादयमानं तं दृष्ट्वा ससुहृदं सुतम् ।मुदाऽश्रृ मोक्ष्यसे क्षिप्रं मेघलेखेव वार्षिकी ॥२७॥

Thấy con mình—quanh có bạn hữu—đang cúi đầu đảnh lễ nàng, nàng sẽ mau rơi lệ vui, như mây mùa mưa vằn mây trút xuống mưa rào.

Verse 28

पुत्रस्ते वरदः क्षिप्रमयोध्यां पुनरागतः ।पाणिभ्यां मृदुपीनाभ्यां चरणौ पीडयिष्यति ॥२८॥

Con trai của mẹ—đấng ban ân phúc—chẳng bao lâu sẽ lại trở về Ayodhyā; với đôi bàn tay mềm mại, đầy đặn, người sẽ ân cần xoa bóp đôi chân của mẹ.

Verse 29

अभिवाद्य नमस्यन्तं शूरं ससुहृदं सुतम् ।मुदाऽस्रैः प्रोक्ष्यसि पुनर्मेघराजिरिवाचलम् ॥२९॥

Khi người con dũng mãnh của mẹ—cùng các bằng hữu—đến đảnh lễ và cúi mình, mẹ sẽ lại rưới lên con những giọt lệ hoan hỷ, như dải mây tưới ướt ngọn núi.

Verse 30

आश्वासयन्ती विविधैश्च वाक्यै र्वाक्योपचारे कुशलाऽनवद्या ।रामस्य तां मातरमेवमुक्त्वा देवी सुमित्रा विरराम रामा ॥३०॥

Nói như thế, dùng muôn lời để an ủi mẹ của Rāma, Hoàng hậu Sumitrā—không tì vết, tinh thông phép dùng lời, bản tính hiền hòa—liền lặng yên.

Verse 31

निशम्य तल्लक्ष्मणमातृवाक्यं रामस्य मातुर्नरदेवपत्न्याः ।सद्यश्शरीरे विननाश शोकः शरद्गतो मेघ इवाल्पतोयः ॥३१॥

Nghe lời của mẹ Lakṣmaṇa, nỗi sầu trong thân tâm của hoàng hậu—mẹ của Rāma—liền tan biến tức khắc, như áng mây mùa thu ít nước bỗng tiêu tan.