Adhyaya 70

Verse 1

ऑपनआक्ात बछ। 2 सप्ततितमो<ध्याय: भगवान्‌ श्रीकृष्णका अर्जुनको प्रतिज्ञा-भंग, भ्रातृवध तथा आत्मघातसे बचाना और युधिष्ठिरको सान्त्वना देकर संतुष्ट करना संजय उवाच इत्येवमुक्तस्तु जनार्दनेन पार्थ: प्रशस्याथ सुहृद्वचस्तत्‌ । ततोडब्रवीदर्जुनो धर्मराज- मनुक्तपूर्व परुषं प्रसहा,संजय कहते हैं--राजन्‌! भगवान्‌ श्रीकृष्णके ऐसा कहनेपर कुन्तीकुमार अर्जुनने हितैषी सखाके उस वचनकी बड़ी प्रशंसा की। फिर वे हठपूर्वक धर्मराजके प्रति ऐसे कठोर वचन कहने लगे, जैसे उन्होंने पहले कभी नहीं कहे थे

Sanjaya thưa: “Tâu Đại vương, khi Janārdana (Krishna) nói như vậy, Arjuna, con của Kunti, đã hết lời tán dương lời khuyên thân tình, thiện chí của người bạn. Nhưng rồi Arjuna lại bắt đầu nói với Dharmarāja (Yudhiṣṭhira) những lời gay gắt—những lời trước đó chàng chưa từng nói—thốt ra với sức ép và sự cố chấp.”

Verse 2

अजुन उवाच मा त्वं राजन्‌ व्याहर व्याहरस्व यस्तिष्ठसे क्रोशमात्रे रणाद्‌ वै । भीमस्तु मार्महति गर्हणाय यो युध्यते सर्वलोकप्रवीरै:

Arjuna nói: “Tâu Đại vương, xin đừng nói như thế—hãy nói như người đang đứng cách chiến địa chỉ một krosa. Bhima đánh thẳng vào chỗ hiểm yếu, khiến người đời chê trách; bởi chàng đang giao chiến với những anh hùng lừng danh khắp các cõi.”

Verse 3

अर्जुन बोले--राजन! तू तो स्वयं ही युद्धसे भागकर एक कोस दूर आ बैठा है, अतः तू मुझसे न बोल, न बोल। हाँ, भीमसेनको मेरी निन्दा करनेका अधिकार है, जो कि समस्त संसारके प्रमुख वीरोंके साथ अकेले ही जूझ रहे हैं ।। काले हि शत्रून्‌ परिपीड्य संख्ये हत्वा च शूरान्‌ पृथिवीपतींस्तान्‌ । रथप्रधानोत्तमनागमुख्यान्‌ सादिप्रवेकानमितांश्व वीरान्‌,जो यथासमय शत्रुओंको पीड़ा देते हुए युद्धस्थलमें उन समस्त शौर्यसम्पन्न भूपतियों, प्रधान-प्रधान रथियों, श्रेष्ठ गजराजों, प्रमुख अश्वारोहियों, असंख्य वीरों, सहस्रसे भी अधिक हाथियों, दस हजार काम्बोजदेशीय अश्वों तथा पर्वतीय वीरोंका वध करके जैसे मृगोंको मारकर सिंह दहाड़ रहा हो, उसी प्रकार भयंकर सिंहनाद करते हैं, जो वीर भीमसेन हाथमें गदा ले रथसे कूदकर उसके द्वारा रणभूमिमें हाथी, घोड़ों एवं रथोंका संहार करते हैं तथा ऐसा अत्यन्त दुष्कर पराक्रम प्रकट कर रहे हैं जैसा कि तू कभी नहीं कर सकता, जिनका पराक्रम इन्द्रके समान है, जो उत्तम खड़्ग, चक्र और धनुषके द्वारा हाथी, घोड़ों, पैदल- योद्धाओं तथा अन्यान्य शत्रुओंको दग्ध किये देते हैं और जो पैरोंसे कुचलकर दोनों हाथोंसे वैरियोंका विनाश करते हैं, वे महाबली, कुबेर और यमराजके समान पराक्रमी एवं शत्रुओंकी सेनाका बलपूर्वक संहार करनेमें समर्थ भीमसेन ही मेरी निन्दा करनेके अधिकारी हैं। तू मेरी निन्दा नहीं कर सकता; क्योंकि तू अपने पराक्रमसे नहीं, हितैषी सुहृदोंद्वारा सदा सुरक्षित होता है

Arjuna said: “O king, you yourself fled the battle and sat down a full krośa away; therefore do not speak to me—do not speak. Only Bhīmasena has the right to censure me, for he alone is grappling with the foremost heroes of the world. At the proper moment he presses the enemies hard in the fight, slays those valiant kings—chief chariot-warriors, the best of elephants, leading horsemen, and countless fighters—and, like a lion roaring after bringing down deer, he raises a dreadful lion’s cry. Leaping from his chariot with mace in hand, he wreaks destruction among elephants, horses, and chariots, displaying a feat of courage so difficult that you could never accomplish it. His might is like Indra’s: with sword, discus, and bow he burns down elephants, horses, foot-soldiers, and other foes; trampling with his feet and striking with both arms, he annihilates enemies. That mighty Bhīma—powerful like Kubera and Yama, able to crush the enemy host—alone may reproach me. You cannot reproach me, for you are protected not by your own valor but always by well-wishing friends.”

Verse 4

य: कुञज्जराणामधिकं सहस्् हत्वा नद्दंस्तुमुलं सिंहनादम्‌ । काम्बोजानामयुतं पर्वतीयान्‌ मृगान्‌ सिंहो विनिहत्येव चाजौ,जो यथासमय शत्रुओंको पीड़ा देते हुए युद्धस्थलमें उन समस्त शौर्यसम्पन्न भूपतियों, प्रधान-प्रधान रथियों, श्रेष्ठ गजराजों, प्रमुख अश्वारोहियों, असंख्य वीरों, सहस्रसे भी अधिक हाथियों, दस हजार काम्बोजदेशीय अश्वों तथा पर्वतीय वीरोंका वध करके जैसे मृगोंको मारकर सिंह दहाड़ रहा हो, उसी प्रकार भयंकर सिंहनाद करते हैं, जो वीर भीमसेन हाथमें गदा ले रथसे कूदकर उसके द्वारा रणभूमिमें हाथी, घोड़ों एवं रथोंका संहार करते हैं तथा ऐसा अत्यन्त दुष्कर पराक्रम प्रकट कर रहे हैं जैसा कि तू कभी नहीं कर सकता, जिनका पराक्रम इन्द्रके समान है, जो उत्तम खड़्ग, चक्र और धनुषके द्वारा हाथी, घोड़ों, पैदल- योद्धाओं तथा अन्यान्य शत्रुओंको दग्ध किये देते हैं और जो पैरोंसे कुचलकर दोनों हाथोंसे वैरियोंका विनाश करते हैं, वे महाबली, कुबेर और यमराजके समान पराक्रमी एवं शत्रुओंकी सेनाका बलपूर्वक संहार करनेमें समर्थ भीमसेन ही मेरी निन्दा करनेके अधिकारी हैं। तू मेरी निन्दा नहीं कर सकता; क्योंकि तू अपने पराक्रमसे नहीं, हितैषी सुहृदोंद्वारा सदा सुरक्षित होता है

Arjuna said: “He who, after slaying more than a thousand elephants, roars a dreadful lion-cry amid the tumult of battle; who has cut down ten thousand Kamboja horses and the mountain fighters, like a lion striking down deer in the field—he, at the proper moment, tormenting the enemy, has destroyed on the battlefield those valorous kings, the foremost chariot-warriors, the best lordly elephants, the leading horsemen, and countless heroes. That warrior Bhimasena, grasping his mace and leaping down from his chariot, lays waste to elephants, horses, and chariots, displaying a feat of strength so hard that you could never accomplish it. His prowess is like Indra’s; with excellent sword, discus, and bow he burns down elephants, horses, foot-soldiers, and other foes; trampling with his feet and crushing with both arms, he brings enemies to ruin. That mighty Bhima—equal in power to Kubera and Yama, capable of forcibly annihilating the enemy host—alone is entitled to censure me. You cannot censure me, for you are protected not by your own valor, but always by well-wishing friends.”

Verse 5

सुदुष्करं कर्म करोति वीर: कर्तु यथा नाहसि त्वं कदाचित्‌ | रथादवप्लुत्य गदां परामृशं- स्तया निहन्त्यश्वरथद्विपान्‌ रणे,जो यथासमय शत्रुओंको पीड़ा देते हुए युद्धस्थलमें उन समस्त शौर्यसम्पन्न भूपतियों, प्रधान-प्रधान रथियों, श्रेष्ठ गजराजों, प्रमुख अश्वारोहियों, असंख्य वीरों, सहस्रसे भी अधिक हाथियों, दस हजार काम्बोजदेशीय अश्वों तथा पर्वतीय वीरोंका वध करके जैसे मृगोंको मारकर सिंह दहाड़ रहा हो, उसी प्रकार भयंकर सिंहनाद करते हैं, जो वीर भीमसेन हाथमें गदा ले रथसे कूदकर उसके द्वारा रणभूमिमें हाथी, घोड़ों एवं रथोंका संहार करते हैं तथा ऐसा अत्यन्त दुष्कर पराक्रम प्रकट कर रहे हैं जैसा कि तू कभी नहीं कर सकता, जिनका पराक्रम इन्द्रके समान है, जो उत्तम खड़्ग, चक्र और धनुषके द्वारा हाथी, घोड़ों, पैदल- योद्धाओं तथा अन्यान्य शत्रुओंको दग्ध किये देते हैं और जो पैरोंसे कुचलकर दोनों हाथोंसे वैरियोंका विनाश करते हैं, वे महाबली, कुबेर और यमराजके समान पराक्रमी एवं शत्रुओंकी सेनाका बलपूर्वक संहार करनेमें समर्थ भीमसेन ही मेरी निन्दा करनेके अधिकारी हैं। तू मेरी निन्दा नहीं कर सकता; क्योंकि तू अपने पराक्रमसे नहीं, हितैषी सुहृदोंद्वारा सदा सुरक्षित होता है

Arjuna said: “That hero performs a deed exceedingly hard to accomplish—such as you are never capable of doing. Leaping down from his chariot, seizing his mace, he strikes down horses, chariots, and elephants in the battle. Only Bhīmasena—whose might is like Indra’s, who crushes foes and breaks the enemy host by sheer force—has the standing to censure me. You cannot censure me, for you are preserved not by your own valor but always by well-wishing friends.”

Verse 6

वरासिना चापि नराश्चकुज्जरां- स्तथा रथाड्रैर्धनुषा दहत्यरीन्‌ | प्रमृद्य पद्‌भ्यामहितान्‌ निहन्ति पुनस्तु दोर्भ्या शतमन्युविक्रम:,जो यथासमय शत्रुओंको पीड़ा देते हुए युद्धस्थलमें उन समस्त शौर्यसम्पन्न भूपतियों, प्रधान-प्रधान रथियों, श्रेष्ठ गजराजों, प्रमुख अश्वारोहियों, असंख्य वीरों, सहस्रसे भी अधिक हाथियों, दस हजार काम्बोजदेशीय अश्वों तथा पर्वतीय वीरोंका वध करके जैसे मृगोंको मारकर सिंह दहाड़ रहा हो, उसी प्रकार भयंकर सिंहनाद करते हैं, जो वीर भीमसेन हाथमें गदा ले रथसे कूदकर उसके द्वारा रणभूमिमें हाथी, घोड़ों एवं रथोंका संहार करते हैं तथा ऐसा अत्यन्त दुष्कर पराक्रम प्रकट कर रहे हैं जैसा कि तू कभी नहीं कर सकता, जिनका पराक्रम इन्द्रके समान है, जो उत्तम खड़्ग, चक्र और धनुषके द्वारा हाथी, घोड़ों, पैदल- योद्धाओं तथा अन्यान्य शत्रुओंको दग्ध किये देते हैं और जो पैरोंसे कुचलकर दोनों हाथोंसे वैरियोंका विनाश करते हैं, वे महाबली, कुबेर और यमराजके समान पराक्रमी एवं शत्रुओंकी सेनाका बलपूर्वक संहार करनेमें समर्थ भीमसेन ही मेरी निन्दा करनेके अधिकारी हैं। तू मेरी निन्दा नहीं कर सकता; क्योंकि तू अपने पराक्रमसे नहीं, हितैषी सुहृदोंद्वारा सदा सुरक्षित होता है

Arjuna said: “With excellent swords and with his bow as well, he burns down the foes—men, lordly elephants, and chariot-warriors. Trampling hostile enemies underfoot, he again destroys them with his own arms—his prowess like that of Indra. Only such a Bhīmasena, capable of crushing the enemy host by sheer force, is fit to censure me; you cannot, for you are protected not by your own valor but always by well-wishing friends.”

Verse 7

महाबलो वैश्रवणान्तकोपम: प्रसहा[ हन्ता द्विषतामनीकिनीम्‌ । स भीमसेनो<हति गर्हणां मे नत्वं नित्यं रक्ष्ससे यः सुहृद्धिः,जो यथासमय शत्रुओंको पीड़ा देते हुए युद्धस्थलमें उन समस्त शौर्यसम्पन्न भूपतियों, प्रधान-प्रधान रथियों, श्रेष्ठ गजराजों, प्रमुख अश्वारोहियों, असंख्य वीरों, सहस्रसे भी अधिक हाथियों, दस हजार काम्बोजदेशीय अश्वों तथा पर्वतीय वीरोंका वध करके जैसे मृगोंको मारकर सिंह दहाड़ रहा हो, उसी प्रकार भयंकर सिंहनाद करते हैं, जो वीर भीमसेन हाथमें गदा ले रथसे कूदकर उसके द्वारा रणभूमिमें हाथी, घोड़ों एवं रथोंका संहार करते हैं तथा ऐसा अत्यन्त दुष्कर पराक्रम प्रकट कर रहे हैं जैसा कि तू कभी नहीं कर सकता, जिनका पराक्रम इन्द्रके समान है, जो उत्तम खड़्ग, चक्र और धनुषके द्वारा हाथी, घोड़ों, पैदल- योद्धाओं तथा अन्यान्य शत्रुओंको दग्ध किये देते हैं और जो पैरोंसे कुचलकर दोनों हाथोंसे वैरियोंका विनाश करते हैं, वे महाबली, कुबेर और यमराजके समान पराक्रमी एवं शत्रुओंकी सेनाका बलपूर्वक संहार करनेमें समर्थ भीमसेन ही मेरी निन्दा करनेके अधिकारी हैं। तू मेरी निन्दा नहीं कर सकता; क्योंकि तू अपने पराक्रमसे नहीं, हितैषी सुहृदोंद्वारा सदा सुरक्षित होता है

Arjuna said: “Mighty Bhīmasena—whose power is like that of Vaiśravaṇa (Kubera) and Antaka (Yama)—can, by sheer force, destroy the armies of the hostile. He alone has the standing to censure me. But you do not: for you are continually protected by well-wishing friends rather than upheld by your own prowess.”

Verse 8

महारथान्‌ नागवरान्‌ हयांश्न पदातिमुख्यानपि च प्रमथ्य । एको भीमो धार्त॑राष्ट्रेषु मग्नः स मामुपालब्धुमरिंदमो5हति,जो शत्रुपक्षके महारथियों, गजराजों, घोड़ों और प्रधान-प्रधान पैदल योद्धाओंको भी रौंदकर दुर्योधनकी सेनाओंमें घुस गये हैं, वे एकमात्र शत्रुदमन भीमसेन ही मुझे उलाहना देनेके अधिकारी हैं

Sau khi nghiền nát các đại xa chiến, những voi chúa, ngựa chiến và cả những bộ binh tinh nhuệ nhất, chỉ riêng Bhīma đã lao sâu vào hàng ngũ quân Dhārtarāṣṭra. Chỉ kẻ hàng phục địch ấy mới xứng quyền quở trách ta—bởi lời trách của chàng phát xuất từ dũng lực đã được chứng minh và sự tận trung không lay chuyển đối với chính nghĩa giữa cuộc chiến công bằng.

Verse 9

कलिड्वड्भराज़निषादमागधान्‌ सदामदानीलबलाहकोपमान्‌ | निहन्ति यः शत्रुगजाननेकान्‌ स मामुपालब्धुमरिंदमो5हति,जो कलिंग, वंग, अंग, निषाद और मगध देशोंमें उत्पन्न सदा मदमत्त रहनेवाले तथा काले मेघोंकी घटाके समान दिखायी देनेवाले शत्रुपक्षीय अनेकानेक हाथियोंका संहार करते हैं, वे शत्रुदमन भीमसेन ही मुझे उलाहना देनेके अधिकारी हैं

Arjuna nói: “Kẻ nào giết vô số voi địch—những voi từ Kaliṅga, Vaṅga, Aṅga, Niṣāda và Magadha—luôn cuồng nộ như say, trông như từng khối mây mưa đen đặc: chỉ Bhīmasena, bậc hàng phục kẻ thù ấy, mới có quyền quở trách ta.”

Verse 10

स युक्तमास्थाय रथं हि काले भर्नुर्विधुन्चन्‌ शरपूर्णमुष्टि: । सृजत्यसौ शरवर्षाणि वीरो महाहवे मेघ इवाम्बुधारा:,वीरवर भीमसेन यथासमय जुते हुए रथपर आरूढ़ हो धनुष हिलाते हुए मुद्टीभर बाण निकालते और जैसे मेघ जलकी धारा गिराते हैं, उसी प्रकार महासमरमें बाणोंकी वर्षा करते हैं

Đúng lúc, chàng lên cỗ chiến xa đã thắng ngựa chỉnh tề; rung cây cung, nắm tay đầy tên, vị dũng sĩ ấy trút mưa tên trong đại chiến—như mây đổ xuống những dòng mưa xối xả.

Verse 11

शतान्यष्टौ वारणानामपश्य॑ विशातितै: कुम्भकराग्रहस्तै: । भीमेनाजौ निहतान्यद्य बाणै: स मां क्रूरं वक्तुमर्हत्यरिघ्न:,मैंने देखा है आज भीमसेनने युद्धस्थलमें अपने बाणोंद्वारा शत्रुपक्षके आठ सौ हाथियोंको उनके कुम्भस्थल, शुण्ड और शुण्डाग्रभाग काटकर मार डाला है, वे शत्रुहन्ता भीमसेन ही मुझसे कठोर वचन कहनेके अधिकारी हैं

Arjuna nói: “Hôm nay, trên chiến địa, ta đã tận mắt thấy tám trăm voi bị Bhīma hạ bằng tên—sau khi chém đứt thái dương, vòi và cả chót vòi của chúng. Chính Bhīma, kẻ diệt thù ấy, mới có quyền nói lời nghiêm khắc với ta.”

Verse 12

(नकुलेन राजन्‌ गजवाजियोधा हताश्न शूरा: सहसा समेत्य । त्यक्त्वा प्राणान्‌ समरे युद्धकाड्क्षी स मामुपालब्धुमरिंदमो $हति ।। राजन! नकुलने समरभूमिमें प्राणोंका मोह छोड़कर सहसा आगे बढ़-बढ़कर बहुत-से हाथी, घोड़े और शूरवीर योद्धाओंका वध किया है। युद्धकी अभिलाषा रखनेवाला वह शत्रुदमन वीर भी मुझे उलाहना दे सकता है। कृतं कर्म सहदेवेन दुष्करं यो युध्यते परसैन्यावमर्दी । न चाब्रवीत्‌ किंचिदिहागतो बली पश्यान्तरं तस्य चैवात्मनश्न ।। सहदेवने भी दुष्कर कर्म किया है। शत्रुसेनाका मर्दन करनेवाला वह बलवान वीर निरन्तर युद्धमें लगा रहता है। वह भी यहाँ आया था, किंतु कुछ भी न बोला। देख ले, तुझमें और उसमें कितना अन्तर है। धष्टद्युम्न: सात्यकिद्रौपदेया युधामन्युश्लोत्तमौजा: शिखण्डी । एते च सर्वे युधि सम्प्रपीडिता- स्ते मामुपालब्धुमर्हन्ति न त्वम्‌ ।।) धष्टद्युम्न, सात्यकि, द्रौपदीके पुत्र, युधामन्यु, उत्तमौजा और शिखण्डी--ये सभी वीर युद्धमें अत्यन्त पीड़ा सहन करते आये हैं; अतः ये ही मुझे उपालम्भ दे सकते हैं, तू नहीं। बल॑ तु वाचि द्विजसत्तमानां क्षात्रं बुधा बाहुबलं वदन्ति । त्वं वाग्बलो भारत निष्ठरश्न त्वमेव मां वेत्थ यथाबलो5हम्‌,भरतनन्दन! ज्ञानी पुरुष कहते हैं कि श्रेष्ठ ब्राह्मणोंका बल उनकी वाणीमें होता है और क्षत्रियका बल उनकी दोनों भुजाओंमें; परंतु तेरा बल केवल वाणीमें है, तू निष्ठुर है; मैं जैसा बलवान हूँ, उसे तू ही अच्छी तरह जानता है

Arjuna nói: “Tâu Đại vương, Nakula—kẻ khát chiến—đã xông lên liên tiếp, gạt bỏ cả nỗi vướng bận sinh mạng, và giết nhiều kỵ tượng, kỵ mã cùng các dũng sĩ. Vị anh hùng hàng phục địch ấy có quyền quở trách ta. Sahadeva cũng đã làm nên việc khó: chàng không ngừng giao chiến, nghiền nát quân đối phương. Chàng đã đến đây mà chẳng nói một lời; hãy nhìn sự khác biệt giữa chàng và ngươi. Dhrishtadyumna, Satyaki, các con của Draupadi, Yudhamanyu, Uttamaujas và Shikhandi—tất cả những dũng sĩ ấy đã chịu đựng khổ đau tột bậc trong chiến trận; họ có thể trách ta, còn ngươi thì không. Bậc trí nói rằng sức mạnh của những Bà-la-môn tối thượng nằm ở lời nói, còn sức mạnh của một Kshatriya nằm ở đôi cánh tay. Nhưng sức mạnh của ngươi, hỡi dòng Bharata, chỉ ở lời lẽ; ngươi tàn nhẫn. Chỉ riêng ngươi hiểu rõ ta thực sự mạnh đến mức nào.”

Verse 13

यते हि नित्यं तव कर्तुमिष्टें दारै: सुतैर्जीवितेनात्मना च । एवं यन्मां वाग्विशिखेन हंसि त्वत्त: सुखं न वयं विद्य किंचित्‌,मैं सदा स्त्री, पुत्र जीवन और यह शरीर लगाकर तेरा प्रिय कार्य सिद्ध करनेके लिये प्रयत्नशील रहता हूँ। ऐसी दशामें भी तू मुझे अपने वाग्बाणोंसे मार रहा है; हमलोग तुझसे थोड़ा-सा भी सुख न पा सके

Arjuna nói: “Ta luôn gắng sức để làm trọn điều ngươi yêu thích—đem cả vợ, các con, sinh mạng và chính thân ta ra mà đặt cược. Vậy mà dẫu thế, ngươi vẫn dùng mũi tên lời nói mà đả thương ta. Từ nơi ngươi, chúng ta chưa từng biết đến dù chỉ một chút hạnh phúc.”

Verse 14

मां मावमंस्था द्रौपदीतल्पसंस्थो महारथान्‌ प्रतिहन्मि त्वदर्थे । तेनातिशड्की भारत निष्ठुरोडसि त्वत्त: सुखं नाभिजानामि किंचित्‌,तू द्रौोपदीकी शय्यापर बैठा-बैठा मेरा अपमान न कर मैं तेरे ही लिये बड़े-बड़े महारथियोंका संहार कर रहा हूँ। इसीसे तू मेरे प्रति अधिक संदेह करके निष्ठुर हो गया है। तुझसे कोई सुख मिला हो, इसका मुझे स्मरण नहीं है

Arjuna nói: “Đừng sỉ nhục ta khi ngươi còn ngồi trên giường của Draupadī. Vì ngươi, ta đang đánh gục những đại chiến xa dũng tướng. Thế mà bởi vậy, hỡi Bhārata, ngươi lại càng ngờ vực ta quá mức và trở nên khắc nghiệt. Ta không nhớ mình từng nhận được từ ngươi một niềm vui nào.”

Verse 15

प्रोक्त: स्वयं सत्यसंधेन मृत्यु- स्तव प्रियार्थ नरदेव युद्धे । वीर: शिखण्डी द्रौपदो5सौ महात्मा मयाभिगुप्तेन हतश्न तेन,नरदेव! तेरा प्रिय करनेके लिये सत्यप्रतिज्ञ भीष्मजीने युद्धमें महामनस्वी वीर द्रपदकुमार शिखण्डीको अपनी मृत्यु बताया था। मेरे ही द्वारा सुरक्षित होकर शिखण्डीने उन्हें मारा है

Arjuna nói: “Tâu Đại vương, vì ngài mà chính Bhīṣma—bậc giữ lời thề chân thật—đã tuyên bố giữa chiến trường về cách thức cái chết của mình: rằng dũng sĩ Śikhaṇḍī, bậc đại hồn, con của Drupada, sẽ là nguyên nhân. Được ta che chở, Śikhaṇḍī quả đã đánh ngã Người. Thế là, tâu Đại vương, mọi sự đã được làm để trọn ý ngài.”

Verse 16

न चाभिनन्दामि तवाधिराज्यं यतस्त्वमक्षेष्वहिताय सक्त: । स्वयं कृत्वा पापमनार्यजुष्ट - मस्माभिर्वा तर्तुमिच्छस्यरींस्त्वम्‌,मैं तेरे राज्यका अभिनन्दन नहीं करता; क्योंकि तू अपना ही अहित करनेके लिये जूएमें आसक्त है। स्वयं नीच पुरुषोंद्वारा सेवित पापकर्म करके अब तू हमलोगोंके द्वारा शत्रुसेनारूपी समुद्रको पार करना चाहता है

Arjuna nói: “Ta không tán dương quyền bá chủ của ngươi, bởi ngươi nghiện xúc xắc đến mức tự chuốc lấy diệt vong. Tự tay làm điều tội lỗi—điều mà kẻ hèn mạt ưa chuộng—giờ đây ngươi lại muốn chúng ta đưa ngươi vượt qua biển cả quân thù.”

Verse 17

अक्षेषु दोषा बहवो विधर्मा: श्रुतास्त्वया सहदेवो<ब्रवीद्‌ यान्‌ । तान्‌ नैषि त्वं त्यक्तुमसाधुजुष्टां- स्तेन सम सर्वे निरयं प्रपन्ना:,जूआ खेलनेमें बहुत-से पापमय दोष बताये गये हैं, जिन्हें सहदेवने तुझसे कहा था और तूने सुना भी था, तो भी तू उन दुर्जनसेवित दोषोंका परित्याग न कर सका; इसीसे हम सब लोग नरकतुल्य कष्टमें पड़ गये

Arjuna nói: “Trong cờ bạc có vô vàn lỗi lầm tội nghiệp—những việc trái với dharma—mà Sahadeva đã nói với ngươi, và ngươi cũng đã nghe. Thế nhưng ngươi không thể từ bỏ những thói xấu ấy, vốn là chốn lui tới của kẻ ác. Vì vậy, tất cả chúng ta đã rơi vào nỗi khổ như địa ngục.”

Verse 18

सुखं त्वत्तो नाभिजानीम किंचिद्‌ यतस्त्वमक्षैदेवितुं सम्प्रवृत्त: । स्वयं कृत्वा व्यसन पाण्डव त्व- मस्मांस्तीव्रा: श्रावयस्यद्य वाच:,पाण्डुकुमार! तुझसे थोड़ा-सा भी सुख मिला हो--यह हम नहीं जानते हैं; क्योंकि तू जूआ खेलनेके व्यसनमें पड़ा हुआ है। स्वयं यह दुर्व्यससन करके अब तू हमें कठोर बातें सुना रहा है

Chúng ta chẳng hề biết có chút hạnh phúc nào từng đến với mình từ ngươi, bởi ngươi đã tự buông mình vào thói xấu cờ bạc với xúc xắc. Chính ngươi gây nên tai ương này, hỡi con của Pāṇḍu, vậy mà hôm nay lại dùng lời lẽ cay nghiệt, sắc như dao để công kích chúng ta.

Verse 19

शेतेअस्माभिननिहता शत्रुसेना छिन्नैगत्रिर्भूमितले नदन्ती । त्वया हि तत्‌ कर्म कृतं नृशंसं यस्माद्‌ दोष:कौरवाणां वधश्न,हमारे द्वारा मारी गयी शत्रुओंकी सेना अपने कटे हुए अंगोंके साथ पृथ्वीपर पड़ी-पड़ी कराह रही है। तूने वह क्रूरतापूर्ण कर्म कर डाला है, जिससे पाप तो होगा ही; कौरववंशका विनाश भी हो जायगा

Arjuna nói: “Đạo quân địch bị chúng ta giết hại đang nằm la liệt trên mặt đất, tay chân đứt lìa, rên xiết trong đau đớn. Nhưng chính ngươi đã gây nên hành vi tàn nhẫn ấy—tội lỗi ắt sẽ chất chồng, và sự diệt vong của dòng Kaurava cũng sẽ xảy đến.”

Verse 20

हता उदीच्या निहता: प्रतीच्या नष्टा: प्राच्या दाक्षिणात्या विशस्ता: | कृतं कर्माप्रतिरूपं महद्वि- स्तेषां योधैरस्मदीयैश्न युद्धे,उत्तर दिशाके वीर मारे गये, पश्चिमके योद्धाओंका संहार हो गया, पूर्वदेशके क्षत्रिय नष्ट हो गये और दक्षिणदेशीय योद्धा काट डाले गये। शत्रुओंके और हमारे पक्षके बड़े-बड़े योद्धाओंने युद्धमें ऐसा पराक्रम किया है, जिसकी कहीं तुलना नहीं है

Arjuna nói: “Các dũng sĩ phương Bắc đã bị giết; chiến binh phương Tây đã bị quét sạch; các kṣatriya phương Đông đã diệt vong; và những người giao chiến phương Nam đã bị chém nát. Trong trận chiến này, cả các dũng tướng của địch lẫn những chiến sĩ vĩ đại của ta đều đã lập nên một chiến công oai hùng, không gì sánh kịp.”

Verse 21

त्वं देवितात्वत्कृते राज्यनाश- स्त्वत्सम्भवं नो व्यसन नरेन्द्र । मास्मान्‌ क्र्रैवाक्‍्प्रतोदैस्तुदंस्त्व॑ भूयो राजन्‌ कोपयेस्त्वल्पभाग्य:,नरेन्द्र! तू भाग्यहीन जुआरी है। तेरे ही कारण हमारे राज्यका नाश हुआ और तुझसे ही हमें घोर संकटकी प्राप्ति हुई। राजन! अब तू अपने वचनरूपी चाबुकोंसे हमें पीड़ा देते हुए फिर कुपित न कर

Arjuna nói: “Tâu Đại vương, ngài thật kém phúc. Vì ngài mà vương quốc của chúng ta bị tiêu tan, và từ ngài mà tai ương giáng xuống chúng ta. Tâu Rajan, xin đừng quất roi lời lẽ cay nghiệt làm chúng ta đau đớn, và đừng khơi dậy cơn giận của chúng ta thêm lần nữa.”

Verse 22

संजय उवाच एता वाच: परुषा: सव्यसाची स्थिरप्रज्ञ: श्रावयित्वा तु रूक्षा: बभूवासौ विमना धर्मभीरु: कृत्वा प्राज्ञ: पातकं किंचिदेवम्‌,संजय कहते हैं--राजन्‌! सव्यसाची अर्जुन धर्मभीरु हैं। उनकी बुद्धि स्थिर है तथा वे उत्तम ज्ञानसे सम्पन्न हैं। उस समय राजा युधिष्ठिरको वैसी रूखी और कठोर बातें सुनाकर वे ऐसे अनमने और उदास हो गये, मानो कोई पातक करके इस प्रकार पछता रहे हों

Sañjaya nói: “Tâu Đại vương, Arjuna—nổi danh là Savyasācī—trí tuệ vững bền, sáng suốt, và sợ điều trái đạo. Sau khi khiến Yudhiṣṭhira phải nghe những lời lẽ thô bạo, gay gắt như thế, chàng trở nên u sầu, rũ rượi, như một người minh triết đang ăn năn sau khi lỡ phạm tội.”

Verse 23

तदानुतेपे सुरराजपुत्रो विनि:श्वसंश्षासिम थोद्धबर्ह । तमाह कृष्ण: किमिदं पुनर्भवान्‌ विकोशमाकाशनिभं॑ करोत्यसिम्‌

Bấy giờ, con trai của chúa tể chư thiên bỗng bồn chồn, thở gấp, rút kiếm ra. Thấy lưỡi kiếm tuốt trần—sáng lấp lánh như bầu trời—Kṛṣṇa liền hỏi: “Vì sao ngươi lại tuốt kiếm lần nữa?”

Verse 24

इत्येवमुक्त: पुरुषोत्तमेन सुदु:ःखित: केशवमर्जुनो5ब्रवीत्‌

Sañjaya nói: Được Puruṣottama hỏi như thế, Arjuna—ngập chìm trong nỗi sầu sâu thẳm—lại cất lời với Keśava. Khoảnh khắc ấy là một bước ngoặt đạo lý: dù đã nghe lời chỉ dạy của Đấng Chúa Tể, nỗi đau và sự giằng co luân lý của người chiến binh vẫn dâng trào, khiến chàng phải đáp lại và tìm cho ra lẽ sáng giữa bổn phận của cuộc chiến chính nghĩa.

Verse 25

निशम्य तत्‌ पार्थवचोडब्रवीदिदं धनंजयं धर्मभूतां वरिष्ठ:,अर्जुनका यह वचन सुनकर धर्मात्माओंमें श्रेष्ठ श्रीकृष्णने उनसे कहा--'पार्थ! राजा युधिष्ठिरको “तू” ऐसा कहकर तुम इतने घोर दु:खमें क्‍यों डूब गये? शत्रुसूदन! क्या तुम आत्मघात करना चाहते हो? किरीटधारी वीर! साधुपुरुषोंने कभी ऐसा कार्य नहीं किया है

Sañjaya nói: Nghe lời của Pārtha (Arjuna), Śrī Kṛṣṇa—bậc đứng đầu trong những người sống theo dharma—bảo Dhanañjaya: “Pārtha, cớ sao ngươi chìm trong nỗi sầu khủng khiếp chỉ vì đã gọi vua Yudhiṣṭhira là ‘ngươi’? Hỡi kẻ diệt thù, ngươi muốn tự hủy mình sao? Hỡi dũng sĩ đội miện, người hiền lương chưa từng làm điều như thế.”

Verse 26

राजानमेनं त्वमितीदमुक्त्वा कि कश्मलं प्राविश: पार्थ घोरम्‌ । त्वं चात्मानं हन्तुमिच्छस्वरिघ्न नेदं सद्धिः सेवितं वै किरीटिन्‌,अर्जुनका यह वचन सुनकर धर्मात्माओंमें श्रेष्ठ श्रीकृष्णने उनसे कहा--'पार्थ! राजा युधिष्ठिरको “तू” ऐसा कहकर तुम इतने घोर दु:खमें क्‍यों डूब गये? शत्रुसूदन! क्या तुम आत्मघात करना चाहते हो? किरीटधारी वीर! साधुपुरुषोंने कभी ऐसा कार्य नहीं किया है

Sañjaya nói: “Sau khi đã gọi vua Yudhiṣṭhira bằng lối xưng hô thân mật ‘ngươi’, cớ sao, hỡi Pārtha, ngươi lại rơi vào nỗi tuyệt vọng ghê gớm đến thế? Hỡi kẻ diệt thù, nay ngươi muốn tự sát sao? Hỡi dũng sĩ đội miện, đó không phải con đường mà người công chính và hiền thiện từng theo.”

Verse 27

धर्मात्मानं भ्रातरं ज्येष्ठमद्य खड्गेन चैनं यदि हन्या नृवीर । धर्माद्‌ भीतस्तत्‌ कथं नाम ते स्यात्‌ किंचोत्तरं वाकरिष्यस्त्वमेव,“नरवीर! यदि आज धर्मसे डरकर तुमने अपने बड़े भाई इन धर्मात्मा युधिष्ठिरको तलवारसे मार डाला होता तो तुम्हारी कैसी दशा होती और इसके बाद तुम क्‍या करते?

Sañjaya nói: “Hỡi bậc anh hùng giữa loài người, nếu hôm nay—vì sợ dharma—ngươi đã dùng kiếm chém ngã người anh cả của mình, Yudhiṣṭhira, bậc tâm hồn công chính, thì ngươi sẽ ra sao? Và sau một việc như thế, chính ngươi còn có thể thốt ra lời đáp nào, còn có thể làm gì tiếp nữa?”

Verse 28

सूक्ष्मो धर्मो दुर्विदश्षापि पार्थ विशेषतोऊज्जै: प्रोच्यमानं निबोध । हत्वा55त्मानमात्मना प्राप्तुयास्त्वं वधाद्‌ भ्रातुर्नरक॑ चातिघोरम्‌,“कुन्तीनन्दन! धर्मका स्वरूप सूक्ष्म है। उसको जानना या समझना बहुत कठिन है। विशेषत: अज्ञानी पुरुषोंके लिये तो उसका जानना और भी मुश्किल है। अब मैं जो कुछ कहता हूँ उसे ध्यान देकर सुनो, भाईका वध करनेसे जिस अत्यन्त घोर नरककी प्राप्ति होती है, उससे भी भयानक नरक तुम्हें स्वयं ही अपनी हत्या करनेसे प्राप्त हो सकता है

Sañjaya nói: “Dharma thật vi tế và khó phân biệt, hỡi Pārtha—nhất là đối với kẻ thiếu minh tri chân chính. Vậy hãy lắng nghe kỹ điều ta nhấn mạnh mà tuyên bố: nếu ngươi tự tay giết chính mình, ngươi có thể sa vào địa ngục còn ghê rợn hơn cả địa ngục cực kỳ khủng khiếp do tội sát hại chính anh em mình mà phải chịu—hỡi con của Kuntī!”

Verse 29

ब्रवीहि वाचाद्य गुणानिहात्मन- स्तथा हतात्मा भवितासि पार्थ | तथास्तु कृष्णेत्यभिनन्द्य तद्बचो धनंजय: प्राह धनुर्विनाम्य

Sañjaya nói: “Giờ hãy dùng lời mà nói về những phẩm chất của chính mình; rồi, hỡi Pārtha, ngươi sẽ trở thành ‘hatātmā’—kẻ có kiêu mạn và ý chí tự quyết đã bị đánh gục.” Nghe vậy, Dhanañjaya (Arjuna) tán đồng lời khuyên, thưa: “Xin được như thế, hỡi Kṛṣṇa,” rồi uốn cung, sửa soạn sẵn sàng mà cất lời—dấu hiệu của sự quy phục có kỷ luật trước chỉ dẫn giữa cơn căng thẳng đạo lý của chiến tranh.

Verse 30

न मादृशो यो नरदेव विद्यते धनुर्धरो देवमृते पिनाकिनम्‌

Sañjaya nói: “Muôn tâu Đại vương, trong loài người không có cung thủ nào như ta—chỉ trừ chính thần Pinākin (Śiva).”

Verse 31

मया हि राजन्‌ सदिगीश्वरा दिशो विजित्य सर्वा भवतः कृता वशे

Sañjaya nói: “Muôn tâu Đại vương, chính ta đã chinh phục mọi phương—cùng với các vị hộ phương—và khiến tất thảy đều quy phục dưới quyền của bệ hạ.”

Verse 32

पाणौ पृषत्का निशिता ममैव धनुश्व सज्यं विततं सबाणम्‌

Sañjaya nói: “Ngay trong tay ta là những mũi tên sắc bén, đã mài giũa tinh tường; và cây cung của ta cũng đã lên dây, căng chặt, sẵn sàng với những mũi tên.”

Verse 33

हता उदीच्या निहताः: प्रतीच्या: प्राच्या निरस्ता दाक्षिणात्या विशस्ता:,“मेरे द्वारा उत्तर दिशाके वीर मारे गये, पश्चिमके योद्धाओंका संहार हो गया, पूर्वदेशके क्षत्रिय नष्ट हो गये और दक्षिणदेशीय योद्धा काट डाले गये। संशप्तकोंका भी थोड़ा-सा ही भाग शेष रह गया है। मैंने सारी कौरव-सेनाके आधे भागको स्वयं ही नष्ट किया है। राजन! देवताओंकी सेनाके समान प्रकाशित होनेवाली भरतवंशियोंकी यह विशाल वाहिनी मेरे ही हाथों मारी जाकर रणभूमिमें सो रही है

Sañjaya nói: “Các chiến sĩ phương Bắc đã bị giết; quân phương Tây đã bị đánh gục; các kṣatriya ở miền Đông bị đánh tan và diệt vong; còn những kẻ giao chiến miền Nam thì bị chém nát thành từng mảnh. Trong hàng Saṁsaptaka chỉ còn lại một ít tàn dư. Chính ta đã tự tay tiêu diệt một nửa toàn quân Kaurava. Tâu Đại vương, đạo quân hùng vĩ của dòng Bhārata—rực sáng như quân đội chư thiên—đã bị tay ta quật ngã và nay nằm im như ngủ trên chiến địa.”

Verse 34

संशप्तकानां किंचिदेवास्ति शिष्टं सर्वस्य सैन्यस्य हतं मयार्धम्‌ । शेते मया निहता भारतीयं चमू राजन्‌ देवचमूप्रकाशा,“मेरे द्वारा उत्तर दिशाके वीर मारे गये, पश्चिमके योद्धाओंका संहार हो गया, पूर्वदेशके क्षत्रिय नष्ट हो गये और दक्षिणदेशीय योद्धा काट डाले गये। संशप्तकोंका भी थोड़ा-सा ही भाग शेष रह गया है। मैंने सारी कौरव-सेनाके आधे भागको स्वयं ही नष्ट किया है। राजन! देवताओंकी सेनाके समान प्रकाशित होनेवाली भरतवंशियोंकी यह विशाल वाहिनी मेरे ही हाथों मारी जाकर रणभूमिमें सो रही है

Sañjaya nói: “Trong hàng Saṁśaptaka chỉ còn lại một ít tàn dư. Chính ta đã tự tay tiêu diệt một nửa toàn quân. Tâu Đại vương, đạo quân hùng vĩ của dòng Bhārata—rực sáng như quân đội chư thiên—nay nằm trên chiến địa, bị tay ta giết ngã.”

Verse 35

ये चास्त्रज्ञास्तानहं हन्मि चास्त्रै- स्तस्माल्लोकान्नेह करोमि भस्मसात्‌ | जैत्रं रथं भीममास्थाय कृष्ण याव: शीघ्र सूतपुत्र॑ निहन्तुम्‌,“जो अस्त्रविद्याके ज्ञाता हैं, उन्हींको मैं अस्त्रोंद्वारा मारता हूँ; इसीलिये मैं यहाँ सम्पूर्ण लोकोंको भस्म नहीं करता हूँ। श्रीकृष्ण! अब हम दोनों विजयशाली एवं भयंकर रथपर बैठकर सूतपुत्रका वध करनेके लिये शीघ्र ही चल दें

Sañjaya nói: “Ta chỉ dùng vũ khí đánh gục những kẻ thật sự tinh thông khoa học binh khí; vì thế ta không thiêu rụi cả các thế giới thành tro bụi tại đây. Hỡi Kṛṣṇa, hãy mau cùng nhau lên cỗ chiến xa chiến thắng và đáng sợ ấy, để đi giết ‘con trai người đánh xe’.”

Verse 36

राजा भवत्वद्य सुनिर्व॒तो$यं कर्ण रणे नाशयितास्मि बाणै: । इत्येवमुक्त्वा पुनराह पार्थो युधिष्ठिरं धर्मभूतां वरिष्ठम्‌,“आज ये राजा युधिष्ठिर संतुष्ट हों। मैं रणभूमिमें अपने बाणोंद्वारा कर्णका नाश कर डालूँगा।” यों कहकर अर्जुन पुनः धर्मात्माओंमें श्रेष्ठ युधिष्ठिससे बोले--

Sañjaya nói: “Hôm nay xin để đức vua Yudhiṣṭhira được hoàn toàn mãn nguyện. Trên chiến trường, ta sẽ dùng tên của mình mà diệt Karṇa.” Nói xong, Pārtha (Arjuna) lại hướng về Yudhiṣṭhira—bậc đứng đầu trong những người chính trực—mà thưa tiếp.

Verse 37

अद्यापुत्रा सूतमाता भवित्री कुन्ती वाथो वा मया तेन वापि । सत्यं वदाम्यद्य न कर्णमाजौ शरैरहत्वा कवचं विमोक्ष्ये,“आज मेरेद्वारा सूतपुत्रकी माता पुत्रहीन हो जायगी अथवा मेरी माता कुन्ती ही कर्णके द्वारा मुझ एक पुत्रसे हीन हो जायगी। मैं सत्य कहता हूँ, आज युद्धस्थलमें अपने बाणोंद्वारा कर्णको मारे बिना मैं कवच नहीं उतारूँगा

Sañjaya nói: “Hôm nay hoặc mẹ của ‘con trai người đánh xe’ sẽ bị ta khiến thành người mẹ mất con, hoặc mẹ ta Kuntī sẽ—bởi Karṇa—bị tước mất ta, đứa con trai duy nhất còn lại. Ta nói thật: hôm nay, trên chiến trường, ta sẽ không cởi áo giáp cho đến khi dùng tên của mình hạ gục Karṇa.”

Verse 38

संजय उवाच इत्येवमुक्त्वा पुनरेव पार्थो युधिष्ठिरं धर्मभृतां वरिष्ठम्‌ । विमुच्य शस्त्राणि भरनुर्विसृज्य कोशे च खड्गं विनिधाय तूर्णम्‌

Sañjaya nói: Nói xong như vậy, Pārtha (Arjuna) lại một lần nữa thưa với Yudhiṣṭhira, bậc tối thượng trong hàng những người gìn giữ dharma. Rồi chàng buông bỏ binh khí, thả cây cung khỏi tay, và nhanh chóng tra kiếm trở lại vào vỏ—một cử chỉ bề ngoài của sự tự chế và kính nhường giữa sức ép của chiến trận.

Verse 39

स व्रीडया नम्रशिरा: किरीटी युधिष्ठिरं प्राउजलिरभ्युवाच । प्रसीद राजन्‌ क्षम यन्मयोक्तं काले भवान्‌ वेत्स्यति तन्नमस्ते

Với nỗi hổ thẹn, vị chiến binh đội mũ miện cúi đầu, chắp tay thưa với Yudhiṣṭhira: “Xin nguôi giận, tâu Đại vương; xin tha thứ những lời ta đã nói. Đến lúc, ngài sẽ hiểu. Xin nhận nơi ta lời đảnh lễ.”

Verse 40

संजय कहते हैं--महाराज! किरीटधारी कुन्तीकुमार अर्जुन धर्मात्माओंमें श्रेष्ठ युधिष्ठिससे पुन: ऐसा कहकर शस्त्र खोल, धनुष नीचे डाल और तलवारको तुरंत ही म्यानमें रखकर लज्जासे नतमस्तक हो हाथ जोड़ पुनः उनसे इस प्रकार बोले--'राजन्‌! आप प्रसन्न हों। मैंने जो कुछ कहा है, उसके लिये क्षमा करें। समयपर आपको सब कुछ मालूम हो जायगा। इसलिये आपको मेरा नमस्कार है' ।। प्रसाद्य राजानममित्रसाहं स्थितो<ब्रवीच्चैव पुन: प्रवीर: । नेदं चिरात्‌ क्षिप्रमिदं भविष्य- त्यावर्ततेड्सावभियामि चैनम्‌,इस प्रकार शत्रुओंका सामना करनेमें समर्थ राजा युधिष्ठिरको प्रसन्न करके प्रमुख वीर अर्जुन खड़े होकर फिर बोले--“महाराज! अब कर्णके वधमें देर नहीं है। यह कार्य शीघ्र ही होगा। वह इधर ही आ रहा है; अतः मैं भी उसीपर चढ़ाई कर रहा हूँ

Sañjaya nói: “Tâu Đại vương! Arjuna, người con của Kuntī đội mũ miện, sau khi lại nói như thế với Yudhiṣṭhira—bậc đứng đầu trong hàng người chính trực—liền tháo bỏ binh khí, hạ cây cung xuống và nhanh chóng tra kiếm vào vỏ. Với nỗi hổ thẹn, chàng cúi đầu, chắp tay kính cẩn mà thưa lần nữa: ‘Tâu Đại vương, xin nguôi giận. Xin tha thứ mọi lời ta đã nói. Đến đúng thời, ngài sẽ biết hết. Vì vậy, xin nhận nơi ta lời đảnh lễ.’ Đã làm yên lòng Yudhiṣṭhira, vị vua hùng mạnh có thể đương đầu với kẻ thù, đại dũng sĩ Arjuna đứng dậy và nói tiếp: ‘Sẽ không lâu đâu; việc này sẽ thành rất nhanh. Hắn đang quay lại và tiến về phía này—vì thế ta cũng xông lên đối mặt với hắn.’

Verse 41

याम्येष भीम॑ समरात्‌ प्रमोकुं सर्वात्मना सूतपुत्रं च हन्तुम्‌ । तव प्रियार्थ मम जीवितं हि ब्रवीमि सत्यं तदवेहि राजन्‌,“राजन! मैं अभी भीमसेनको संग्रामसे छुटकारा दिलाने और सब प्रकारसे सूतपुत्र कर्णका वध करनेके लिये जा रहा हूँ। मेरा जीवन आपका प्रिय करनेके लिये ही है। यह मैं सत्य कहता हूँ। आप इसे अच्छी तरह समझ लें”

Sañjaya nói: “Giờ ta đi đây—để giải thoát Bhīma khỏi vòng vây chiến trận và, bằng toàn bộ tâm lực, đưa đến cái chết của Karṇa, người con của kẻ đánh xe. Mạng sống ta chỉ để phụng sự điều ngài yêu quý. Ta nói sự thật; xin hiểu cho tường tận, tâu Đại vương.”

Verse 42

इति प्रयास्यन्नुपगृह्म पादौ समुत्थितो दीप्ततेजा: किरीटी । एतच्छुत्वा पाण्डवो धर्मराजो भ्रातुर्वाक्यं परुषं फाल्गुनस्य

Sañjaya nói: “Nói vậy rồi, khi sắp sửa lên đường, Arjuna đội mũ miện—rực rỡ hào quang—đứng dậy sau khi ôm lấy (kính cẩn) đôi chân. Nghe những lời gay gắt của em mình Phālguna (Arjuna), vua Pāṇḍava Dharmarāja (Yudhiṣṭhira) …”

Verse 43

कृतं मया पार्थ यथा न साधु येन प्राप्तं व्यसनं व: सुघोरम्‌,“कुन्तीनन्दन! अवश्य ही मैंने अच्छा कर्म नहीं किया है, जिससे तुमलोगोंपर अत्यन्त भयंकर संकट आ पड़ा है। मैं कुलान्तकारी नराधम पापी, पापमय दुर्व्यसनमें आसक्त, मूढ़बुद्धि, आलसी और डरपोक हूँ; इसलिये आज तुम मेरा यह मस्तक काट डालो

Sanjaya said: “O Partha, what I have done was not right; because of it, a most dreadful calamity has come upon you. O son of Kunti, surely I did not perform a good deed—by which an exceedingly terrible संकट has fallen on you all. I am a wretch, a sinner who brings ruin upon the family line, addicted to sinful vices, dull-witted, slothful, and cowardly. Therefore, today cut off this head of mine.”

Verse 44

तस्माच्छिरश्छिन्धि ममेदमद्य कुलान्तकस्याधमपूरुषस्य । पापस्य पापव्यसनान्वितस्य विमूढबुद्धेरलसस्य भीरो:,“कुन्तीनन्दन! अवश्य ही मैंने अच्छा कर्म नहीं किया है, जिससे तुमलोगोंपर अत्यन्त भयंकर संकट आ पड़ा है। मैं कुलान्तकारी नराधम पापी, पापमय दुर्व्यसनमें आसक्त, मूढ़बुद्धि, आलसी और डरपोक हूँ; इसलिये आज तुम मेरा यह मस्तक काट डालो

Sañjaya said: “Therefore, cut off my head today—mine, the head of a wretch who brings ruin upon his own lineage: a vile man, sinful, addicted to sinful vices, of deluded understanding, indolent, and cowardly.”

Verse 45

वृद्धावमन्तु: परुषस्य चैव कि ते चिरं मे हानुसृत्य रूक्षम्‌ । गच्छाम्यहं वनमेवाद्य पाप: सुखं भवान्‌ वर्ततां मद्वधिहीन:,“मैं बड़े बूढ़ोंका अनादर करनेवाला और कठोर हूँ। तुम्हें मेरी रूखी बातोंका दीर्घकालतक अनुसरण करनेकी क्या आवश्यकता है। मैं पापी आज वनमें ही चला जा रहा हूँ। तुम मुझसे अलग होकर सुखसे रहो

Sanjaya said: “I am one who shows contempt for elders, and I am harsh as well. Why should you keep following my rough words for so long? I, a sinner, am going today to the forest alone. You should live happily, free from the burden of my death.”

Verse 46

योग्यो राजा भीमसेनो महात्मा क्लीबस्य वा मम किं राज्यकृत्यम्‌ । न चापि शक्त: परुषाणि सोढूुं पुनस्तवेमानि रुषान्वितस्य,“महामनस्वी भीमसेन सुयोग्य राजा होंगे। मुझ कायरको राज्य लेनेसे क्या काम है? अब पुनः मुझमें तुम्हारे रोषपूर्वक कहे हुए इन कठोर वचनोंको सहनेकी शक्ति नहीं है

Sañjaya said: “The great-souled Bhīmasena is fit to be king. What business have I—a coward—with taking up the burden of sovereignty? Nor am I able to endure these harsh words of yours again, spoken in anger.”

Verse 47

भीमोअस्तु राजा मम जीवितेन न कार्यमद्यावमतस्य वीर । इत्येवमुक्त्वा सहसोत्पपात राजा ततस्तच्छयनं विहाय

Sañjaya said: “Let Bhīma be king; I have no need of life today, O hero, if I am to be deemed slain.” Having spoken thus, the king sprang up at once, abandoning that couch. The utterance conveys a warrior’s ethic of honor: life is not worth clinging to when one’s martial standing is treated as already forfeited, and decisive action must follow words.

Verse 48

इयेष निर्गन्तुमथो वनाय त॑ वासुदेव: प्रणतो5भ्युवाच

Sañjaya nói: Khi người quyết ý rời đi vào rừng, Vāsudeva—cúi mình đảnh lễ—đã cất lời với người. Khoảnh khắc ấy mở ra một bước ngoặt đạo lý: sự rút lui và xuất ly không bị ngăn bằng sức mạnh, mà được đáp lại bằng lời khuyên cung kính, cho thấy ngay trong cơn khủng hoảng, con người nên được dẫn dắt bằng khiêm nhường và chánh ngữ, chứ không phải bằng cưỡng bức.

Verse 49

“वीर! भीमसेन राजा हों। आज इतना अपमान हो जानेपर मुझे जीवित रहनेकी आवश्यकता नहीं है।' ऐसा कहकर राजा युधिष्ठिर सहसा पलंग छोड़कर वहाँसे नीचे कूद पड़े और वनमें जानेकी इच्छा करने लगे। तब भगवान्‌ श्रीकृष्णने उनके चरणोंमें प्रणाम करके इस प्रकार कहा ।। राजन्‌ विदितमेतद्‌ वै यथा गाण्डीवधन्चन: । प्रतिज्ञा सत्यसंधस्य गाण्डीवं प्रति विश्रुता

Sañjaya nói: Vua Yudhiṣṭhira, bị nỗi nhục làm bỏng rát, bỗng bật dậy khỏi sàng, nhảy xuống đất và trong tuyệt vọng muốn rút vào rừng, cho rằng mạng sống chẳng còn đáng giữ. Khi ấy, Bhagavān Śrī Kṛṣṇa cúi lạy dưới chân vua rồi nói: “Tâu Đại vương, ai cũng biết người cầm Gāṇḍīva hành xử thế nào; lời thệ của bậc giữ trọn chân thật, gắn với cây Gāṇḍīva, vốn đã lừng danh.” Khoảnh khắc ấy là một cơn khủng hoảng đạo lý—liệu tự ái bị thương có được phép đẩy ta đến xuất ly và đoạn tuyệt bổn phận—và lời can gián của Kṛṣṇa đưa nhà vua trở về với sự vững lòng, tiết chế và dharma giữa áp lực chiến tranh.

Verse 50

“राजन! आपको तो यह विदित ही है कि गाण्डीवधारी सत्यप्रतिज्ञ अर्जुनने गाण्डीव धनुषके विषयमें कैसी प्रतिज्ञा कर रखी है? उनकी वह प्रतिज्ञा प्रसिद्ध है ।। ब्रूयाद्‌ य एवं गाण्डीवमन्यस्मै देयमित्युत । वध्यो5स्य स पुमॉल्लोके त्वया चोक्तोडयमीदृशम्‌

Sañjaya nói: “Tâu Đại vương, ngài vốn đã biết rõ Arjuna—người mang Gāṇḍīva, bậc giữ trọn lời thề—đã lập thệ nguyện thế nào về cây cung Gāṇḍīva. Lời thề ấy vang danh: ai nói ‘Gāṇḍīva nên trao cho kẻ khác’ thì ngay trong đời này trở thành kẻ đáng bị giết. Và ngài đã thốt ra lời đúng như thế.”

Verse 51

“जो अर्जुनसे यह कह दे कि “तुम्हें अपना गाण्डीवधनुष दूसरेको दे देना चाहिये” वह मनुष्य इस जगतमें उनका वध्य है।” आपने आज अर्जुनसे ऐसी ही बात कह दी है ।। ततः सत्यां प्रतिज्ञां तां पार्थेन प्रतिरक्षता । मच्छन्दादवमानो<यं कृतस्तव महीपते

Sañjaya nói: “Vậy, tâu Đại vương, khi Pārtha đang gìn giữ lời thệ chân thật ấy, chính ngài—trái với ý ta—đã gây nên sự xúc phạm này.” Lời ấy chỉ ra một vết rạn đạo lý: lời thề thiêng liêng của Arjuna về Gāṇḍīva đang bị thử thách, và lời vua bị xem như một sự sỉ nhục vượt qua ranh giới luân lý mà lời thề ấy đã đặt ra.

Verse 52

गुरूणामवमानो हि वध इत्यभिधीयते । “अतः भूपाल! अर्जुनने अपनी उस सच्ची प्रतिज्ञाकी रक्षा करते हुए मेरी आज्ञासे आपका यह अपमान किया; क्योंकि गुरुजनोंका अपमान ही उनका वध कहा जाता है ।। तस्मात्‌ त्वं वै महाबाहो मम पार्थस्य चोभयो:

Sañjaya nói: “Vì sự xúc phạm bậc trưởng thượng và thầy tổ cũng được gọi là một thứ ‘giết hại’. Bởi vậy, tâu Đại vương, Arjuna—khi gìn giữ lời thệ chân thật của mình—đã theo lệnh ta mà giáng nỗi nhục này lên ngài; bởi lăng mạ các bậc guru đáng tôn kính được xem như hủy diệt họ.”

Verse 53

शरणं त्वां महाराज प्रपन्नौ स्व उभावपषि

Sañjaya nói: “Tâu Đại vương, cả hai chúng tôi đã đến nương tựa nơi ngài, xin quy phục và phó thác thân mình dưới sự che chở của ngài.”

Verse 54

राधेयस्याद्य पापस्य भूमि: पास्यति शोणितम्‌

Sañjaya nói: “Hôm nay, đất mẹ sẽ uống máu của Rādheya—Karna—kẻ mang nghiệp tội.”

Verse 55

सत्यं ते प्रतिजानामि हतं विद्ध्यद्य सूतजम्‌ । यस्येच्छसि वधं तस्य गतमप्यस्य जीवितम्‌

Sañjaya nói: “Ta thề với ngài bằng sự thật—hãy biết rằng hôm nay con trai người đánh xe đã bị giết. Kẻ mà ngài mong hắn chết—sinh mệnh của hắn cũng đã lìa rồi.”

Verse 56

“आज पृथ्वी पापी राधापुत्र कर्णके रक्तका पान करेगी। मैं आपसे सच्ची प्रतिज्ञा करके कहता हूँ, समझ लीजिये कि अब सूतपुत्र कर्ण मार दिया गया। आप जिसका वध चाहते हैं, उसका जीवन समाप्त हो गया” ।। इति कृष्णवच: श्रुत्वा धर्मराजो युधिष्ठिर: । ससम्भ्रमं हृषीकेशमुत्थाप्य प्रणतं तदा

Sañjaya nói: “Hôm nay, đất mẹ sẽ uống máu của Karṇa, kẻ tội lỗi, con của Rādhā. Ta nói với ngài bằng lời thề chân thật—hãy hiểu rằng Karṇa, con trai người đánh xe, nay đã bị giết. Kẻ mà ngài mong hắn chết—sinh mệnh của hắn đã chấm dứt.” Nghe những lời ấy do Kṛṣṇa thốt ra, Dharmarāja Yudhiṣṭhira bỗng chấn động, vội đỡ Hṛṣīkeśa (Kṛṣṇa) đang cúi mình lên, rồi kính cẩn đảnh lễ.

Verse 57

कृताञ्जलिस्ततो वाक्यमुवाचानन्तरं वच: । भगवान्‌ श्रीकृष्णका यह वचन सुनकर धर्मराज युधिष्ठिरने अपने चरणोंमें पड़े हुए हृषीकेशको वेगपूर्वक उठाकर फिर दोनों हाथ जोड़कर यह बात कही-- ।। एवमेव यथा<<त्थ त्वमस्येषो5तिक्रमो मम,“गोविन्द! आप जैसा कहते हैं, वह ठीक है। वास्तवमें मुझसे यह नियमका उल्लंघन हो गया है। माधव! आपने अनुनयद्वारा मुझे संतुष्ट कर दिया और संकटके समुद्रमें डूबनेसे बचा लिया। अच्युत! आज आपके द्वारा हमलोग घोर विपत्तिसे बच गये

Sañjaya nói: Chắp tay, Yudhiṣṭhira tiếp lời. Nghe lời của Đấng Thế Tôn Śrī Kṛṣṇa, vua Yudhiṣṭhira vội đỡ Hṛṣīkeśa đang nằm dưới chân mình đứng dậy; rồi lại chắp tay và thưa: “Đúng như ngài đã nói, quả thật là vậy. Govinda, lời ngài là chân thật—thật sự ta đã phạm điều luật. Madhava, nhờ sự khuyên nhủ dịu dàng của ngài, ta được an lòng và được cứu khỏi chìm trong biển khổ. Achyuta, hôm nay chính nhờ ngài mà chúng ta thoát khỏi tai ương ghê gớm.”

Verse 58

अनुनीतो<स्मि गोविन्द तारितश्नास्मि माधव । मोचिता व्यसनाद्‌ घोराद्‌ वयमद्य त्वयाच्युत,“गोविन्द! आप जैसा कहते हैं, वह ठीक है। वास्तवमें मुझसे यह नियमका उल्लंघन हो गया है। माधव! आपने अनुनयद्वारा मुझे संतुष्ट कर दिया और संकटके समुद्रमें डूबनेसे बचा लिया। अच्युत! आज आपके द्वारा हमलोग घोर विपत्तिसे बच गये

Sañjaya thưa: “Ôi Govinda, điều Ngài nói là đúng. Quả thật ta đã phạm vào điều lệ. Ôi Mādhava, nhờ lời khuyên nhủ dịu dàng của Ngài mà lòng ta được thỏa, và ta được cứu khỏi chìm trong biển hiểm nguy. Ôi Acyuta, hôm nay chính nhờ Ngài mà chúng ta đã thoát khỏi tai ương ghê gớm.”

Verse 59

भवन्तं नाथमासाद्य हावां व्यसनसागरात्‌ । घोरादद्य समुत्तीर्णावुभावज्ञानमोहितौ,“आज आपको अपना रक्षक पाकर हम दोनों संकटके भयानक समुद्रसे पार हो गये। हम दोनों ही अज्ञानसे मोहित हो रहे थे; परंतु आपकी बुद्धिरूपी नौकाका आश्रय लेकर दुःख-शोकके समुद्रसे मन्त्रियोंसहित पार हो गये। अच्युत! हम आपसे ही सनाथ हैं!

Sañjaya thưa: “Nhờ gặp được Ngài làm đấng che chở, hôm nay chúng ta—hai người—đã vượt qua biển tai ương ghê rợn. Cả hai đều bị vô minh làm mê muội; nhưng nương tựa con thuyền trí tuệ phân minh của Ngài, chúng ta đã vượt—cùng các đại thần—qua biển sầu khổ và bi thương. Ôi Acyuta, chỉ nhờ Ngài mà chúng ta không còn bơ vơ.”

Verse 60

त्वदबुद्धिप्लवमासाद्य दुःखशोकार्णवाद्‌ वयम्‌ | समुत्तीर्णा: सहामात्या: सनाथा: सम त्वयाच्युत,“आज आपको अपना रक्षक पाकर हम दोनों संकटके भयानक समुद्रसे पार हो गये। हम दोनों ही अज्ञानसे मोहित हो रहे थे; परंतु आपकी बुद्धिरूपी नौकाका आश्रय लेकर दुःख-शोकके समुद्रसे मन्त्रियोंसहित पार हो गये। अच्युत! हम आपसे ही सनाथ हैं!

Sañjaya thưa: “Nương tựa con thuyền trí tuệ của Ngài, chúng ta đã vượt qua biển sầu khổ và bi thương. Cùng các đại thần, chúng ta đã qua khỏi an toàn; bởi nhờ Ngài, ôi Acyuta, chúng ta không còn bơ vơ—đã có đấng che chở.”

Verse 69

इस प्रकार श्रीमह्ाभारत कर्णपर्वमें श्रीकृष्ण और अर्जुनका संवादविषयक उनहत्तरवाँ अध्याय पूरा हुआ

Như vậy kết thúc chương thứ sáu mươi chín của Karṇa Parva trong Śrī Mahābhārata, nói về cuộc đối thoại giữa Śrī Kṛṣṇa và Arjuna. Công thức kết thúc này đánh dấu sự hoàn tất của một đoạn, nơi lời khuyên, bổn phận (dharma) và sức nặng đạo lý của chiến tranh được đặt trong khuôn khổ qua cuộc trao đổi của hai vị.

Verse 70

इति श्रीमहाभारते कर्णपर्वणि युधिष्ठिरसमा श्वासने सप्ततितमो5ध्याय:

Như vậy kết thúc chương thứ bảy mươi của Karṇa Parva trong Śrī Mahābhārata, thuộc phần nói về việc an ủi và trấn an Yudhiṣṭhira. Lời thuật của Sañjaya đánh dấu sự khép lại chính thức của chương này, đặt các biến cố trong sức nặng đạo lý của chiến tranh và nhu cầu làm vững chí Yudhiṣṭhira giữa nỗi đau buồn và trách nhiệm.

Verse 236

ब्रवीहि मां त्वं पुनरुत्तरं वच- स्तथा प्रवक्ष्याम्यहमर्थसिद्धये । देवराजकुमार अर्जुनको उस समय बड़ा पश्चात्ताप हुआ। उन्होंने लंबी साँस खींचते हुए फिरसे तलवार खींच ली। यह देख भगवान्‌ श्रीकृष्णने कहा--'अर्जुन! यह क्या? तुम आकाशके समान निर्मल इस तलवारको पुनः क्यों म्यानसे बाहर निकाल रहे हो? तुम मुझे मेरी बातका उत्तर दो। मैं तुम्हारा अभीष्ट अर्थ सिद्ध करनेके लिये पुनः कोई योग्य उपाय बताऊँगा'

Sañjaya nói: “Hãy nói lại cho ta câu đáp của ngươi một lần nữa; rồi ta sẽ nói cho phải lẽ, để mục đích mà ngươi mong cầu được thành tựu.” Trong cảnh ấy, Arjuna—bị nỗi hối hận dày vò—lại rút gươm. Thấy vậy, Śrī Kṛṣṇa ngăn lại và hỏi: “Arjuna! Sao thế? Vì cớ gì ngươi lại tuốt khỏi vỏ thanh gươm trong sạch như bầu trời ấy? Hãy đáp lời ta; ta sẽ chỉ bày thêm một phương kế xứng đáng, để điều ngươi nhắm đến được trọn vẹn, mà không sa vào hành động hấp tấp tự hủy.”

Verse 243

अहं हनिष्ये स्वशरीरमेव प्रसह्य येनाहितमाचरं वै | पुरुषोत्तम भगवान्‌ श्रीकृष्णके इस प्रकार पूछनेपर अर्जुन अत्यन्त दुःखी हो उनसे इस प्रकार बोले--'भगवन्‌! मैंने जिसके द्वारा हठपूर्वक भाईका अपमानरूप अहितकर कार्य कर डाला है, अपने उस शरीरको ही अब नष्ट कर डालूँगा”

Khi đấng Tối Thượng, Śrī Kṛṣṇa, hỏi như vậy, Arjuna vô cùng đau khổ mà thưa: “Bạch Thế Tôn! Chính bằng thân này, con đã cố chấp làm điều bất thiện—một sự xúc phạm nhục nhã đối với huynh trưởng. Nay con sẽ hủy diệt ngay thân xác ấy.”

Verse 296

युधिष्टिरं धर्मभृतां वरिष्ठ शृणुष्व राजन्निति शक्रसूनु: । “अतः पार्थ! अब तुम यहाँ अपनी ही वाणीद्वारा अपने गुणोंका वर्णन करो। ऐसा करनेसे यह मान लिया जायगा कि तुमने अपने ही हाथों अपना वध कर लिया।” यह सुनकर अर्जुनने उनकी बातका अभिनन्दन करते हुए कहा--'श्रीकृष्ण! ऐसा ही हो'। फिर इन्द्रकुमार अर्जुन अपने धनुषको नवाकर धर्मात्माओंमें श्रेष्ठ युधिष्ठिससे इस प्रकार बोले --'राजन! सुनिये

Sañjaya nói: “Hỡi Yudhiṣṭhira, bậc tối thượng trong những người gìn giữ dharma, xin nghe, tâu Đại vương,”—đó là lời Arjuna, con của Indra. Trong cuộc đối đáp ấy, Arjuna được khuyên hãy tự mình thuật lại các đức hạnh của chính mình—để ngay bởi sự tự tán dương ấy, người ta có thể coi như chàng đã tự tay giết mình. Nghe vậy, Arjuna tán thành và nói: “Śrī Kṛṣṇa! Xin cứ như thế.” Rồi Indrakumāra Arjuna cúi cung, kính cẩn thưa với Yudhiṣṭhira, bậc chính trực bậc nhất: “Tâu Đại vương, xin lắng nghe…”

Verse 303

अहं हि तेनानुमतो महात्मना क्षणेन हन्यां सचराचरं जगत्‌ । “नरदेव! पिनाकधारी भगवान्‌ शंकरको छोड़कर दूसरा कोई भी मेरे समान धनुर्धर नहीं है। उन महात्मा महेश्वरने मेरी वीरताका अनुमोदन किया है। मैं चाहूँ तो क्षणभरमें चराचर प्राणियोंसहित सम्पूर्ण जगत्‌को नष्ट कर डालूँ

“Tâu Đại vương! Ngoài Śaṅkara, đấng cầm cung Pināka, không ai là cung thủ sánh được với ta. Đại linh Mahēśvara đã chuẩn nhận dũng lực của ta. Nếu ta muốn, chỉ trong khoảnh khắc ta có thể hủy diệt toàn thể thế gian, cùng mọi loài hữu tình và vô tình.”

Verse 326

पादौ च मे सरथौ सध्वजौ च न मादृशं युद्धगतं जयन्ति । “मेरे ही हाथमें तीखे तीर और बाण तथा प्रत्यंचासहित विशाल धनुष हैं। मेरे चरणोंमें रथ और ध्वजाके चिह्न हैं। मेरे-जैसा वीर यदि युद्धभूमिमें पहुँच जाय तो उसे शत्रु जीत नहीं सकते

Sañjaya nói: “Trong tay ta có cung lớn với dây cung, cùng những mũi tên sắc bén. Dưới chân ta mang dấu hiệu của chiến xa và cờ hiệu. Khi một dũng sĩ như ta đặt chân đến chiến địa, kẻ thù không thể khuất phục được.”

Verse 426

उत्थाय तस्माच्छयनादुवाच पार्थ ततो दुःखपरीतचेता: । इस प्रकार जानेके लिये उद्यत हो राजा युधिष्ठिरके चरण छूकर उद्दीप्त तेजवाले किरीटधारी अर्जुन उठ खड़े हुए। इधर अपने भाई अर्जुनका पूर्वोक्तरूपसे कठोर वचन सुनकर पाण्घुपुत्र धर्मराज युधिष्ठिर दुःखसे व्याकुलचित्त होकर उस शय्यासे उठ गये और अर्जुनसे इस प्रकार बोले--

Sañjaya nói: Rồi Yudhiṣṭhira—tâm trí bị nỗi sầu khổ phủ lấp—đứng dậy khỏi chiếc giường ấy và cất lời với Pārtha (Arjuna). Trong bối cảnh chiến tranh, đạo nghĩa huynh đệ bị thử thách: sau khi nghe những lời gay gắt trước đó của Arjuna, vị vua lấy dharma làm gốc bị chấn động vì đau đớn, nhưng vẫn phải đáp lại bằng sự tự chế và trách nhiệm, cân bằng nỗi riêng với đòi hỏi của chính đạo giữa cơn nguy biến.

Verse 523

व्यतिक्रममिमं राजन्‌ सत्यसंरक्षणं प्रति । “इसलिये महाबाहो! राजन! मेरे और अर्जुन दोनोंके सत्यकी रक्षाके लिये किये गये इस अपराधको आप क्षमा करें

Sañjaya nói: “Tâu Đại vương, sự vượt phép này được gây ra nhằm gìn giữ chân thật. Vì thế, hỡi bậc dũng sĩ tay dài, hỡi đấng quân vương, xin ngài tha thứ lỗi ấy—lỗi đã làm để bảo toàn lời thề chân thật của cả tôi và Arjuna.”

Verse 536

क्षन्तुमहसि मे राजन्‌ प्रणतस्याभियाचत: । “महाराज! हम दोनों आपकी शरणमें आये हैं और मैं चरणोंमें गिरकर आपसे क्षमा- याचना करता हूँ; आप मेरे अपराधको क्षमा करें

Sañjaya nói: “Tâu Đại vương, xin ngài tha thứ cho tôi—kẻ đang cúi mình phủ phục mà khẩn cầu. Tôi xin sấp mình dưới chân ngài và thiết tha xin ngài xá tội cho lỗi lầm của tôi.”

Verse 3136

स राजसूयश्न समाप्तदक्षिण: सभा च दिव्या भवतो ममौजसा । “राजन! मैंने सम्पूर्ण दिशाओं और दिक्पालोंको जीतकर आपके अधीन कर दिया था। पर्याप्त दक्षिणाओंसे युक्त राजसूययज्ञका अनुष्ठान तथा आपकी दिव्य सभाका निर्माण मेरे ही बलसे सम्भव हुआ है

Sañjaya nói: “Tâu Đại vương, lễ tế Rājasūya với đầy đủ lễ vật và tặng phẩm, cùng đại sảnh huy hoàng của ngài—cả hai đều thành tựu nhờ sức lực của ta. Ta đã chinh phục bốn phương và các vị hộ thần phương hướng (Dikpāla), khiến họ quy phục dưới quyền ngài. Việc cử hành Rājasūya với lễ phí dồi dào và việc dựng nên hội đường thần diệu của ngài, đều chỉ có thể nhờ quyền lực của ta.”