Adhyaya 53

Verse 1

भीकम (2 अमान पज्चाशत्तमो<्ध्याय: गौओंकी महिमाके प्रसंगमें च्यवन मुनिके उपाख्यानका आरम्भ

Yudhiṣṭhira thưa: “Bạch Tổ phụ, thứ tình thâm nào nảy sinh chỉ bởi được nhìn thấy một người, và thứ tình thâm nào lớn dần do cùng chung sống? Lại nữa, phúc lành lớn lao và sự linh thiêng cao quý của loài bò là gì? Xin Người từ bi giảng giải cho con tường tận.”

Verse 2

भीष्म उवाच हन्त ते कथयिष्यामि पुरावृत्तं महाद्युते । नहुषस्य च संवादं महर्षेश््यवनस्य च

Bhishma nói: “Được lắm; hỡi bậc đại hùng! Ta sẽ kể cho ngươi một chuyện xưa—chính là cuộc đối thoại giữa vua Nahusha và đại hiền triết Chyavana. Nhờ cổ sử ấy, điều đang bàn sẽ được soi tỏ dưới ánh sáng của Dharma.”

Verse 3

पुरा महर्षिक्ष्यवनो भार्गवों भरतर्षभ । उदवासकृतारम्भो बभूव स महाव्रत:,भरतश्रेष्ठ! पूर्वकालकी बात है, भृगुके पुत्र महर्षि च्यवनने महान्‌ व्रतका आश्रय ले जलके भीतर रहना आरम्भ किया

Bhishma nói: “Thuở xưa, hỡi bậc tráng sĩ của dòng Bharata, đại hiền triết Cyavana thuộc dòng Bhṛgu đã thọ một đại thệ nguyện và bắt đầu phép tu sống chìm trong nước.”

Verse 4

निहत्य मान क्रोध॑ च प्रहर्ष शोकमेव च । वर्षाणि द्वादश मुनिर्जलवासे धृतव्रत:,वे अभिमान, क्रोध, हर्ष और शोकका परित्याग करके दृढ़तापूर्वक व्रतका पालन करते हुए बारह वर्षो-तक जलके भीतर रहे

Bhishma nói: “Diệt trừ kiêu mạn và sân hận, lại từ bỏ cả hân hoan lẫn sầu muộn, vị hiền giả ấy—kiên định trong thệ nguyện—đã ở trong thủy xứ suốt mười hai năm, bền bỉ giữ gìn kỷ luật tu hành.”

Verse 5

आदधत्‌ सर्वभूतेषु विश्रम्भं॑ परमं शुभम्‌ | जलेचरेषु सर्वेषु शीतरश्मिरिव प्रभु:

Bhishma nói: “Vị hiền triết đầy uy lực ấy khơi dậy niềm tín nhiệm tối thượng, cát tường nơi muôn loài; và đối với các loài thủy tộc, ngài như vầng trăng có tia mát—êm dịu, đáng tin, và ban phúc.”

Verse 6

स्थाणुभूत: शुचिर्भूत्वा दैवते भ्य: प्रणम्य च । गंगायमुनयोर्मध्ये जलं सम्प्रविवेश ह

Bhishma nói: “Một lần kia, sau khi tự thanh tịnh và cúi lạy chư thiên, ngài bước vào dòng nước tại nơi hợp lưu giữa sông Hằng và Yamuna; rồi ngồi trong nước, bất động như khúc gỗ—vững bền trong tự chế và lòng tôn kính.”

Verse 7

गंगायमुनयोवेंगं सुभीम॑ं भीमनि:स्वनम्‌ | प्रतिजग्राह शिरसा वातवेगसमं जवे

Bhīṣma nói: “Dòng thác của sông Gaṅgā và Yamunā thật ghê rợn tột cùng, gầm vang bằng âm thanh đáng sợ. Dẫu sức lao của nó nhanh và khó chịu đựng như uy lực của gió, vị hiền triết ấy vẫn cúi đầu đón lấy cú va đập trên đỉnh đầu và nhẫn chịu.”

Verse 8

गंगा च यमुना चैव सरितश्न सरांसि च । प्रदक्षिणमृषिं चक्रुर्न चैनं पर्यपीडयन्‌,परंतु गंगा-यमुना आदि नदियाँ और सरोवर ऋषिकी केवल परिक्रमा करते थे, उन्हें वष्ट नहीं पहुँचाते थे

Bhīṣma nói: “Các dòng sông—Gaṅgā, Yamunā—cùng những suối lạch và hồ ao khác chỉ đi nhiễu quanh vị ẩn sĩ với lòng tôn kính; chúng không ép bức ông, cũng chẳng gây tổn hại gì.”

Verse 9

अन्तर्जलेषु सुष्वाप काष्ठ भूतो महामुनि: । ततश्रोर्ध्वस्थितो धीमानभवद्‌ भरतर्षभ,भरतश्रेष्ठ! वे बुद्धिमान्‌ महामुनि कभी पानीमें काठकी भाँति सो जाते और कभी उसके ऊपर खड़े हो जाते थे

Bhīṣma nói: “Vị đại ẩn sĩ ấy ngủ trong lòng nước, thân như một khúc gỗ; rồi lại, hỡi bậc kiệt xuất của dòng Bharata, người trí ấy vươn lên và đứng trên mặt nước.”

Verse 10

जलौकसां स सत्त्वानां बभूव प्रियदर्शन: । उपाजिघ्रन्त च तदा तस्योष्ठ॑ हृष्टमानसा:

Bhīṣma nói: “Đối với các loài thủy cư, ông hiện ra thật ưa nhìn. Bấy giờ, lòng chúng hân hoan, chúng bơi đến gần và bắt đầu ngửi đôi môi của ông.”

Verse 11

वे जलचर जीवोंके बड़े प्रिय हो गये थे। जल-जन्तु प्रसन्नचित्त होकर उनका ओठ सूँघा करते थे ।। तत्र तस्यासत: काल: समतीतो5भवन्महान्‌ । ततः कदाचित्‌ समये कसम्मिंश्वचिन्मत्स्यजीविन:

Bhīṣma nói: “Ông trở nên thân thiết với các loài thủy cư; bọn thủy thú vui lòng và thường ngửi đôi môi của ông. Trong khi ông ở đó, thời gian dài đã trôi qua. Rồi một lúc nọ, vài người đánh cá tình cờ đến nơi ấy.”

Verse 12

त॑ं देशं समुपाजग्मुर्जालहस्ता महाद्युते । निषादा बहवस्तत्र मत्स्योद्धरणनिश्चया:

Bhīṣma nói: “Hỡi bậc rực rỡ đại quang, nhiều người Niṣāda—tay cầm lưới, thạo nghề giăng bắt—đã kéo đến nơi ấy, quyết chí bắt lấy và mang đi những con cá.”

Verse 13

महातेजस्वी नरेश! इस तरह उन्हें पानीमें रहते बहुत दिन बीत गये। तदनन्तर एक समय मछलियोंसे जीविका चलानेवाले बहुत-से मल्‍लाह मछली पकड़नेका निश्चय करके जाल हाथमें लिये हुए उस स्थानपर आये ।।

Bhīṣma nói: “Hỡi đại vương hùng mạnh, sau khi họ đã ở trong nước nhiều ngày, đến một lúc, vô số ngư phủ—những kẻ sống nhờ cá—đã đến đúng nơi ấy, tay cầm lưới, quyết tâm giăng bắt. Họ là những người chịu khó, khỏe mạnh và dũng mãnh, không hề chùn bước trước dòng nước; với ý chí không lay chuyển đối với nghề thả lưới, họ tiến đến nơi đó.”

Verse 14

जालं॑ ते योजयामासुर्नि:शेषेण जनाधिप । मत्स्योदक॑ समासाद्य तदा भरतसत्तम,भरतवंशशिरोमणि नरेश! उस समय जहाँ मछलियाँ रहती थीं, उतने गहरे जलमें जाकर उन्होंने अपने जालको पूर्णरूपसे फैला दिया

Bhīṣma nói: “Hỡi đức vua, rồi họ giăng lưới ra trọn vẹn. Đến vùng nước sâu nơi cá tụ hội, họ thả lưới xuống hết mức—hỡi bậc ưu tú nhất trong dòng Bharata.”

Verse 15

ततस्ते बहुभियोंगै: कैवर्ता मत्स्यकाड्क्षिण: । गंगायमुनयोरवारि जालैरभ्यकिरंस्तत:,मछली प्राप्त करनेकी इच्छावाले केवटोंने बहुत-से उपाय करके गंगा-यमुनाके जलको जालोंसे आच्छादित कर दिया

Bhīṣma nói: “Rồi những ngư phủ ấy, khát khao bắt cá, đã dùng nhiều mưu kế và giăng lưới rộng đến nỗi mặt nước sông Hằng và sông Yamunā dường như bị phủ kín bởi những mắt lưới.”

Verse 16

जाल सुविततं तेषां नवसूत्रकृतं तथा । विस्तारायामसम्पन्नं यत्‌ तत्र सलिले$क्षिपन्‌

Bhīṣma nói: “Họ thả xuống nước một tấm lưới được giăng thật khéo, mới đan bằng những sợi dây mới, đầy đủ cả bề ngang lẫn bề dài.”

Verse 17

ततस्ते सुमहच्चैव बलवच्च सुवर्तितम्‌ । अवतीर्य ततः सर्वे जालं चकृषिरे तदा

Bhīṣma nói: “Rồi họ hạ xuống dụng cụ đan dệt ấy—một tấm lưới vô cùng lớn, chắc và đan khéo—tất cả cùng xuống nước, và ngay lúc ấy kéo lưới vào.”

Verse 18

अभीतरूपा: संहृष्टा अन्योन्यवशवर्तिन: । बबन्धुस्तत्र मत्स्यांश्व तथान्यान्‌ जलचारिण:

Họ vui thích trước dáng vẻ ưa nhìn của chính mình, lòng hân hoan phấn khích; họ xoay vần dưới sự chi phối lẫn nhau. Và tại đó, họ trói chặt những con cá, cùng cả các loài khác vốn chuyển động trong nước.

Verse 19

उनका वह जाल नये सूतका बना हुआ और विशाल था तथा उसकी लंबाई-चौड़ाई भी बहुत थी एवं वह अच्छी तरहसे बनाया हुआ और मजबूत था। उसीको उन्होंने वहाँ जलपर बिछाया था। थोड़ी देर बाद वे सभी मल्लाह निडर होकर पानीमें उतर गये। वे सभी प्रसन्न और एक-दूसरेके अधीन रहनेवाले थे। उन सबने मिलकर जालको खींचना आरम्भ किया। उस जालमें उन्होंने मछलियोंके साथ ही दूसरे जल-जन्तुओंको भी बाँध लिया था ।। १६-- १८ || तथा मत्स्यै: परिवृतं च्यवनं भृगुनन्दनम्‌ । आकर्षयन्महाराज जालेनाथ यदृच्छया

Bhīṣma nói: “Tâu Đại vương, khi những người đánh cá kéo lưới, do cơ duyên ngẫu nhiên, họ cũng kéo lên cả hiền triết Cyavana—con của Bhrigu—đang bị cá vây quanh.”

Verse 20

नदीशैवलदिग्धाडुं हरिश्मश्रुजटाधरम्‌ । लग्नै: शड्खनखेैगत्रि क्रोडैश्वित्रिरिवार्पितम्‌

Bhīṣma nói: “Toàn thân ông phủ đầy lớp nhớt tảo của sông. Râu mép, râu cằm và những lọn tóc bện (jaṭā) đã hóa xanh; còn tay chân, bị vỏ ốc và các loài thủy sinh khác cào xước, hiện lên như những hoa văn loang lổ—tựa những sợi lông kỳ dị của loài lợn rừng.”

Verse 21

तं जालेनोद्धृतं दृष्टवा ते तदा वेदपारगम्‌ । सर्वे प्राजजलयो दाशा: शिरोभि: प्रापतन्‌ भुवि,वेदोंके पारंगत उन विद्वान महर्षिको जालके साथ खिंचा देख सभी मल्लाह हाथ जोड़ मस्तक झुका पृथ्वीपर पड़ गये

Bhīṣma nói: “Khi thấy vị hiền triết thông suốt Veda ấy bị kéo lên trong lưới, tất cả những người đánh cá liền chắp tay kính lễ, cúi đầu và phủ phục xuống đất.”

Verse 22

परिखेदपरित्रासाज्जालस्यथाकर्षणेन च । मत्स्या बभूवुर्व्यापन्ना: स्थलसंस्पर्शनेन च

Bhishma nói: “Vì kiệt sức và hoảng loạn dữ dội do lưới gây ra, vì chính việc kéo lưới lên, lại vì chạm phải mặt đất khô, nhiều con cá đã chết. Thấy cảnh tàn sát ấy, vị hiền triết tràn ngập lòng từ mẫn và hết lần này đến lần khác thở dài thật sâu.”

Verse 23

स मुनिस्तत्‌ तदा दृष्टवा मत्स्यानां कदनं कृतम्‌ । बभूव कृपयाविष्टो नि:श्वसंश्व॒ पुन: पुन:

Bhishma nói: “Khi vị hiền triết thấy đàn cá bị chém ngã và hủy diệt, lòng từ mẫn tràn ngập trong ông và hết lần này đến lần khác ông thở dài thật sâu. Cảnh ấy gợi lên sự nhạy cảm đạo đức trước nỗi tổn hại không cần thiết, và lòng thương xót bừng dậy khi chứng kiến khổ đau.”

Verse 24

निषादा ऊचु. अज्ञानाद्‌ यत्‌ कृतं पापं प्रसाद तत्र नः कुरु । करवाम प्रियं कि ते तन्नो ब्रूहि महामुने

Những người Nishada thưa: “Bạch Đại Muni! Tội lỗi chúng con đã lỡ làm vì vô tri, xin Ngài rộng lòng tha thứ và ban ân hoan hỷ cho chúng con. Xin Ngài cũng chỉ dạy: chúng con phải làm việc gì để vừa lòng Ngài?”

Verse 25

इत्युक्तो मत्स्यमध्यस्थश्ष्यवनोवाक्यमत्रवीत्‌ । यो मेडद्य परम: कामस्तं शृणुध्वं समाहिता:

Được thưa như vậy, hiền triết Cyavana, đang ngồi giữa đàn cá, cất lời: “Hỡi những người đánh cá, hãy lắng nghe với tâm chuyên nhất điều mà ngay lúc này là ước nguyện lớn nhất của ta.”

Verse 26

प्राणोत्सर्ग विसर्ग वा मत्स्यैर्यास्याम्यहं सह । संवासान्नोत्सहे त्यक्तुं सलिलेडध्युषितानहम्‌

Bhishma nói: “Dù là từ bỏ mạng sống hay giữ gìn mạng sống, ta cũng sẽ cùng những con cá này mà đi qua. Chúng là bạn đồng cư của ta; ta đã sống với chúng trong nước suốt một thời gian dài. Vì vậy, ta không nỡ bỏ rơi chúng.”

Verse 27

जालके साथ नदीमेंसे निकाले गये महर्षि च्यवन इत्युक्तास्ते निषादास्तु सुभुशं॑ भयकम्पिता: । सर्वे विवर्णवदना नहुषाय न्यवेदयन्‌

Bhishma nói: Khi những người Nishada được cho biết rằng vị đại hiền bị kéo khỏi sông cùng với tấm lưới ấy chính là thánh hiền Cyavana, họ liền bị nỗi kinh hãi dữ dội bao trùm. Run rẩy không ngừng, mặt mày tái nhợt, họ lập tức đến trước vua Nahusha và tâu trình toàn bộ sự việc. Đoạn này nêu bật sức nặng của nghiệp và dharma khi làm hại kẻ vô tội, cùng nỗi sợ hãi phát sinh khi người ta nhận ra mình đã xúc phạm một bậc khổ hạnh đáng tôn kính.

Verse 50

इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि च्यवनोपाख्याने पज्चाशत्तमोडथध्याय:

Như vậy kết thúc chương thứ năm mươi của truyện Cyavana trong phần Dāna-dharma thuộc Anuśāsana Parva của Śrī Mahābhārata. (Đây là câu kết chương, ghi dấu việc khép lại chương này.)