Adhyaya 1

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे एकपञ्चाशो ऽध्यायः उपरिविभागः ऋषय ऊचुः भवता कथितः सम्यक् सर्गः स्वायंभुवस्ततः / ब्रह्माण्डस्यास्य विस्तारो मन्वन्तरविनिश्चयः

Như vậy, trong Śrī Kūrma Purāṇa, bản Saṃhitā sáu nghìn kệ, thuộc Pūrva-bhāga, chương thứ năm mươi mốt (kết thúc). Nay bắt đầu Upari-bhāga. Các bậc ṛṣi thưa rằng: “Ngài đã thuật đúng đắn về sự sáng tạo khởi từ Svāyambhuva (Manu), và sự triển khai của trứng vũ trụ này (brahmāṇḍa), cùng bản định luận về các Manvantara.”

Verse 2

तत्रेश्वरेश्वरो देवो वर्णिभिर्धर्मतत्परैः / ज्ञानयोगरतैर्नित्यमाराध्यः कथितस्त्वया

Tại đó, ngài đã tuyên dạy rằng vị Thần—Đấng Chúa Tể của mọi chúa tể—phải được phụng thờ không ngừng bởi những người thuộc bốn varṇa chuyên tâm nơi dharma, và bởi những ai hằng an trú trong Jñāna-yoga (Yoga của trí tuệ).

Verse 3

तद्वदाशेषसंसारदुः खनाशमनुत्तमम् / ज्ञानं ब्रह्मैकविषयं येन पश्येम तत्परम्

Cũng vậy, xin dạy cho chúng con trí tuệ vô thượng, có năng lực diệt trừ mọi khổ đau của saṃsāra—trí tuệ chỉ lấy Brahman làm đối tượng duy nhất—nhờ đó chúng con có thể trực kiến Thực Tại Tối Thượng.

Verse 4

त्वं हि नारायणात्साक्षात् कृष्णद्वैपायनात् प्रभो / अवाप्ताखिलविज्ञानस्तत्त्वां पृच्छामहे पुनः

Bạch Chúa Tể, ngài trực tiếp (về dòng truyền thừa và thẩm quyền) từ Nārāyaṇa và từ Kṛṣṇa Dvaipāyana (Vyāsa). Vì đã đạt trọn vẹn mọi tri kiến, nên chúng con lại thỉnh hỏi ngài về chân lý tối thượng.

Verse 5

श्रुत्वा मुनीनां तद् वाक्यं कृष्णद्वैपायनं प्रभुम् / सूतः पौराणिकः स्मृत्वा भाषितुं ह्युपचक्रमे

Nghe lời thỉnh cầu của các bậc hiền triết, Sūta—vị thuật giả Purāṇa—nhớ đến bậc tôn sư Kṛṣṇa Dvaipāyana (Vyāsa), rồi liền bắt đầu cất lời.

Verse 6

अथास्मिन्नन्तरे व्यासः कृष्णद्वैपायनः स्वयम् / आजगाम मुनिश्रेष्ठा यत्र सत्रं समासते

Ngay lúc ấy, Vyāsa—chính Kṛṣṇa Dvaipāyana—đã đến nơi đó, hỡi bậc hiền thánh tối thượng, nơi các ṛṣi đang hội tụ trong satra (một kỳ tế lễ kéo dài).

Verse 7

तं दृष्ट्वा वेदविद्वांसं कालमेघसमद्युतिम् / व्यासं कमलपत्राक्षं प्रणेमुर्द्विजपुङ्गवाः

Thấy Vyāsa—bậc thông suốt Veda, rực sáng như mây mưa đen, mắt như cánh sen—những vị tối thượng trong hàng “nhị sinh” đã cúi mình đảnh lễ Ngài.

Verse 8

पपात दण्डवद् भूमौ दृष्ट्वासौ रोमहर्षणः / प्रदक्षिणीकृत्य गुरुं प्राञ्जलिः पार्श्वगो ऽभवत्

Vừa thấy Ngài, Romaharṣaṇa liền phủ phục xuống đất như cây gậy, đảnh lễ trọn vẹn. Sau khi đi nhiễu quanh bậc Guru theo chiều phải, ông đứng hầu bên cạnh, chắp tay cung kính.

Verse 9

पृष्टास्ते ऽनामयं विप्राः शौनकाद्या महामुनिम् / समाश्वास्यासनं तस्मै तद्योग्यं समकल्पयन्

Các bậc brāhmaṇa hiền thánh—Śaunaka và những vị khác—hỏi thăm sự an lành của đại ẩn sĩ. Rồi họ an ủi Ngài và sắp đặt cho Ngài một chỗ ngồi xứng hợp.

Verse 10

अथैतानब्रवीद् वाक्यं पराशरसुतः प्रभुः / कच्चिन्न तपसो हानिः स्वाध्यायस्य श्रुतस्य च

Bấy giờ, đấng tôn quý, con của Parāśara (Vyāsa), nói với họ: “Khổ hạnh (tapas), tự học Veda (svādhyāya) và thánh học đã thọ nhận qua truyền nghe (śruta) của các hiền giả, có suy giảm chăng?”

Verse 11

ततः स सूतः स्वगुरुं प्रणम्याह महामुनिम् / ज्ञानं तद् ब्रह्मविषयं मुनीनां वक्तुमर्हसि

Bấy giờ Sūta đảnh lễ vị đạo sư của mình—bậc đại hiền—và thưa: “Ngài xứng đáng giảng cho các hiền giả tri kiến lấy Phạm (Brahman) làm đối tượng.”

Verse 12

इमे हि मुनयः शान्तास्तापसा धर्मतत्पराः / शुश्रूषा जायते चैषां वक्तुमर्हसि तत्त्वतः

Vì các hiền giả này thật sự an tịnh, khổ hạnh và chuyên tâm nơi chánh pháp; trong họ đã khởi lên lòng thành kính muốn lắng nghe và phụng sự. Bởi vậy, xin Ngài dạy cho họ chân lý đúng như thật.

Verse 13

ज्ञानं विमुक्तिदं दिव्यं यन्मे साक्षात् त्वयोदितम् / मुनीनां व्याहृतं पूर्वं विष्णुना कूर्मरूपिणा

Tri kiến thần diệu ban giải thoát—mà chính Ngài đã trực tiếp nói với con—xưa kia đã được chính Viṣṇu, trong hình tướng Rùa (Kūrma), tuyên thuyết cho các hiền giả.

Verse 14

श्रुत्वा सूतस्य वचनं मुनिः सत्यवतीसुतः / प्रणम्य शिरसा रुद्रं वचः प्राह सुखावहम्

Nghe lời Sūta, vị hiền giả—con của Satyavatī—cúi đầu đảnh lễ Rudra rồi nói những lời đem lại an lạc và nhẹ nhàng.

Verse 15

व्यास उवाच वक्ष्ये देवो महादेवः पृष्टो योगीश्वरैः पुरा / सनत्कुमारप्रमुखैः स्वयं यत्समभाषत

Vyāsa nói: “Ta sẽ tuyên bày điều mà Thượng Chủ Mahādeva, thuở xưa khi được các bậc Yogīśvara—Sanatkumāra và những vị khác—thỉnh hỏi, chính Ngài đã tự mình thuyết.”

Verse 16

सनत्कुमारः सनकस्तथैव च सनन्दनः / अङ्गिरा रुद्रसहितो भृगुः परमधर्मवित्

Sanatkumāra, Sanaka và cả Sanandana; Aṅgiras cùng với Rudra; và Bhṛgu—bậc thấu triệt Chánh Pháp tối thượng—đều hiện diện.

Verse 17

कणादः कपिलो योगी वामदेवो महामुनिः / शुक्रो वसिष्ठो भगवान् सर्वे संयतमानसाः

Kaṇāda, Kapila bậc du-già, Vāmadeva đại hiền; Śukra và đức Vasiṣṭha—tất thảy—đều tự chế ngự, tâm ý thuần phục và điều hòa.

Verse 18

परस्परं विचार्यैते संशयाविष्टचेतसः / तप्तवन्तस्तपो घोरं पुण्ये बदरिकाश्रमे

Sau khi cùng nhau bàn luận, tâm trí bị nghi hoặc vây phủ, các ngài đã thực hành khổ hạnh dữ dội tại thánh thất Badarikā.

Verse 19

अपश्यंस्ते महायोगमृषिं धर्मसुतं शुचिम् / नारायणमनाद्यन्तं नरेण सहितं तदा

Bấy giờ các ngài được chiêm bái đại du-già hiền thánh, người con thanh tịnh của Dharma—Nārāyaṇa, vô thủy vô chung—cùng với Nara.

Verse 20

संस्तूय विविधैः स्तोत्रैः सर्वे वेदसमुद्भवैः / प्रणेमुर्भक्तिसंयुक्ता योगिनो योगवित्तमम्

Sau khi tán dương Ngài bằng muôn bài thánh tụng phát xuất từ Veda, hết thảy các du-già giả, tràn đầy tín kính, đã đảnh lễ bậc thượng trí về Yoga.

Verse 21

विज्ञाय वाञ्छितं तेषां भगवानपि सर्ववित् / प्राह गम्भीरया वाचा किमर्थं तप्यते तपः

Biết rõ điều họ mong cầu, Đức Thế Tôn—bậc toàn tri—cất tiếng trầm hùng mà hỏi: “Các ngươi thực hành khổ hạnh này vì mục đích gì?”

Verse 22

अब्रुवन् हृष्टमनसो विश्वात्मानं सनातनम् / साक्षान्नारायणं देवमागतं सिद्धिसूचकम्

Lòng hân hoan rạng rỡ, họ bạch lên với Linh Hồn vĩnh cửu của vũ trụ—chính Nārāyaṇa, Đấng Thiên Chủ—Đấng đã đến như dấu hiệu và sự bảo chứng cho thành tựu.

Verse 23

वयं संशयमापन्नाः सर्वे वै ब्रह्मवादिनः / भवन्तमेकं शरणं प्रपन्नाः पुरुषोत्तमम्

Chúng con—tất cả những người luận giảng về Brahman—đã rơi vào nghi hoặc. Vì thế, chúng con chỉ nương tựa nơi Ngài, ô Puruṣottama, Đấng Tối Thượng.

Verse 24

त्वं हि तद् वेत्थ परमं सर्वज्ञो भगवानृषिः / नारायणः स्वयं साक्षात् पुराणो ऽव्यक्तपूरुषः

Ngài quả thật biết Thực Tại Tối Thượng ấy, vì Ngài là bậc Thánh hiền thần linh, toàn tri. Ngài chính là Nārāyaṇa hiển hiện trực tiếp: Đấng Nguyên Sơ, Nhân Vị Vô Hiển.

Verse 25

नह्यन्यो विद्यते वेत्ता त्वामृते परमेश्वर / शुश्रूषास्माकमखिलं संशयं छेत्तुमर्हसि

Ôi Parameśvara, ngoài Ngài ra không ai thật sự biết được. Vì chúng con khát ngưỡng được lắng nghe và phụng sự, xin Ngài đoạn trừ trọn vẹn mọi nghi hoặc của chúng con.

Verse 26

किं कारणमिदं कृत्स्नं को ऽनुसंसरते सदा / कश्चिदात्मा च का मुक्तिः संसारः किंनिमित्तकः

Nguyên nhân của toàn thể vũ trụ này là gì? Ai là kẻ luôn luôn luân hồi không dứt? Có thật có Ngã (Ātman) chăng? Và giải thoát (mukti) là gì? Vì duyên cớ nào mà saṃsāra phát sinh?

Verse 27

कः संसारयतीशानः को वा सर्वं प्रपश्यति / किं तत् परतरं ब्रह्म सर्वं नो वक्तुमर्हसि

Ai là Īśāna khiến muôn loài bị đặt vào vòng saṃsāra? Và ai là Đấng thấy biết tất cả? Brahman tối thượng, vượt ngoài đó không còn gì cao hơn, là gì? Xin Ngài từ bi nói cho chúng con trọn vẹn.

Verse 28

एवमुक्ते तु मुनयः प्रापश्यन् पुरुषोत्तमम् / विहाय तापसं रूपं संस्थितं स्वेन तेजसा

Khi lời ấy vừa dứt, các bậc hiền triết liền chiêm bái Đấng Puruṣottama, Bậc Tối Thượng. Ngài bỏ hình tướng khổ hạnh, và đứng hiển lộ trong chính quang minh của Ngài.

Verse 29

विभ्राजमानं विमलं प्रभामण्डलमण्डितम् / श्रीवत्सवक्षसं देवं तप्तजाम्बूनदप्रभम्

Ngài rực rỡ, thanh tịnh không tì vết, được trang nghiêm bởi quầng hào quang chói lọi; vị Thiên Thần mang dấu Śrīvatsa trên ngực, sáng như vàng Jāmbūnada nung đỏ.

Verse 30

शङ्खचक्रगदापाणिं शार्ङ्गहस्तं श्रियावृतम् / न दृष्टस्तत्क्षणादेव नरस्तस्यैव तेजसा

Tay Ngài cầm ốc tù và, đĩa thần và chùy; nắm cung Śārṅga, lại được Śrī (Lakṣmī) bao bọc. Người phàm không thể nhìn Ngài; ngay khoảnh khắc ấy đã bị quang lực của riêng Đấng Chúa Tể áp đảo.

Verse 31

तदन्तरे महादेवः शशाङ्काङ्कितशेखरः / प्रसादाभिमुखो रुद्रः प्रादुरासीन्महेश्वरः

Trong lúc ấy, Mahādeva—Rudra, Maheśvara, đấng có vầng trăng in dấu trên đỉnh tóc—hiện ra, hướng về họ với ân sủng từ bi.

Verse 32

निरीक्ष्य ते जगन्नाथं त्रिनेत्रं चन्द्रभूषणम् / तुष्टुवुर्हृष्टमनसो भक्त्या तं परमेश्वरम्

Chiêm ngưỡng Jagannātha—đấng Tam Nhãn, trang nghiêm bởi vầng trăng—lòng họ hoan hỷ, liền chí thành tán thán Ngài, Parameśvara, với niềm sùng kính.

Verse 33

जयेश्वर महादेव जय भूतपते शिव / जयाशेषमुनीशान तपसाभिप्रपूजित

Khải hoàn thay, hỡi Īśvara, Mahādeva! Khải hoàn thay, hỡi Śiva, Bhūtapati, Chúa tể muôn loài! Khải hoàn thay, bậc tối thượng giữa các hiền thánh, đấng được tôn thờ bằng tapas khổ hạnh!

Verse 34

सहस्रमूर्ते विश्वात्मन् जगद्यन्त्रप्रवर्तक / जयानन्त जगज्जन्मत्राणसंहारकारण

Ô Đấng muôn hình ngàn tướng, ô Linh hồn của vũ trụ, ô Đấng vận hành cơ cấu của thế gian—khải hoàn thay, hỡi Đấng Vô Tận, chính là nguyên nhân của sinh thành, hộ trì và tiêu hoại của cõi đời!

Verse 35

सहस्रचरणेशान शंभो योगीन्द्रवन्दित / जयाम्बिकापते देव नमस्ते परमेश्वर

Ô Chúa tể ngàn chân, ô Īśāna; ô Śambhu được các bậc đại yogin kính lễ; ô Thiên Chủ, phu quân của Jayāmbikā—con xin đảnh lễ Ngài, Parameśvara tối thượng.

Verse 36

संस्तुतो भगवानीशस्त्र्यम्बको भक्तवत्सलः / समालिङ्ग्य हृषीकेशं प्राह गम्भीरया गिरा

Được tán dương như thế, Đấng Bhagavān—Īśa, Tryambaka ba mắt, bậc thương mến người sùng kính—ôm lấy Hṛṣīkeśa rồi cất lời bằng giọng trầm hùng sâu thẳm.

Verse 37

किमर्थं पुण्डरीकाक्ष मुनीन्द्रा ब्रह्मवादिनः / इमं समागता देशं किं वा कार्यं मयाच्युत

Ô Đấng mắt như hoa sen, vì cớ gì các bậc đại thánh—những người thuyết giảng Brahman—đã đến nơi này? Và ô Acyuta, việc gì cần ta hoàn thành?

Verse 38

आकर्ण्य भगवद्वाक्यं देवदेवो जनार्दनः / प्राह देवो महादेवं प्रसादाभिमुखं स्थितम्

Nghe lời của Đấng Bhagavān, Janārdana—Thần của chư thần—liền thưa với Mahādeva, bậc đang đứng đối diện với dung nhan hiền hòa, thuận từ.

Verse 39

इमे हि मुनयो देव तापसाः क्षीणकल्मषाः / अभ्यागता मां शरणं सम्यग्दर्शनकाङ्क्षिणः

Bạch Chúa tể, các vị hiền triết này là những khổ hạnh đã mòn sạch cấu uế; họ đến nương tựa nơi con, khát cầu chánh kiến—thấy biết chân thật về thực tại.

Verse 40

यदि प्रसन्नो भगवान् मुनीनां भावितात्मनाम् / सन्निधौ मम तज्ज्ञानं दिव्यं वक्तुमिहार्हसि

Nếu Đấng Bhagavān hoan hỷ với các bậc hiền thánh đã tu luyện và thanh tịnh tự tâm, thì ngay trước mặt con, Ngài thật xứng đáng thuyết giảng nơi đây tri kiến thiêng liêng ấy.

Verse 41

त्वं हि वेत्थ स्वमात्मानं न ह्यन्यो विद्यते शिव / ततस्त्वमात्मनात्मानं मुनीन्द्रेभ्यः प्रदर्शय

Hỡi Śiva, chỉ riêng Ngài thật sự biết Tự Ngã của chính mình, vì không có ai khác có thể tự mình biết được. Vậy nên, bằng chính Tự Ngã của Ngài, xin hiển bày Tự Ngã cho các bậc đại hiền.

Verse 42

एवमुक्त्वा हृषीकेशः प्रोवाच मुनिपुङ्गवान् / प्रदर्शयन् योगसिद्धिं निरीक्ष्य वृषभध्वजम्

Nói xong như vậy, Hṛṣīkeśa (Đấng Chủ tể các căn) liền ngỏ lời với bậc hiền giả tối thượng; và khi chăm nhìn Vṛṣabhadhvaja (Śiva, Đấng mang cờ hình bò), Ngài hiển lộ năng lực Yoga đã thành tựu.

Verse 43

संदर्शनान्महेशस्य शङ्करस्याथ शूलिनः / कृतार्थं स्वयमात्मानं ज्ञातुमर्हथ तत्त्वतः

Chỉ nhờ được chiêm ngưỡng Mahēśa—Śaṅkara, Đấng cầm Tam Xoa—các ngài đã viên mãn sở nguyện. Vì thế, hãy nhận biết Tự Ngã của chính mình một cách chân thật, đúng theo bản tánh thực tại.

Verse 44

प्रष्टुमर्हथ विश्वेशं प्रत्यक्षं पुरतः स्थितम् / ममैव सन्निधावेष यथावद् वक्तुमीश्वरः

Các ngài xứng đáng được thưa hỏi Viśveśa, Chúa tể vũ trụ, Đấng đang hiển hiện ngay trước mặt. Ngay trong sự hiện diện của ta, vị Īśvara này có thể nói với các ngài một cách đúng đắn và theo thứ lớp.

Verse 45

निशम्य विष्णुवचनं प्रणम्य वृषभध्वजम् / सनत्कुमारप्रमुखाः पृच्छन्ति स्म महेश्वरम्

Nghe lời của đức Viṣṇu, rồi đảnh lễ Vṛṣabhadhvaja (Śiva, Đấng mang cờ hình bò), Sanatkumāra cùng các bậc hiền giả hàng đầu liền tiến đến thưa hỏi Mahēśvara.

Verse 46

अथास्मिन्नन्तरे दिव्यमासनं विमलं शिवम् / किमप्यचिन्त्यं गगनादीश्वरार्हं समुद्बभौ

Bấy giờ, trong khoảng ấy, một bảo tọa thần diệu hiện khởi—tinh khiết không tì, cát tường, mang sự thánh khiết như Śiva; điều không thể nghĩ bàn, xứng đáng với Đấng Chúa Tể cõi trời, rực rỡ hiện ra.

Verse 47

तत्राससाद योगात्मा विष्णुना सह विश्वकृत् / तेजसा पूरयन् विश्वं भाति देवो महेश्वरः

Tại đó, Mahēśvara—Đấng tạo tác vũ trụ, linh hồn của Yoga—ngự ngồi cùng Viṣṇu; và với tejas rực sáng, Ngài tràn đầy khắp thế gian, khiến Thánh Chủ thần linh chói ngời.

Verse 48

तं ते देवादिदेवेशं शङ्करं ब्रह्मवादिनः / विभ्राजमानं विमले तस्मिन् ददृशुरासने

Bấy giờ, các bậc thuyết giảng Brahman đã chiêm thấy Śaṅkara—Chúa tể chư thiên, Thần của các thần—rực rỡ huy hoàng, ngự trên bảo tọa thanh tịnh ấy.

Verse 49

यं प्रपश्यन्तियोगस्थाः स्वात्मन्यात्मानमीश्वरमा / अनन्यतेजसं शान्तं शिवं ददृशिरे किल

An trụ trong Yoga, họ thấy ngay trong tự ngã mình, Tự Ngã ấy là Đấng Chủ Tể—rạng ngời vô song, tịch tĩnh, cát tường; quả thật, họ đã nhận thấy Ngài chính là Śiva.

Verse 50

यतः प्रसूतिर्भूतानां यत्रैतत् प्रविलीयते / तमासनस्थं भूतानामीशं ददृशिरे किल

Ngài là Đấng từ đó muôn loài sinh khởi, và nơi Ngài vũ trụ này tan hòa; quả thật họ đã chiêm thấy Ngài—Chúa tể của các hữu tình—an tọa trên bảo tọa trong tư thế Yoga.

Verse 51

यदन्तरा सर्वमेतद् यतो ऽभिन्नमिदं जगत् / स वासुदेवमासीनं तमीशं ददृशुः किल

Đấng trong đó muôn loài đều an trụ, và từ Ngài vũ trụ này chẳng hề tách rời—quả thật họ đã chiêm bái: Vasudeva đang an tọa, chính vị Chúa Tể (Īśa) ấy.

Verse 52

प्रोवाच पृष्टो भगवान् मुनीनां परमेश्वरः / निरीक्ष्य पुण्डरीकाक्षं स्वात्मयोगमनुत्तमम्

Khi được hỏi, Đấng Bhagavān—Bậc Tối Thượng của các hiền thánh—đã cất lời, sau khi quán chiếu Đấng Mắt Sen và yoga vô thượng của Chân Ngã tối cao.

Verse 53

तच्छृणुध्वं यथान्यायमुच्यमानं मयानघाः / प्रशान्तमानसाः सर्वे ज्ञानमीश्वरभाषितम्

Vì vậy, hỡi những bậc vô tội, hãy lắng nghe đúng theo pháp tắc lời dạy ta đang nói. Với tâm hoàn toàn an tịnh, tất cả các vị hãy thọ nhận trí tuệ do chính Chúa Tể tuyên thuyết.