Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 48

Tithi-Nirṇaya for Vratas: Ekādaśī Rules, Saṅkrānti Punya-kāla, Eclipse Observances, and Prāyaścitta

Devanagari script

एकादशी द्वादशी च रात्रघिशेषे त्रयोदशी । द्वादशद्वादशीपुण्यं त्रयोदश्यां तु पारणे ॥ ४८ ॥

Transliteration

ekādaśī dvādaśī ca rātraghiśeṣe trayodaśī | dvādaśadvādaśīpuṇyaṃ trayodaśyāṃ tu pāraṇe || 48 ||

Translation

Khi sự trì giới nhịn ăn kéo dài qua Ekādaśī và Dvādaśī, và Dvādaśī chỉ còn lại một chút của đêm khiến Trayodaśī như đã hiện diện, thì công đức của Dvādaśī được thành tựu—miễn là việc phá trai (pāraṇa) được thực hiện vào Trayodaśī.

Word by Word

• एकादशी: Ekādaśī
• एकादशी: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एकादशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• द्वादशी: Dvādaśī
• द्वादशी: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्वादशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• च: and
• च: सम्बन्ध/निपात (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय (conjunction)

• रात्रघि-शेषे: in the remainder of the night
• रात्रघि-शेषे: अधिकरण (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रात्रघि (प्रातिपदिक) + शेष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (रात्रघेः शेषः) ‘in the remaining part of the night’

• त्रयोदशी: Trayodaśī (13th lunar day)
• त्रयोदशी: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्रयोदशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• द्वादश-द्वादशी-पुण्यम्: the merit of (that) Dvādaśī
• द्वादश-द्वादशी-पुण्यम्: विधेय (Predicate nominal/विधेय)
• Type: Noun
• Root: द्वादश (प्रातिपदिक) + द्वादशी (प्रातिपदिक) + पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; समासः (तत्पुरुष) ‘(that which is) the merit of the twelfth (tithi) Dvādaśī’

• त्रयोदश्याम्: on Trayodaśī
• त्रयोदश्याम्: अधिकरण (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: त्रयोदशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन

• तु: but/indeed
• तु: सम्बन्ध/निपात (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अवधारण/विरोध (particle) ‘but/indeed’

• पारणे: at the breaking of the fast
• पारणे: अधिकरण (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पारण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; ‘at the breaking (of the fast)’

Speaker

Sanatkumara (teaching Narada)

Vrata Kalpa

Vrata: Ekādaśī-vrata

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhakti

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It defines a precise dharma rule: when tithi-boundary conditions make Dvādaśī effectively lapse into Trayodaśī, one should still preserve the sanctity of the observance by performing pāraṇa on Trayodaśī, thereby retaining Dvādaśī’s merit.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By emphasizing correct pāraṇa timing for Ekādaśī-related vows, it shows bhakti as disciplined worship—devotion expressed through careful observance of Viṣṇu-oriented vrata rules rather than mere sentiment.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Kalā/gaṇita-based tithi discernment (calendar computation) and ritual timing—applied knowledge akin to Vedāṅga Jyotiṣa used to decide when pāraṇa should be done under tithi overlap.