Adhyaya 28

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपाद दारुवनप्रवेशभस्मस्नानविधिर्नाम सप्तविंशतितमो ऽध्यायः ऋषिरुवाच अगात्कथममावस्यां मासि मासि दिवं नृपः / ऐलः पुरूरवाः सूत कथं वातर्पयत्पितॄन्

Như vậy, trong Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, phần Tiền, quyển thứ hai do Vāyu thuyết, chương thứ hai mươi bảy mang tên “Anuṣaṅgapāda: vào rừng Dāru và nghi thức tắm bằng tro thánh”. Vị ṛṣi nói: “Tâu đại vương, vì sao vào ngày amāvasyā, tháng nào cũng lên cõi trời? Hỡi Sūta, Aila Purūravas đã làm tarpaṇa cúng các pitṛ như thế nào?”

Verse 2

सूत उवाच तस्य ते ऽहं प्रवक्ष्यामि प्रभावं शांशपायने / ऐलस्यादित्यसंयोगं सोमस्य च महात्मनः

Sūta nói: “Hỡi Śāṃśapāyana, ta sẽ thuật cho ông về uy lực ấy—mối liên hệ của Aila với Āditya, và cả chuyện của Soma, bậc đại hồn.”

Verse 3

अन्तःसारमयस्येन्दोः पक्षयोः शुक्लकृष्णयोः / ह्रासवृद्धी पिदृमतः पित्र्यस्य च विनिर्णयम्

Nói về sự suy giảm và tăng trưởng của vầng trăng có tinh túy nội tại trong hai nửa sáng–tối, cùng sự định luận về cõi Tổ tiên (Pitṛloka) và pháp sự thờ Tổ (pitrya).

Verse 4

सोमाच्चैवामृतप्राप्तिं पितॄणां तर्वणं तथा / काव्याग्निष्वात्तमौम्यानां पितॄणाञ्चैव दर्शनम्

Từ Soma, các Pitṛ được hưởng cam lộ; lại có nghi thức tarpaṇa dâng cúng, và sự chiêm kiến các Pitṛ thuộc các nhóm Kāvya, Agniṣvātta và Saumya.

Verse 5

यथा पुरूरवाश्चैव तर्पयामास वै पितॄन् / एतत्सर्वं प्रवक्ष्यामि पर्वाणि च यथाक्रमम्

Như Purūravas đã làm lễ tarpaṇa khiến các Pitṛ được thỏa mãn, ta sẽ nói rõ tất cả điều ấy, và cũng sẽ trình bày các kỳ parva theo đúng thứ tự.

Verse 6

यदा तु चन्द्रसूर्यौं वै नक्षत्रेण समागतौ / अमावस्यां निवसत एकरात्रैकमण्डलौ

Khi Mặt Trăng và Mặt Trời hội tụ cùng với chòm sao, vào đêm Amāvasyā, cả hai trú trong cùng một quỹ vòng, suốt một đêm duy nhất.

Verse 7

स गच्छति तदा द्रष्टुं दिवाकरनिशाकरौ / अमावस्याममावास्यां मातामहपितामहौ

Bấy giờ, vào chính ngày Amāvasyā ấy, người ấy đi để chiêm ngưỡng Divākara (Mặt Trời) và Niśākara (Mặt Trăng); trong Amāvasyā ấy, ông ngoại và ông nội—hai bậc tổ phụ—cũng hiện diện.

Verse 8

अभिवाद्य स तौ तत्र कालापेक्षः प्रतीक्षते / प्रस्यन्दमानात्सोमात्तु पित्रर्थं तु परिश्रवान्

Chàng kính lễ hai vị tại đó và đứng đợi đúng thời. Từ Soma đang tuôn chảy, một dòng “pariśrava” thanh tịnh hiện ra để dâng cúng các Pitṛ (tổ tiên).

Verse 9

ऐलः पुरूरवा विद्वान्मासश्राद्धचिकीर्षया / उपास्ते पितृमन्तं तं सोमं दिवि समास्थितः

Aila Purūrava, bậc trí, vì muốn cử hành lễ śrāddha hằng tháng, đã phụng thờ Soma gắn với các Pitṛ, đang an trụ nơi cõi trời.

Verse 10

द्विलवां कुहूमात्रां च ते उभे तु विचार्य सः / सिनीवालीप्रमाणेभ्यः सिनीवालीमुपास्य सः

Chàng suy xét cả dvilavā và lượng của Kuhū; rồi theo các chuẩn mực của Sinīvālī, chàng phụng thờ Sinīvālī.

Verse 11

कुहूमात्रः कलां चैव ज्ञात्वोपास्ते कुहूं तथा / स तदा तामुपासीनः कालापेक्षः प्रपश्यति

Biết rõ lượng của Kuhū và kalā, chàng phụng thờ Kuhū đúng như vậy. Khi ngồi trong sự thờ phụng ấy, chàng chăm chú nhìn, lòng chờ đợi thời khắc thích hợp.

Verse 12

सुधामृतं तु तत्सोमात्स्रवद्वै मासतृप्तये / दशभिः पञ्चभिश्चैव सुधामृतपरिस्रवैः

Từ Soma ấy tuôn chảy sudhā-amṛta để làm no đủ theo tháng, thành những dòng cam lộ thanh khiết: mười và năm, như thế.

Verse 13

कृष्णपक्षे भुजां प्रीत्या दह्यमानां तथांशुभिः / सद्यः प्रक्षरता तेन सौम्येन मधुना तु सः

Trong nửa tháng tối, đôi cánh tay của ngài như bị thiêu đốt bởi tia sáng; liền đó ngài tức khắc tuôn chảy dòng mật dịu hiền ấy.

Verse 14

निर्वातेष्त्रथ पक्षेषु पित्र्येण विधिना दिवि / सुधामृतेन राजैन्द्रस्तर्प यामास वै पितॄन्

Vào những kỳ bán nguyệt lặng gió, trên cõi trời theo nghi lễ dành cho Tổ linh, bậc vương chủ đã làm no thỏa các Pitṛ bằng cam lộ bất tử.

Verse 15

सौम्यान्बर्हिषदः काव्यानग्निष्वात्तांस्तथैव च / ऋतमग्निस्तु यः प्रोक्तः स तु संवत्सरो मतः

Các bậc Pitṛ gồm Saumya, Barhiṣad, Kavya và Agniṣvātta; còn đấng được gọi là ‘Ṛtam-agni’ thì được xem chính là Saṃvatsara, tức Năm.

Verse 16

जज्ञिरे ह्यृतवस्तस्माद्ध्यृतुभ्यश्चार्त्तवास्तथा / आर्तवा ह्यर्द्धमासाख्याः पितरो ह्यृतुसूनवः

Từ đó các mùa (ṛtu) sinh ra; và từ các mùa lại sinh ra ārtava. Ārtava được gọi là ‘nửa tháng’, và các Pitṛ ấy là con của mùa.

Verse 17

ऋतवः पितामहा मासा अयनाह्यब्दसूनवः / प्रपितामहास्तु वै देवाः पञ्चाब्दा ब्रह्मणः सुताः

Các mùa là bậc tổ phụ (pitāmaha); các tháng và các ayana là con của năm; còn các thần là bậc cao tổ (prapitāmaha) được gọi Pañcābda, con của Brahmā.

Verse 18

सौम्यास्तु सोमजा ज्ञेयाः काव्या ज्ञेयाः कवेः सुताः / उपहूताः स्मृता देवाः सोमजाः सोमपाः स्मृताः

Những vị được gọi là “Saumya” nên biết là các Pitṛ Somaja; còn các Pitṛ “Kāvya” được biết là con trai của Kavi. Chư thiên được gọi là “Upahūta”; và các Somaja cũng được ghi nhớ là “Somapā”, những vị uống soma thiêng.

Verse 19

आज्यपास्तु स्मृताः काव्यास्तिस्रस्ताः पितृजातयः / काव्या बर्हिषद श्चैव अग्निष्वात्ताश्च तास्त्रिधा

Các Pitṛ thuộc dòng Kāvya được gọi là Ājyapā; có ba loại Pitṛ: Kāvya, Barhiṣad và Agniṣvātta—như vậy là ba bậc.

Verse 20

गृहस्था ये च यज्वान ऋतुर्बर्हिषदो ध्रुवम् / गृहस्थाश्चाप्ययज्वान अग्निष्वात्तास्तथार्त्तवाः

Những gia chủ thực hành tế lễ yajña chắc chắn được gọi là Ṛtu và Barhiṣad. Còn những gia chủ không làm yajña thì được gọi là Agniṣvātta và Ārttava.

Verse 21

अष्टकापतयः काव्याः पञ्चाब्दास्तान्निबोधत / तेषां संवत्सरो ह्यग्निः सूयस्तु परिवत्सरः

Các Pitṛ Kāvya là những Aṣṭakāpati; hãy biết rằng họ là năm “abda”. Trong đó, Saṃvatsara là Agni, còn Parivatsara là Surya.

Verse 22

सोम इड्वत्सरः प्रोक्तो वायुश्चैवानुवत्सरः / रुद्रस्तु वत्सरस्तेषां पञ्चाब्दास्ते युगात्मकाः

Soma được gọi là Iḍvatsara, và Vāyu là Anuvatsara. Đối với họ, Rudra là Vatsara; năm “abda” ấy mang bản thể của yuga.

Verse 23

काव्याश्चैवोष्मपाश्चैव दिवाकीर्त्याश्च ते स्मृताः / ये ते पिबन्त्यमावस्यां मासिमासि सुधां दिवि

Kāvya, Uṣmapa và Divākīrtya—được ghi nhớ như vậy; họ ở cõi trời, mỗi tháng vào ngày amāvasyā đều uống cam lộ sudhā.

Verse 24

तांस्तेन तर्पयामास यावदासीत्पुरूरवाः / यस्मात्प्रस्रवते सोमान्मासि मासि धिनोति च

Chừng nào Purūrava còn ở đó, chừng ấy ông dùng chính điều ấy làm họ được thỏa mãn; vì từ Soma ấy, mỗi tháng tinh túy tuôn ra và lại tăng trưởng.

Verse 25

तस्मात्सुधामृतं तद्वै पितॄणां सोमपायिनाम् / एवं तदमृतं सौम्यं सुधा च मदु चैव ह

Vì thế, cam lộ sudhāmṛta ấy thật thuộc về các Pitṛ uống Soma; amṛta hiền hòa ấy cũng được gọi là sudhā và madhu.

Verse 26

कृष्णपक्षे यथा वेन्दोः कलाः पञ्चदश क्रमात् / पिबन्त्यंबुमयं देवास्त्रयस्त्रिंशत्तु छन्दनाः

Như trong nửa tháng tối, mười lăm phần (kalā) của trăng lần lượt hao mòn, cũng vậy ba mươi ba vị Deva gọi là Chandanā uống phần mang tính nước.

Verse 27

पीत्वार्द्धमासं गच्छन्ति चतुर्दश्यां सुधामृतम् / इत्येवं पीयमानैस्तु देवैः सर्वैर्निशाकरः

Uống sudhāmṛta vào ngày caturdaśī, họ đi suốt nửa tháng; như vậy, khi tất cả chư Deva đều uống, Niśākara (mặt trăng) liền hao mòn.

Verse 28

समागच्छत्यमावस्यां भागे पञ्चदशे स्थितः / सुषुम्णाप्यायितं चैव ह्यमावस्यां यथा क्रमम्

Vào ngày Amāvasyā, ở phần thứ mười lăm, thần Soma hội tụ; nhờ kinh mạch Suṣumṇā mà được bồi dưỡng tuần tự trong Amāvasyā đúng theo trật tự.

Verse 29

पिबन्ति द्विलवं कालं पितरस्ते सुधामृतम् / पीतक्षयं ततः सोमं सूर्यो ऽसावेकरश्मिना

Các vị Pitṛ uống cam lộ sudhā-amṛta trong thời gian hai lava; rồi Soma đã hao mòn vì bị uống được thần Mặt Trời thu lại bằng một tia sáng duy nhất.

Verse 30

आप्याययत्सुषुम्णातः पुनस्तान्सोमपायिनः / निः शेषायां कलायां तु सोममाप्याययत्पुनः

Từ Suṣumṇā, Ngài lại bồi dưỡng những kẻ uống Soma; và khi kalā đã cạn kiệt, Soma cũng được làm cho đầy lên lần nữa.

Verse 31

सुषुम्णाप्यायमानस्य भागं भागमहः क्रमात् / कलाः क्षीयन्ति ताः कृष्णाः शुक्ला चाप्याययन्ति तम्

Khi được Suṣumṇā bồi dưỡng, theo thứ tự từng ngày, các kalā hao đi từng phần—đó là kalā kṛṣṇa; còn kalā śukla lại làm Ngài tăng trưởng.

Verse 32

एवं सूर्यस्य वीर्येण चन्द्रस्याप्यायिता तनुः / दृश्यते पौर्णमास्यां वै शुक्लः संपूर्णमण्डलः

Như thế, nhờ uy lực của Mặt Trời, thân thể của Chandra được bồi đầy; và vào ngày Paurṇamāsī, Ngài hiện ra trắng sáng, tròn đầy như một đĩa hoàn chỉnh.

Verse 33

संसिद्धिरेवं सोमस्य पक्षयोः शुक्लकृष्णयोः / इत्येवं पितृमान्सोमः स्मृत इड्वत्सरात्मकः

Như vậy, Soma được viên mãn trong hai nửa tháng: bạch phần và hắc phần; Soma gắn với các Pitṛ được ghi nhớ là mang bản thể Idvatsara.

Verse 34

क्रान्तः पञ्चदशैः सार्द्धं सुधामृतपरिस्रवैः / अतः पर्वाणि वक्ष्यामि वर्वणां संधयश्च ये

Soma tiến bước cùng mười lăm kala, chan hòa những dòng sudhā và amṛta; vì thế ta sẽ nói về các parva và các mối nối (saṃdhi) của chúng.

Verse 35

ग्रन्थिमन्ति यथा पर्वाणीक्षुवे ण्वोर्भवन्त्युत / तथार्द्धमासि पर्वाणि शुक्लकृष्णानि चैव हि

Như cây mía có các đốt (parva) thành khớp, cũng vậy các parva của nửa tháng chính là bạch phần và hắc phần.

Verse 36

पूर्णामावस्ययोर्भेदौ ग्रन्थयः संधयश्च वै / अर्द्धमासं तु पर्वाणि द्वितीयाप्रभृतीनि तु

Sự phân biệt giữa ngày trăng tròn và ngày không trăng chính là các nút và chỗ nối; còn các parva của nửa tháng là các tithi bắt đầu từ dvitīyā trở đi.

Verse 37

अन्वाधानक्रिया यस्मात्क्रियते पर्वसंधिषु / तस्मात्तु पर्वणामादौ प्रतिपत्सर्वसंधिषु

Vì nghi lễ anvādhāna được cử hành tại các chỗ nối của parva, nên ở mọi chỗ nối, sự khởi đầu của parva được tính từ ngày pratipadā.

Verse 38

सायाह्ने ऽह्यनुमत्यादौ कालो द्विलव उच्यते / लवौ द्वावेव राकायां कालो ज्ञेयो ऽपराह्णकः

Vào buổi chiều, ở đầu tithi Anumati v.v., thời gian được gọi là hai ‘lava’. Còn trong ngày Rākā (rằm), chính hai lava ấy phải biết là thời ‘aparāhṇa’ (xế chiều).

Verse 39

प्रतिपत्कृष्णपक्षस्य काले ऽतीते ऽपराह्णके / सायाह्ने प्रतिपन्ने च स कालः पौर्णमासिकः

Vào ngày pratipadā của nửa tối, khi thời aparāhṇa đã qua và buổi chiều đã đến, chính lúc ấy được gọi là thời ‘paurṇamāsika’.

Verse 40

व्यतीपाते स्थिते सूर्ये लेखार्द्धे तु युगान्तरे / युगान्तरोदिते चैव लेशार्द्धे शशिनः क्रमात्

Trong vyatīpāta, khi Mặt Trời đứng ở ‘nửa vạch’ (lekhārdha) thì xảy ra yuga-antara; và khi yuga-antara khởi lên, theo thứ tự Mặt Trăng cũng ở ‘nửa phần’ (leśārdha).

Verse 41

पौर्णमासी व्यतीपाते यदीक्षेतां परस्परम् / यस्मिन्काले समौ स्यातां तौ व्यतीपात एव सः

Trong vyatīpāta, nếu vào ngày rằm Mặt Trời và Mặt Trăng nhìn đối nhau, vào lúc cả hai ở thế cân bằng, chính lúc ấy là vyatīpāta.

Verse 42

तं कालं सूर्यनिर्द्देश्यं दृष्ट्वा संख्यां तु सर्पति / स वै वषटाक्रियाकालः सद्यः कालं विधीयते

Nhìn vào thời điểm ấy theo dấu chỉ của Mặt Trời, phép tính tiếp tục tiến hành. Đó chính là thời khắc thực hiện nghi thức ‘vaṣaṭ’; ngay lập tức thời gian được ấn định theo pháp nghi.

Verse 43

पूर्णन्दोः पूर्णपक्षे तु रात्रिसंधिश्च पूर्णिमा / ततो विरज्यते नक्तं पौर्णमास्यां निशाकरः

Trong nửa tháng sáng, khoảnh khắc giao hòa của đêm ấy gọi là Pūrṇimā; vào đêm Paurṇamāsī, Niśākara (trăng) rực sáng khác thường.

Verse 44

यदीक्षेते व्यतीपाते दिवा पूर्णे परस्परम् / चन्द्रार्कावपराह्णे तु पूर्णात्मानौ तु पूर्णिमा

Khi vào lúc Vyatīpāta, giữa ban ngày trọn vẹn, trăng và mặt trời nhìn đối diện nhau; và về xế chiều cả hai đều ở trạng thái viên mãn—đó chính là Pūrṇimā.

Verse 45

यस्मात्तामनुमन्यन्ते पितरो दैवतैः सह / तस्मादनुमतिर्नाम पूर्णिमा प्रथमा स्मृता

Vì các Pitṛ (tổ tiên) cùng chư thiên đều thuận nhận tithi ấy, nên nó mang tên ‘Anumati’; trong các ngày Pūrṇimā, nó được nhớ là bậc đầu tiên.

Verse 46

अत्यर्थं भ्राजते यस्माद्व्योम्न्यस्यां वै निशाकरः / रञ्जनाच्चैव चन्द्रस्य राकेति कवयो ऽब्रुवन्

Vì vào tithi này, Niśākara—vầng trăng—tỏa sáng rực rỡ trên trời; và do vẻ quyến rũ của Candra, các thi nhân gọi đó là ‘Rākā’.

Verse 47

अमावसेतामृक्षे तु यदा चन्द्रदिवाकरौ / राका पञ्चदशी रात्रिरमावास्या ततः स्मृता

Trong nakṣatra Amāvasyā, khi Candra và Divākara (mặt trời) hội tụ, thì sau đêm thứ mười lăm gọi là Rākā, tithi ấy được ghi nhớ là Amāvasyā.

Verse 48

व्युच्छिद्य तममावस्यां पश्यतस्तौ समागतौ / अन्योन्यं चन्द्रसूर्यौं तौ यदा तद्वर्श उच्यते

Xé tan bóng tối dày của đêm Amāvasyā, trước mắt người nhìn thấy, cả hai đã hội ngộ; khi Chandra và Sūrya giao hội với nhau, khi ấy được gọi là ‘varṣa’.

Verse 49

द्वौ द्वौ लवावमावास्या स कालः पर्वसंधिषु / द्व्यक्षर कुहुमात्रश्च पर्वकालास्त्रयः स्मृताः

Trong ngày amāvasyā, tại các chỗ giao thời của parva có khoảng thời gian hai-hai lava; ‘dvyakṣara’ và chỉ ‘kuhū-mātra’—ba thời parva ấy được ghi nhớ trong smṛti.

Verse 50

नष्टचन्द्रा त्वमावस्या या मध्याङ्नात्प्रवर्त्तते / दिवसार्द्धेन रात्र्या च सूर्यं प्राप्य तु चन्द्रमाः

Amāvasyā khi Chandra biến mất khởi từ giữa trưa; Chandra đi qua nửa ngày và một phần đêm rồi tiến đến gần Sūrya.

Verse 51

सूर्येण सह सामुद्रं गत्वा प्रातस्तनात्स वै / द्वौ कालौ संगमं चैव मध्याह्ने नियतं रविः

Ngài (Chandra) cùng Sūrya đi đến miền đại dương và từ buổi sớm đã ở đó; sự giao hội của hai thời cũng diễn ra tại đó, và đến giữa trưa Ravi an trụ đúng theo định luật.

Verse 52

प्रतिपच्छुक्लपक्षस्य चन्द्रमाः सूर्य मण्डलात् / विमुच्यमानयोर्मध्ये तयोर्मण्डलयोस्तु वै

Vào ngày pratipadā của nửa tháng sáng, Chandra bắt đầu thoát khỏi vòng đĩa của Sūrya; khi hai vòng ấy dần tách ra, khoảng cách giữa hai đĩa liền hiện rõ.

Verse 53

स तदा ह्याहुतेः कालो दर्शस्य तु वषट्क्रिया / एतदृतुमुखं ज्ञेयममा वास्यास्य पर्वणः

Khi ấy là thời khắc dâng āhuti; trong tế lễ Darśa có nghi thức hô ‘vaṣaṭ’. Hãy biết đây là ‘cửa ngõ của mùa’—chính là tiết lễ Amāvāsyā.

Verse 54

दिवापर्व ह्यमावास्या क्षीणेन्दौ बहुले तु वै / तस्माद्दिवा ह्यमावास्यां गृह्यते ऽसौ दिवाकरः

Trong nửa tháng tối khi trăng đã mòn, Amāvāsyā được gọi là ‘tiết ban ngày’. Vì vậy vào ngày Amāvāsyā, người ta xác định Divākara (Mặt Trời) vào ban ngày.

Verse 55

गृह्यते तु दिवा तस्मादमावास्यां दिवि क्षयाम् / कलानामपि चैतासां वृद्धिहान्या जलात्मनः

Vì thế vào Amāvāsyā, xét sự tiêu giảm trên trời, người ta xác định vào ban ngày. Và nơi các phần (kalā) này cũng có sự tăng và giảm của Mặt Trăng mang bản tính nước (jalātmā).

Verse 56

तिथीनां नामधेयानि विद्वद्भिः संज्ञितानि वै / दर्शयेतामथात्मानं सूर्याचन्द्रमसावुभौ

Danh xưng các tithi đã được bậc hiền trí đặt định. Rồi Mặt Trời và Mặt Trăng—cả hai—tỏ bày tự tánh của mình.

Verse 57

निष्क्रामत्यथ तेनैव क्रमशः सूर्यमण्डलात् / द्विलवोनमहोरात्रं भास्करं स्पृशते शशी

Rồi theo đúng trật tự ấy, Mặt Trăng dần rời khỏi quỹ vòng Mặt Trời. Trong một ngày đêm thiếu hai lava, Śaśī (Trăng) chạm đến Bhāskara (Mặt Trời).

Verse 58

स तदा ह्याहुतेः कालोदर्शस्य तु वषट्क्रिया / कुहेति कोकिलेनोक्तो यः स कालः समाप्यते

Khi đến lúc dâng āhuti, trong lễ Darśa cử hành nghi thức ‘vaṣaṭ’; thời khắc được chim cu gáy thánh thốt ‘kuhe’ chính là thời đoạn ấy kết thúc.

Verse 59

तत्कालसंमिता यस्मादमावास्या कुहूः स्मृता / सिनीवालीप्रमाणस्तु क्षीणशेषो निशाकरः

Vì tương ứng với thước đo thời khắc ấy, nên ngày không trăng (amāvāsyā) được gọi là ‘Kuhū’; khi đó vầng nguyệt chỉ còn phần dư mỏng, theo lượng của Sinīvālī.

Verse 60

आमावस्यां विशत्यर्कस्सिनी वालीततः स्मृता / अनुमत्याश्चराकायाः सिनीवाल्याः कुहूंविना

Vào ngày amāvāsyā, khi Mặt Trời được xem là đi vào (kỳ ấy), nên gọi là ‘Sinīvālī’; còn Nữ thần ‘Anumatī’ với hình tướng kỳ diệu được nói là liên hệ với Sinīvālī, nhưng không kèm Kuhū.

Verse 61

एतासां द्विलवः कालः कुहूमात्रङ्कुहूःस्मृताः / चन्द्रसूर्यव्यतीपाते संगते पूर्णिमान्तरे

Khoảng thời gian hai lava của các phần ấy được gọi là ‘lượng Kuhū’; và khi xảy ra sự hội ngộ đặc biệt của Trăng–Mặt Trời (vyatīpāta) trong khoảng giữa các kỳ rằm, đó chính là Kuhū.

Verse 62

प्रतिपत्प्रतिपद्येत पर्वकालो द्विमात्रकः / कालः कहूसिनीवाल्योः सामुद्रस्य तु मध्यतः

Từ pratipadā đến pratipadā, thời kỳ lễ tiết (parva-kāla) dài hai mātrā; và thời của Kuhū cùng Sinīvālī được nói là nằm ở chính giữa phép tính ‘sāmudra’ (theo biển).

Verse 63

अर्काग्नि मण्डले सोमे पर्वकालः कलासमः / एवं स शुक्लपक्षे वै रजन्यां पर्वसंधिषु

Trong vòng lửa của Mặt Trời, đối với Soma, thời kỳ parva được tính ngang một kala; cũng vậy, trong nửa tháng sáng (śuklapakṣa), vào ban đêm tại các điểm giao của parva cũng như thế.

Verse 64

संपूर्ममण्डलः श्रीमांश्चन्द्रमा उपरज्यते / यस्मादा दाप्यायते सोमः पञ्चदश्यां तु पूर्णिमा

Vầng trăng cát tường hiện ra tròn đầy và rực sáng; bởi vào tithi thứ mười lăm, Soma được nuôi dưỡng đến viên mãn—đó chính là ngày Pūrṇimā.

Verse 65

दशभिः पञ्चभिश्चैव कलाभिर्दिवसक्रमात् / तस्मात्कलाः पञ्चदश सोमेनास्य तु षोडशी

Theo trình tự các ngày, (trăng) tăng trưởng nhờ mười và năm kala; vì thế Soma có mười lăm kala, và còn có kala thứ mười sáu gọi là Ṣoḍaśī, biểu trưng sự viên mãn.

Verse 66

तस्मात्सोमस्य भवति पञ्चदश्याप्रपां क्षयः / इत्येते पितरो देवाः सोमपाः सोमवर्द्धनाः

Vì thế, vào tithi thứ mười lăm, Soma đi vào sự suy giảm. Các vị Pitṛ này mang bản tính thần linh—những bậc uống Soma và làm Soma tăng trưởng.

Verse 67

आर्तवा ऋतवो ह्यृद्धा देवास्तान्भावयन्ति वै / अतः पितॄन्प्रवक्ष्यामि मासश्राद्धभुजस्तु ये

Theo vòng vận hành của mùa, các ṛtu này thật sung mãn; chư thiên quả thực làm cho chúng hưng thịnh. Vì vậy nay ta sẽ nói về các Pitṛ, những vị thọ hưởng lễ śrāddha hằng tháng.

Verse 68

तेषां गतिं सतत्त्वां च प्राप्तिं श्राद्धस्य चैव हि / न मृतानां गतिः शक्या ज्ञातुं न पुनरागतिः

Gati của họ, chân tánh thật và sự thọ nhận quả báo của lễ Śrāddha—đều khó biết cho chắc; gati của người đã khuất không thể hiểu rõ, và cũng không có sự trở lại lần nữa.

Verse 69

तपसापि प्रसिद्धेन किंपुनर्मासचक्षुषा / अनुदेवपितॄनेते पितरो लौकिकाः स्मृताः

Ngay cả người nổi danh nhờ khổ hạnh cũng không thể biết, huống chi bằng mắt phàm. Những Pitṛ này, theo các Deva-Pitṛ, được ghi nhớ là các Pitṛ ‘laukika’ (thuộc thế gian).

Verse 70

देवाः सौम्याश्च काव्याश्च अयज्वानो ह्यचोनिजाः / देवास्ते पितरः सर्वे देवास्तान्वादयन्त्युत

Các Deva mang danh Saumya và Kāvya—những vị không hành lễ tế và không sinh từ lửa tế—chính là toàn thể Pitṛ mang bản tính thần linh; ngay cả chư Deva cũng ca tụng các Ngài.

Verse 71

मनुष्यपितरश्चैव तेभ्यो ऽन्ये लौकिकाः स्मृताः / पिता पितामहश्चापि तथा यः प्रपितामहः

Cũng có Pitṛ thuộc loài người; và ngoài họ còn có các Pitṛ khác được gọi là ‘laukika’—tức cha, ông nội/ngoại, và cụ (prapitāmaha).

Verse 72

यज्वानो ये तु सामेन सोमवन्तस्तु ते स्मृताः / ये यज्वानो हविर्यज्ञे ते वै बर्हिषदः स्मृताः

Những yajamāna cử hành tế lễ bằng thánh ca Sāman được gọi là ‘Somavant’; còn những yajamāna cử hành havir-yajña với lễ vật havis được gọi là ‘Barhiṣad’.

Verse 73

अग्निष्वात्ताः स्मृतास्तेषां होमिनो ऽयाज्ययाजिनः / तेषां तु धर्मसाधर्म्यात्स्मृताः सायुज्यगा द्विजैः

Họ được ghi nhớ là các Tổ linh ‘Agniṣvātta’—những vị hành homa, thậm chí cử hành tế lễ cho kẻ không đáng tế. Do sự tương đồng về dharma, các dvija nói rằng họ đạt đến sāyujya (hợp nhất thiêng liêng).

Verse 74

ये चाप्याश्रमधर्माणां प्रस्थानेषु व्यवस्थिताः / अन्ते तु नावसीदन्ति श्रद्धायुक्तास्तु कर्मसु

Những ai an trú trên các nẻo dharma của bốn āśrama thì đến cuối không sa sút; trong mọi hành nghiệp, họ luôn có śraddhā (lòng tin thanh tịnh).

Verse 75

तपसा ब्रह्मचर्येण यज्ञेन प्रजया च वै / श्राद्धेन विद्यया चैव प्रदानेन च सप्तधा

Bằng khổ hạnh (tapas), phạm hạnh (brahmacarya), tế lễ (yajña), con cháu, lễ śrāddha, tri thức (vidyā) và bố thí (pradāna)—thành bảy phương diện.

Verse 76

कर्मस्वेतेषु ये युक्ता भवन्त्यादेहपातनात् / दैवैस्तैः पितृभिः सार्द्धं सूक्ष्मजैः सोमयाजनैः

Ai chuyên cần trong các hành nghiệp ấy cho đến lúc thân hoại mạng chung sẽ cùng ở với các Tổ linh thiên giới—thân vi tế, những vị cử hành Soma-yajña.

Verse 77

स्वर्गता दिवि मोदन्ते पितृवत्त उपासते / तेषां निवापे दत्ते तु तत्कुलीनैश्च बन्धुभिः

Đã lên cõi trời, họ hoan hỷ nơi thiên giới và được phụng thờ như các Pitṛ. Khi bà con cùng dòng tộc dâng nivāpa (piṇḍa-dāna) cho họ.

Verse 78

मासश्राद्धभुजस्तृप्तिं लभन्ते सोमलौकिकाः / एते मनुष्यपितरो मासश्राद्धभुजस्तु ये

Những vị ở cõi Somaloka thọ hưởng lễ vật śrāddha hằng tháng liền được mãn nguyện. Những ai thọ hưởng śrāddha hằng tháng ấy được gọi là các Pitṛ của loài người.

Verse 79

तेभ्यो ऽपरे तु ये ऽप्यन्ये संकीर्णाः कर्मयोनिषु / भ्रष्टाश्चाश्रमधर्मेभ्यः स्वधास्वाहाविवर्जिताः

Còn những kẻ khác, lẫn lộn trong các cảnh sinh do nghiệp, đã sa sút khỏi pháp của các āśrama và bị thiếu vắng lời dâng ‘svadhā’ và ‘svāhā’.

Verse 80

भिन्नदेहा दुरात्मानः प्रेतभूता यमक्षये / स्वकर्माण्य नुशोचन्तो यातनास्थानमागताः

Những kẻ ác tâm, lìa khỏi thân xác, trở thành preta trong cõi của Yama; than khóc vì nghiệp của chính mình rồi đi đến nơi chịu hình phạt.

Verse 81

दीर्घायुषो ऽतिशुष्काश्च श्मश्रुलाश्च विवाससः / क्षुत्पिपासापरीताश्च विद्रवन्तस्ततस्ततः

Họ sống lâu nhưng thân hình khô quắt, râu ria rậm rạp, không áo quần; bị đói khát vây bủa, họ chạy tán loạn khắp nơi.

Verse 82

सरित्सरस्तडागानि वापीश्चाप्युपलिप्सवः / परान्नानि च लिप्संतः काल्यमानास्ततस्ततः

Họ khao khát đến sông, hồ, ao và giếng; thèm muốn cơm ăn của người khác, bị xua đuổi nên lang thang hết nơi này đến nơi khác.

Verse 83

स्थानेषु पात्यमानाश्च यातनाश्च पुनः पुनः / शाल्मले वैतरण्यां च कुंभीपाके तथैव च

Họ bị quăng ngã hết lần này đến lần khác ở nhiều nơi và chịu hình phạt—trong các địa ngục Śālmali, Vaitaraṇī và Kuṃbhīpāka nữa.

Verse 84

करंभवालुकायां च असिपत्रवने तथा / शिला संपेषणे चैव पात्यमानाः स्वकर्मभिः

Tại Karaṃbha-vālukā, Asipatravana và Śilā-saṃpeṣaṇa, họ cũng bị quăng xuống bởi chính nghiệp của mình.

Verse 85

तत्रस्थानां हि तेषां वै दुः खितानामनाशिनाम् / तेषां लोकान्तरस्थानां बान्धवैर्नाम गोत्रतः

Những kẻ ở đó tuy khổ đau nhưng không tiêu diệt; thân quyến nhớ đến người ở cõi khác bằng danh và dòng tộc (gotra).

Verse 86

भूमावसव्यं दर्भेषु दत्ताः पिण्डास्त्रयस्तु वै / यान्ति तास्तर्पयन्ते च प्रेतस्थानेष्वधिष्ठितान्

Ba nắm piṇḍa được dâng trên cỏ darbha, theo nghi thức apasavya, sẽ đến với những người ở cõi preta và làm họ được no đủ (tarpana).

Verse 87

अप्राप्ता यातनास्थानं प्रभ्रष्टा य च पञ्चधा / पश्चाद्ये स्थावरान्ते वै जाता नीचैः स्वकर्मभिः

Những kẻ chưa kịp đến nơi chịu hình phạt thì sa đọa theo năm cách; rồi do nghiệp hèn kém của mình, họ tái sinh cho đến loài bất động (sthāvara).

Verse 88

नानारूपासु जायन्ते तिर्यग्योनिष्वयोनिषु / यदाहारा भवन्त्येते तासु तास्विह योनिषु

Chúng sinh sinh ra với nhiều hình dạng, trong loài súc sinh và các loại thai sinh khác. Ở mỗi yoni có thức ăn thế nào, thì trong chính yoni ấy họ trở thành kẻ thọ dụng thức ăn như vậy.

Verse 89

तस्मिंस्तस्मिंस्तदाहारे श्राद्धं दत्तं प्रतिष्ठते / काले न्यायागतं पात्रे विधिना प्रतिपादितम्

Lễ Śrāddha được dâng sẽ an trụ thành quả đúng theo thức ăn ấy, khi được cúng theo nghi thức, đúng thời, đến người thọ nhận xứng đáng theo lẽ pháp.

Verse 90

प्राप्नोत्यन्नं यथादत्तं जन्तुर्यत्रावतिष्ठते / यथा गोषु प्रनष्टामु वत्सो विन्दति मातरम्

Chúng sinh ở nơi nào thì ở nơi ấy nhận được phần cơm đã được dâng đúng như đã thí. Như bê con lạc giữa đàn bò vẫn tìm được mẹ mình.

Verse 91

तथा श्राद्धेषु दत्तान्नं मन्त्रः प्रापयते पितॄन् / एवं ह्यविफलं श्राद्धं श्रद्धादत्तं तु मन्त्रतः

Cũng vậy, cơm cúng trong lễ Śrāddha được thần chú đưa đến các bậc Pitṛ. Vì thế, Śrāddha dâng với lòng śraddhā và bằng thần chú thì không bao giờ vô ích.

Verse 92

तत्तत्कुमारः प्रोवाच पश्यन्दिव्येन चक्षुषा / गतागतज्ञः प्रेतानां प्राप्तिं श्राद्धस्य तैः सह

Vị kumāra ấy nhìn bằng thiên nhãn rồi cất lời; người biết rõ sự đến đi của các preta, và cũng biết sự thọ nhận lễ Śrāddha của họ cùng nhau.

Verse 93

बाह्लीकाश्चोष्मपाश्चैव दिवाकीर्त्याश्च ते स्मृताः / कृष्णपक्षस्त्वहस्तेषां शुक्लः स्वप्नाय शर्वरी

Họ được ghi nhớ là Bāhlīka, Uṣmapa và Divākīrtya. Với họ, ban ngày thuộc Hắc bán nguyệt (Kṛṣṇapakṣa), còn đêm là Bạch bán nguyệt (Śuklapakṣa) cho giấc mộng.

Verse 94

इत्येते पितरो देवा देवाश्च पितरश्च वै / ऋत्वर्तवार्द्धमासास्तु अन्योन्यं पितरः स्मृताः

Như vậy, các Pitṛ chính là chư thiên, và chư thiên cũng thật là Pitṛ. Các mùa (ṛtu), chu kỳ mùa (artava) và nửa tháng (arddhamāsa) được nhớ đến như Pitṛ của nhau.

Verse 95

इत्येत पितरो देवा मनुष्यपितरश्च ये / प्रीतेषु तेषु प्रीयन्ते श्राद्धयुक्तेषु कर्मसु

Như vậy, các Pitṛ là chư thiên và các tổ tiên loài người; khi được làm vui lòng, họ hoan hỷ trong những nghi lễ có kèm Śrāddha.

Verse 96

इत्येष विचयः प्रोक्तः पितॄणां सोमपायिनाम् / एवं पितृसतत्त्वं हि पुराणे निश्चयं गतम्

Đây là sự phân định về các Pitṛ uống Soma. Như vậy, chân tánh của Pitṛ đã được xác quyết trong Purāṇa.

Verse 97

इत्यर्कपितृसोमानामैलस्य च समागमः / सुधामृतस्य च प्राप्तिः पितॄणां चैव तर्प्पणम्

Như vậy có cuộc hội ngộ của Arka, các Pitṛ và Soma, cùng cuộc gặp của Aila (Purūravas); sự thọ đắc Sudhā-amṛta và nghi thức tarpaṇa dâng lên các Pitṛ.

Verse 98

पूर्णा मावास्ययोः कालो यातनास्थानमेव च / समासात्कीर्तितस्तुभ्यमेष सर्गः मनातनः

Thời kỳ của ngày Rằm và ngày Không Trăng, cùng cả nơi chốn chịu hình phạt—ta đã tóm lược mà nói cho ngươi. Đây là sarga cổ xưa, vô thủy.

Verse 99

वैश्वरूप्यं तु सर्गस्य कथितं ह्येकदैशिकम् / न शक्यं परिसंख्यातुं श्रद्धेयं भूतिमिच्छता

Tướng mạo vũ trụ của sarga ta chỉ nói qua một phần. Không thể đếm kể cho trọn; ai cầu phúc thịnh hãy tiếp nhận bằng lòng tin kính.

Verse 100

स्वायंभुवस्य हि ह्येष सर्गः क्रान्तो मया तु वै / विस्तरेणानुपूर्व्या च भूयः किं वर्णयाम्यहम्

Sarga của Svayambhuva Manu ta đã thuật qua rồi. Nếu lại giảng rộng và theo thứ lớp, ta còn biết nói gì thêm nữa?