Adhyaya 72

Verse 1

अप्--रू+ एकोनसप्ततितमो<ध्याय: गोदानकी महिमा तथा गौओं और ब्राह्मणोंकी रक्षासे पुण्यकी प्राप्ति युधिछिर उवाच भूय एव कुरुश्रेष्ठ दानानां विधिमुत्तमम्‌ । कथयस्व महाप्राज्ञ भूमिदानं विशेषत:

Chương thứ sáu mươi chín: Vinh quang của việc hiến tặng bò và công đức đạt được nhờ bảo hộ bò cùng các Bà-la-môn. Yudhiṣṭhira thưa: “Hỡi bậc tối thắng trong dòng Kuru, xin một lần nữa giảng rõ quy tắc tối thượng và phương pháp đúng đắn của việc bố thí. Bậc đại trí, xin đặc biệt giải bày ý nghĩa của việc hiến tặng đất đai.”

Verse 2

पृथिवी क्षत्रियो दद्याद्‌ ब्राह्मणायेष्टिकर्मिणे । विधिवत्‌ प्रतिगृह्नीयान्न त्वन्यो दातुमरहति

Chỉ có vị vua thuộc giai cấp Sát-đế-lỵ mới có thể hiến tặng đất đai cho vị Bà-la-môn hành lễ tế tự; và chỉ từ vị vua ấy, Bà-la-môn mới được thọ nhận đất theo đúng nghi thức. Ngoài ra, không ai khác có quyền thực hiện sự bố thí này.

Verse 3

सर्ववर्णस्तु यच्छक्यं प्रदातुं फलकाड्क्षिभि: । वेदे वा यत्‌ समाख्यातं तन्मे व्याख्यातुमरहसि

Yudhiṣṭhira thưa rằng: “Xin hãy giảng cho tôi biết những lễ vật mà người thuộc mọi giai tầng có thể bố thí khi mong cầu quả báo của việc cho, và cả những hình thức bố thí đã được tuyên thuyết trong Veda.”

Verse 4

भीष्म उवाच तुल्यनामानि देयानि त्रीणि तुल्यफलानि च । सर्वकामफलानीह गाव: पृथ्वी सरस्वती

Bhīṣma nói: “Hỡi Yudhishthira, có ba lễ vật nên đem bố thí, vì tên gọi tương ứng và quả báo cũng tương ứng: đó là bò, đất đai (ruộng đất), và Sarasvatī—học vấn, lời nói thiêng. Ở đời này, ba điều ấy được nói là ban cho con người quả thành tựu mọi ước nguyện.”

Verse 5

यो ब्रूयाच्चापि शिष्याय धर्म्या ब्राह्मीं सरस्वतीम्‌ । पृथिवीगोप्रदानाभ्यां तुल्यं स फलमश्लुते

Bhīṣma nói: “Nếu một Bà-la-môn dạy cho đệ tử mình Sarasvatī Brahmī—lời Veda hợp với dharma—thì người ấy hưởng công đức ngang với việc bố thí đất đai và bố thí bò.”

Verse 6

तथैव गा: प्रशंसन्ति न तु देयं ततः परम्‌ । संनिकृष्टफलास्ता हि लघ्वर्थाश्व युधिष्ठिर

Bhīṣma nói: “Cũng như thế, việc bố thí bò được ca ngợi; không có sự bố thí nào cao hơn. Hỡi Yudhishthira, quả báo của việc cho bò đến trong thời gian gần, và những con bò ấy mau chóng giúp người ta đạt điều mình mong cầu.”

Verse 7

मातर: सर्वभूतानां गाव: सर्वसुखप्रदा: । वृद्धिमाकाडुक्षता नित्यं गाव: कार्या: प्रदक्षिणा:

Bhīṣma nói: “Bò được gọi là mẹ của mọi loài hữu tình, vì ban phát an lạc và tiện nghi cho tất cả. Bởi vậy, ai cầu thịnh vượng và nâng cao đời mình, hãy luôn tôn kính bò, đi nhiễu quanh chúng, giữ chúng ở bên phải.”

Verse 8

संताड्या न तु पादेन गवां मध्ये न च व्रजेत्‌ । मंगलायतनं देव्यस्तस्मात्‌ पूज्या: सदैव हि,गौओंको लात न मारे। उनके बीचसे होकर न निकले। वे मंगलकी आधारभूत देवियाँ हैं, अत: उनकी सदा ही पूजा करनी चाहिये

Bhishma nói: “Chớ dùng chân mà đá bò, và chớ đi xuyên qua giữa đàn bò. Bò là nơi nương tựa của điềm lành, là chốn ngự của phúc cát tường; vì thế phải luôn kính trọng và thờ phụng.”

Verse 9

प्रचोदनं देवकृतं गवां कर्मसु वर्तताम्‌ । पूर्वमेवाक्षरं चान्यदभिधेयं तत: परम्‌

Bhishma nói: “Việc thúc giục (chúng) vốn do chư thiên đặt ra trước hết cho đàn gia súc khi làm công việc thiêng. Bởi vậy, quy tắc đầu tiên là: đóng ách và điều khiển bò đực vì lễ tế thì đáng khen; còn đóng ách hay đánh đập, xua đuổi chúng vì những việc khác, ngoài tế lễ, thì đáng chê trách.”

Verse 10

प्रचारे वा निवाते वा बुधो नोद्वेजयेत गा: । तृषिता हाभिवीक्षन्त्यो नरं हन्यु: सबान्धवम्‌

Bhishma nói: “Dù bò đang thong dong gặm cỏ hay đang nghỉ ở nơi yên tĩnh không bị quấy nhiễu, người trí chớ làm chúng kinh động. Vì khi bò bị hành hạ bởi cơn khát, ngước nhìn một người với lòng mong nước mà người ấy không cho, thì bằng ánh mắt phẫn nộ, chúng có thể khiến kẻ đó cùng cả thân tộc suy vong.”

Verse 11

पितृसझानि सततं देवतायतनानि च । पूयन्ते शकृता यासां पूतं किमधिकं ततः:,जिनके गोबरसे लीपनेपर देवताओंके मन्दिर और पितरोंके श्राद्धस्थान पवित्र होते हैं, उनसे बढ़कर पावन और क्या हो सकता है?

Bhishma nói: “Những con bò mà nhờ phân của chúng, các nơi tế tự tổ tiên và đền thờ chư thần được tẩy sạch thường xuyên—còn có gì thanh tịnh hơn thế nữa?”

Verse 12

घासमुष्टिं परगवे दद्यात्‌ संवत्सरं तु यः । अकृत्वा स्वयमाहारं व्रतं तत्‌ सार्वकामिकम्‌

Bhishma nói: “Ai suốt trọn một năm, mỗi ngày trước khi tự dùng bữa, đem một nắm cỏ cho bò của người khác ăn—người ấy giữ một lời nguyện được nói là có thể thành tựu mọi ước nguyện chính đáng.”

Verse 13

स हि पुत्रान्‌ यशो<र्थ च श्रियं चाप्यधिगच्छति । नाशयत्यशुभं चैव दुःस्वप्रं चाप्पपोहति,वह अपने लिये पुत्र, यश, धन और सम्पत्ति प्राप्त करता है तथा अशुभ कर्म और दुःस्वप्नका नाश कर देता है

Bhishma nói: Người như thế quả thật đạt được con trai, danh tiếng tốt và cả sự thịnh vượng; lại còn tiêu trừ điều bất tường và xua tan những ác mộng.

Verse 14

युधिछिर उवाच देया: किंलक्षणा गाव: काश्नापि परिवर्जयेत्‌ । कीदृशाय प्रदातव्या न देया: कीदृशाय च

Yudhishthira hỏi: “Thưa Tổ phụ! Những con bò có dấu hiệu thế nào thì nên đem bố thí, và những con nào thì phải tránh không bố thí? Nên trao bò cho hạng Bà-la-môn nào, và không nên trao cho hạng Bà-la-môn nào?”

Verse 15

भीष्मजीने कहा--राजन! दुराचारी, पापी, लोभी, असत्यवादी तथा देवयज्ञ और श्राद्धकर्म न करनेवाले ब्राह्मणको किसी तरह गौ नहीं देनी चाहिये

Bhishma nói: “Tâu Đại vương, tuyệt đối chớ đem bò mà cho một Bà-la-môn hư hỏng—kẻ tội lỗi, tham lam, nói dối—lại còn bỏ bê các lễ tế dâng chư thần và nghi lễ śrāddha cho tổ tiên.”

Verse 16

भिक्षवे बहुपुत्राय श्रोत्रियायाहिताग्नये । दत्त्वा दशगवां दाता लोकानाप्रोत्यनुत्तमान्‌

Bhishma nói: “Đối với một Bà-la-môn đang cầu xin, có nhiều con, là śrotriya (bậc thông Veda) và là người giữ lửa tế agnihotra; người bố thí dâng mười con bò cho vị ấy sẽ đạt đến những cõi tối thượng.”

Verse 17

यश्चैव धर्म कुरुते तस्य धर्मफलं च यत्‌ । सर्वस्यैवांशभाग्‌ दाता त॑ निमित्तं प्रवृत्तय:

Bhishma nói: “Người nào nhận bố thí bò rồi hành trì dharma, thì mọi quả báo do dharma ấy sinh ra, người bố thí cũng được hưởng một phần; bởi chính nhờ người bố thí mà việc dāna ấy mới được khởi lên.”

Verse 18

यश्चैनमुत्पादयते यश्चैनं त्रायते भयात्‌ । यश्चास्य कुरुते वृत्तिं सर्वे ते पितरस्त्रय:,जो जन्म देता है, जो भयसे बचाता है तथा जो जीविका देता है--ये तीनों ही पिताके तुल्य हैं

Bhīṣma nói: “Người sinh thành một người, người che chở người ấy khỏi sợ hãi, và người chu cấp phương tiện mưu sinh—cả ba đều phải được xem như cha.”

Verse 19

कल्मषं गुरुशुश्रूषा हन्ति मानो महद्‌ यश: । अपुत्रतां त्रय: पुत्रा अवृत्तिं दश धेनव:

Bhīṣma nói: “Phụng sự và kính cẩn vâng lời bậc trưởng thượng cùng thầy dạy sẽ diệt trừ vết nhơ và tội lỗi. Nhưng kiêu mạn lại làm tiêu tan cả danh tiếng lớn. Người ta nói ba người con trai có thể xua đi nỗi bất hạnh của kẻ vô tự, và mười con bò đang cho sữa có thể xua đi cảnh khốn khó vì thiếu kế sinh nhai—bởi vậy, khiêm cung và tận tụy phụng sự được ca ngợi như chỗ nương giữ gìn cả đức hạnh lẫn sự ổn định ở đời.”

Verse 20

वेदान्तनिष्ठस्य बहुश्रुतस्य प्रज्ञानतृप्तस्य जितेन्द्रियस्य । शिष्टस्य दान्तस्य यतस्य चैव भूतेषु नित्यं प्रियवादिनश्वल

Bhīṣma nói: “Nhất định phải lo liệu kế sinh nhai cho vị brāhmaṇa ấy: người kiên trú trong Vedānta, học rộng nghe nhiều, mãn nguyện bởi trí tuệ, tự chế các căn; người có lễ giáo và kỷ luật, chuyên cần trong nỗ lực đúng đắn, và luôn nói lời hòa nhã với mọi loài. Lời dạy nhấn mạnh bổn phận của xã hội: nâng đỡ một brāhmaṇa gia chủ có hạnh kiểm mẫu mực—hiền hòa, an tĩnh, hiếu khách, công bằng, và giữ dharma ngay cả khi bị cơn đói bức bách—để đức hạnh và học vấn được duy trì trong đời.”

Verse 21

यः क्षुद्धयाद्‌ वै न विकर्म कुर्या- न्मृदुश्व शान्तो हाृतिथिप्रियश्व । वृत्तिं द्विजायातिसृजेत तस्मै यस्तुल्यशीलश्च सपुत्रदार:

Bhishma nói: “Nhất định phải sắp đặt kế sinh nhai cho vị brāhmaṇa ấy: dù bị cơn đói thúc bách cũng không làm điều phi pháp; hiền hòa và điềm tĩnh; yêu việc kính đãi khách; giữ tâm bình đẳng với mọi người—sống đời gia chủ cùng vợ con. Người kiên định trong hạnh đúng giữa gian nan như thế xứng đáng được nâng đỡ để dharma được gìn giữ trong xã hội.”

Verse 22

शुभे पात्रे ये गुणा गोप्रदाने तावान्‌ दोषो ब्राह्मणस्वापहारे । सर्वावस्थं ब्राह्मणस्वापहारो दाराश्नैषां दूरतो वर्जनीया:

Bhishma nói: “Phước đức nào phát sinh từ việc hiến tặng một con bò cho người thọ nhận xứng đáng, thì tội lỗi cũng phát sinh ngang bằng khi chiếm đoạt tài sản của một brāhmaṇa. Vì vậy, trong mọi hoàn cảnh, chớ đoạt lấy của cải của brāhmaṇa; và cũng phải tránh—dù từ xa—mọi sự giao kết bất chính với vợ của các brāhmaṇa.”

Verse 25

भीष्म उवाच असदृवृत्ताय पापाय लुब्धायानृतवादिने । हव्यकव्यव्यपेताय न देया गौ: कथंचन

Bhīṣma nói: Tuyệt đối không được đem bò bố thí cho kẻ có hạnh kiểm bất chính—kẻ mang tội, tham lam, quen nói dối—cũng không được cho kẻ không còn lòng kính trọng đối với lễ phẩm cúng tế thiêng (havis) và nghi lễ tế tự tổ tiên (kavya).

Verse 69

(विप्रदारे परह्ते विप्रस्वनिचये तथा । परित्रायन्ति शक्तास्तु नमस्तेभ्यो मृतास्तु वा ।।

Bhīṣma nói: Ở nơi nào vợ của các Bà-la-môn bị xâm hại hay bị bắt đi, hoặc tài sản của các Bà-la-môn bị chiếm đoạt, thì những ai có đủ sức mà đứng ra che chở—xin cúi đầu kính lễ những bậc hộ vệ ấy; còn kẻ không bảo vệ họ thì chẳng khác gì người chết. Vaivasvata Yama, con của Thần Mặt Trời, sẽ trở thành kẻ sát phạt những người tắc trách ấy: Ngài trừng phạt, quở trách họ mỗi ngày và không bao giờ thả họ khỏi các địa ngục. Cũng vậy, đối với loài bò, việc bảo hộ hay áp bức đều đem lại quả lành hoặc quả dữ. Đặc biệt, công đức phát sinh khi tự thân bảo vệ Bà-la-môn và bò; tội lỗi phát sinh khi họ bị giết hại.