Adhyaya 4

Verse 1

सूत उवाच अथ प्राथमिकस्येह यः कालस्तदहः स्मृतम् सर्गस्य तादृशी रात्रिः प्राकृतस्य समासतः

Sūta thưa: Ở đây, khoảng thời gian thuộc giai đoạn sơ khởi được gọi là “ngày” của nó. Tóm lược lại, một khoảng thời gian tương đương cũng được gọi là “đêm” của sự sáng tạo prākṛta.

Verse 2

दिवा सृष्टिं विकुरुते रजन्यां प्रलयं विभुः औपचारिकमस्यैतद् अहोरात्रं न विद्यते

Vào “ban ngày”, Đấng Chúa tể trùm khắp khởi dựng tạo hóa; vào “ban đêm”, Ngài thu nhiếp tất cả vào sự tiêu dung. Nhưng đối với Ngài, sự phân chia ngày và đêm chỉ là cách nói phương tiện—trong thực tại tự thân của Ngài, tuyệt nhiên không có ngày-đêm.

Verse 3

दिवा विकृतयः सर्वे विकारा विश्वदेवताः प्रजानां पतयः सर्वे तिष्ठन्त्यन्ये महर्षयः

Vào “ban ngày”, mọi vikṛti và mọi vikāra—các thần linh chủ quản vũ trụ—đều hiển lộ và đứng vững trong chức phận của mình; cũng vậy, hết thảy các Prajāpati, những bậc chủ tể của muôn loài, cùng các đại hiền triết khác đều an trụ trong nhiệm vụ riêng.

Verse 4

रात्रौ सर्वे प्रलीयन्ते निशान्ते सम्भवन्ति च अहस्तु तस्य वैकल्पो रात्रिस्तादृग्विधा स्मृता

Trong “đêm” ấy, muôn loài đều tan nhập vào trạng thái vô hiển (avyakta); đến cuối đêm, chúng lại sinh khởi. Đó là sự luân phiên đối với Ngài—ngày và đêm được hiểu như thế, như chu kỳ hiển lộ và thu nhiếp trở về.

Verse 5

चतुर्युगसहस्रान्ते मनवस्तु चतुर्दश चत्वारि तु सहस्राणि वत्सराणां कृतं द्विजाः

Khi tròn một nghìn chu kỳ của bốn yuga, có mười bốn vị Manu; và bốn nghìn năm hợp thành Kṛta Yuga, hỡi các bậc nhị sinh.

Verse 6

तावच्छती च वै संध्या संध्यांशश् च कृतस्य तु त्रिशती द्विशती संध्या तथा चैकशती क्रमात्

Đối với Kṛta Yuga, phần giao thời (sandhyā) và phần kết giao thời (sandhyāṃśa) có cùng độ dài—mỗi phần bốn trăm năm. Sau đó, theo thứ tự, các sandhyā lần lượt là ba trăm, hai trăm và một trăm năm (ở các yuga kế tiếp).

Verse 7

अंशकः षट्शतं तस्मात् कृतसंध्यांशकं विना त्रिद्व्येकसाहस्रमितो विना संध्यांशकेन तु

Vì vậy, số aṃśaka là sáu trăm; và nếu loại trừ phần aṃśaka dành cho saṃdhyā (thời khắc hoàng hôn) của Kṛta-yuga, thì lượng đo thành ba nghìn—lại nữa, không tính phần saṃdhyā-aṃśaka.

Verse 8

त्रेताद्वापरतिष्याणां कृतस्य कथयामि वः निमेषपञ्चदशका काष्ठा स्वस्थस्य सुव्रताः

Ta sẽ giảng cho các ngươi về các lượng đo thời gian thuộc Tretā, Dvāpara và Kali, cùng cả Kṛta-yuga. Hỡi những người giữ giới hạnh thanh tịnh, đối với người ở trạng thái bình thường, vững ổn, một kāṣṭhā gồm mười lăm nimeṣa.

Verse 9

मर्त्यस्य चाक्ष्णोस्तस्याश् च ततस् त्रिंशतिका कला कलात्रिंशतिको विप्रा मुहूर्त इति कल्पितः

Đối với người phàm, thời gian mở và khép mắt được lấy làm đơn vị căn bản; từ đó định ra một kalā. Hỡi các Bà-la-môn, ba mươi kalā được quan niệm là một muhūrta.

Verse 10

मुहूर्तपञ्चदशिका रजनी तादृशं त्वहः पित्र्ये रात्र्यहनी मासः प्रविभागस्तयोः पुनः

Một đêm gồm mười lăm muhūrta, và ban ngày cũng cùng lượng ấy. Trong cõi Pitṛ (tổ linh), ‘đêm và ngày’ của họ hợp lại thành một tháng—đó là sự phân chia tiếp theo của hai phần ấy.

Verse 11

कृष्णपक्षस्त्वहस्तेषां शुक्लः स्वप्नाय शर्वरी त्रिंशद्ये मानुषा मासाः पित्र्यो मासस्तु स स्मृतः

Đối với Pitṛ (tổ linh), nửa tháng tối (Kṛṣṇa-pakṣa) là ban ngày của họ, còn nửa tháng sáng (Śukla-pakṣa) là ban đêm để an nghỉ. Ba mươi tháng của loài người được ghi nhớ là một tháng theo cách tính của Pitṛ.

Verse 12

शतानि त्रीणि मासानां षष्ट्या चाप्यधिकानि वै पित्र्यः संवत्सरो ह्येष मानुषेण विभाव्यते

Theo cách tính của loài người, ba trăm sáu mươi tháng của nhân gian được hiểu là hợp thành một năm trong cõi của Pitṛ (các bậc Tổ tiên).

Verse 13

मानुषेणैव मानेन वर्षाणां यच्छतं भवेत् पितॄणां त्रीणि वर्षाणि संख्यातानीह तानि वै

Theo chuẩn đo của nhân gian, điều gì là một trăm năm thì trong phép tính của Pitṛ (Tổ tiên) chỉ thành ba năm—đó là con số được xác lập ở đây.

Verse 14

दश वै द्व्यधिका मासाः पितृसंख्येह संस्मृता लौकिकेनैव मानेन अब्दो यो मानुषः स्मृतः

Ở đây, theo phép tính của Pitṛ (Tổ tiên), mười tháng cộng thêm hai được ghi nhớ; theo thước đo thường của loài người, đó chính là điều được gọi là ‘một năm của nhân gian’.

Verse 15

एतद्दिव्यमहोरात्रम् इति लैङ्गे ऽत्र पठ्यते दिव्ये रात्र्यहनी वर्षं प्रविभागस्तयोः पुनः

Vì thế, trong truyền thống Liṅga, ở đây tụng rằng: đó là ‘ngày-đêm thiêng (divya)’. Và lại nữa, chính từ đêm và ngày thiêng ấy, thước lượng của một năm được định ra theo sự phân chia của chúng.

Verse 16

अहस्तत्रोदगयनं रात्रिः स्याद्दक्षिणायनम् एते रात्र्यहनी दिव्ये प्रसंख्याते विशेषतः

Trong trật tự thời gian thiêng ấy, ‘ngày’ là Uttarāyaṇa (hành trình hướng Bắc), còn ‘đêm’ là Dakṣiṇāyaṇa (hành trình hướng Nam). Vì vậy, hai phần—ngày thiêng và đêm thiêng—được tính riêng biệt, thật chuẩn xác.

Verse 17

त्रिंशद्यानि तु वर्षाणि दिव्यो मासस्तु स स्मृतः मानुषं तु शतं विप्रा दिव्यमासास्त्रयस्तु ते

Ba mươi năm của loài người được tuyên dạy là hợp thành một “tháng của chư thiên”. Và, hỡi các Bà-la-môn, một trăm năm của loài người được nói là bằng ba tháng thiêng ấy—như vậy thước đo thời gian được nêu ra, nhờ đó hiểu các chu kỳ tạo hóa và tiêu hoại dưới Đấng Pati (Śiva).

Verse 18

दश चैव तथाहानि दिव्यो ह्येष विधिः स्मृतः त्रीणि वर्षशतान्येव षष्टिवर्षाणि यानि तु

Và mười ngày như thế được ghi nhớ là một quy chuẩn thời gian của cõi trời. Quả thật, ba trăm năm—cùng với sáu mươi năm bổ sung—là điều được nêu rõ ở đây.

Verse 19

दिव्यः संवत्सरो ह्येष मानुषेण प्रकीर्तितः त्रीणि वर्षसहस्राणि मानुषाणि प्रमाणतः

Đây được gọi là “năm của chư thiên” khi tính theo thước đo của loài người; theo phép tính chuẩn của nhân gian, nó bằng ba nghìn năm người.

Verse 20

त्रिंशदन्यानि वर्षाणि मतः सप्तर्षिवत्सरः नव यानि सहस्राणि वर्षाणां मानुषाणि तु

Ba mươi năm (thiên giới) được hiểu là hợp thành một “năm Saptarṣi”; và một năm Saptarṣi ấy được tính là chín nghìn năm người. Như vậy, Purāṇa nêu thang đo thời gian, nhờ đó các linh hồn hữu thân (paśu) đo lường sự triển khai của tạo hóa dưới Đấng Chúa (Pati).

Verse 21

अन्यानि नवतीश्चैव ध्रौवः संवत्सरस्तु सः षट्त्रिंशत्तु सहस्राणि वर्षाणां मानुषाणि तु

Thêm chín mươi (năm) nữa—đó chính là “năm Dhrauva”; nó tương ứng ba mươi sáu nghìn năm người.

Verse 22

वर्षाणां तच्छतं ज्ञेयं दिव्यो ह्येष विधिः स्मृतः त्रीण्येव नियुतान्याहुर् वर्षाणां मानुषाणि तु

Khoảng thời gian ấy nên hiểu là một trăm năm; đây được ghi nhớ như quy tắc tính toán thuộc cõi thần linh. Nhưng các bậc hiền triết nói rằng, nếu quy ra năm của loài người, thì thành ba niyuta, tức ba trăm nghìn năm.

Verse 23

षष्टिश्चैव सहस्राणि संख्यातानि तु संख्यया दिव्यं वर्षसहस्रं तु प्राहुः संख्याविदो जनाः

Những người tinh thông phép tính thiêng liêng nói rằng: sáu vạn (đơn vị), được tính đúng theo thước đo, hợp thành một nghìn năm của chư thiên.

Verse 24

दिव्येनैव प्रमाणेन युगसंख्याप्रकल्पनम् पूर्वं कृतयुगं नाम ततस्त्रेता विधीयते

Theo thước đo của cõi thần linh, phép tính các yuga được thiết lập: trước hết là thời đại mang tên Kṛta (Satya), rồi sau đó Tretā được định lập.

Verse 25

द्वापरश्च कलिश्चैव युगान्येतानि सुव्रताः अथ संवत्सरा दृष्टा मानुषेण प्रमाणतः

“Dvāpara và Kali—đó cũng là các Yuga, hỡi những người giữ hạnh nguyện thanh cao. Nay, thước đo của năm (saṃvatsara) cần được hiểu theo chuẩn mực tính của loài người.”

Verse 26

कृतस्याद्यस्य विप्रेन्द्रा दिव्यमानेन कीर्तितम् सहस्राणां शतान्यासंश् चतुर्दश च संख्यया

Hỡi bậc tối thượng trong hàng Bà-la-môn, thời lượng của Kṛta yuga đầu tiên được tuyên dạy theo thước đo của chư thiên: theo số lượng, đó là một triệu bốn trăm nghìn năm.

Verse 27

चत्वारिंशत्सहस्राणि तथान्यानि कृतं युगम् तथा दशसहस्राणां वर्षाणां शतसंख्यया

Kỷ nguyên Kṛta (Satya) được nói là gồm bốn mươi nghìn năm, cùng những năm bổ sung làm phần bù; được tính theo lối đếm bằng hàng trăm của mười nghìn năm.

Verse 28

अशीतिश् च सहस्राणि कालस्त्रेतायुगस्य च सप्तैव नियुतान्याहुर् वर्षाणां मानुषाणि तु

Thời lượng của Tretā-yuga được nói là tám mươi nghìn năm; và họ tuyên rằng, theo năm của loài người, đó là bảy niyuta năm.

Verse 29

विंशतिश् च सहस्राणि कालस्तु द्वापरस्य च तथा शतसहस्राणि वर्षाणां त्रीणि संख्यया

Thời lượng của Dvāpara-yuga là hai mươi nghìn năm; cũng vậy, theo phép đếm số, tổng cộng là ba trăm nghìn năm.

Verse 30

षष्टिश्चैव सहस्राणि कालः कलियुगस्य तु एवं चतुर्युगः काल ऋते संध्यांशकात्स्मृतः

Thời lượng của Kali-yuga được nói là sáu mươi nghìn năm. Cũng vậy, thời lượng của chu kỳ bốn thời đại (caturyuga) được ghi nhớ—không kể các phần “chạng vạng” (saṃdhyā-aṃśa) nơi giao hội giữa các yuga.

Verse 31

नियुतान्येव षट्त्रिंशन् निरंशानि तु तानि वै चत्वारिंशत्तथा त्रीणि नियुतानीह संख्यया

Ở đây, phép đếm được nêu theo niyuta: ba mươi sáu, và đó là trọn vẹn không dư; cũng vậy, theo sự liệt kê, bốn mươi ba niyuta cũng được tuyên nói.

Verse 32

विंशतिश् च सहस्राणि संध्यांशश् च चतुर्युगः एवं चतुर्युगाख्यानां साधिका ह्येकसप्ततिः

Một Caturyuga, cùng với các phần hoàng hôn (saṁdhyā-aṁśa), hợp thành hai vạn năm của chư thiên. Vì vậy, số lần Caturyuga được nói là bảy mươi mốt, và còn có một phần lẻ vượt thêm nữa.

Verse 33

कृतत्रेतादियुक्तानां मनोरन्तरमुच्यते मन्वन्तरस्य संख्या च वर्षाग्रेण प्रकीर्तिता

Khoảng thời gian của một Manu—gồm Kṛta, Tretā và các yuga khác—được gọi là Manvantara. Và tổng lượng đo của một Manvantara cũng được tuyên thuyết theo phép đếm năm.

Verse 34

त्रिंशत्कोट्यस्तु वर्षाणां मानुषेण द्विजोत्तमाः सप्तषष्टिस्तथान्यानि नियुतान्यधिकानि तु

Hỡi bậc tối thượng trong hàng lưỡng sinh! Nếu tính theo năm của loài người, đó là ba mươi koṭi năm; lại còn phải cộng thêm sáu mươi bảy niyuta (vạn) nữa.

Verse 35

विंशतिश् च सहस्राणि कालो ऽयम् अधिकं विना मन्वन्तरस्य संख्यैषा लैङ्गे ऽस्मिन्कीर्तिता द्विजाः

Hỡi các bậc lưỡng sinh! Đây là số lượng của một Manvantara—hai vạn (đơn vị thời gian), không kể phần xen kẽ tăng thêm. Sự liệt kê này đã được dạy ở đây trong Liṅga Purāṇa.

Verse 36

चतुर्युगस्य च तथा वर्षसंख्या प्रकीर्तिता चतुर्युगसहस्रं वै कल्पश्चैको द्विजोत्तमाः

Như vậy, số năm cấu thành một Caturyuga đã được tuyên thuyết. Hỡi bậc tối thượng trong hàng lưỡng sinh, hãy biết rằng một Kalpa gồm một nghìn Caturyuga; đó là lượng đo của chu kỳ vũ trụ, nơi công cuộc sáng tạo hiển lộ dưới Đấng Chúa Tể (Pati).

Verse 37

निशान्ते सृजते लोकान् नश्यन्ते निशि जन्तवः तत्र वैमानिकानां तु अष्टाविंशतिकोटयः

Vào lúc cuối đêm, các thế giới được khai sinh; trong đêm, các hữu tình mang thân hoại diệt. Ở cõi ấy, quả thật có hai mươi tám ức chúng thiên cư trú trong vimāna (cung điện trời).

Verse 38

मन्वन्तरेषु वै संख्या सान्तरेषु यथातथा त्रीणि कोटिशतान्यासन् कोट्यो द्विनवतिस् तथा

Trong các Manvantara, các con số được nêu rõ—cùng với những thời kỳ trung gian—đúng như truyền thống đã dạy. Tổng cộng là ba trăm ức, và cũng vậy chín mươi hai ức, theo phép tính được ghi nhận.

Verse 39

कल्पे ऽतीते तु वै विप्राः सहस्राणां तु सप्ततिः पुनस्तथाष्टसाहस्रं सर्वत्रैव समासतः

Hỡi các bậc hiền thánh Bà-la-môn, khi một kalpa đã trôi qua, theo tóm lược truyền thống, lại nói đến bảy mươi nghìn, và cũng vậy tám nghìn—đó là tổng số được nêu khắp nơi theo phép tính cổ truyền.

Verse 40

कल्पावसानिकांस्त्यक्त्वा प्रलये समुपस्थिते महर्लोकात् प्रयान्त्येते जनलोकं जनास्ततः

Khi đại hủy diệt kết thúc một kalpa sắp đến, rời bỏ những cảnh trạng của thời mạt kalpa, các hữu tình nơi ấy rời Maharloka và từ đó tiến đến Janaloka.

Verse 41

कोटीनां द्वे सहस्रे तु अष्टौ कोटिशतानि तु द्विषष्टिश् च तथा कोट्यो नियुतानि च सप्ततिः

Theo phép liệt kê này, con số được nêu là: hai nghìn ức; tám trăm ức; sáu mươi hai ức; và cũng vậy bảy mươi niyuta của ức—đó là lượng được xác định trong sự đếm kể này.

Verse 42

कल्पार्धसंख्या दिव्या वै कल्पमेवं तु कल्पयेत् कल्पानां वै सहस्रं तु वर्षमेकमजस्य तु

Quả thật, thước đo thiêng liêng được tính là nửa một Kalpa; vì vậy hãy quán niệm Kalpa theo cách ấy. Một nghìn Kalpa như thế hợp thành một năm của Aja—Đấng Vô Sinh, Chúa Tể siêu việt, là Pati vượt ngoài mọi thời gian tạo tác.

Verse 43

वर्षाणामष्टसाहस्रं ब्राह्मं वै ब्रह्मणो युगम् सवनं युगसाहस्रं सर्वदेवोद्भवस्य तु

Tám nghìn năm hợp thành một Brāhma-yuga của Brahmā; và một “savana” là một nghìn yuga—liên hệ đến sự hiển lộ (udbhava) của hết thảy chư Thiên.

Verse 44

सवनानां सहस्रं तु त्रिविधं त्रिगुणं तथा ब्रह्मणस्तु तथा प्रोक्तः कालः कालात्मनः प्रभो

Một nghìn savana được mô tả là ba phần, lại mang tính tam-guṇa; cũng vậy, hỡi Đấng là chính Tự Tánh của Thời Gian, thước đo thời gian của Brahmā cũng được tuyên thuyết theo cách ấy.

Verse 45

भवोद्भवस्तपश्चैव भव्यो रम्भः क्रतुः पुनः ऋतुर्वह्निर्हव्यवाहः सावित्रः शुद्ध एव च

Ngài là Bhavodbhava, nguồn từ đó mọi hữu thể sinh khởi; Ngài là Tapas, sức nóng thiền định. Ngài là Bhavya, Đấng cát tường ban phúc; là Rambha, sự hiện diện mỹ diệu làm say lòng. Ngài là Kratu, chính hình thể của tế lễ Veda; là Ṛtu, nhịp điệu điều hòa của bốn mùa. Ngài là Vahni, Lửa thiêng; là Havyavāha, Đấng mang lễ phẩm; là Sāvitra, nguồn cảm hứng khai mở trí tuệ; và chỉ Ngài là Śuddha, thanh tịnh vĩnh hằng, không bị pāśa (trói buộc) chạm đến.

Verse 46

उशिकः कुशिकश्चैव गान्धारो मुनिसत्तमाः ऋषभश् च तथा षड्जो मज्जालीयश् च मध्यमः

Trong hàng các bậc hiền triết tối thượng có Uśika, Kuśika và Gāndhāra; cũng vậy có Ṛṣabha, Ṣaḍja, Majjālīya và Madhyama—những bậc tiên tri lỗi lạc được tưởng niệm trong dòng truyền thừa thánh thiện, gìn giữ tri kiến đưa paśu (linh hồn cá thể) hướng về Pati, Chúa tể Śiva.

Verse 47

वैराजो वै निषादश् च मुख्यो वै मेघवाहनः पञ्चमश्चित्रकश्चैव आकूतिर् ज्ञान एव च

Vairāja, Niṣāda, Meghavāhana bậc tối thượng; vị thứ năm là Citraka, và cả Ākūti nữa—đó chính là những dòng hệ được gọi là “Jñāna”, nguyên lý của sự biết, được kể ra trong sự khai triển của tạo hóa dưới quyền của Đấng Pati.

Verse 48

मनः सुदर्शो बृंहश् च तथा वै श्वेतलोहितः रक्तश् च पीतवासाश् च असितः सर्वरूपकः

Ngài chính là Tâm (Manas); Ngài là Đấng có Tầm Nhìn Cát Tường; Ngài là Đấng Bao La, rộng khắp. Ngài là Chúa mang sắc trắng-đỏ; Ngài là sắc đỏ; Ngài khoác y vàng; Ngài là sắc đen huyền nhiệm—quả thật, Ngài là Đấng mang mọi hình tướng. Như vậy, Pati—Śiva trùm khắp—được tán dương qua vô số hiển lộ, mà vẫn vượt ngoài mọi thuộc tính hạn cuộc.

Verse 49

एवं कल्पास्तु संख्याता ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः कोटिकोटिसहस्राणि कल्पानां मुनिसत्तमाः

Như vậy, các kiếp (kalpa) của Brahmā—đấng sinh khởi từ Vô Hiển (Avyakta)—đã được kể số. Ôi bậc hiền triết tối thượng, chúng nhiều đến vô số: ức ức, ngàn ngàn kiếp.

Verse 50

गतानि तावच्छेषाणि अहर्निश्यानि वै पुनः परान्ते वै विकाराणि विकारं यान्ति विश्वतः

Chừng nào những ngày đêm còn lại cứ trôi qua lặp đi lặp lại, thì ở tận cùng của chu kỳ, mọi biến dịch hữu vi khắp vũ trụ lại đi vào biến dịch nữa—trở về với chính sự đổi thay.

Verse 51

विकारस्य शिवस्याज्ञावशेनैव तु संहृतिः संहृते तु विकारे च प्रधाने चात्मनि स्थिते

Sự thu nhiếp (tái hấp thụ) của vikāra—những biến đổi đã hiển lộ—chỉ xảy ra dưới mệnh lệnh của Śiva. Và khi vikāra ấy đã được thu về, Pradhāna (Tự Nhiên nguyên sơ) còn lại, còn Ātman—nguyên lý ý thức nội tại—an trụ vững vàng trong chính mình.

Verse 52

साधर्म्येणावतिष्ठेते प्रधानपुरुषावुभौ गुणानां चैव वैषम्ये विप्राः सृष्टिरिति स्मृता

Khi Pradhāna (Tự Nhiên nguyên sơ) và Puruṣa (nguyên lý ý thức) an trụ trong trạng thái đồng nhất, quân bình, thì sự sáng tạo không khởi. Nhưng khi ba guṇa trở nên bất bình, dao động, hỡi các Bà-la-môn, chính sự lệch ấy được ghi nhớ là sự phát sinh của tạo hóa.

Verse 53

साम्ये लयो गुणानां तु तयोर्हेतुर्महेश्वरः लीलया देवदेवेन सर्गास्त्वीदृग्विधाः कृताः

Khi các guṇa trở về trạng thái quân bình thì sự tan rã (laya) xảy ra; và đối với cả sự quân bình lẫn sự tan rã ấy, Mahāśvara chính là nhân. Nhờ līlā—cuộc du hí thiêng liêng—của Đấng Thần của các thần, những cuộc sáng tạo như thế được thành tựu.

Verse 54

असंख्याताश् च संक्षेपात् प्रधानाद् अन्वधिष्ठितात् असंख्याताश् च कल्पाख्या ह्य् असंख्याताः पितामहाः

Từ Pradhāna vô hiển (avyakta)—được Chúa Tể ngự trị và ở đây chỉ nói lược—phát sinh vô lượng chu kỳ gọi là kalpa; và theo đó, vô lượng ‘Pitāmaha’ (các Brahmā) hiện ra như những bậc tổ phụ của vũ trụ.

Verse 55

हरयश्चाप्यसंख्यातास् त्व् एक एव महेश्वरः प्रधानादिप्रवृत्तानि लीलया प्राकृतानि तु

Các hình tướng mang danh Hari quả thật vô lượng, nhưng chỉ riêng Mahādeva là Đấng Tối Thượng, vị Pati duy nhất. Những biến hiện khởi từ Pradhāna và các tầng tiếp theo chỉ là các biểu lộ thuộc Prakṛti (prākṛta), được đưa ra bởi līlā của Ngài.

Verse 56

गुणात्मिका च तद्वृत्तिस् तस्य देवस्य वै त्रिधा अप्राकृतस्य तस्यादिर् मध्यान्तं नास्ति चात्मनः

Sự vận hành của các guṇa quả thật có ba mặt, và nó vận hành trong tương quan với vị Deva ấy; nhưng Chúa Tể đó vượt ngoài Prakṛti. Đối với Tự Ngã ấy, không có khởi đầu, không có trung đoạn, cũng không có chung cuộc.

Verse 57

पितामहस्याथ परः परार्धद्वयसंमितः दिवा सृष्टं तु यत्सर्वं निशि नश्यति चास्य तत्

Vượt qua ngày vũ trụ của Pitāmaha (Phạm Thiên Brahmā) là đêm của Ngài, dài bằng hai parārdha; mọi điều hiển lộ trong ngày ấy—toàn thể tạo hóa—đều tan rã trở lại trong đêm ấy.

Verse 58

भूर्भुवःस्वर्महस्तत्र नश्यते चोर्ध्वतो न च रात्रौ चैकार्णवे ब्रह्मा नष्टे स्थावरजङ्गमे

Tại đó, các cõi Bhūr, Bhuvaḥ, Svar và Mahas đều tiêu vong, và phía trên chúng cũng chẳng còn gì. Trong Đêm ấy, khi muôn loài trở thành một đại dương duy nhất, khi hữu tình và vô tình đều tan vào, thì Brahmā cũng được thu nhiếp vào trạng thái tiềm ẩn.

Verse 59

सुष्वापाम्भसि यस्तस्मान् नारायण इति स्मृतः शर्वर्यन्ते प्रबुद्धो वै दृष्ट्वा शून्यं चराचरम्

Vì Ngài đã ngủ trên thủy nguyên sơ, nên được ghi nhớ là Nārāyaṇa. Đến cuối Đêm vũ trụ, Ngài thức dậy và thấy toàn thể thế giới động và tĩnh đều là trống không—chưa có hình tướng hiển lộ.

Verse 60

स्रष्टुं तदा मतिं चक्रे ब्रह्मा ब्रह्मविदां वरः उदकैराप्लुतां क्ष्मां तां समादाय सनातनः

Bấy giờ Brahmā—bậc tối thượng trong hàng người biết minh triết thánh—khởi ý định sáng tạo. Nâng lấy Địa Cầu vĩnh cửu ấy, bị nước bao phủ bốn bề, Ngài bắt đầu công cuộc hiển lộ.

Verse 61

पूर्ववत्स्थापयामास वाराहं रूपमास्थितः नदीनदसमुद्रांश् च पूर्ववच्चाकरोत्प्रभुः

Mang hình tướng Lợn Rừng (Varāha), Đấng Chúa Tể tái lập mọi sự như thuở trước; và Ngài cũng phục hồi các sông, suối và đại dương theo trật tự ban đầu.

Verse 62

कृत्वा धरां प्रयत्नेन निम्नोन्नतिविवर्जिताम् धरायां सो ऽचिनोत्सर्वान् गिरीन् दग्धान् पुराग्निना

Với nỗ lực cẩn trọng, Ngài làm cho mặt đất trở nên bằng phẳng, không còn chỗ trũng hay gò cao; rồi trên chính mặt đất ấy, Ngài gom lại mọi núi non đã bị ngọn lửa nguyên sơ thiêu cháy.

Verse 63

भूराद्यांश् चतुरो लोकान् कल्पयामास पूर्ववत् स्रष्टुं च भगवांश्चक्रे तदा स्रष्टा पुनर्मतिम्

Như thuở trước, Đấng Thế Tôn đã kiến lập bốn cõi, bắt đầu từ Bhūḥ; rồi Đấng Tạo Hóa lại hướng tâm về sự lưu xuất, để công cuộc sáng tạo được tiếp diễn.