Adhyaya 23

Verse 1

सूत उवाच तस्य तद्वचनं श्रुत्वा ब्रह्मणो भगवान् भवः ब्रह्मरूपी प्रबोधार्थं ब्रह्माणं प्राह सस्मितम्

Sūta nói: Nghe lời ấy của Brahmā, đức Bhava (Śiva) chí tôn—hóa hiện thân Brahmā để khai ngộ—đã mỉm cười hiền hòa và nói với Brahmā, nhằm đánh thức Ngài đến chánh tri kiến về Pati tối thượng.

Verse 2

श्वेतकल्पो यदा ह्यासीद् अहमेव तदाभवम् श्वेतोष्णीषः श्वेतमाल्यः श्वेतांबरधरः सितः

Khi Thời đại Śveta-kalpa hiện khởi, chính Ta một mình hiển lộ khi ấy—đội khăn trắng, mang tràng hoa trắng, khoác y phục trắng, rạng ngời thanh tịnh.

Verse 3

श्वेतास्थिः श्वेतरोमा च श्वेतासृक् श्वेतलोहितः तेन नाम्ना च विख्यातः श्वेतकल्पस्तदा ह्यसौ

Xương Ngài trắng, lông trên thân cũng trắng; máu cũng trắng, đến cả phần đỏ của thịt cũng như hóa trắng. Vì thế Ngài được biết đến đúng theo danh ấy, và thời đại ấy được tôn xưng là Śveta-kalpa.

Verse 4

मत्प्रसूता च देवेशी श्वेताङ्गा श्वेतलोहिता श्वेतवर्णा तदा ह्यासीद् गायत्री ब्रह्मसंज्ञिता

“Nữ Thần ấy, Đấng Nữ Chúa của chư thiên, sinh từ nơi Ta. Tay chân trắng ngần, ánh trắng pha hồng, sắc trắng rực sáng—quả thật khi ấy Ngài hiện ra là Gāyatrī, được tôn xưng là Śakti của Phạm Thiên (Brahmā).”

Verse 5

तस्मादहं च देवेश त्वया गुह्येन वै पुनः विज्ञातः स्वेन तपसा सद्योजातत्वमागतः

Vì thế, ô Đấng Chúa của chư thiên, con cũng lại được Ngài khiến cho được nhận biết qua phương tiện bí mật (mật nghĩa); và nhờ khổ hạnh (tapas) của chính mình, con đạt đến trạng thái Sadyojāta—phương diện hiển lộ tức thời của Ngài.

Verse 6

सद्योजातेति ब्रह्मैतद् गुह्यं चैतत्प्रकीर्तितम् तस्माद्गुह्यत्वमापन्नं ये वेत्स्यन्ति द्विजातयः

Thần chú khởi đầu bằng “Sadyojāta” này chính là Brahman, và đã được tuyên xưng là điều bí mật. Vì thế nó vẫn thuộc về cõi mật—chỉ những bậc nhị sinh (dvija) thật sự thấu hiểu mới biết được.

Verse 7

मत्समीपं गमिष्यन्ति पुनरावृत्तिदुर्लभम् यदा चैव पुनस्त्वासील् लोहितो नाम नामतः

Họ sẽ đến ngay trước sự hiện diện của Ta—nơi việc trở lại vòng tái sinh thế tục thật khó có được. Và khi ngươi lại hiện hữu lần nữa, ngươi quả thật được gọi theo danh xưng là “Lohita”.

Verse 8

मत्कृतेन च वर्णेन कल्पो वै लोहितः स्मृतः तदा लोहितमांसास्थिलोहितक्षीरसंभवा

Do sắc màu do chính Ta tạo nên, kiếp ấy được ghi nhớ là “Lohita Kalpa” (Kiếp Đỏ). Khi ấy, các loài hữu tình phát sinh trong những hình tướng gắn với máu đỏ, thịt, xương và dòng sữa đỏ hồng—sinh khởi tùy theo sắc ấy.

Verse 9

लोहिताक्षी स्तनवती गायत्री गौः प्रकीर्तिता ततो ऽस्या लोहितत्वेन वर्णस्य च विपर्ययात्

Gāyatrī được tôn xưng là “Bò Mẹ”—mắt đỏ và bầu vú đầy sữa; và do sắc đỏ của nàng, cách mô tả màu sắc của nàng cũng có sự biến đổi (dị biệt).

Verse 10

वामत्वाच्चैव देवस्य वामदेवत्वमागतः तत्रापि च महासत्त्व त्वयाहं नियतात्मना

Và do bản tính “tả” (vāmā) của Đấng Chúa Tể, Ngài đạt đến trạng thái Vāmadeva. Ngay cả ở đó, hỡi bậc đại tâm, Ta vẫn hiệp nhất cùng ngươi, với tự tâm được nhiếp trì trong kỷ luật.

Verse 11

विज्ञातः स्वेन योगेन तस्मिन्वर्णान्तरे स्थितः ततश् च वामदेवेति ख्यातिं यातो ऽस्मि भूतले

Nhờ chính năng lực yoga của Ta, Ta được nhận biết và an trụ trong trạng thái hiển lộ khác ấy; từ đó, trên cõi đất này, Ta được tôn xưng với danh hiệu “Vāmadeva”.

Verse 12

ये चापि वामदेव त्वां ज्ञास्यन्तीह द्विजातयः रुद्रलोकं गमिष्यन्ति पुनरावृत्तिदुर्लभम्

Và những bậc nhị sinh ở đây, ai thật sự nhận biết Ngài là Vāmadeva, sẽ đi đến cõi Rudra—một cảnh giới mà việc trở lại vòng sinh tử là vô cùng khó có được.

Verse 13

यदाहं पुनरेवेह पीतवर्णो युगक्रमात् मत्कृतेन च नाम्ना वै पीतकल्पो ऽभवत्तदा

Khi theo tuần tự các yuga, ta lại hiển lộ nơi đây trong hình tướng sắc vàng, thì chu kỳ sáng tạo (kalpa) ấy được gọi theo danh ta lập là “Pīta-kalpa”.

Verse 14

मत्प्रसूता च देवेशी पीताङ्गी पीतलोहिता पीतवर्णा तदा ह्यासीद् गायत्री ब्रह्मसंज्ञिता

“Nữ Thần ấy, sinh từ ta, là Đấng Nữ Chúa của chư thiên—tay chân sắc vàng, ánh vàng pha đỏ, rực màu kim hoàng—khi ấy chính là Gāyatrī, được tôn xưng là ‘Brahma’, tức năng lực Brahman.”

Verse 15

तत्रापि च महासत्त्व योगयुक्तेन चेतसा यस्मादहं तैर्विज्ञातो योगतत्परमानसैः

Và tại đó nữa, hỡi bậc đại hồn, vì thực tánh của ta đã được những người có tâm hoàn toàn chuyên chú vào Yoga nhận ra—nhờ thức tâm được kết hợp với Yoga—nên ta đã được nhận biết chân thật là Đấng Chủ Tể (Pati).

Verse 16

तत्र तत्पुरुषत्वेन विज्ञातो ऽहं त्वया पुनः तस्मात्तत्पुरुषत्वं वै ममैतत्कनकाण्डज

Tại đó, ngươi lại nhận biết ta là Tatpuruṣa. Vì thế, hỡi đấng sinh từ kim quang, bản tánh Tatpuruṣa này quả thật là của ta.

Verse 17

ये मां रुद्रं च रुद्राणीं गायत्रीं वेदमातरम् वेत्स्यन्ति तपसा युक्ता विमला ब्रह्मसंगताः

Những ai được rèn luyện bởi tapas, thực sự nhận biết Ta là Rudra, là Rudrāṇī, và là Gāyatrī—Mẹ của các Veda—thì trở nên thanh tịnh, trong sạch, hợp nhất với Brahman, đạt sự hiệp thông với Đấng Tối Thượng (Pati) vượt ngoài mọi dây trói (pāśa).

Verse 18

रुद्रलोकं गमिष्यन्ति पुनरावृत्तिदुर्लभम् यदाहं पुनरेवासं कृष्णवर्णो भयानकः

Họ sẽ đạt đến cõi của Rudra—nơi khó có thể trở lại lần nữa—khi Ta lại hiển lộ, sắc đen thẫm, uy nghi khiến các linh hồn còn bị trói buộc phải kinh sợ.

Verse 19

मत्कृतेन च वर्णेन संकल्पः कृष्ण उच्यते तत्राहं कालसंकाशः कालो लोकप्रकालकः

Bởi âm tiết và hình-thanh do chính Ta phát ra, ý chí định đoạt được gọi là “Kṛṣṇa”. Tại đó, Ta hiện như Thời Gian; chính Ta là Thời Gian, đấng an bài, đo lường và thúc đẩy các thế giới vận hành.

Verse 20

विज्ञातो ऽहं त्वया ब्रह्मन् घोरो घोरपराक्रमः मत्प्रसूता च गायत्री कृष्णाङ्गी कृष्णलोहिता

Hỡi Brahman (Brahmā), ngươi đã nhận ra Ta—đấng dữ dội, có dũng lực đáng sợ. Và từ Ta sinh ra Gāyatrī, thân thể sẫm tối, ánh đỏ thẫm.

Verse 21

कृष्णरूपा च देवेश तदासीद्ब्रह्मसंज्ञिता तस्माद् घोरत्वमापन्नं ये मां वेत्स्यन्ति भूतले

Hỡi Chúa tể chư Thiên, khi ấy Ta mang hình tướng tối sẫm và được gọi là “Brahman” (Tuyệt Đối). Vì thế Ta khoác lấy diện mạo dữ dội—đối với những kẻ ở cõi đất mà tự phụ rằng họ thật sự “biết” Ta.

Verse 22

तेषामघोरः शान्तश् च भविष्याम्यहमव्ययः पुनश् च विश्वरूपत्वं यदा ब्रह्मन्ममाभवत्

Vì họ, Ta sẽ trở thành Aghora—Đấng không đáng sợ—và Śānta—Đấng an tịnh—Ta là Đấng bất hoại. Và rồi nữa, hỡi Brahmā, khi trạng thái Thân Vũ Trụ (Viśvarūpa) của Ta hiển lộ.

Verse 23

तदाप्यहं त्वया ज्ञातः परमेण समाधिना विश्वरूपा च संवृत्ता गायत्री लोकधारिणी

Ngay cả khi ấy, ngươi đã thật sự chứng ngộ Ta nhờ định nhập tối thượng (parama-samādhi). Và Gāyatrī, trở thành chính hình thể của vũ trụ, đã hiển hiện như Đấng nâng đỡ và duy trì các thế giới.

Verse 24

तस्मिन् विश्वत्वम् आपन्नं ये मां वेत्स्यन्ति भूतले तेषां शिवश् च सौम्यश् च भविष्यामि सदैव हि

Ai trên cõi đất này sẽ biết Ta là Đấng đã nhập vào tính phổ quát (trở thành muôn loài), đối với họ Ta mãi mãi vừa là Śiva—Đấng cát tường, Pati giải thoát—vừa là Saumya—Đấng hiền hòa ban ân.

Verse 25

यस्माच्च विश्वरूपो वै कल्पो ऽयं समुदाहृतः विश्वरूपा तथा चेयं सावित्री समुदाहृता

Và bởi vì kiếp này (kalpa) được tuyên xưng là Viśvarūpa—Thân Vũ Trụ—nên Sāvitrī này cũng likewise được tuyên xưng là Viśvarūpa.

Verse 26

सर्वरूपा तथा चेमे संवृत्ता मम पुत्रकाः चत्वारस्ते मया ख्याताः पुत्र वै लोकसंमताः

Vì thế, những vị ấy trở nên đầy đủ mọi hình tướng; họ là các con của Ta. Bốn vị ấy đã được chính Ta tuyên xưng là con thật, được các thế giới thừa nhận và tôn nhận.

Verse 27

यस्माच्च सर्ववर्णत्वं प्रजानां च भविष्यति सर्वभक्षा च मेध्या च वर्णतश् च भविष्यति

Do nguyên do ấy, dân chúng sẽ rơi vào tình trạng varṇa pha tạp; trở thành kẻ ăn uống không phân biệt; và tuy tự xưng thanh tịnh, đúng phép, nhưng hành vi vẫn bất tịnh, suy đồi ngay trong chính varṇa của mình.

Verse 28

मोक्षो धर्मस्तथार्थश् च कामश्चेति चतुष्टयम् यस्माद्वेदाश् च वेद्यं च चतुर्धा वै भविष्यति

Giải thoát, dharma, thịnh vượng vật chất và dục vọng—bộ bốn ấy phát sinh; và do đó, cả các Veda lẫn điều được biết nhờ Veda cũng quả thật trở thành bốn phần.

Verse 29

भूतग्रामाश् च चत्वार आश्रमाश् च तथैव च धर्मस्य पादाश्चत्वारश् चत्वारो मम पुत्रकाः

Bốn loại chúng sinh, bốn āśrama cũng vậy, và bốn chân của Dharma—những bộ bốn ấy được tuyên bố là các người con của Ta.

Verse 30

तस्माच्चतुर्युगावस्थं जगद्वै सचराचरम् चतुर्धावस्थितश्चैव चतुष्पादो भविष्यति

Vì thế, toàn thể thế giới—hữu động và vô động—an trụ trong tình trạng của bốn Yuga. Được thiết lập theo trật tự bốn phần, nó sẽ hiển lộ như một cấu trúc bốn chân (Dharma bốn trụ), được nâng đỡ bởi Đấng Chúa Tể (Pati) cai quản luật tắc vũ trụ.

Verse 31

भूर्लोको ऽथ भुवर्लोकः स्वर्लोकश् च महस् तथा जनस्तपश् च सत्यं च विष्णुलोकस्ततः परम्

Có Bhūrloka, rồi Bhuvarloka và Svarga; cũng vậy có Maharloka, Janaloka, Tapoloka và Satyaloka. Vượt lên trên các cõi ấy là cõi của Viṣṇu; nhưng ngay cả cõi đó vẫn ở dưới Đấng Tối Thượng, Chúa Tể siêu việt (Pati), Śiva—vượt ngoài mọi thế giới.

Verse 32

अष्टाक्षरस्थितो लोकः स्थाने स्थाने तदक्षरम् भूर्भुवः स्वर्महश्चैव पादाश्चत्वार एव च

Các thế giới được an lập trong Chân ngôn Tám Âm; ở mỗi cõi, chính Âm Bất Hoại ấy hiện hữu. Bhūḥ, Bhuvaḥ, Svaḥ và Mahaḥ—đó thật là bốn “phần” (pāda) của Ngài.

Verse 33

भूर्लोकः प्रथमः पादो भुवर्लोकस्ततः परम् स्वर्लोको वै तृतीयश् च चतुर्थस्तु महस् तथा

Bhūrloka là phần thứ nhất; phía trên là Bhuvarloka. Svarloka (cõi trời) thật là phần thứ ba, và Maharloka cũng là phần thứ tư—như vậy các thế giới được an bài như những “phần” vũ trụ trong trật tự hiển lộ.

Verse 34

पञ्चमस्तु जनस्तत्र षष्ठश् च तप उच्यते सत्यं तु सप्तमो लोको ह्य् अपुनर्भवगामिनाम्

Tại đó, cõi thứ năm gọi là Jana-loka, và cõi thứ sáu được xưng là Tapa-loka. Cõi thứ bảy chính là Satya-loka—cảnh giới của những ai hướng đến “không còn trở lại”, vượt khỏi luân hồi nhờ ân điển của Śiva, Pati, Đấng cắt đứt pāśa (trói buộc) khỏi paśu (linh hồn).

Verse 35

विष्णुलोकः स्मृतं स्थानं पुनरावृत्तिदुर्लभम् स्कान्दमौमं तथा स्थानं सर्वसिद्धिसमन्वितम्

Viṣṇuloka được ghi nhớ là nơi chốn mà sự trở lại (vào thân xác lặp lại) khó xảy ra. Cũng vậy, cảnh giới của Skanda và cảnh giới của Âm Oṃ đều là những cõi đầy đủ mọi thành tựu tâm linh—nhưng theo hiểu biết Shaiva, các thành tựu ấy chỉ chín thành giải thoát chân thật khi paśu (linh hồn bị trói) được ân điển của Pati, Śiva, dẫn vượt qua mọi loka.

Verse 36

रुद्रलोकः स्मृतस्तस्मात् पदं तद्योगिनां शुभम् निर्ममा निरहङ्काराः कामक्रोधविवर्जिताः

Vì thế, cảnh giới ấy được ghi nhớ là Rudraloka—trạm dừng cát tường của các yogin, những người không còn chấp thủ, không còn ngã mạn, lìa dục và lìa sân.

Verse 37

द्रक्ष्यन्ति तद्द्विजा युक्ता ध्यानतत्परमानसाः यस्माच्चतुष्पदा ह्येषा त्वया दृष्टा सरस्वती

Các bậc hiền triết Bà‑la‑môn, giữ giới nghiêm và tâm chuyên nhất trong thiền định, sẽ chiêm kiến chính thị kiến ấy. Vì vậy, Sarasvatī đã được ngươi thấy như “bốn chân”, tức tự hiển lộ thành bốn phương diện trước tâm quán niệm.

Verse 38

पादान्तं विष्णुलोकं वै कौमारं शान्तमुत्तमम् औमं माहेश्वरं चैव तस्माद्दृष्टा चतुष्पदा

Ở điểm tận cùng của Pāda (phần bậc) là cõi của Viṣṇu; vượt lên nữa là miền Kaumāra, tối thượng, an tịnh và thù thắng. Kế đó là cảnh giới Auma (Oṃ), và cũng là phạm vi Māheśvara—cõi của Śiva. Vì vậy Pāda bốn phần được truyền dạy như điều đã được chứng kiến.

Verse 39

तस्मात्तु पशवः सर्वे भविष्यन्ति चतुष्पदाः ततश्चैषां भविष्यन्ति चत्वारस्ते पयोधराः

Vì thế, mọi loài paśu (chúng sinh hữu tình) sẽ trở thành bốn chân; rồi về sau, nơi các loài ấy sẽ phát sinh bốn bầu vú—những nơi mang sữa—để sự sống hữu thân được nuôi dưỡng trong trật tự tạo hóa.

Verse 40

सोमश् च मन्त्रसंयुक्तो यस्मान्मम मुखाच्च्युतः जीवः प्राणभृतां ब्रह्मन् पुनः पीतस्तनाः स्मृताः

Và Soma nữa—kết hợp cùng thần chú—đã tuôn ra từ miệng Ta. Hỡi Bà‑la‑môn, chính tinh túy sinh mệnh (jīva) của các loài hữu khí ấy được ghi nhớ là thứ được uống lại như sữa từ bầu vú, nuôi dưỡng linh hồn trong thân xác.

Verse 41

तस्मात्सोममयं चैव अमृतं जीवसंज्ञितम् चतुष्पादा भविष्यन्ति श्वेतत्वं चास्य तेन तत्

Vì thế, điều được cấu thành bởi Soma quả thật là cam lộ, và được gọi là nguyên lý jīva. Từ đó, các loài bốn chân phát sinh; và chính nhờ bản tính Soma ấy mà sắc trắng của chúng hiện khởi.

Verse 42

यस्माच्चैव क्रिया भूत्वा द्विपदा च महेश्वरी दृष्टा पुनस्तथैवैषा सावित्री लोकभाविनी

Từ Ngài, khi trở thành Kriyā-śakti (năng lực của hành trì thánh thiện), Đại Nữ Thần hiện ra trong hình tướng hai chân như người. Lại được thấy đúng như thế, Ngài chính là Savitrī—Đấng sinh khởi và nâng đỡ muôn thế giới.

Verse 43

तस्माच्च द्विपदाः सर्वे द्विस्तनाश् च नराः शुभाः तस्माच्चेयमजा भूत्वा सर्ववर्णा महेश्वरी

Vì thế, mọi loài đều trở thành hai chân, và loài người trở nên cát tường, mang đôi nhũ. Vì thế, Đấng Vô Sinh—Maheshvarī—hiển lộ như cội nguồn của mọi varṇa (giai tầng và sắc tướng), làm phát sinh các hình thái sai biệt trong tạo hóa.

Verse 44

या वै दृष्टा महासत्त्वा सर्वभूतधरा त्वया तस्माच्च विश्वरूपत्वं प्रजानां वै भविष्यति

Đại Năng Lực mà ngươi đã chiêm kiến—hùng mạnh trong bản thể và là chỗ nương tựa của mọi loài—do đó, con cháu muôn loài quả thật sẽ mang vô số hình tướng (viśvarūpatva).

Verse 45

अजश्चैव महातेजा विश्वरूपो भविष्यति अमोघरेताः सर्वत्र मुखे चास्य हुताशनः

Ngài quả thật là Đấng Vô Sinh (Aja), rực rỡ đại quang minh, và sẽ là Đấng mang Hình Tướng Vũ Trụ (Viśvarūpa). Năng lực sinh thành của Ngài không hề sai chạy; và khắp mọi phương, trong chính các miệng của Ngài, Hutāśana—Thần Lửa—ngự trị, biểu thị Chúa Tể là Pati, Đấng thiêu dung và chuyển hóa tất cả, gìn giữ tạo hóa bằng ngọn lửa tế tự.

Verse 46

तस्मात्सर्वगतो मेध्यः पशुरूपी हुताशनः तपसा भावितात्मानो ये मां द्रक्ष्यन्ति वै द्विजाः

Vì thế, Ta là Đấng khắp cùng và thanh tịnh—Hutāśana, ngọn Lửa tế tự—hiện ra trong hình tướng của lễ vật đã được thánh hiến. Những bậc dvija (hai lần sinh) đã tôi luyện nội tâm bằng tapas sẽ thật sự chiêm kiến Ta.

Verse 47

ईशित्वे च वशित्वे च सर्वगं सर्वतः स्थितम् रजस्तमोभ्यां निर्मुक्तास् त्यक्त्वा मानुष्यकं वपुः

An trú trong uy quyền tối thượng (īśitva) và năng lực chế ngự viên mãn (vaśitva), thấm khắp mọi nơi và hiện hữu khắp mọi phương, họ—đã lìa rajas và tamas—buông bỏ thân xác phàm nhân.

Verse 48

मत्समीपमुपेष्यन्ति पुनरावृत्तिदुर्लभम् इत्येवमुक्तो भगवान् ब्रह्मा रुद्रेण वै द्विजाः

“Họ sẽ đến gần Ta—đạt đến cảnh giới mà sự trở lại (vào vòng sinh tử) là vô cùng khó.” Nói như vậy, hỡi các bậc nhị sinh, Rudra đã thuyết với Đức Brahmā chí tôn.

Verse 49

प्रणम्य प्रयतो भूत्वा पुनराह पितामहः य एवं भगवान् विद्वान् गायत्र्या वै महेश्वरम्

Đảnh lễ rồi an định tâm ý, Pitāmaha (Brahmā) lại thưa: “Người hiền trí, kẻ có bhakti, nếu theo cách này mà tán dương Mahēśvara bằng Gāyatrī, thì quả thật đến gần Đấng Chí Tôn (Pati) với chánh tri kiến.”

Verse 50

विश्वात्मानं हि सर्वं त्वां गायत्र्यास्तव चेश्वर तस्य देहि परं स्थानं तथास्त्विति च सो ऽब्रवीत्

“Lạy Chúa Tể, Ngài thật là Linh Hồn của vũ trụ; Ngài chính là tất cả. Nhờ thánh tụng Gāyatrī, xin ban cho người ấy địa vị tối thượng.” Được thưa như vậy, Ngài đáp: “Hãy như thế.”

Verse 51

तस्माद्विद्वान् हि विश्वत्वम् अस्याश्चास्य महात्मनः स याति ब्रह्मसायुज्यं वचनाद् ब्रह्मणः प्रभोः

Vì thế, người trí thật sự thấu hiểu thực tại vũ trụ thấm khắp—của thế giới hiển lộ này và của Đấng Đại Hồn (Pati)—sẽ đạt sự hợp nhất với Brahman (brahma-sāyujya), nhờ lời phán đầy thẩm quyền của Đức Brahmā, Chúa Tể.