Tithi-Nirṇaya for Vratas: Ekādaśī Rules, Saṅkrānti Punya-kāla, Eclipse Observances, and Prāyaścitta

Verse 1

सनक उवाच । तिथीनां निर्णयं वक्ष्ये प्राचश्चित्तविधिं तथा । श्रृणुष्व तन्मुनिश्रेष्ठ कर्मसिद्धिर्यतो भवेत् ॥ १ ॥

Sanaka nói: Ta sẽ giảng về sự định tithī (ngày âm lịch), và cả nghi thức prāyaścitta (sám hối, chuộc lỗi). Hãy lắng nghe, hỡi bậc hiền thánh tối thắng—nhờ đó các nghi lễ được thành tựu viên mãn.

Verse 2

श्रौतं स्मार्त्तं व्रतं दानं यच्चान्यत्कर्म वैदिकम् । अनिर्णीतासु तिथिषु न किंचित्फलति द्विज ॥ २ ॥

Hỡi Bà-la-môn, dù là nghi lễ Śrauta, phép tắc Smārta, trai giới (vrata), bố thí (dāna) hay bất cứ hành vi Vệ-đà nào khác—nếu tithi (ngày âm) chưa được xác định đúng, thì hoàn toàn không sinh quả báo.

Verse 3

एकादश्यष्टमी षष्टी पौर्णमासी चतुर्द्दशी । अमावास्या तृतीया च ह्युपवासव्रतादिषु ॥ ३ ॥

Đối với việc nhịn ăn, thọ giới và các pháp hành tương tự, những tithi nên chọn là: Ekādaśī, Aṣṭamī, Ṣaṣṭhī, ngày trăng tròn (Paurṇamāsī), Caturdaśī, ngày không trăng (Amāvāsyā), và cả Tṛtīyā.

Verse 4

परविद्धाः प्रशस्ताः स्युर्न ग्राह्याः पूर्वसंयुताः । नागविद्धा तु या षष्टी शिवविद्धा तु सप्तमी ॥ ४ ॥

Những tithi “xuyên sang ngày sau” (paraviddhā) được xem là tốt lành; còn những tithi “dính với ngày trước” (pūrvasaṃyutā) thì không nên nhận. Tithi Ṣaṣṭhī bị “xuyên” bởi Nāga cần tránh; và Saptamī bị “xuyên” bởi Śiva cũng cần tránh.

Verse 5

दशम्येकादशीविद्धा नोपोष्याः स्युः कदाचन । दर्शं च पौर्णमासीं च सत्पमीं पितृवासरम् ॥ ५ ॥

Không bao giờ nên giữ trai giới vào Ekādaśī bị lẫn với Daśamī. Cũng vậy, không nên ăn chay kiêng vào ngày Darśa (ngày không trăng), ngày Paurṇamāsī (trăng tròn), ngày Saptamī, hay ngày dành cho nghi lễ cúng tổ tiên (Pitṛ-vāsara).

Verse 6

पूर्वविद्धं प्रकुर्वाणो नरकायोपद्यते । कृष्णपक्षे पूर्वविद्धां सत्पमीं च चतुर्दशीम् ॥ ६ ॥

Ai cử hành nghi lễ vào tithi thuộc loại “pūrvaviddhā” (đã chạm vào phần đầu của ngày) thì rơi vào địa ngục. Nhưng trong nửa tháng tối (kṛṣṇa-pakṣa), Saptamī và Caturdaśī nên được giữ theo cách pūrvaviddhā.

Verse 7

प्रशस्तां केचिदाहुश्च तृतीयां नवमीं तथा । व्रतादीनां तु सर्वेषां शुक्लपक्षो विशिष्यते ॥ ७ ॥

Có người nói rằng ngày tithi thứ ba và cũng như ngày thứ chín là đặc biệt cát tường; và đối với mọi lời nguyện (vrata) cùng các pháp hành, nửa tháng sáng (Śukla-pakṣa) được xem là thù thắng hơn.

Verse 8

अपराह्णाच्च पूर्वोह्णं ग्राह्यं श्रेष्टत्तरं यतः । असंभवे व्रतादीनां यदि पौर्वाह्णिकी तिथिः ॥ ८ ॥

Thay vì buổi chiều (aparāhṇa), nên thọ nhận buổi trước trưa (pūrvāhṇa), vì được xem là thù thắng hơn. Nếu trong các vrata và pháp hành tương tự không thể thực hiện như vậy, thì lấy tithi rơi vào buổi trước trưa làm chuẩn.

Verse 9

मुहूर्तद्वितयं ग्राह्यं भगवत्युदिते रवौ । प्रदोषव्यापिनी ग्राह्या तिथिर्नक्तव्रते सदा ॥ ९ ॥

Khi Mặt Trời thiêng liêng đã mọc, nên lấy hai muhūrta làm khoảng thời gian thích hợp. Và đối với giới nguyện ban đêm (naktavrata), luôn thọ nhận tithi kéo dài đến pradoṣa (chạng vạng đầu tối).

Verse 10

उपोषितव्यं नक्षत्रं येनास्तं याति भास्करः । तिथिनक्षत्रसंयोगविहितव्रतकर्मणि ॥ १० ॥

Trong các nghi thức vrata được quy định theo sự phối hợp giữa tithi và nakṣatra, nên giữ chay (upavāsa) vào nakṣatra mà nhờ đó Mặt Trời (Bhāskara) đi đến lúc lặn.

Verse 11

प्रदोषव्यापिनी ग्राह्या त्वन्यथा निष्फलं भवेत् । अर्द्धरात्रादधो या तु नक्षत्रव्यापिनी तिथिः ॥ ११ ॥

Nên thọ nhận tithi kéo dài xuyên qua thời pradoṣa; nếu không, nghi lễ sẽ trở nên vô hiệu. Còn tithi mà sau nửa đêm đã qua, kéo xuống phần sau của đêm, đồng thời bao trùm nakṣatra, thì được lấy làm chuẩn xác.

Verse 12

सैव ग्राह्या मुनिश्रेष्ट नक्षत्रविहितव्रते । यद्यर्द्धरात्रघगयोर्व्यात्पं नक्षत्रं तु दिनद्वये ॥ १२ ॥

Hỡi bậc hiền thánh tối thượng, trong pháp nguyện được ấn định theo một Nakṣatra, chỉ chính Nakṣatra ấy mới được thọ nhận để định thời hành trì—dẫu khi vượt qua nửa đêm, Nakṣatra ấy trải dài sang cả hai ngày.

Verse 13

तत्पुण्यं तिथिसंयुक्तं नक्षत्रं ग्राह्यमुच्यते । अर्द्धरात्रद्वये स्यातां नक्षत्रं च तिथिर्यदि ॥ १३ ॥

Nakṣatra ấy khi kết hợp với Tithi tương ứng thì được gọi là Nakṣatra nên thọ nhận như điềm lành. Nếu cả Nakṣatra và Tithi đều trải qua hai lần nửa đêm (tức kéo dài qua hai ngày), thì phải lấy chính khoảng thời gian hợp nhất ấy cho nghi lễ.

Verse 14

क्षये पूर्वा प्रशस्ता स्याद्रृद्धौ कार्या तथोत्तरा । अर्ध्दरात्रद्वयव्यात्पा तिथिर्नक्षत्रसंयुता ॥ १४ ॥

Khi một tithi đang suy giảm, phần đầu được xem là cát tường; khi tithi đang tăng trưởng, nên chọn phần sau để cử hành nghi lễ. Một tithi kéo dài qua hai lần nửa đêm và lại tương ưng với nakṣatra thích hợp thì phải được xét đến để định đúng thời điểm.

Verse 15

ह्नासवृद्धिविशून्या चेत् ग्राह्यापूर्वा तथा परा । ज्येष्ठासंमिश्रितं मूलं रोहिणी वह्निंसंयुता ॥ १५ ॥

Nếu một thế phối không có cả suy giảm lẫn tăng trưởng, thì cả Pūrvā và Parā (các nakṣatra) đều có thể thọ nhận. Mūla khi pha lẫn với Jyeṣṭhā, và Rohiṇī khi tương hợp với Agni (ảnh hưởng hỏa tính), cần được xét riêng trong việc chọn thời điểm.

Verse 16

मैत्रेण संयुता ज्येष्टा संतानादिविनाशिनी । ततः स्युस्तिथयः पुण्याः कर्मानुष्टानतो दिवा ॥ १६ ॥

Khi nakṣatra Jyeṣṭhā kết hợp với Maitre (một yoga/tổ hợp cát lợi), nó tiêu trừ các tai ách như sự tổn hại đến con cháu. Vì thế, các tithi tiếp theo trở nên công đức cho việc cử hành các pháp sự đã định vào ban ngày.

Verse 17

रात्रिव्रतेषु सर्वेषु रात्रियोगो विशिष्यते । तिथिर्नक्षत्रयोगेन या पुण्या परिकीर्तिता ॥ १७ ॥

Trong mọi giới nguyện được hành trì vào ban đêm, sự hội hợp đúng thời của ban đêm được xem là đặc biệt trọng yếu; và tithi (ngày âm lịch) nào được tuyên xưng là cát tường khi kết hợp với một nakṣatra (tú) nhất định thì được ca ngợi là công đức lớn lao.

Verse 18

तस्यां तु तद्वतं कार्यं सैव कार्या विचक्षणैः । उदयव्यापिनी ग्राह्या श्रवणद्वादशी व्रते ॥ १८ ॥

Ngay trong tithi ấy, hãy thực hành đúng giới nguyện đó; người sáng suốt nên giữ trọn vào chính ngày ấy. Trong giới nguyện Śravaṇa-dvādaśī, phải thọ nhận Dvādaśī kéo dài đến lúc mặt trời mọc (udaya-vyāpinī).

Verse 19

सूर्येन्दुग्रहणे यावत्तावद् ग्राह्या जपादिषु । संक्रांतिषु तु सर्वासु पुण्यकालोनिगद्यते ॥ १९ ॥

Trong lúc nhật thực và nguyệt thực, toàn bộ thời gian của kỳ thực ấy nên được dành cho việc trì tụng japa và các hạnh tu liên hệ. Cũng vậy, vào mọi kỳ saṅkrānti (mặt trời nhập cung), đều được tuyên bố có thời khắc cát tường (puṇya-kāla).

Verse 20

स्नानदानजपादीनां कुर्वतामक्षय फलम् । तत्र कर्कटको ज्ञेयो दक्षिणायनसंक्रमः ॥ २० ॥

Đối với người thực hành tắm gội thanh tịnh, bố thí (dāna), trì tụng japa và các nghi lễ liên hệ, quả báo trở nên bất hoại. Trong ý này, hãy biết rằng sự nhập cung Karkaṭaka (Cự Giải) chính là Dakṣiṇāyana-saṅkrānti, tức lúc mặt trời chuyển sang hành trình phương Nam.

Verse 21

पूर्वतो घटिकास्त्रिंशत्पुण्यकालं विदुर्बुधाः । वृषभे वृश्चिके चैव सिंहे कुम्भे तथैव च ॥ २१ ॥

Bậc học giả nói rằng, tính từ trước (về phía Đông/thời điểm sớm hơn), ba mươi ghaṭikā hợp thành thời khắc cát tường. Quy tắc này cũng áp dụng khi (vị trí liên hệ) ở Vṛṣabha (Kim Ngưu), Vṛścika (Bọ Cạp), Siṃha (Sư Tử) và cũng như Kumbha (Bảo Bình).

Verse 22

पूर्वमष्टमुहूर्तास्तु ग्राह्याः स्नानजपादिषु । तुलायां चैव मेषे च पूर्वतः परतस्तथा ॥ २२ ॥

Đối với các nghi lễ như tắm gội và tụng niệm thần chú, tám muhūrta đầu ngày được xem là thời khắc thích hợp. Và khi ở cung Thiên Bình cũng như Bạch Dương, việc tính thời điểm phải lấy phần sớm và phần muộn tương ứng theo đúng quy tắc định thời.

Verse 23

ज्ञेया दशैव घटिका दत्तस्याक्षयतावहाः । कन्यायां मिथुने चैव मीने धनुषि च द्विज ॥ २३ ॥

Hỡi bậc nhị sinh, hãy biết rằng đúng mười ghaṭikā được nói là khiến việc bố thí trở nên phước quả vô tận—đặc biệt khi Mặt Trăng ở cung Xử Nữ, Song Tử, Song Ngư hoặc Nhân Mã.

Verse 24

घटिकाः षोडश ज्ञेया परतः पुण्यदायिकाः । माकरं संक्रमं प्राहुरुत्तरायणसंज्ञकम् ॥ २४ ॥

Hãy biết rằng sau khi Mặt Trời nhập cung, mười sáu ghaṭikā tiếp theo đặc biệt ban phước đức. Các bậc hiền triết gọi việc Mặt Trời vào Makara (Ma Kết) là cuộc chuyển vận mang tên Uttarāyaṇa.

Verse 25

परास्त्रिंशश्च घटिकाश्चत्वारिंशच्च पूर्ववत् । आदित्यशीतकिरणौ ग्राह्यावस्तंगतौ यदि ॥ २५ ॥

Lại nữa, như đã nói trước, cần tính thêm ba mươi sáu và bốn mươi ghaṭikā. Nếu Mặt Trời và vầng Trăng có tia mát đã lặn, thì các mốc thời gian ấy phải được lấy theo đúng tình trạng ấy.

Verse 26

स्नात्वा भुंजीत विप्रेंद्र परेद्युः शुद्धमंडलम् । दृष्टचंद्रा सिनीवाली नष्टचंद्रा कुहूः स्मृता ॥ २६ ॥

Hỡi bậc tối thượng trong hàng Bà-la-môn, sau khi tắm gội, nên thọ thực vào ngày hôm sau khi vầng trăng thanh tịnh. Ngày thấy trăng được nhớ là Sinīvālī; ngày không thấy trăng được gọi là Kuhū.

Verse 27

अमावास्या द्विधा प्रोक्ता विद्वद्भिर्धर्मालिप्सुभिः । सिनीवालीं द्विजैर्ग्राह्या साग्निकैः श्राद्धकर्मणि ॥ २७ ॥

Các bậc hiền trí, cầu giữ gìn Dharma, đã tuyên rằng ngày Amāvāsyā (ngày sóc) có hai loại. Trong nghi lễ Śrāddha, các bậc dvija gìn giữ hỏa tế nên chọn Amāvāsyā “Sinīvālī” để hành trì.

Verse 28

कहूः स्त्रीभिस्तथा शूद्रैरपि वानग्रिकैस्तथा । अपराह्णद्वयव्यापिन्यमावास्यातिथिर्यदि ॥ २८ ॥

Người ta nói rằng phụ nữ, các Śūdra, và cả những người ở rừng cũng nên cử hành khi tithi Amāvāsyā kéo dài trọn hai thời kỳ buổi chiều (tức bao trùm cả hai nửa của buổi chiều).

Verse 29

क्षये पूर्वा तु कर्त्तव्या वृद्धौ कार्या तथोत्तरा । अमावास्या प्रतीता चेन्मध्याह्णात्परतो यदि ॥ २९ ॥

Khi tithi bị giảm (kṣaya) thì nên nhận ngày sớm; khi tithi bị kéo dài (vṛddhi) thì nên nhận ngày muộn. Nếu Amāvāsyā chỉ được nhận biết sau chính ngọ, thì việc cử hành phải định theo đó, nghiêng về thời điểm muộn hơn.

Verse 30

भूतविद्धेति विख्यातास्रद्भिः शास्त्रविशारदैः । अत्यंतक्षयपक्षे तु परेद्युर्नापराह्णगा ॥ ३० ॥

Trong hàng tín đồ am tường kinh điển, điều ấy được biết đến với danh xưng “Bhūtaviddhā”. Nhưng khi tithi bị kṣaya cực mạnh, thì phải cử hành vào ngày hôm sau—không phải vào buổi chiều của ngày danh nghĩa ấy.

Verse 31

तत्र ग्राह्या सिनीवाली सायाह्नव्यापिनी तिथिः । अर्वाचीनक्षये चचैव सायाह्नव्यापिनी तथा ॥ ३१ ॥

Trong trường hợp ấy, nên nhận Sinīvālī theo tithi kéo dài đến cuối buổi chiều (sāyāhna). Cũng vậy, khi tithi kết thúc sớm hơn dự liệu, vẫn phải chấp nhận theo sự bao trùm của nó đến cuối buổi chiều.

Verse 32

सिनीवाली परा ग्राह्या सर्वथा श्राद्धकर्मणि । अत्यंततिथिवृद्धौ तु भूतविद्धां परित्यजेत् ॥ ३२ ॥

Trong nghi lễ Śrāddha, luôn nên chọn tithi Sinīvālī. Nhưng khi tithi bị kéo dài quá mức, phải tránh Bhūtaviddhā—tithi bị “xuyên” bởi khoảng thời gian bất tường.

Verse 33

ग्राह्या स्यादपराह्णस्था कुहूः पैतृककर्मणि । यथार्वाचीनवृद्धौ तु संत्याज्या भूतसंयुताः ॥ ३३ ॥

Trong các nghi lễ tổ tiên (paitṛka-karman), tithi Kuhū được chấp nhận khi rơi vào buổi chiều (aparāhṇa). Nhưng đối với nghi thức dành cho người mới qua đời (ārvācīna-vṛddhi), phải tránh những tithi bị “lẫn bhūta”, tức các ảnh hưởng ô uế, bất tường.

Verse 34

परेद्युर्विबुधश्रेष्टैः कुहूर्ग्राह्या पराह्णगा । मध्याह्नद्वितये व्यात्पा ह्यमावास्या तिथिर्यदि ॥ ३४ ॥

Hỡi bậc hiền trí tối thượng, khi tithi Amāvāsyā (ngày không trăng) kéo dài qua cả khoảng giữa trưa lần thứ hai, thì nên cử hành tithi Kuhū vào ngày trước đó, lấy buổi chiều (parāhṇa) làm thời điểm thích hợp.

Verse 35

तत्रेच्छया च संग्राह्या पूर्वा वाथ पराथवा । अन्वाधानं प्रवक्ष्यामि संतः संपूर्णवर्वणि ॥ ३५ ॥

Trong trường hợp ấy, tùy ý mà có thể theo cách trước hoặc cách sau. Nay, hỡi các bậc thánh hiền có hạnh kiểm viên mãn, ta sẽ giảng về nghi lễ Anvādhāna.

Verse 36

प्रतिपद्दिवसे कुर्याद्यागं च मुनिसत्तम । पर्वणो यश्चतुर्थांश आद्याः प्रतिपदस्त्रयः ॥ ३६ ॥

Hỡi bậc hiền triết tối thượng, vào ngày Pratipadā nên cử hành yāga, tức lễ tế thờ phụng. Ba ngày Pratipadā đầu tiên hợp thành một phần tư của pháp hành gắn với parvan (kỳ tiết giao hội).

Verse 37

यागकालः स विज्ञेयः प्रातरुक्तो मनीषिभिः । मध्याह्नद्वितये स्याताममावास्या च पूर्णिमा ॥ ३७ ॥

Thời điểm thích hợp để cử hành yāga (tế lễ) nên hiểu là buổi sáng, như các bậc hiền trí đã dạy. Ngày Amāvāsyā (không trăng) và ngày Pūrṇimā (trăng tròn) nên được giữ vào hai thời điểm quanh chính ngọ.

Verse 38

परेद्युरेव विप्रेंद्र सद्यः कालो विधीयते ॥ ३८ ॥

Hỡi bậc tối thắng trong hàng Bà-la-môn, thời (kāla) phải được ấn định theo nghi pháp: hoặc cho ngày kế tiếp (paredyuḥ), hoặc ngay lập tức (sadyas).

Verse 39

पूर्वद्वये परेद्युः स्यात्संगवात्परतो मनीषिभिः । सद्यः कालः परेद्युः स्याज्ज्ञेयमेवं तिथिक्षये ॥ ३९ ॥

Khi xảy ra tithi-kṣaya (tithi bị mất), các bậc hiền trí nói rằng trong hai phân đoạn đầu thì áp dụng “ngày kế” (paredyuḥ). Nhưng sau thời saṅgava, “thời của chính ngày ấy” phải được hiểu là thuộc về “ngày kế”—đó là cách nên hiểu khi tithi biến mất.

Verse 40

सर्वैरेकादशी ग्राह्या दशमीपरिवर्जिता । दशमीसंयुता हंतिपुण्यं जन्मत्रयार्जितम् ॥ ४० ॥

Mọi người chỉ nên giữ lễ Ekādaśī khi không bị pha lẫn ảnh hưởng của Daśamī. Ekādaśī hợp với Daśamī sẽ tiêu diệt công đức đã tích lũy qua ba đời.

Verse 41

एकादशी कलामात्रा द्वादश्यां तु प्रतीयते । द्वादशी च त्रयोदश्यामस्ति चेत्सा परा स्मृता ॥ ४१ ॥

Nếu Ekādaśī chỉ hiện hữu trong một phần rất nhỏ (kalā) và được nhận biết vào ngày Dvādaśī, và nếu chính Dvādaśī lại kéo dài sang Trayodaśī, thì Dvādaśī ấy được ghi nhớ là “Parā” (ngày tối thắng/quyết định) để hành trì.

Verse 42

संपूर्णैकादशी शुद्धा द्वादश्यां च प्रतीयते । त्रयोदशी च रात्र्यंते तत्र वक्ष्यामि निर्णयम् ॥ ४२ ॥

Khi ngày Ekādaśī trọn vẹn và thanh tịnh, phải hiểu là nó liên hệ (rơi vào) Dvādaśī; và nếu còn kéo dài đến cuối đêm Trayodaśī, thì về trường hợp ấy ta sẽ nói rõ sự quyết định đúng đắn cho việc hành trì.

Verse 43

पूर्वा गृहस्थैः सा कार्य्या ह्युत्तरा यतिभिस्तथा । गृहस्थाः सिद्धिमिच्छंति यतो मोक्षं यतीश्वराः ॥ ४३ ॥

Pháp trước nên do người tại gia thực hành; pháp sau cũng vậy, dành cho các yati (bậc xuất gia). Vì người tại gia mong cầu thành tựu và an lạc ở đời, còn các bậc xuất gia cao quý thì hướng đến mokṣa, sự giải thoát.

Verse 44

द्वादश्यां तु कलायां वा यदि लभ्येत पारणा । तदानीं दशमीविद्धाप्युपोष्यैकादशी तिथिः ॥ ४४ ॥

Nhưng nếu việc pāraṇā (phá trai) có thể thực hiện vào Dvādaśī—dù chỉ trong một khoảnh khắc nhỏ của tithi ấy—thì khi đó vẫn phải giữ chay Ekādaśī, cho dù Ekādaśī bị “xuyên” (chồng lấn) bởi Daśamī.

Verse 45

शुल्के वा यदि वा कृष्णे भवेदेकादशीद्वयम् । गृहस्थानां तु पूर्वोक्ता यतीनामुत्तरा स्मृता ॥ ४५ ॥

Nếu trong nửa tháng sáng (Śukla) hay nửa tháng tối (Kṛṣṇa) xảy ra hai Ekādaśī liên tiếp, thì đối với người tại gia, ngày trước được chỉ định; còn đối với các yati (bậc xuất gia), ngày sau được ghi nhớ là quy tắc.

Verse 46

द्वादश्यां विद्यते किंचिद्दशमीसंयुता यदि । दिनक्षये द्वितीयैव सर्वेषां परिकीर्तितां ॥ ४६ ॥

Nếu vào Dvādaśī còn có dù chỉ một chút giao hội với Daśamī, thì đến cuối ngày, chỉ “ngày/tithi thứ hai” ấy được tuyên bố cho tất cả mọi người là điều phải giữ.

Verse 47

विद्धाप्येकादशी ग्राह्या परतो द्वादशी न चेत् । अविद्धापि निषिद्धैव परतो द्वादशी यदि ॥ ४७ ॥

Dẫu tithi Ekādaśī bị “xuyên” (chồng lấn bởi tithi khác), vẫn nên thọ trì nếu ngày hôm sau không có Dvādaśī. Nhưng ngay cả Ekādaśī “không xuyên” cũng phải loại bỏ nếu ngày hôm sau có Dvādaśī.

Verse 48

एकादशी द्वादशी च रात्रघिशेषे त्रयोदशी । द्वादशद्वादशीपुण्यं त्रयोदश्यां तु पारणे ॥ ४८ ॥

Khi sự trì giới nhịn ăn kéo dài qua Ekādaśī và Dvādaśī, và Dvādaśī chỉ còn lại một chút của đêm khiến Trayodaśī như đã hiện diện, thì công đức của Dvādaśī được thành tựu—miễn là việc phá trai (pāraṇa) được thực hiện vào Trayodaśī.

Verse 49

एकादशी कलामात्रा विद्यते द्वादशीदिने । द्वादशी च त्रयोदश्यां नास्ति वा विद्यतेऽथवा ॥ ४९ ॥

Nếu Ekādaśī chỉ hiện hữu trong một khoảnh khắc rất nhỏ vào ngày Dvādaśī, và nếu Dvādaśī, xét theo Trayodaśī, hoặc là không có—hoặc chỉ xuất hiện rất ít—thì việc thọ trì đúng pháp phải được định theo những tình trạng “mất tithi” như vậy.

Verse 50

विद्वाप्येकादशी तत्र पूर्वा स्याद्गृहणां तदा । यदिभिश्चोत्तरा ग्राह्या ह्यवीराभिस्तथैव च ॥ ५० ॥

Dẫu đã biết quy tắc, trong trường hợp ấy, người tại gia nên thọ trì Ekādaśī sớm (tiền). Còn bậc xuất gia khổ hạnh thì nên nhận Ekādaśī muộn (hậu); và các quả phụ cũng như vậy.

Verse 51

संपूर्णैकादशी शुद्धा द्वादश्यां नास्ति किंचन । द्वादशी च त्रयोदशयामस्ति तत्र कथं भवेत् ॥ ५१ ॥

Khi Ekādaśī trọn vẹn và thanh tịnh, không hề có chút nào của Dvādaśī chạm vào, nhưng Dvādaśī lại hiện diện trong một yāma của Trayodaśī—vậy phải định sự thọ trì đúng pháp như thế nào?

Verse 52

पूर्वा गृहस्थैः कार्यात्र यतिभिश्चोत्तरा तिथिः । उपोष्यैव द्वितीयेति केचिदाहुश्च भक्तितः ॥ ५२ ॥

Ở đây, người tại gia nên giữ tithi sớm, còn bậc xuất gia (yati) nên giữ tithi muộn. Lại có những người sùng kính, do lòng bhakti dâng lên Đức Viṣṇu, nói rằng nên nhịn ăn và hành trì ngay vào ngày thứ hai ấy.

Verse 53

एकादशी यदाविद्धा द्वादश्यां न प्रतीयते । द्वादशी च त्रयोदश्यामस्ति तत्रैव चापरे ॥ ५३ ॥

Khi tithi Ekādaśī bị “xuyên chồng” (overlap) nên không được công nhận là rơi vào Dvādaśī, và khi chính Dvādaśī lại kéo dài sang Trayodaśī—thì ngay trong trường hợp ấy, một số bậc thẩm quyền truyền dạy một cách hành trì khác.

Verse 54

उपोष्या द्वादशी शुद्धा सर्वैरेव न संशयः । केचिदाहुश्च पूर्वां तु तन्मतं न समंजसम् ॥ ५४ ॥

Ngày Dvādaśī thanh tịnh chính là ngày phải lấy làm ngày nhịn ăn—về điều này, mọi bậc thẩm quyền đều không nghi ngờ. Tuy vậy, có người nói nên lấy ngày trước; nhưng quan điểm ấy không hợp lý, không nhất quán.

Verse 55

संक्रातौ रविवारे च पातग्रहणयोस्तथा । पारणं चोपवासं च न कुर्यात्पुत्रवान्गृही ॥ ५५ ॥

Vào ngày Saṅkrānti, vào các Chủ nhật, cũng như vào những dịp nhật thực/nguyệt thực và các thời đoạn ‘pāta’ bất tường, người tại gia có con trai không nên thực hiện cả việc pāraṇa (phá trai) lẫn upavāsa (giữ trai).

Verse 56

अर्केऽह्नि पर्वरारौ च चतुर्दश्यष्टमी दिवा । एकादश्यामहोरात्रं भुक्त्वा चांद्रायणं चरेत् ॥ ५६ ॥

Nếu ai lỡ ăn vào Chủ nhật, hoặc vào đêm parva (đêm giao hội của nguyệt kỳ), hoặc ăn ban ngày vào tithi mười bốn (Caturdaśī) hay tithi tám (Aṣṭamī), hoặc đã ăn suốt cả ngày lẫn đêm của Ekādaśī—thì người ấy nên thực hành pháp sám hối Cāndrāyaṇa để tịnh hóa lỗi lầm.

Verse 57

आदित्यग्रहणे प्राप्ते पूर्वयामत्रये तथा । नाद्याद्वै यदि भुंजीत सुरापेन समो भवेत् ॥ ५७ ॥

Khi xảy ra nhật thực—cũng như trong ba canh trước đó—không nên ăn; nếu vẫn ăn thì bị xem như kẻ uống rượu.

Verse 58

अन्वाधानेष्टिमध्ये तु ग्रहणे चंद्रसूर्ययोः । प्रायश्चित्तं मुनिश्रेष्ट कर्त्तव्यं तत्र याज्ञिकैः ॥ ५८ ॥

Bạch bậc hiền thánh tối thượng, nếu giữa nghi lễ Anvādhāna iṣṭi mà xảy ra nguyệt thực hay nhật thực, thì các vị hành lễ phải làm prāyaścitta (nghi thức sám hối–tẩy tịnh) đúng theo quy định cho lúc ấy.

Verse 59

चद्रोपरागे जुहुयाद्दशमे सोम इत्यृचा । आप्यायस्व ऋचा चैव सोमपास्त इति द्विज ॥ ५९ ॥

Hỡi bậc nhị sinh, vào lúc nguyệt thực, nên dâng oblation—ở phần thứ mười—với câu Ṛgveda mở đầu bằng “soma”; và cũng với câu “āpyāyasva”, hành trì như người uống Soma.

Verse 60

सूर्योपरागे जुहुयादुदुत्यं जातवेदसम् । आसत्येंनोद्वयं चैव त्रयोमंत्रा उदाहृताः ॥ ६० ॥

Vào lúc nhật thực, nên dâng oblation vào lửa thiêng với thần chú “Ud u tyam” và thần chú (Agni) “Jātavedasam”; lại nữa, “Ā satye” cùng cặp thần chú “Anna” cũng được truyền dạy—như vậy có ba nhóm thần chú cho nghi lễ này.

Verse 61

एवं तिथिं विनिश्चित्य स्मृतिमार्गेण पंडितः । यः करोति व्रतादीनि तस्य स्यादक्षयं फलम् ॥ ६१ ॥

Như vậy, sau khi xác định đúng tithi (ngày âm) theo con đường Smṛti, người học giả thực hành các lời nguyện (vrata) và các hạnh tương ưng sẽ đạt quả báo bất hoại, không suy giảm.

Verse 62

वेदप्रणिहितो धर्मो धर्मैस्तुष्यति केशवः । तस्माद्धर्मपरा यांति तद्विष्णोः परमं पदम् ॥ ६२ ॥

Dharma là điều được Veda truyền dạy; nhờ các hạnh nghiệp đúng pháp ấy, Keśava hoan hỷ. Vì vậy, người chuyên tâm nơi Dharma sẽ đạt đến cảnh giới tối thượng của Viṣṇu.

Verse 63

धर्मान्ये कर्त्तुमिच्छंति ते वै कृष्णस्वरुपिणः । तस्मात्तांस्तु भवव्याधिः कदाचिन्नैव बाधते ॥ ६३ ॥

Những ai khởi tâm muốn hành trì Dharma, thật là mang bản tính của chính Kṛṣṇa. Vì thế, bệnh khổ của luân hồi (saṃsāra) không bao giờ quấy nhiễu họ, dù bất cứ lúc nào.