Adhyaya 30

Verse 1

भीष्म उवाच । यज्ञपवर्तमासाद्य विष्णुना प्रभविष्णुना । पदानि चेह दत्तानि किमर्थं पदपद्धतिः

Bhīṣma thưa rằng: Khi đã đến thánh địa gắn với lễ tế (yajña), và đấng Viṣṇu đầy uy lực đã đặt dấu chân Ngài tại đây—vậy ‘con đường dấu chân’ (padapaddhati) này có mục đích gì?

Verse 2

कृता वै देवदेवेन तन्मे वद महामते । कतमो दानवस्तेन विष्णुना दमितोत्र वै

Việc ấy quả thật do Đấng Thần của các thần thực hiện—bậc đại trí, xin hãy nói cho tôi. Chính Viṣṇu ấy đã hàng phục dānava (ác quỷ) nào tại nơi này?

Verse 3

कृत्वा वै पदविन्यासं तन्मे शंस महामुने । स्वर्लोके वसतिर्विष्णोर्वैकुंठेऽस्य महात्मनः

Sau khi đã sắp đặt trình tự các bước (padavinyāsa), bạch đại thánh hiền, xin hãy thuật cho tôi—về nơi cư ngụ của đấng Viṣṇu đại hồn trong cõi trời Svarga, tại Vaikuṇṭha của Ngài.

Verse 4

स कथं मानुषे लोके पदन्यासं चकार ह । देवलोकेषु वै देव देवाः सेंद्रपुरोगमाः

Quả thật Ngài đã đặt bước chân vào cõi người bằng cách nào? Và trong các cõi trời, ôi Đấng Thiên, chư thiên do Indra dẫn đầu cũng tụ hội như vậy.

Verse 5

तपसा महता ब्रह्मन्भक्ता ये सततं प्रभुम् । श्रीवराहस्य वसतिर्महर्ल्लोके प्रकीर्तिता

Hỡi Bà-la-môn, những người sùng tín nhờ đại khổ hạnh mà luôn thờ phụng Đấng Chúa Tể; đối với họ, nơi cư ngụ lừng danh của Śrī Varāha được truyền tụng là ở Maharloka.

Verse 6

नृसिंहस्य तथा प्रोक्ता जनलोके महात्मनः । त्रिविक्रमस्य वसतिस्तपोलोके प्रकीर्तिता

Cũng vậy, được tuyên thuyết rằng bậc đại hồn Narasiṁha ngự tại Janaloka; và nơi cư ngụ của Trivikrama được truyền tụng là ở Tapoloka.

Verse 7

लोकानेतान्परित्यज्य कथं भूमौ पदद्वयम् । क्षेत्रे पैतामहे चास्मिन्पुष्करे यज्ञपर्वते

Rời bỏ tất cả các cõi ấy rồi, làm sao có thể đặt dù chỉ hai bước trên mặt đất—ngay tại đây, trong thánh địa Paitāmaha ở Puṣkara, trên núi tế lễ?

Verse 8

पदानि कृतवान्ब्रह्मन्विस्तरान्मम कीर्तय । श्रुतेन सर्वपापस्य नाशो वै भविता ध्रुवम्

Hỡi Bà-la-môn, ngài đã soạn những câu kệ này thật tường tận—xin tụng đọc cho ta. Chỉ cần được nghe, sự tiêu trừ mọi tội lỗi ắt chắc chắn xảy ra.

Verse 9

पुलस्त्य उवाच । सम्यक्पृच्छसि भोस्त्वं यत्संशृणु त्वं समाहितः । यथापूर्वं पदन्यासः कृतो देवेन विष्णुना

Pulastya nói: “Ngươi hỏi thật đúng. Vậy hãy lắng nghe chăm chú, với tâm ý an định. Ta sẽ thuật lại rằng thuở xưa, thần Viṣṇu đã thiết lập nghi thức padanyāsa thiêng liêng—sự an trí những bước chân thánh—như thế nào.”

Verse 10

यज्ञपर्वतमासाद्य शिलापर्वतरोधसि । पुरा कृतयुगे भीष्म देवकार्यार्थसिद्धये

Hỡi Bhīṣma, thuở xa xưa trong Kṛta Yuga, khi đến núi Yajñaparvata—tại lối đèo bị núi Śilā chặn lại—việc ấy được thực hiện để công việc của chư thiên được thành tựu viên mãn.

Verse 11

विष्णुना च कृतं पूर्वं पृथिव्यर्थे परंतप । त्रिदिवं सर्वमानीतं दानवैर्बलवत्तरैः

Và thuở trước, hỡi bậc thiêu đốt kẻ thù, vì lợi ích của địa cầu, Viṣṇu đã hành động; nhưng toàn cõi Tridiva—thiên giới—đã bị các Dānava vô cùng hùng mạnh cướp mang đi.

Verse 12

त्रैलोक्यं वशमानीय जित्वा देवान्सवासवान् । दानवा यज्ञभोक्तारस्तत्रासन्बलवत्तराः

Khi đã khuất phục ba cõi và chiến thắng chư thiên cùng với Indra, bọn Dānava ở đó trở thành kẻ thụ hưởng lễ vật tế tự (yajña), và chúng vô cùng hùng mạnh.

Verse 13

कृता बाष्कलिना सर्वे दानवेन बलीयसा । एवंभूते तदा लोके त्रैलोक्ये सचराचरे

Tất cả đều do Bāṣkalin, Dānava đầy uy lực, gây nên. Vì thế, vào thời ấy, tình trạng của tam giới—cả loài động và loài bất động—đều như vậy.

Verse 14

परमार्तिं ययौ शक्रो निराशो जीविते कृतः । स बाष्कलिर्दानवेंद्रोऽवध्योयं मम संयुगे

Śakra (Indra) rơi vào nỗi khổ tột cùng, tuyệt vọng cả về sự sống của chính mình. “Bāṣkali này, chúa tể loài Dānava, thật bất khả chiến bại—ít nhất trong trận chiến của ta.”

Verse 15

ब्रह्मणो वरदानेन सर्वेषां तु दिवौकसाम् । तदहं ब्रह्मणो लोके वृतः सर्वैर्दिवौकसैः

Nhờ ân ban (vara) của Brahmā dành cho hết thảy cư dân cõi trời, khi ấy tại Brahmaloka, ta được toàn thể chư thiên đồng lòng tuyển chọn.

Verse 16

व्रजामि शरणं देवं गतिरन्या न विद्यते । एवं विचिंत्य देवेंद्रो वृतः सर्वैर्दिवौकसैः

“Ta xin nương tựa nơi Đấng Chúa Tể; ngoài ra không còn lối nào cho ta.” Nghĩ vậy, vua của chư thiên được hết thảy cư dân cõi trời vây quanh.

Verse 17

जगाम त्वरितो भीष्म यत्र देवः पितामहः । ब्रह्मणः स पदं प्राप्य वृतस्तैश्च दिवौकसैः

Hỡi Bhīṣma, ngài vội vã đi đến nơi vị Tổ Phụ thiêng liêng, Brahmā, đang ngự. Khi đạt đến cõi của Brahmā, ngài lại được các chư thiên ấy vây quanh.

Verse 18

अब्रवीज्जगतः कार्यं प्राप्तामापदमुत्तमाम् । किं न जानासि वै देव यतो नो भयमागतम्

Ngài bày tỏ việc khẩn yếu của thế gian: “Một tai ương lớn đã giáng xuống chúng ta. Hỡi Deva, chẳng lẽ Ngài không biết nỗi sợ này từ đâu mà đến với chúng ta sao?”

Verse 19

दैत्यैर्यदाहृतं सर्वं वरदानाच्च ते प्रभो । कथितं वै मया सर्वं बाष्कलेश्च दुरात्मनः

Bạch Chúa Tể, mọi điều mà bọn Daitya đã cướp đoạt đều do ân ban (vara) Ngài đã trao. Con đã thuật lại hết thảy, kể cả những việc làm của kẻ ác Bāṣkala.

Verse 20

क्रियतां चाविलंबेन पिता त्वं नः पितामहः । तत्त्वं चिंतय देवेश शांत्यर्थं जगतस्त्विह

Xin Ngài hành động không chậm trễ; Ngài là cha của chúng con, là bậc tổ phụ. Ôi Đấng Chúa Tể của chư thiên, xin quán xét chân lý (tattva) vì sự an hòa của thế gian này.

Verse 21

तेषां च पश्यतां किंचिच्छ्रौतस्मार्तादिकाः क्रियाः । न प्रावर्तन्त हानिस्तु तैरस्माकं दिनेदिने

Dẫu họ đứng nhìn, các nghi lễ theo Śruti và Smṛti—như những hành trì śrauta và smārta—cũng không thể thực hiện dù chỉ chút ít; trái lại, vì họ mà tổn thất của chúng con tăng dần từng ngày.

Verse 22

यथा हि प्राकृतः कश्चित्स्वार्थमुद्दिश्य भाषते । विज्ञाप्यसे तथास्माभिर्निरस्तोपकृतैः सदा

Như kẻ phàm tục nói năng vì lợi ích riêng, thì chúng con cũng đang thưa trình cùng Ngài như vậy—chúng con vốn luôn bị tước mất sự trợ giúp và ân huệ.

Verse 23

यद्येनोपकृतं यस्य सहस्रगुणितं पुनः । यो न तस्योपकाराय तत्करोति वृथा मतिः

Nếu một người đã được người khác giúp đỡ—ơn ấy đáng giá ngàn lần—mà vẫn không hành động để đền đáp ân nhân, thì ý định của người ấy chỉ là uổng công.

Verse 24

तस्योपकारदग्धस्य निस्त्रपस्यासतः पुनः । नरकेष्वपि संवासस्तस्य दुष्कृतकारिणः

Đối với kẻ làm điều ác vô liêm sỉ—kẻ bị thiêu đốt trong lương tâm bởi chính ân huệ mình đã nhận—quả thật lại có chỗ cư trú trong các địa ngục.

Verse 25

नैतावतैव साधुत्वं कृते यातु प्रतिक्रिया । स्वार्थैकनिष्ठबुद्धीनामेतन्नापि प्रवर्तते

Thiện hạnh không được xác lập chỉ bằng việc sám hối, bù đắp sau khi đã làm sai; với những kẻ tâm trí chỉ bám chặt vào lợi mình, ngay cả ý muốn chuộc lỗi ấy cũng chẳng khởi lên.

Verse 26

यद्यस्य नाभवत्स्थानं जगतो ह्यत्र दुःखदं । शतधा हृदयं दीर्णं तन्न तृप्तिमुपागतम्

Nếu ở đây không có nơi nương tựa thích đáng cho thế gian—nơi làm vơi khổ đau—thì dù trái tim có bị xé thành trăm mảnh, vẫn chẳng đạt được sự thỏa mãn.

Verse 27

तत्र वा यत्र गंतास्मि निमग्नानुद्धरस्व नः । उपायकथनेनास्य येन तेजः प्रवर्तते

Dù ta đi đến đâu—ở đó hay nơi khác—xin nâng chúng con, những kẻ đang chìm trong khổ nạn. Xin chỉ bày phương tiện khiến uy quang của Ngài được hiển lộ.

Verse 28

यथाख्यातं मया दृष्टं जगत्तत्स्थमवेक्ष्य ताम् । निःस्वाध्यायवषट्कारं निवृत्तोत्सवमंगलम्

Đúng như ta đã thuật lại, ta đã thấy thế giới ấy; nhìn vào tình trạng đó, ta nhận ra nơi ấy vắng bóng việc học tụng Veda và tiếng hô vaṣaṭ trong tế lễ, các lễ hội và nghi thức cát tường cũng đã dừng bặt.

Verse 29

त्यक्ताध्ययनसंयोगं मुक्तवार्ता परिग्रहम् । दंडनीत्या परित्यक्तं श्वासमात्रावशेषितम्

Ngài đã dứt mọi liên hệ với việc học; thoát khỏi lời chuyện thế tục và mọi sở hữu; cũng từ bỏ cả chính sách trừng phạt cưỡng bức—chỉ còn lại hơi thở trần trụi mà thôi.

Verse 30

जगदार्तिमपि प्राप्तं पुनः कष्टतरां दशां । एतावता हि कालेन वयं ग्लानिमुपागताः

Ngay cả thế gian cũng rơi vào khổ nạn, rồi lại sa vào cảnh còn đau đớn hơn. Trong ngần ấy thời gian, quả thật chúng ta đã đến nỗi mỏi mệt và suy tàn.

Verse 31

ब्रह्मोवाच । जानामि बाष्कलिं तं तु वरदानाच्च गर्वितम् । अजेयं भवतां मन्ये विष्णुसाध्यो भविष्यति

Phạm Thiên nói: “Ta biết Bāṣkali ấy, kẻ kiêu mạn vì được ban ân huệ. Ta cho rằng các ngươi không thể thắng nổi hắn; chỉ có Viṣṇu mới chế phục được.”

Verse 32

निरुध्य संस्थितो ब्रह्मा भावं तत्वमयं तदा । समाधिस्थस्य तस्यैव ध्यानमात्राच्चतुर्भुजः

Sau khi chế ngự các căn và an trụ vững vàng, Phạm Thiên liền nhập vào trạng thái tâm thức đầy ắp chân như. Khi Ngài an trú trong tam-muội, chỉ bằng chính sự thiền quán ấy, Đấng Chúa Tể bốn tay đã hiển hiện.

Verse 33

स्तोकेनैव हि कालेन चिंत्यमानः स्वयंभुवा । आजगाम मुहूर्तेन सर्वेषामेव पश्यताम्

Quả thật, chỉ trong ít lâu—được Svayambhū (Phạm Thiên) tưởng niệm—Ngài đã đến trong khoảnh khắc, ngay trước mắt hết thảy mọi người.

Verse 34

विष्णुरुवाच । भो भो ब्रह्मन्निवर्त्तस्व ध्यानादस्मान्निवारितः । यदर्थमिष्यते ध्यानं सोहं त्वां समुपागतः

Viṣṇu phán: “Hô! Hô! Hỡi Bà-la-môn (Phạm Thiên Brahmā), hãy thôi nhập định. Vì ngươi mà Ta bị kéo ra khỏi thiền định. Dù thiền định được thực hành vì mục đích nào—chính Ta đây đã đến trước ngươi.”

Verse 35

ब्रह्मोवाच । महाप्रसाद एषोऽत्र स्वामिनो हि प्रदर्शनम् । कस्यान्यस्य भवेच्चैषा चिन्ता या जगतः प्रभो

Brahmā thưa: “Đây thật là đại ân phúc (mahāprasāda)—chính là sự hiển lộ của Đấng Chúa Tể. Ôi Chúa tể của thế gian, ngoài Ngài ra ai có thể mang mối bận lòng như thế?”

Verse 36

ममैव तावदुत्पत्तिर्जगदर्थे विनिर्मिता । जगदेतत्त्वदर्थीयं तत्त्वतो नास्ति विस्मयः

Sự hiển hiện của ta cũng được tạo dựng vì lợi ích của thế gian. Vũ trụ này nữa cũng nhằm cho mục đích của Ngài; xét theo chân lý thì chẳng có gì đáng kinh ngạc.”

Verse 37

भवता पालनं कार्यं संहरेद्रुद्र एव तु । एवंभूते जगत्यस्मिन्शक्रस्यास्य महात्मनः

Ngài phải đảm nhận bổn phận hộ trì; còn sự hủy diệt chỉ do Rudra thực hiện. Trong thế giới được an bài như vậy, ấy là vai trò của bậc đại tâm Śakra (Indra).”

Verse 38

हृतं राज्यं बाष्कलिना त्रैलोक्यं सचराचरम् । भृत्यस्य क्रियतां साह्यं मंत्रदानेन केशव

“Vương quốc của ta—thậm chí cả tam giới, gồm mọi loài động và bất động—đã bị Bāṣkali cướp đoạt. Ôi Keśava, xin trợ giúp kẻ tôi tớ của Ngài bằng cách ban cho (ta) thần chú.”

Verse 39

वासुदेव उवाच । भवतो वरदानेन अवध्यः स तु सांप्रतम् । बुद्धिसाध्यः स वै कार्यो बंधनादिह दानवः

Vāsudeva nói: “Nhờ ân phúc của ngài, hiện giờ hắn là kẻ bất khả sát. Vì vậy, tên Dānava ấy phải được đối trị bằng mưu trí—bằng cách trói buộc hắn tại đây và những phương kế tương tự.”

Verse 40

वामनोहं भविष्यामि दानवानां विनाशकः । मया सह व्रजत्वेष बाष्कलेस्तु निवेशनम्

“Ta sẽ hóa thân thành Vāmana, kẻ diệt trừ các Dānava. Hãy cùng ta đi ngay đến nơi cư ngụ của Bāṣkala.”

Verse 41

तत्र गत्वा वरं त्वेष मदर्थे याचतामिमम् । वामनस्यास्य विप्रस्य भूमे राजन्पदत्रयम्

Hãy đến đó, và vì ta mà xin ân huệ này: hỡi đức vua, hãy cầu nơi vị brāhmaṇa Vāmana—người lùn ấy—ban tặng phần đất bằng ba bước chân.

Verse 42

प्रयच्छस्व महाभाग याच्ञैषा तु मया कृता । शक्रेणोक्तो दानवेंद्रो दद्यात्स्वमपि जीवितम्

“Xin hãy ban cho, hỡi bậc cao quý; chính ta đã thưa lời thỉnh cầu này. Ngay cả chúa tể Dānava, khi được Śakra (Indra) ngỏ lời, cũng sẽ hiến dâng đến cả mạng sống của mình.”

Verse 43

गृह्य प्रतिग्रहं तस्य दानवस्य पितामह । तं बध्वा च ततो यत्नात्कृत्वा पातालवासिनम्

Sau khi nhận lễ cúng dường từ vị tổ phụ của Dānava ấy, Ngài liền gắng sức trói buộc hắn và khiến hắn trở thành kẻ cư ngụ nơi Pātāla (cõi hạ giới).

Verse 44

सौकरं रूपमास्थाय वधार्थं च दुरात्मनः । भविष्यामि न संदेहो व्रज शक्र त्वरान्वितः

Ta sẽ mang hình Varāha (lợn rừng) mà nhất định đến để diệt kẻ ác ấy—không hề nghi ngờ. Hỡi Śakra (Indra), hãy đi mau, chớ chậm trễ.

Verse 45

विरराम तमुक्त्वैवमंतर्द्धानं गतश्च वै । अथ कालांतरे विष्णावदितेर्गर्भतां गते

Nói với người ấy như vậy xong, Ngài im lặng và quả thật biến mất khỏi tầm mắt. Rồi sau một thời gian—khi Aditi, vì mối liên hệ với Viṣṇu, đã thọ thai—

Verse 46

निमित्तान्यतिघोराणि प्रादुर्भूतान्यनेकशः । समस्तजगदाधारे विष्णौ गर्भत्वमागते

Khi Viṣṇu—đấng nâng đỡ toàn thể thế gian—đi vào trạng thái thọ thai, nhiều điềm gở cực kỳ đáng sợ đã liên tiếp hiện ra.

Verse 47

शोभनं हि तदा जातं निमित्तं चैवमूर्जितम् । मालतीकुसुमानां तु सुगंधः सुरभिर्ववौ

Bấy giờ quả thật dấy lên một điềm lành mạnh mẽ: hương thơm ngọt ngào của hoa mālatī lan tỏa, ướp hương khắp không trung.

Verse 48

अथ विहितविधानं कालमासाद्य देवस्त्रिदशगणहितार्थं सर्वभूतानुकंपी । विमल विरल केशश्चंद्रशंखोदयश्रीरदितितनयभावं देवदेवश्चकार

Rồi khi thời khắc đã được an bài cho nghi lễ đúng pháp đến nơi, Đức Thần—thương xót muôn loài và vì lợi ích của chư thiên—đã nhận lấy thân phận làm con của Aditi. Đấng Thần của các thần rạng ngời với mái tóc thanh khiết, thưa nhẹ mà buông chảy, cùng vinh quang như trăng mới mọc và ánh sáng của chiếc śaṅkha (ốc tù và) thiêng.

Verse 49

अवतरति च विष्णौ सिद्धदेवासुराणामनिमिषनयनानां विप्रसेदुर्मुखानि । अतिविरतरजोभिर्वायुभिः संवहद्भिर्दिनमपि च तदासीज्जन्म विष्णोः सुगर्भे

Khi Viṣṇu giáng thế, gương mặt của các Siddha, chư Thiên và A-tu-la—những bậc mắt không chớp—đều trở nên an nhiên và rạng ngời. Bụi trần đã lắng hẳn; những luồng gió mang bụi cũng thổi nhẹ nhàng. Và ngay cả ban ngày khi ấy cũng như thấm nhuần điềm lành, vào lúc Viṣṇu chào đời trong thai tạng phúc lành ấy.

Verse 50

अदितिरजनगर्भा सापि देवी प्रयांती नतजघनभरार्त्ता मंदसंचाररम्या । अलसवदनखेदं पांडुभावं वहंती गुरुतरमवगाढं गर्भमेवोद्वहंती

Nữ thần Aditi cũng tiến bước, mang thai tạng rực rỡ; hông trĩu xuống vì sức nặng, song dáng đi chậm rãi vẫn thanh nhã. Nàng mang nét mỏi mệt trên gương mặt và sắc tái vì nhọc nhằn, bởi đang cưu mang một thai nghén lắng sâu, nặng nề vô cùng.

Verse 51

ततः प्रविष्टे खलु गर्भवासं नारायणे भूतभविष्ययोगात् । विनापदं प्राप्तमनोरथानि भूतानि सर्वाणि तदा बभूवुः

Rồi khi Nārāyaṇa thật sự nhập vào trạng thái an trú trong thai—do mối tương ưng của Ngài với điều đã qua và điều sẽ đến—bấy giờ mọi loài đều thoát khỏi tai ương và đạt được sở nguyện, không gặp chướng ngại.

Verse 52

समीरणो वाति च मंदमंदं पतत्सु वर्षेषु नगोद्भवेषु । विविक्तमार्गेषु दिगंतरेषु जनेषु वै सत्यमुपागतेषु

Gió nhẹ thổi êm đềm; mưa rơi trên những miền đất sinh từ núi non. Trên các lối đi vắng và nơi phương xa tận cùng, giữa những người đã thật sự trở về với satya (chân thật), thời khắc như thế lan tỏa khắp nơi.

Verse 53

विमुच्यमाने गगने रजोभिः शनैश्शनैर्नश्यति चांधकारे । उदरांतर्गते विष्णौ द्रोहबुद्धिस्तदाभवत्

Khi bụi dần dần tung lên trời và bóng tối cũng từ từ tan biến, bấy giờ một ý niệm thù nghịch khởi lên đối với Viṣṇu đang ở trong bụng (thai).

Verse 54

तां निशामय राजेंद्र देवमातुर्यथाक्रमम् । किमनुक्रमणेनैव लंघयामि त्रिविष्टपम्

Hỡi bậc vương trung vương, hãy chiêm ngưỡng Devamātā ấy theo đúng thứ tự. Bởi chỉ bằng lời thuật lại thôi, làm sao ta có thể vượt qua và bao quát Triviṣṭapa—cõi trời của ba mươi ba vị Thiên thần?

Verse 55

बाष्कलिं दानवेंद्रं तं कुर्यां पातालवासिनम् । शक्रस्य तु मया दत्तं धनं लावण्यमेव च

Ta sẽ khiến Bāṣkali, chúa tể loài Dānava ấy, trở thành kẻ cư ngụ nơi Pātāla. Còn với Śakra (Indra), ta đã ban cho của cải, và cả lāvaṇya—vẻ đẹp—nữa.

Verse 56

दानवानां विनाशाय एकैव प्रभवाम्यहम् । क्षिपामि शरजालानि चक्रयानान्यनेकशः

Vì sự diệt vong của loài Dānava, chỉ một mình ta xuất hiện. Ta liên tiếp phóng ra những loạt mưa tên, và ném nhiều vũ khí tựa bánh xe (cakra) hết lần này đến lần khác.

Verse 57

गदाव्रातांश्च विविधान्दानवानां विनाशने । विबुधान्देवलोकस्थानधोभूमेस्तु दानवान्

Để diệt trừ loài Dānava, Ngài đã tạo ra những đoàn quân cầm chùy đủ loại. Ngài an trí các Vibudha (chư thiên) nơi devaloka, còn bọn Dānava thì bị quăng xuống dưới lòng đất.

Verse 58

करोमि कालयोगेन तत्तु कार्यं व्रतेन मे । निस्सृता सहसा वाणी वक्त्रमेवाभिसंस्थिता

Do sự hội tụ của thời (kāla), ta thực hiện công việc ấy bằng sức mạnh của lời nguyện (vrata) của ta. Bỗng nhiên, lời nói (vāc) bùng phát và an trụ ngay nơi miệng ta.

Verse 59

येनेदं चिन्त्यते पूर्वं यन्न दृष्टं न च श्रुतम् । बंधं वै दनुमुख्यस्य कृतं कोपेन पश्य मे

Chính Ngài đã khởi niệm điều này trước tiên—điều chưa từng thấy, chưa từng nghe. Hãy xem: trong cơn phẫn nộ, ta quả đã khiến người con tối thượng của Danu bị trói buộc.

Verse 60

कश्यपाय पुरा दत्तं धनं लावण्यमेव च । किमयं विगतोत्साहो वायवोथ समाकुलाः

Thuở xưa, của cải và dung sắc quả đã được ban cho Kaśyapa. Vậy cớ sao nay ông lại mất hết khí lực—và cớ sao gió lại náo loạn, chao đảo như thế?

Verse 61

भ्रमतीव हि मे दृष्टिर्मैतद्रूपं प्रचिंतितम् । आविष्टा किमहं वच्मि केनाप्यसदृशं वचः

Quả thật mắt ta như chao đảo; hình tướng này ta đã quán niệm thật sâu. Như kẻ bị nhập, ta còn nói được gì—những lời vô song, tựa như do một đấng khác thúc giục?

Verse 62

विकल्पवशमापन्नाऽभीक्ष्णं हृदिममर्श सा । दधार दिव्यं वर्षाणां सहस्रं दिव्यमीश्वरम्

Bị những phân vân nội tâm chi phối, nàng nhiều lần suy niệm trong tim; và nàng đã cưu mang Đấng Chúa Tể thiêng liêng ấy suốt một ngàn năm trời thiêng.

Verse 63

ततः समभवत्तस्यां वामनो भूतवामनः । जातेन येन चक्षूंषि दानवानां हृतानि वै

Rồi trong nàng, Vāmana—Vāmana mang thân hữu hình—đã xuất hiện. Chỉ bởi sự giáng sinh của Ngài, đôi mắt của loài Dānava—tức cả thị lực lẫn kiêu mạn—quả đã bị cướp mất.

Verse 64

जातमात्रे ततस्तस्मिन्देवदेवे जनार्दने । नद्यः स्वच्छांबुवाहिन्यो ववौ गंधवहोऽनिलः

Ngay khi Janārdana—Đấng Thần của các thần—vừa giáng sinh, các dòng sông liền chảy nước trong veo, và ngọn gió mang hương thơm bắt đầu thổi đến.

Verse 65

कश्यपोपि सुखं लेभे तेन पुत्रेण भास्वता । सर्वेषां मानसोत्साहस्त्रैलोक्यांतरवासिनाम्

Nhờ người con rực sáng ấy, Kāśyapa cũng được an lạc; và lòng của hết thảy những ai cư ngụ khắp ba cõi đều tràn đầy khí thế cùng niềm hoan hỷ mới.

Verse 66

संजातमात्रे तु ततो जनाधिपजनार्दने । स्वर्गलोके दुंदुभयो विनेदुस्तैश्च ताडिताः

Rồi ngay khoảnh khắc ấy, khi Janārdana—bậc chúa tể loài người—vừa hiển hiện, những trống duṇḍubhi nơi cõi trời vang rền, do chư thiên đánh lên.

Verse 67

अतिप्रहर्षात्तु जगत्त्रयस्य मोहश्च दुःखानि च नाशमीयुः । जगो च गन्धर्वगणोतिमात्रं भावस्वरैर्भर्तृविमिश्रिताश्च

Nhờ niềm hân hoan tột bậc, mọi mê lầm và khổ não trong ba cõi đều tiêu tan; và dấy lên một cơn náo động lớn của các đoàn Gandharva, với những âm điệu chan chứa tình ý, hòa quyện cùng các thủ lĩnh của họ.

Verse 68

सुराङ्गनाश्चापि च भावयुक्ता नृत्यंति तत्राप्सरसां समूहाः । तथैव विद्याधरसिद्धसंघा विमानयानैर्मुदिता भ्रमंति

Tại đó, các tiên nữ cõi trời, tràn đầy bhāva tinh diệu, múa hát; các đoàn Apsaras tụ hội. Cũng vậy, các chúng Vidyādhara và Siddha hoan hỷ, du hành khắp nơi trên những vimāna (xe trời).

Verse 69

वदंति सत्यानृतकार्यनिर्णयं तथाभिरंगं प्रतिदर्शयंति । गायंति गेयं विनिवृत्तरागा मुहुर्मुहुर्दुःखसुखप्रभूताः

Họ nói, phân định trong quả báo của hành nghiệp điều chân thật hay hư vọng, và bày tỏ điều ẩn sâu trong lòng. Lìa mọi chấp trước, họ hát điều đáng hát—hết lần này đến lần khác—sau khi đã trải qua bao phen khổ lạc.

Verse 70

नृत्यंति वै स्वर्गगताश्च ते तु धर्मार्जितं स्वर्गमितो व्रजंति । इति विगतविषादे निर्मले जीवलोके तिमिरनिकरमुक्ता निर्वृतिं प्राप्तुकामाः

Quả thật, những ai đã đạt cõi trời thì hoan hỷ nơi ấy, và từ đây họ đi đến thiên giới do công đức dharma mà được. Như vậy, trong thế gian hữu tình thanh tịnh—không còn sầu não—thoát khỏi từng lớp tối tăm, họ khát cầu đạt đến sự an tịnh tối hậu.

Verse 71

तत्रोचुः केचिदुर्व्यां जयजय भगवन्संप्रहृष्टाश्च केचित् । त्वेवं प्रोक्तप्रणादैरविरल मनसश्चानुवादैस्तथान्यैः । ध्यायंतेन्ये निगूढं जननभय जरामृत्युविच्छेदहेतो । रित्येवं कृत्स्नमासीज्जगदिदमखिलं सर्वतः संपृहृष्टम्

Tại đó, trên mặt đất, có kẻ hô vang: “Chiến thắng, chiến thắng, ôi Bhagavan!”, và những người khác cũng tràn đầy hoan hỷ. Có người với tâm không gián đoạn, dùng tiếng tung hô lớn mà tán dương Ngài hết lần này đến lần khác; lại có người thiền quán thực tại nội mật, là nhân duyên chặt đứt nỗi sợ sinh, già và chết. Như vậy, toàn thể thế gian khắp mọi phương đều hân hoan trọn vẹn.

Verse 72

परमासाद्य यं विष्णुं ब्रह्माह जगतः कृते । जातोयं भवतामर्थे वामनो यदपीश्वरः

Khi đã đến gần trọn vẹn đấng Viṣṇu tối thượng, Brahmā vì lợi ích của các thế giới mà nói: “Vāmana này giáng sinh vì lợi ích của các ngươi, tuy Ngài chính là Đấng Tối Chủ.”

Verse 73

एष ब्रह्मा च विष्णुश्च एष एव महेश्वरः । एष वेदाश्च यज्ञाश्च स्वर्गश्चैष न संशयः

Ngài chính là Brahmā, và cũng chính là Viṣṇu; chỉ một mình Ngài là Maheśvara. Ngài là các Veda và các lễ tế yajña—và Ngài chính là cõi trời; điều ấy không hề nghi ngờ.

Verse 74

विष्णुव्याप्तमिदं सर्वं जगत्स्थावरजंगमम् । एकः स तु पृथ्क्त्वेन स्वयंभूरिति विश्रुतः

Toàn thể vũ trụ này—cả bất động lẫn hữu động—đều được Viṣṇu thấm nhuần bao trùm. Thế nhưng Đấng Duy Nhất ấy vẫn được tôn xưng là Svayaṃbhū, tự sinh mà hiện ra như muôn vẻ sai biệt.

Verse 75

यथार्थवर्णके स्थाने विचित्रः स्फाटिको मणिः । ततो गुणवशात्तस्य स्वयंभोरनुवर्त्तनम्

Như viên ngọc pha lê kỳ diệu, khi đặt trên nền mang sắc chân thật thì nhận lấy ánh sắc ấy; cũng vậy, do sức của các guṇa, liền phát sinh sự hòa hợp và thuận theo Svayaṃbhū.

Verse 76

यथा हि गार्हपत्योग्निरन्यसंज्ञां पुनर्व्रजेत् । लभेत संज्ञां भगवान्ब्राह्मादिषु तथा ह्यसौ

Như ngọn lửa Gārhapatya có thể lại mang một danh xưng khác, cũng vậy, Đấng Bhagavān ấy giữa Brahmā và các thần khác, thọ nhận nhiều tên gọi và danh hiệu.

Verse 77

सर्वथा वामनो देवो देवकार्यं करिष्यति । एवं चिंतयतां तेषां भावितानां दिवौकसाम्

“Dù bằng cách nào, thần Vāmana sẽ hoàn thành công việc của chư thiên.” Các cư dân cõi trời đã nghĩ như vậy, tâm ý chuyên chú và quyết chí vững bền.

Verse 78

जगाम शक्रसहितो बाष्कलेश्च निवेशनम् । दूरादेव च तां दृष्ट्वा पुरीं तस्य समावृताम्

Cùng với Śakra (Indra), ngài đi đến nơi ở của Bāṣkala; và từ xa đã trông thấy thành trì của hắn, bị bao bọc, vây kín bốn bề.

Verse 79

पांडुरैः खगमागम्यैः सर्वरत्नोपशोभितैः । शोभितां भवनैर्मुख्यैस्सुविभक्तमहापथैः

Thành ấy được điểm trang bằng những cung điện cao vút sắc trắng nhạt, như chim cũng có thể bay đến; lại rực rỡ bởi đủ mọi châu báu. Các dinh thự bậc nhất và những đại lộ rộng lớn, phân chia ngay ngắn, càng làm tăng vẻ huy hoàng.

Verse 80

नित्यप्रभिन्नैर्मातंगैरंजनाचलसन्निभैः । देवनागकुलोत्पन्नैः शतसंख्यैर्विराजिताम्

Thành ấy rực rỡ bởi hàng trăm voi—luôn trong kỳ mút-ta (đang động dục), trông như núi Añjanācala, và sinh từ dòng dõi các Nāga thiêng của chư thiên.

Verse 81

निर्मांसगात्रैस्तुरगैरल्पकर्णैर्मनोजवैः । दीर्घग्रीवाक्षिकूटैश्च मनोज्ञैरुपशोभिताम्

Thành ấy được tô điểm bởi những tuấn mã đáng mến: thân hình thon gọn, tai nhỏ, nhanh như ý niệm; cổ dài và hốc mắt nổi rõ, khiến người nhìn sinh hoan hỷ.

Verse 82

पद्मगर्भसुवर्णाभाः पूर्णचंद्रनिभाननाः । संल्लापोल्लापकुशलास्तत्र वेश्याः सहस्रशः

Nơi ấy có hàng ngàn kỹ nữ—ánh vàng như nụ sen, dung nhan tựa trăng rằm, và rất tinh thông lời đối đáp tao nhã cùng những câu đùa vui thanh nhã.

Verse 83

न तत्पुण्यं न सा विद्या न तच्छिल्पं न सा कला । बाष्कलेर्न पुरेऽस्याथ निवासं प्रतिगच्छति

Không phải công đức, không phải học vấn, không phải nghề khéo, cũng không phải nghệ thuật—không điều nào trong đó có thể khiến người ta được cư trú trong thành Bāṣkala này.

Verse 84

उद्यानशतसंबाधं समाजोत्सवमालिनि । अन्विते दनुमुख्यैश्च सर्वैरंतकवर्जितैः

Thành ấy chen chúc trăm vườn ngự uyển, lại kết hoa bằng những cuộc hội tụ và lễ hội; nàng được các bậc tối thượng trong dòng Danu (Daitya) hầu cận, thảy đều lìa nỗi sợ tử vong.

Verse 85

वीणावेणुमृदंगानां शब्दैः सर्वत्र नादिते । सदा प्रहृष्टा दनुजा बहुरत्नोपशोभिताः

Khắp nơi vang dậy tiếng vīṇā, sáo và trống mṛdaṅga; các Danuja luôn hân hoan, rực rỡ bởi vô số châu báu.

Verse 86

क्रीडमानाः प्रदृश्यंते मेराविव यथामराः । ब्रह्मघोषो महांस्तत्र दनुवृद्धैरुदीरितः

Tại đó họ hiện ra đang vui đùa, như chư thiên trên núi Meru; và nơi ấy, các bậc lão thành dòng dõi Danu cất lên tiếng hô lớn: “Brahmā!”

Verse 87

साज्यधूमेन चाग्नीनां वायुना नष्टकिल्बिषे । सुगंधधूपविक्षेप सुरभीकृतमारुते

Nhờ làn khói từ những ngọn lửa tế tự thấm đẫm bơ ghee, gió—đã diệt sạch tội cấu—trở nên thơm ngát; bởi hương trầm ngào ngạt được rải tỏa, cả không trung đều ướp hương.

Verse 88

सुगंधिदनुजाकीर्णे पुरे तस्मिंस्तु बाष्कलि । त्रैलोक्यं तु वशे कृत्वा सुखेनास्ते स दानवः

Hỡi Bāṣkali, trong thành ấy đầy ắp các Danuja tỏa hương, vị Dānava kia sau khi khuất phục ba cõi liền an cư thong dong.

Verse 89

तत्रस्थः पालयन्नास्ते त्रैलोक्यं सचराचरं । धर्मज्ञश्च कृतज्ञश्च सत्यवादी जितेंद्रियः

Ngự tại đó, Ngài vẫn là bậc hộ trì Tam giới—mọi loài hữu tình và vô tình—người thấu triệt Dharma, biết ơn, nói lời chân thật và chế ngự các căn.

Verse 90

सुदर्शः पूर्वदेवानां नयानयविचक्षणः । ब्रह्मण्यश्च शरण्यश्च दीनानामनुकंपकः

Sudarśa, bậc tối thắng giữa các vị thần thuở trước, tinh tường điều nên làm và không nên làm; kính phụng các Bà-la-môn, là nơi nương tựa cho người cầu nương, và đầy lòng bi mẫn với kẻ khốn cùng.

Verse 91

वेदमंत्रप्रभूत्साह सर्वशक्तिसमन्वितः । षाड्गुण्यविषयोत्साहः स्मितपूर्वाभिभाषितः

Được hun đúc bởi nhiệt tâm lớn lao phát sinh từ các thần chú Veda và đầy đủ mọi năng lực, Ngài hăng hái về sáu phẩm chất vương đạo; trước hết mỉm cười rồi mới cất lời.

Verse 92

वेदवेदांगतत्वज्ञो यज्ञयाजी तपोरतः । न च दुःशीलनिरतः स सर्वत्राविहिंसकः

Ngài thấu rõ chân nghĩa của Veda và các Vedāṅga; Ngài cử hành tế lễ yajña và chuyên tâm khổ hạnh. Ngài không sa vào hạnh xấu, và ở khắp mọi nơi đều giữ ahiṃsā đối với mọi loài.

Verse 93

मान्यमानयिता शुद्धः सुमुखः पूज्यपूजकः । सर्वार्थविदनाधृष्यः सुभगः प्रियदर्शनः

Ngài tôn kính bậc đáng tôn kính, thanh tịnh, dung nhan hòa nhã, và là người thờ phụng bậc đáng thờ; thấu hiểu ý nghĩa chân thật của mọi mục đích, không ai khuất phục được, phúc lành viên mãn, và dung nghi khả ái.

Verse 94

बहुधान्यो बहुधनो बहुयानश्च दानवः । त्रिवर्गसाधको नित्यं त्रैलोक्ये वरपूरुषः

Dānava ấy trở nên sung túc lương thực, giàu có của cải và có nhiều xe cộ; luôn chuyên tâm theo đuổi tam mục đích đời người (dharma–artha–kāma), nên được tôn xưng là bậc ưu tú trong ba cõi.

Verse 95

स्वपुरीनिलयो नित्यं देवदानवदर्पहा । स चैवं पालयामास त्रैलोक्ये सकलाः प्रजाः

Ngài luôn an trú trong thành của mình, là bậc phá tan kiêu mạn của chư thiên và dānava; và cứ như thế, Ngài che chở hết thảy muôn dân khắp ba cõi.

Verse 96

नाधमः कश्चिदप्यास्ते तस्मिन्राजनि दानवे । दीनो वा व्यधितो वापि अल्पायुर्वाथ दुःखितः

Dưới triều vị vua Daitya ấy, không một ai hèn kém hay thấp hạ; cũng chẳng có ai nghèo khổ, bệnh tật, yểu mệnh hay sầu não.

Verse 97

मूर्खो वा मंदरूपो वा दुर्भगो वा निराकृतः । एवं युतं तं विमलैर्गुणौघैर्दृष्ट्वा च मत्वा च निविष्टबुद्धिं

Dẫu người ấy ngu muội, dung mạo kém, kém phúc hay bị khước từ—nhưng khi thấy và hiểu rằng người ấy được trang nghiêm bởi dòng đức hạnh thanh tịnh, thì tâm liền an trụ vững vàng (trong kính trọng và tiếp nhận).

Verse 98

प्रसादयन्दैत्यवरं महात्मा पुरंदरस्तं तु दनुप्रधानं । तेजोयुक्तं दानवं तं तपंतमिव भास्करं

Đại tâm Purandara (Indra), muốn hòa giải với bậc tối thượng trong hàng Daitya—vị thủ lãnh của Danu—đã tiến đến Dānava rực sáng ấy, chói lòa như mặt trời đang thiêu đốt.

Verse 99

त्रैलोक्यधारणे शक्तं विस्मितः सोऽभवत्तदा । इंद्रं पुरागतं दृष्ट्वा दानवेंद्राय पार्थिव

Bấy giờ, thấy uy lực của Indra có thể nâng đỡ ba cõi, ông vô cùng kinh ngạc. Trông thấy Indra đã đến trước mặt, nhà vua liền ngỏ lời với chúa tể các Dānava.

Verse 100

इदमूचुस्तदागत्वा दानवा युद्धदुर्मदाः । आश्चर्यमिति वै कृत्वा इंद्रोभ्येति पुरीं तव

Rồi các Dānava, kiêu căng vì chiến trận, đến đó và nói như vậy; và coi đó quả là điều kỳ diệu, Indra tiến đến thành của ngươi.

Verse 101

एकाकी द्विजमुख्येन वामनेन सह प्रभो । अस्माभिर्यदनुष्ठेयं सांप्रतं नो वदस्व राट्

Muôn tâu Chúa thượng, Ngài chỉ một mình, chỉ có Vāmana—bậc tối thượng trong hàng dvija—đi cùng. Muôn tâu Đại vương, xin nay bảo cho chúng thần biết lúc này phải làm gì.

Verse 102

दानवानब्रवीत्सर्वान्पुरे तिष्ठत संकुलं । प्रवेश्यतां देवराजः पूज्यः स तु ममाद्य वै

Các Dānava bảo mọi người: “Hãy ở chen chúc trong thành. Hãy đưa Thiên vương vào; quả thật hôm nay ngài sẽ được ta tôn kính cúng dường.”

Verse 103

एतस्मिन्नेव काले तु वामनः स च वासवः । आगतौ दनुनाथेन प्रेम्णा चैवावलोकितौ

Ngay đúng lúc ấy, Vāmana và Vāsava (Indra) đến nơi, và chúa tể các Dānava nhìn họ với lòng trìu mến.

Verse 104

कृतार्थं मन्यतात्मानं प्रणिपातपुरःसरम् । उवाच वचनं राजा दानवानां धुरंधरः

Thấy người ấy tự mãn trong lòng và đã đi trước bằng lễ phủ phục, nhà vua—vị dũng tướng bậc nhất của loài Dānava—liền nói những lời này.

Verse 105

अद्य वै त्रिषु लोकेषु नास्ति धन्यतरो मया । योहं श्रियावृतः शक्रं पश्यामि गृहमागतम्

Hôm nay quả thật trong ba cõi không ai may mắn hơn ta; vì ta, được Śrī và phú quý bao bọc, được thấy Śakra (Indra) đến tận nhà ta.

Verse 106

अर्थित्वकाम्यया यस्तु मामयं याचयिष्यति । गृहागतस्य तस्याहं दास्ये प्राणानपि ध्रुवम्

Bất cứ ai, với lòng muốn làm kẻ cầu xin, đến nhà ta mà thỉnh cầu điều ấy, ta nhất định sẽ ban cho, dẫu là hơi thở sinh mệnh của chính ta.

Verse 107

दारान्पुत्रांस्तथागारं त्रैलोक्ये का कथा मम । आगत्य संमुखं तस्य अंकमानीय सादरम्

“Vợ, con trai, và cả nhà cửa—trong ba cõi, đối với ta có nghĩa gì?” Rồi nàng đến trước mặt người ấy, cung kính đặt (đứa trẻ) vào lòng người.

Verse 108

परिष्वज्याभिनन्द्यैनं गृहं प्रावेशयत्स्वकम् । तस्य स्वागतमर्घ्याद्यैः कृत्वा पूजां प्रयत्नतः

Ôm lấy và hoan nghênh trong niềm vui, người ấy đưa ngài vào chính ngôi nhà mình. Rồi với sự chuyên cần, người ấy làm lễ thờ phụng, dâng lời nghênh tiếp, arghya và các nghi lễ tôn kính theo lệ thường.

Verse 109

अद्य मे सफलं जन्म पूर्णाः सर्वे मनोरथाः । यस्त्वां पश्यामि शक्राद्य स्वयमेव गृहागतम्

Hôm nay đời sinh của ta đã kết quả, mọi ước nguyện đều viên mãn; vì ta được chiêm bái ngài—hỡi Śakra cùng chư thiên—tự thân đến tận nhà ta.

Verse 110

ख्याप्योहं दनुमुख्यानां देवराज त्वया कृतः । आगच्छता मम गृहं पुण्यता तु परा हि मे

Hỡi Đế vương chư thiên, ngài đã khiến ta được danh tiếng giữa hàng Dānava bậc nhất. Do ngài quang lâm đến nhà ta, công đức của ta quả thật trở nên tối thượng.

Verse 111

अग्निष्टोमादिभिर्यज्ञैस्सम्यगिष्टैस्तु यत्फलम् । तत्फलं समवाप्येत त्वयि दृष्टे पुरंदर

Bất cứ quả báo nào do các tế lễ như Agniṣṭoma được cử hành đúng pháp mà đạt được, hỡi Purandara, thì cũng đạt được y như vậy chỉ nhờ được chiêm kiến ngài.

Verse 112

यत्फलं भूमिदानेन गवां दानेन ऋत्विजे । ममाद्य तत्फलं भूतमथवा राजसूयकम्

Hỡi vị ṛtvij chủ tế, công đức nào phát sinh từ việc hiến tặng đất đai hay hiến tặng bò, thì hôm nay chính công đức ấy đã thuộc về ta, như thể ta đã cử hành tế lễ Rājasūya.

Verse 113

नाल्पेन तपसा लभ्यं दर्शनं तव वासव । एवं गेहे मया यत्ते प्रियं कार्यं तदुच्यताम्

Hỡi Vāsava, được chiêm kiến ngài chẳng thể đạt bằng chút khổ hạnh ít ỏi. Nay ngài đã đến nhà ta như vậy, xin hãy nói cho biết việc thân thiết nào của ngài cần được thành tựu.

Verse 114

विकल्पोऽन्यो न भवता हृदि कार्यः कथंचन । कृतं च तद्विजानीया यद्यदि स्यात्सुदुष्करं

Hỡi bậc hiền thiện, chớ để bất kỳ nghi hoặc nào khác khởi lên trong lòng. Hãy biết rằng việc ấy đã thành tựu rồi—dẫu có vẻ vô cùng khó khăn đi nữa.

Verse 115

पुण्योहं पुण्यतां प्राप्तो दर्शनात्तव शत्रुहन् । यत्ते देव वरैर्वंद्यौ वंदितौ चरणौ मया

Con thật phúc lành; hỡi Đấng diệt kẻ thù, chỉ nhờ được chiêm bái Ngài mà con đã đạt sự thánh thiện. Bạch Chúa tể, con đã đảnh lễ đôi chân Ngài, đôi chân được ngay cả các vị thiên thần tối thượng cũng tôn thờ.

Verse 116

किमागमनकृत्यं ते वद सर्वं मयि प्रभो । अत्याश्चर्यमिदं मन्ये तवागमन कारणं

Bạch Chúa tể, xin nói cho con mọi điều—mục đích Ngài đến đây là gì? Con cho rằng nguyên do Ngài quang lâm thật vô cùng kỳ diệu.

Verse 117

इंद्र उवाच । जानेहं दनुमुख्यानां प्रधानं त्वां तु बाष्कले । नात्याश्चर्यमिदं भाति त्वयि दृष्टेऽसुरोत्तम

Indra nói: “Hỡi Bāṣkala, ta biết ngươi là bậc thủ lĩnh tối cao trong hàng Dānava. Hỡi bậc tối thượng giữa các Asura, thấy ngươi thì điều này đối với ta chẳng có gì quá kinh ngạc.”

Verse 118

विमुखा नार्थिनो यांति भवतो गृहमागताः । अर्थिनां कल्पवृक्षोसि दाता चान्यो न विद्यते

Không một kẻ cầu xin nào đến nhà ngài lại ra về trong thất vọng. Với người tìm sự trợ giúp, ngài như cây Kalpavṛkṣa ban điều ước; và chẳng có thí chủ nào khác sánh bằng ngài.

Verse 119

प्रभायां सूर्यतुल्योसि गांभीर्ये सागरोपमः । सहिष्णुत्वे धरा चैव श्रिया नारायणोपमः

Về rực sáng, Ngài như mặt trời; về thâm sâu, sánh tựa đại dương. Về nhẫn nhục, Ngài như đất mẹ; về phú quý cát tường, Ngài tựa đức Nārāyaṇa.

Verse 120

ब्राह्मणः कश्यपकुले जातोयं वामनः शुभे । प्रार्थितोहमनेनैवं भूमेर्देहि पदत्रयं

Ôi phu nhân cát tường! Vāmana này—sinh trong dòng Kaśyapa, mang thân phận Bà-la-môn—đã khẩn cầu ta như vầy: “Hỡi Bhūmī-devī, xin ban cho ta ba bước đất.”

Verse 121

ममाग्निशरणार्थाय यत्र कुर्यां मखं त्वहं । तदस्य कारणं कृत्वा अर्थितैषा मम प्रभो

Ôi lạy Chúa tể của con! Để con được nương tựa nơi lửa thiêng, dù con cử hành tế lễ ở bất cứ đâu—xin Ngài lấy điều này làm nhân duyên cho việc ấy; con kính cầu như vậy.

Verse 122

लोकत्रयं मेऽपहृतं त्वया विक्रम्य बाष्कले । निर्वृत्तिको निर्धनोस्मि यद्दित्से न तदस्ति मे

Hỡi Bali, bằng bước chân của ngươi, ngươi đã đoạt mất ba cõi của ta. Nay ta không còn phương kế, lại trắng tay; điều ngươi muốn ban—ta thật chẳng có.

Verse 123

भवंतं याचयिष्यामि परार्थेनापि चात्मना । अर्थित्त्वेन ममाप्यस्य यद्योग्यं तत्समाचर

Ta sẽ khẩn cầu ngươi—vì lợi ích của người khác và cũng vì chính ta. Trong việc này, ta cũng là kẻ cầu xin: hãy làm điều thích đáng tại đây.

Verse 124

जातोसि काश्यपे च त्वं वंशे वंशविवर्द्धनः । दित्यास्त्वं गर्भसंभूतः पिता त्रैलोकपूजितः

Ngươi sinh trong dòng dõi Kaśyapa, là người làm rạng và tăng trưởng tông tộc cao quý ấy. Ngươi xuất từ thai của Diti; phụ thân ngươi được tôn kính khắp ba cõi.

Verse 125

एवंभूतमहं ज्ञात्वा तेन त्वां याचयाम्यहम् । अस्याग्निशरणार्थाय दीयतां भू पदत्रयम्

Biết Ngài là như thế, nên ta kính xin: để làm nơi nương tựa và che chở khỏi lửa cho người này, xin ban cho phần đất bằng ba bước chân.

Verse 126

अतीव ह्रस्वगात्रस्य वामनस्यास्य दानव । भूमिभागे च पारक्ये दातुं न त्वहमुत्सहे

Hỡi Dānava, vì Vāmana này thân hình vô cùng nhỏ bé, lại phần đất ấy vốn thuộc về kẻ khác, nên ta không dám ban cho.

Verse 127

एतदेव मया दत्तं यद्भवानर्थितोसि मे । गुरवो यदि मन्यंते मंत्रिणो वा पदत्रयम्

Ta chỉ ban đúng điều ngươi đã cầu xin nơi ta—miễn là các bậc trưởng thượng chấp thuận, hoặc các vị mưu thần cũng đồng ý về phần ba bước ấy.

Verse 128

अर्थित्वेन मदीयेन स्वकुले बांधवेपि च । गृहायाते मयि तथा यद्योग्यं तत्समाचर

Theo lời thỉnh cầu của ta, và cả giữa gia tộc cùng thân quyến của ngươi—khi ta đến nhà ngươi, hãy hành xử điều gì cho đúng phép, hợp lẽ.

Verse 129

यदि ते रुचितं वीर दानवेंद्र महाद्युते । तदस्मै दीयतां शीघ्रं वामनाय महात्मने

Nếu điều ấy đẹp lòng ngài, hỡi dũng sĩ—hỡi chúa tể loài Dānava rực rỡ đại quang—thì xin hãy lập tức ban cho Vāmana, bậc Đại Tâm.

Verse 130

बाष्कलिरुवाच । देवेंद्र स्वागतं तेऽस्तु स्वस्ति प्राप्नुहि मा चिरम् । त्वं समीक्षस्वधात्मानं सर्वेषां च परायणम्

Bāṣkali nói: “Hỡi Đế Thích, chúa tể chư thiên, xin nghênh đón ngài; nguyện ngài sớm đạt an lành. Ngài là nơi nương tựa của muôn loài, xin hãy quán xét tự ngã nội tâm của chính mình.”

Verse 131

त्वयि भारं समावेश्य सुखमास्ते पितामहः । ध्यानधारणयायुक्तश्चिंतयानः परं पदम्

Trao gánh nặng cho ngài rồi, Đấng Tổ Phụ (Brahmā) an nhiên ngồi, chuyên chú trong thiền định và nhiếp tâm, quán niệm cảnh giới tối thượng.

Verse 132

संग्रामैर्बहुभिः खिन्नो जगच्चिंतामपास्य तु । क्षीराब्धिद्वीपमाश्रित्य सुखं स्वपिति केशवः

Mệt mỏi vì bao cuộc chiến, Keśava gác lại nỗi lo cho thế gian, nương nơi đảo của Biển Sữa và an nhiên thiếp ngủ.

Verse 133

अन्ये च दानवाः सर्वे बलिनः सायुधास्त्वया । असहायेनैव शक्र सर्वेपि विनिपातिताः

Và mọi Dānava khác nữa—hùng mạnh, mang binh khí—hỡi Śakra, đều bị ngài đánh ngã, dẫu ngài đứng một mình không có đồng minh.

Verse 134

आदित्या द्वादशैवेह रुद्रास्त्वेकादशापि वा । अश्विनौ वसवश्चैव धर्मश्चैव सनातनः

Tại đây quả thật có mười hai vị Āditya, và cũng có mười một vị Rudra; đôi Aśvin, các Vasu, cùng Dharma—nguyên lý công chính vĩnh cửu.

Verse 135

त्वद्बाहुबलमाश्रित्य त्रिदिवे मखभागिनः । त्वया क्रतुशतैरिष्टं समाप्तवरदक्षिणैः

Nương vào sức mạnh cánh tay của Ngài, những vị thọ phần tế lễ nơi Tridiva đã nhận đủ phần của mình; và bởi Ngài, trăm cuộc kratu đã được cử hành, viên mãn trọn vẹn, lại ban dâng dakṣiṇā thù thắng.

Verse 136

त्वया च घातितो वृत्रो नमुचिः पाकशासन । त्वदाज्ञाकारिणा पूर्वं विष्णुना प्रभविष्णुना

Hỡi Pākaśāsana (Indra), Vṛtra và Namuci đã bị Ngài sát phạt; và thuở trước nữa, họ cũng bị Viṣṇu—Đấng hùng lực, trùm khắp—đấng hành động theo mệnh lệnh của Ngài—tiêu diệt.

Verse 137

हिरण्यकशिपोर्भ्राता हिरण्याक्षोपि घातितः । हिरण्यकशिपुर्योत्र जङ्घे चारोप्य घातितः

Em trai của Hiraṇyakaśipu là Hiraṇyākṣa cũng đã bị sát hại. Và tại đây, chính Hiraṇyakaśipu cũng bị giết—bị nhấc bổng rồi đặt trên đùi.

Verse 138

वज्रपाणिनमायांतमैरावणशिरोगतम् । संग्रामभूमौ दृष्ट्वा त्वां सर्वे नश्यंति दानवाः

Giữa chiến địa, thấy Ngài tiến đến—tay cầm kim cang, ngự trên đầu Airāvata—hết thảy Dānava đều tiêu vong.

Verse 139

ये त्वया विजिताः पूर्वं दानवा बलवत्तराः । सहस्रांशेन तत्तुल्यो न भवामि कथंचन

Bạch Ngài, những Dānava hùng mạnh mà Ngài đã khuất phục thuở trước—con tuyệt chẳng thể sánh, dẫu chỉ một phần nghìn cũng không bằng.

Verse 140

एवंविधोऽसि देवेंद्र मम का गणना भवेत् । मां समुद्धर्तुकामेन त्वयैवागमनं कृतम्

Bạch Đế Thích, Ngài cao cả dường ấy, con nào đáng kể chi? Chính Ngài, vì muốn cứu vớt con, nên tự thân đã đến đây.

Verse 141

करिष्यामि न संदेहो दास्ये प्राणानपि ध्रुवम् । किमर्थं देवराजोक्ता भूमिरेषा त्वया हि मे

Con sẽ làm—không chút nghi ngờ; dẫu hiến cả mạng sống cũng quyết vậy. Nhưng vì cớ gì Ngài lại nhắc với con về mảnh đất mà Thiên vương đã nói đến?

Verse 142

इमे दाराः सुता गावो यच्चान्यद्विद्यते वसु । त्रैलोक्यराज्यमखिलं विप्रस्यास्य प्रदीयताम्

“Những người vợ này, những người con này, những đàn bò này, cùng mọi của cải khác—thậm chí toàn quyền cai trị cõi Tam giới—xin hãy ban hết cho vị Bà-la-môn này.”

Verse 143

अपकीर्तिर्भवेन्मह्यं पूर्वेषां च न संशयः । गृहायातस्य शक्रस्य दत्तं बाष्कलिना न तु

Nếu người ta nói rằng “Bāṣkali đã bố thí cho Śakra khi Ngài đến nhà ta,” thì chắc chắn ô danh sẽ giáng xuống con—và cả tổ tiên con nữa.

Verse 144

अन्योपि योर्थी मे प्राप्तः समे प्रियतरः सदा । भवानत्र विशेषेण विचारं मा कृथाः क्वचित्

Dẫu có kẻ cầu xin khác đến với ta, người ấy cũng luôn được ta thương mến như chính ngươi. Vì vậy, chớ bao giờ khởi lòng nghi ngại riêng về việc này.

Verse 145

बृहत्त्रपा मे देवेंद्र यद्भूमेस्तु पदत्रयम् । ब्राह्मणस्य विशेषेण प्रार्थितं तु त्वया विभो

Hỡi Devendra, ta hổ thẹn vô cùng vì ngươi—bậc oai lực—lại xin ta chỉ ba bước đất, nhất là khi đó là ân huệ cầu xin từ một vị bà-la-môn.

Verse 146

दास्ये ग्रामवरानस्य भवतस्तु त्रिविष्टपम् । अश्वान्गजान्भूमिधनं स्त्रियश्चोद्भिन्नचूचुकाः

“Ta sẽ ban cho ngươi những làng mạc thượng hạng; và cho ngươi cả Triviṣṭapa (cõi trời) nữa—ngựa, voi, đất đai và của cải, cùng những nữ nhân có bầu ngực căng đầy.”

Verse 147

यासां दर्शनमात्रेण वृद्धोपि तरुणायते । ताः स्त्रियो वसुधां चैतां वामनस्य प्रतिग्रहम्

Chỉ cần được thấy họ, ngay cả người già cũng hóa trẻ—những nữ nhân ấy và chính cõi đất này là lễ vật Vāmana đã nhận (pratigraha).

Verse 148

प्रतिदास्यामि देवेन्द्र प्रसादः क्रियतां हि मे । एतावदुक्ते वचने तदा बाष्कलिना नृप

“Ta sẽ hoàn lại, hỡi Devendra; xin hãy ban ân phúc cho ta.” Khi lời ấy vừa dứt, bấy giờ—hỡi quốc vương—Bāṣkalin đã nói như vậy.

Verse 149

पुरोधास्तूशना प्राह दानवेंद्रं तदा वचः । भवान्राजा दानवेंद्र ऐश्वर्येष्टविधे स्थितः

Bấy giờ vị tế sư Uśanā nói với chúa tể loài Dānava rằng: “Hỡi Dānava vương, ngài là bậc quân chủ an trụ trong tám phương diện của quyền uy tối thượng như ý.”

Verse 150

युक्तायुक्तं न जानासि देयं कस्य मया क्वचित् । मंत्रिभिः सुसमालोच्य युक्तायुक्तं परीक्ष्य च

Ngài không phân biệt điều hợp lẽ hay trái lẽ, cũng chẳng hiểu ta nên ban cho ai vào lúc nào. Sau khi bàn bạc cẩn trọng với các đại thần và xét kỹ phải–trái…

Verse 151

प्राप्तं त्रैलोक्यराज्यत्वं जित्वा देवान्सवासवान् । वाक्यस्यास्यावसानेव भवान्प्राप्स्यति बंधनं

Ngài đã đạt quyền vương giả của ba cõi, sau khi chiến thắng chư thiên cùng Vāsava (Indra). Thế nhưng, ngay khi lời này dứt, ngài sẽ rơi vào vòng trói buộc.

Verse 152

य एष वामनो राजन्विष्णुरेव सनातनः । नास्य वै भवता देयं पिता ते घातितः स्वयं

Hỡi đại vương, Vāmana này chẳng phải ai khác—chính là Viṣṇu hằng hữu. Xin chớ ban cho Ngài điều gì, vì chính Ngài đã tự tay sát hại phụ vương của ngài.

Verse 153

अयं ते पितृहा प्राप्तो मातृहा बंधुघातकः । वंशोच्छेदकरस्तुभ्यं भूतश्चैव भविष्यति

Chính kẻ ấy đã đến trước ngài—kẻ sát phụ, sát mẫu, và giết hại thân tộc của mình; hắn đã từng, và sẽ còn, là kẻ đoạn tuyệt dòng dõi của ngài.

Verse 154

न चैष धर्मं जानाति शक्रादीनां हिते रतः । मायाविना दानवा ये मायया येन निर्जिताः

Người ấy hoàn toàn không biết đạo dharma, dẫu chuyên tâm vì lợi ích của Indra và chư thiên; những Dānava tinh thông huyễn thuật cũng bị người ấy khuất phục bằng chính māyā.

Verse 155

मायया ब्राह्मणं रूपं वामनं च प्रदर्शितम् । अत्र किं बहुनोक्तेन नास्य देयं तु किंचन

Bằng māyā, hình tướng một brāhmaṇa—thật ra là Vāmana, vị lùn—đã được phô bày. Nói nhiều làm gì? Chớ ban cho người ấy bất cứ vật gì.

Verse 156

मक्षिकापादमात्रं तु भूमिरस्य प्रतिग्रहः । विनाशमेष्यसि क्षिप्रं सत्यंसत्यं मया श्रुतम्

Dẫu chỉ nhận từ người ấy một mảnh đất nhỏ bằng dấu chân ruồi cũng là lỗi trong việc thọ nhận bố thí. Ngươi sẽ mau chóng đi đến diệt vong—thật vậy, thật vậy; ta đã nghe như thế.

Verse 157

गुरुणाप्येवमुक्तस्तु भूयो वाक्यमथाब्रवीत् । धर्मार्थिना मया सर्वं प्रतिज्ञातं गुरो त्विदम्

Dẫu được vị guru khuyên răn như thế, ông vẫn nói lại: “Bạch Gurudeva, con vì cầu dharma mà đã phát nguyện tất cả điều này.”

Verse 158

प्रतिज्ञापालनं कार्यं सतां धर्मः सनातनः । यद्येष भगवान्विष्णुर्नास्ति धन्यतरो मया

Giữ trọn lời thệ nguyện là điều phải làm; ấy là dharma vĩnh cửu của bậc hiền thiện. Nếu quả thật Ngài đây là Bhagavān Viṣṇu, thì không ai phước lành hơn ta.

Verse 159

गृह्य प्रतिग्रहं मत्तो यदि देवान्बुभूषति । भूयोपि धन्यतां नीतो देवेनानेन वै गुरो

Nếu người ấy nhận lễ vật từ ta để tôn kính chư thiên, thì—hỡi bậc Đạo sư—chính vị thần này đã lại dẫn người ấy trở về phúc lành.

Verse 160

यं योगिनो ध्यानयुक्ता ध्यायमाना हि दर्शनम् । न लभंते तथा विप्रास्सोयं दृष्टो मयाद्य वै

Thị kiến mà các du-già—chuyên chú thiền định—hằng quán tưởng nhưng vẫn chẳng đạt được, chính thị kiến ấy hôm nay ta đã thật sự thấy, hỡi các bà-la-môn.

Verse 161

दानानि ये प्रयच्छंति सकुशोदकपाणिना । प्रीयतां भगवान्विष्णुः परमात्मा सनातनः

Nguyện Đức Bhagavān Viṣṇu—Đấng Paramātman vĩnh cửu—hoan hỷ với những ai bố thí, tay cầm nước thánh cùng cỏ kuśa.

Verse 162

एवमुक्ते तु वचने अपवर्गस्य भागिनः । यदत्र कार्यकरणे विकल्पो मे बभूव ह

Khi những lời ấy được thốt ra bởi bậc dự phần giải thoát, trong lòng ta liền dấy lên do dự về việc phải làm và cách thực hiện trong sự việc này.

Verse 163

उपदिष्टोस्मि भवता बालत्वे चावधारितम् । शत्रावपि गृहायाते मास्त्वदेयं तु किंचन

Ngài đã dạy ta, và ta đã ghi lòng từ thuở ấu thơ: dẫu kẻ thù đến nhà, cũng chớ giữ lại bất cứ điều gì đáng đem hiến cho vị khách.

Verse 164

एतदेव विचिंत्याहं प्राणानपि स्वकान्गुरो । वामनस्य प्रदास्यामि शक्रस्यापि त्रिविष्टपम्

Chỉ suy niệm điều ấy, hỡi bậc Đạo sư, ta sẽ dâng cả hơi thở sinh mệnh của mình; ta xin hiến thân cho Vāmana, và sẽ hoàn lại Tri-viṣṭapa—cõi trời—cho Śakra (Indra).

Verse 165

अपीडाकारि यद्दानं तद्दानमिह दीयते । पीडाकारि च यद्दानं तद्दानं समलं स्मृतम्

Bố thí không gây khổ lụy, ấy mới là bố thí nên làm ở đời này; còn bố thí gây khổ nhọc, thì được ghi nhớ là bố thí ô nhiễm.

Verse 166

एतच्छ्रुत्वा गुरुस्तत्र त्रपयाधोमुखः स्थितः । बाष्कलिरुवाच । अर्थिता भवतो देव देया सर्वा धरा मया

Nghe vậy, vị thầy đứng đó, hổ thẹn cúi mặt. Bāṣkali nói: “Ôi bậc Thần linh, vì Ngài đã thỉnh cầu, ta sẽ hiến dâng toàn cõi địa cầu này.”

Verse 167

त्रपाकरं भवेन्मह्यं यदस्य भूपदत्रयम् । इंद्र उवाच । सत्यमेतद्दानवेन्द्र यदुक्तं भवता हि मे

“Với ta, sẽ là điều hổ thẹn nếu người ấy có ‘ba bước đất’.” Indra nói: “Quả đúng vậy, hỡi chúa tể Dānava; điều ngươi nói với ta thật là chân thật.”

Verse 168

भूमेः पदत्रयार्थित्वं द्विजेनानेन मे कृतम् । एतावता त्वयं चार्थी मयाप्यस्य कृते भवान्

Nhờ vị brāhmaṇa này, lời thỉnh cầu của ta về ba bước đất đã được thành tựu. Bấy nhiêu đó, ngươi cũng trở thành kẻ cầu xin; và ta cũng vì người ấy mà, qua ngươi, trở thành kẻ cầu xin.

Verse 169

दनुपुत्रो याचितोसि वरमेतत्प्रदीयताम् । बाष्कलिरुवाच । पदत्रयं वामनाय देवराज प्रतीच्छ मे

“Hỡi con của Danu, ngươi đã được thỉnh cầu một ân huệ—xin hãy ban ân huệ ấy.” Bāṣkali nói: “Hỡi Thiên vương, xin nhận từ ta ba bước dành cho Vāmana.”

Verse 170

तत्र त्वं सुचिरं कालं सुखी सुरपते वस । एवमुक्त्वा बाष्कलिना वामनाय पदत्रयम्

“Ở nơi ấy, ngài hãy an trú rất lâu dài trong an lạc, hỡi Chúa tể chư thiên.” Nói vậy xong, Bāṣkalin bèn thưa với Vāmana về lễ thí ba bước ấy.

Verse 171

तोयपूर्वं तदा दत्तं प्रीयतां मे हरिः स्वयम् । दत्ते तु दानवेंद्रेण त्यक्त्वा रूपं च वामनम्

Bấy giờ, sau khi dâng nước theo nghi lễ, ông thưa: “Nguyện chính Hari hoan hỷ nơi con.” Khi chúa tể loài Dānava đã bố thí xong, Hari liền rời bỏ hình tướng Vāmana.

Verse 172

हरिराचक्रमे लोकान्देवानां हितकाम्यया । यज्ञपर्वतमासाद्य गत्वा चैव उदङ्मुखः

Vì mong điều lợi ích cho chư thiên, Hari bước đi khắp các cõi; và khi đến núi Yajña, Ngài tiến đến đó, quay mặt về phương bắc.

Verse 173

देवस्य वामचरणे निविष्टो दानवालयः । तत्र क्रमं स प्रथमं ददौ सूर्ये जगत्पतिः

Chốn cư ngụ của loài Dānava bám vào bàn chân trái của Thượng Chủ. Tại đó, Đấng Chúa tể muôn loài trước hết đặt bước chân lên Mặt Trời.

Verse 174

द्वितीयं च ध्रुवे देवस्तृतीयेन च पार्थिव । ब्रह्मांडस्ताडितस्तेन देवेनाद्भुतकर्मणा

Với cú đánh thứ hai, vị thần đánh vào Dhruva; và với cú thứ ba, hỡi đại vương, vị thần có công hạnh kỳ diệu ấy đã giáng vào trứng vũ trụ (brahmāṇḍa).

Verse 175

अंगुष्ठाग्रेण भिन्नेंडे जलं भूरि विनिःसृतम् । प्लावयित्वा ब्रह्मलोकान्सर्वान्लोकाननुक्रमात्

Khi trứng vũ trụ bị tách rạn ở đầu mút như bởi đầu ngón tay cái, nước dồi dào tuôn trào; nó làm ngập cõi Phạm Thiên trước, rồi theo thứ tự tràn qua mọi thế giới, từng cõi một.

Verse 176

ध्रुवस्थानं सूर्यलोकं प्लाव्य तं यज्ञपर्वतम् । प्रविष्टा पुष्करं धारा धौत्वा विष्णुपदानि सा

Dòng nước ấy tràn qua nơi an trụ của Dhruva và cõi Mặt Trời, lại làm ngập núi Yajña; rồi sau khi rửa sạch dấu chân của Viṣṇu, nó đi vào Puṣkara.

Verse 177

पदानि यानि जातानि वैष्णवानि धरातले । तत्राश्रमे तु यो गत्वा स्नानं वाप्यां समाचरेत्

Trên mặt đất, nơi nào dấu chân của các vị Vaiṣṇava đã hiện hữu—ai đến đạo tràng ấy và đúng pháp tắm gội trong ao thiêng của nó,

Verse 178

अश्वमेधफलं तस्य दर्शनादेव जायते । एकविंशगणोपेतो वैकुंठे वासमाप्नुयात्

Chỉ cần chiêm bái thôi cũng sinh được công đức như lễ tế Aśvamedha; cùng hai mươi mốt đoàn tùy tùng, người ấy đạt đến chốn cư ngụ tại Vaikuṇṭha.

Verse 179

भुक्त्वा तु विपुलान्भोगान्कल्पानां तु शतत्रयम् । तदंते जायते राजा सार्वभौमः क्षिताविह

Sau khi hưởng thụ vô vàn lạc thú suốt ba trăm kiếp, đến cuối thời kỳ ấy, người ấy sinh ra nơi cõi đất này làm bậc Chuyển Luân Thánh Vương, đấng quân vương tối thượng khắp thiên hạ.

Verse 180

तोयधारा तु सा भीष्म अंगुष्ठाग्राद्विनिःसृता । नदी सा वैष्णवी प्रोक्ता विष्णुपादसमुद्भवा

Hỡi Bhīṣma, dòng nước ấy tuôn ra dữ dội từ đầu ngón cái. Con sông ấy được xưng là Vaiṣṇavī, phát sinh từ bàn chân của đức Viṣṇu.

Verse 181

अनेन कारणेनाभूद्गंगा विष्णुपदी नृप । यया सर्वमिदं व्याप्तं त्रैलोक्यं सचराचरम्

Vì lẽ ấy, hỡi bậc quân vương, sông Gaṅgā được gọi là ‘Viṣṇupadī’; nhờ nàng mà toàn thể tam giới—hữu tình và vô tình—đều được thấm nhuần, bao trùm.

Verse 182

अंगुष्ठाग्रक्षतादंडाद्यत्प्रविष्टं जलं शुभम् । प्राप्तं देवनदीत्वं तु यातु विष्णुपदी नदी

Nguyện dòng nước cát tường đã thấm vào qua cây gậy mang dấu thương nơi đầu ngón cái ấy, được chứng đắc địa vị sông thiêng, và trở thành dòng Viṣṇupadī.

Verse 183

देवनद्या तया व्याप्तं ब्रह्मांडं सचराचरम् । विभूतिभिर्महाभाग सर्वानुग्रहकाम्यया

Hỡi bậc hữu phúc, dòng sông thiên giới ấy, do muốn ban ân phúc cho muôn loài, đã dùng vô số thần lực mà thấm nhuần, bao trùm toàn thể vũ trụ—hữu động và vô động.

Verse 184

स बाष्कलिर्वामनेन उक्तः पूरय मे क्रमान् । अधोमुखस्तदा जात उत्तरं नास्य विंदति

Bāṣkali, khi được Vāmana bảo: “Hãy làm trọn những bước chân của Ta”, liền cúi mặt sầu não, và lúc ấy không tìm được lời đáp.

Verse 185

मौनीभूतं तु तं दृष्ट्वा पुरोधा वाक्यमब्रवीत् । स्वाभाविकी दानशक्तिर्न तु स्रष्टुं वयं क्षमाः

Thấy ông im lặng, vị tư tế của dòng tộc nói: “Năng lực bố thí vốn là tự nhiên nơi chúng ta, nhưng chúng ta không đủ khả năng tạo ra điều để đem cho.”

Verse 186

यावतीयं धरा देव सा दत्तानेन ते प्रभो । उक्तो बाष्कलिना विष्णुर्यावन्मात्रा वसुंधरा

Muôn tâu Chúa tể, đất này rộng lớn đến đâu thì ông ấy đã hiến dâng cho Ngài đến đó. Bāṣkali thưa với Viṣṇu, trình bày trọn vẹn giới hạn và lượng đo của địa cầu.

Verse 187

या सृष्टा भवता पूर्वं सा मया न च गोपिता । अल्पाभूमिर्भवान्दीर्घो न तु सृष्टेरहं क्षमः

Công trình tạo dựng mà Ngài đã khai sinh từ trước, ta đã không gìn giữ được. Ngài thì vô biên, còn đất thì nhỏ hẹp; bởi vậy ta không đủ sức gánh vác việc duy trì tạo hóa.

Verse 188

इच्छाशक्तिः प्रभवति प्रभोस्ते देव सर्वदा । निरुत्तरस्तदा विष्णुर्मत्वा तं सत्यवादिनम्

Muôn tâu Đấng Thiên Chủ, quyền năng ý chí của Ngài hằng luôn thắng thế. Khi ấy Viṣṇu, biết ông là người nói lời chân thật, cũng lặng im không đáp.

Verse 189

ब्रूहि दानवमुख्य त्वं कं ते कामं करोम्यहम् । मम हस्तगतं तोयं त्वया दत्तं तु दानव

Hỡi bậc tối thượng trong hàng Dānava, hãy nói: ta sẽ thành tựu điều ước nào của ngươi? Nước này nay đã ở trong tay ta, chính do ngươi trao, hỡi Dānava.

Verse 190

तेन त्वं वरयोग्योसि वराणां भाजनं शुभं । दास्येहं भवतः काममर्थीयेन वृणुष्व ह

Vì thế ngươi xứng đáng nhận ân phúc, là kẻ thọ nhận cát tường của các ân ban. Ta sẽ ban điều ngươi mong; hãy chọn một ân huệ, vì ta sẵn lòng ban cho.

Verse 191

विज्ञप्तो हि तदा तेन देवदेवो जनार्दनः । भक्तिं वृणोमि देवेश त्वद्धस्तान्मरणं हि मे

Bấy giờ người ấy khẩn cầu Janārdana, Đấng Thần của chư thần. (Rằng:) “Ôi Đấng Chúa tể các thần, con chọn lòng sùng kính; và xin cho cái chết của con đến từ chính tay Ngài.”

Verse 192

व्रजामि श्वेतद्वीपं ते दुर्लभं तु तपस्विनाम् । आहैवमुक्ते विष्णुस्तं तिष्ठस्वैव युगांतरम्

“Ta sẽ đi đến Śvetadvīpa, nơi quả thật khó đạt được ngay cả với các bậc khổ hạnh.” Nói xong, Viṣṇu bảo người ấy: “Hãy ở lại đây cho đến khi yuga chuyển đổi.”

Verse 193

वाराहरूपी यदाहं प्रवेक्ष्यामि धरातलम् । तदा हनिष्येहं त्वां तु मदग्रे च यदैष्यसि

Khi Ta mang hình Varāha mà đi vào mặt đất, bấy giờ Ta sẽ giết ngươi ngay tại đây—khi ngươi đến trước mặt Ta.

Verse 194

उक्तोथ दानवस्तेन अपासर्प्पत्तदग्रतः । वामनेन समाक्रांताः सर्वे लोकास्तदा नृप

Được Ngài nói như thế, Dānava liền lùi khỏi trước mặt. Bấy giờ, hỡi đại vương, Vāmana đã sải bước bao trùm và vượt qua khắp mọi cõi thế gian.

Verse 195

असुरैस्तैस्तदा त्यक्तं देवानां सत्यभाषणम् । देवो हृत्वा तु त्रैलोक्यं जगामादर्शनं विभुः

Khi ấy, bọn Asura gạt bỏ lời chân thật của chư Deva. Đấng Chí Tôn đầy uy lực, sau khi đoạt lấy ba cõi, liền khuất dạng khỏi tầm mắt.

Verse 196

पातालनिलयश्चापि सुखमास्ते स बाष्कलि । शक्रोपि पालयामास विपश्चिद्भुवनत्रयम्

Bāṣkali cũng ở nơi Pātāla mà sống an lạc. Còn Śakra nữa—bậc minh triết trong việc trị vì—đã cai quản và gìn giữ ba cõi.

Verse 197

अयं त्रैविक्रमो नाम प्रादुर्भावो जगद्गुरोः । गंगासंभवसंयुक्तस्सर्वकल्मषनाशनः

Đây là sự hiển lộ của bậc Thầy của muôn loài, được gọi là Trivikrama. Gắn liền với sự xuất hiện thiêng liêng của sông Gaṅgā, điều ấy diệt trừ mọi cấu uế và tội lỗi.

Verse 198

विष्णोः पदानामेषा ते उत्पत्तिः कथिता नृप । यां श्रुत्वा तु नरो लोके सर्वपापैः प्रमुच्यते

Hỡi đại vương, ta đã thuật cho ngài nguồn gốc những dấu chân thiêng của Viṣṇu. Ai nghe điều này ở đời, người ấy được giải thoát khỏi mọi tội lỗi.

Verse 199

दुःस्वप्नं दुर्विचिंत्यं च दुःष्करं दुःष्कृतानि च । क्षिप्रं हि नाशमायांति दृष्टे विष्णुपदत्रये

Ác mộng, ý nghĩ rối ren, chướng ngại khó vượt và cả nghiệp ác—khi được chiêm bái ba dấu chân của Viṣṇu—đều mau chóng tiêu tan.

Verse 200

युगानुक्रमशो दृष्ट्वा पापिनो जंतवस्तथा । सूक्ष्मता दर्शिता भीष्म विष्णुना पददर्शने

Quan sát các chúng sinh tội lỗi theo thứ tự các yuga đúng như bản tướng của họ, hỡi Bhīṣma, Viṣṇu đã hiển lộ những chân lý vi tế qua việc thị hiện dấu chân thiêng.