Adhyaya 8

Verse 1

श्रीशौनक उवाच सूत जीव चिरं साधो वद नो वदतां वर । तमस्यपारे भ्रमतां नृणां त्वं पारदर्शन: ॥ १ ॥

Śrī Śaunaka nói: Hỡi Sūta, bậc hiền thánh, xin ngài sống lâu. Hỡi người nói hay nhất, xin hãy tiếp tục giảng cho chúng tôi. Quả thật chỉ có ngài mới có thể chỉ lối cho con người thoát khỏi bóng tối vô minh mà họ đang lang thang.

Verse 2

आहुश्चिरायुषमृषिं मृकण्डतनयं जना: । य: कल्पान्ते ह्युर्वरितो येन ग्रस्तमिदं जगत् ॥ २ ॥ स वा अस्मत्कुलोत्पन्न: कल्पेऽस्मिन् भार्गवर्षभ: । नैवाधुनापि भूतानां सम्प्लव: कोऽपि जायते ॥ ३ ॥ एक एवार्णवे भ्राम्यन् ददर्श पुरुषं किल । वटपत्रपुटे तोकं शयानं त्वेकमद्भ‍ुतम् ॥ ४ ॥ एष न: संशयो भूयान् सूत कौतूहलं यत: । तं नश्छिन्धि महायोगिन् पुराणेष्वपि सम्मत: ॥ ५ ॥

Các bậc thẩm quyền nói rằng Ṛṣi Mārkaṇḍeya, con của Mṛkaṇḍu, là vị hiền triết sống thọ phi thường; vào cuối kalpa, khi toàn vũ trụ bị nuốt trọn trong trận đại hồng thủy của pralaya, chỉ mình ngài còn sót lại. Thế nhưng chính Mārkaṇḍeya ấy—bậc tối thượng trong dòng Bhṛgu—lại sinh trong gia tộc ta ở kalpa hiện tại, và cho đến nay chúng ta chưa hề thấy một cuộc hủy diệt toàn diện nào trong ngày Brahmā này. Lại còn nổi tiếng rằng, khi ngài trôi dạt bất lực trong đại dương pralaya, giữa làn nước kinh hoàng ấy, ngài đã thấy một Nhân Vị kỳ diệu: một bé trai nằm đơn độc trong nếp gấp của chiếc lá đa. Ôi Sūta, vì thế mà nỗi nghi hoặc và lòng hiếu kỳ của chúng ta thật lớn. Ôi đại yogī, người được thừa nhận là thẩm quyền ngay cả trong các Purāṇa, xin hãy giải trừ sự bối rối của chúng ta.

Verse 3

आहुश्चिरायुषमृषिं मृकण्डतनयं जना: । य: कल्पान्ते ह्युर्वरितो येन ग्रस्तमिदं जगत् ॥ २ ॥ स वा अस्मत्कुलोत्पन्न: कल्पेऽस्मिन् भार्गवर्षभ: । नैवाधुनापि भूतानां सम्प्लव: कोऽपि जायते ॥ ३ ॥ एक एवार्णवे भ्राम्यन् ददर्श पुरुषं किल । वटपत्रपुटे तोकं शयानं त्वेकमद्भ‍ुतम् ॥ ४ ॥ एष न: संशयो भूयान् सूत कौतूहलं यत: । तं नश्छिन्धि महायोगिन् पुराणेष्वपि सम्मत: ॥ ५ ॥

Các bậc thẩm quyền nói rằng Ṛṣi Mārkaṇḍeya, con của Mṛkaṇḍu, là vị hiền triết sống thọ phi thường; vào cuối kalpa, khi toàn vũ trụ bị nuốt trọn trong trận đại hồng thủy của pralaya, chỉ mình ngài còn sót lại. Thế nhưng chính Mārkaṇḍeya ấy—bậc tối thượng trong dòng Bhṛgu—lại sinh trong gia tộc ta ở kalpa hiện tại, và cho đến nay chúng ta chưa hề thấy một cuộc hủy diệt toàn diện nào trong ngày Brahmā này. Lại còn nổi tiếng rằng, khi ngài trôi dạt bất lực trong đại dương pralaya, giữa làn nước kinh hoàng ấy, ngài đã thấy một Nhân Vị kỳ diệu: một bé trai nằm đơn độc trong nếp gấp của chiếc lá đa. Ôi Sūta, vì thế mà nỗi nghi hoặc và lòng hiếu kỳ của chúng ta thật lớn. Ôi đại yogī, người được thừa nhận là thẩm quyền ngay cả trong các Purāṇa, xin hãy giải trừ sự bối rối của chúng ta.

Verse 4

आहुश्चिरायुषमृषिं मृकण्डतनयं जना: । य: कल्पान्ते ह्युर्वरितो येन ग्रस्तमिदं जगत् ॥ २ ॥ स वा अस्मत्कुलोत्पन्न: कल्पेऽस्मिन् भार्गवर्षभ: । नैवाधुनापि भूतानां सम्प्लव: कोऽपि जायते ॥ ३ ॥ एक एवार्णवे भ्राम्यन् ददर्श पुरुषं किल । वटपत्रपुटे तोकं शयानं त्वेकमद्भ‍ुतम् ॥ ४ ॥ एष न: संशयो भूयान् सूत कौतूहलं यत: । तं नश्छिन्धि महायोगिन् पुराणेष्वपि सम्मत: ॥ ५ ॥

Các bậc thẩm quyền nói rằng hiền thánh Mārkaṇḍeya, con của Mṛkaṇḍu, là vị ṛṣi sống thọ phi thường, người duy nhất còn lại vào lúc kết thúc một ngày của Brahmā, khi toàn thể vũ trụ bị hòa tan trong trận đại hồng thủy của sự hủy diệt. Thế nhưng chính Mārkaṇḍeya ấy, bậc tối thượng trong dòng dõi Bhṛgu, lại sinh trong gia tộc chúng tôi ở ngày Brahmā hiện tại, và trong ngày này chúng tôi vẫn chưa hề thấy một cuộc đại tiêu vong toàn thể. Lại còn nổi tiếng rằng, khi lang thang bất lực giữa đại dương hủy diệt, ngài đã thấy trong làn nước kinh hoàng ấy một nhân vị kỳ diệu—một hài nhi nam nằm đơn độc trong nếp gấp của chiếc lá cây đa. Ôi Sūta, tôi vô cùng bối rối và hiếu kỳ về đại hiền Mārkaṇḍeya. Ôi đại yogī, ngài được tôn nhận là thẩm quyền trong mọi Purāṇa; xin hãy xua tan nghi hoặc của tôi.

Verse 5

आहुश्चिरायुषमृषिं मृकण्डतनयं जना: । य: कल्पान्ते ह्युर्वरितो येन ग्रस्तमिदं जगत् ॥ २ ॥ स वा अस्मत्कुलोत्पन्न: कल्पेऽस्मिन् भार्गवर्षभ: । नैवाधुनापि भूतानां सम्प्लव: कोऽपि जायते ॥ ३ ॥ एक एवार्णवे भ्राम्यन् ददर्श पुरुषं किल । वटपत्रपुटे तोकं शयानं त्वेकमद्भ‍ुतम् ॥ ४ ॥ एष न: संशयो भूयान् सूत कौतूहलं यत: । तं नश्छिन्धि महायोगिन् पुराणेष्वपि सम्मत: ॥ ५ ॥

Các bậc thẩm quyền nói rằng hiền thánh Mārkaṇḍeya, con của Mṛkaṇḍu, là vị ṛṣi sống thọ phi thường, người duy nhất còn lại vào lúc kết thúc một ngày của Brahmā, khi toàn thể vũ trụ bị hòa tan trong trận đại hồng thủy của sự hủy diệt. Thế nhưng chính Mārkaṇḍeya ấy, bậc tối thượng trong dòng dõi Bhṛgu, lại sinh trong gia tộc chúng tôi ở ngày Brahmā hiện tại, và trong ngày này chúng tôi vẫn chưa hề thấy một cuộc đại tiêu vong toàn thể. Lại còn nổi tiếng rằng, khi lang thang bất lực giữa đại dương hủy diệt, ngài đã thấy trong làn nước kinh hoàng ấy một nhân vị kỳ diệu—một hài nhi nam nằm đơn độc trong nếp gấp của chiếc lá cây đa. Ôi Sūta, tôi vô cùng bối rối và hiếu kỳ về đại hiền Mārkaṇḍeya. Ôi đại yogī, ngài được tôn nhận là thẩm quyền trong mọi Purāṇa; xin hãy xua tan nghi hoặc của tôi.

Verse 6

सूत उवाच प्रश्न‍स्त्वया महर्षेऽयं कृतो लोकभ्रमापह: । नारायणकथा यत्र गीता कलिमलापहा ॥ ६ ॥

Sūta Gosvāmī nói: Ôi đại hiền Śaunaka, chính câu hỏi của ngài sẽ giúp xóa tan ảo tưởng của mọi người, vì nó dẫn đến những đề tài về Chúa Nārāyaṇa—những lời được ca tụng, có năng lực gột sạch ô nhiễm của thời Kali này.

Verse 7

प्राप्तद्विजातिसंस्कारो मार्कण्डेय: पितु: क्रमात् । छन्दांस्यधीत्य धर्मेण तप:स्वाध्यायसंयुत: ॥ ७ ॥ बृहद्‌व्रतधर: शान्तो जटिलो वल्कलाम्बर: । बिभ्रत् कमण्डलुं दण्डमुपवीतं समेखलम् ॥ ८ ॥ कृष्णाजिनं साक्षसूत्रं कुशांश्च नियमर्द्धये । अग्‍न्यर्कगुरुविप्रात्मस्वर्चयन् सन्ध्ययोर्हरिम् ॥ ९ ॥ सायं प्रात: स गुरवे भैक्ष्यमाहृत्य वाग्यत: । बुभुजे गुर्वनुज्ञात: सकृन्नो चेदुपोषित: ॥ १० ॥ एवं तप:स्वाध्यायपरो वर्षाणामयुतायुतम् । आराधयन् हृषीकेशं जिग्ये मृत्युं सुदुर्जयम् ॥ ११ ॥

Sau khi được thanh tịnh nhờ cha mình cử hành các nghi lễ theo quy định dẫn đến lễ nhập môn Bà-la-môn, Mārkaṇḍeya học các thánh ca Veda và nghiêm trì giới luật. Ngài tinh tấn trong khổ hạnh và tự học Veda, giữ đời phạm hạnh trọn kiếp. Với dáng vẻ an hòa, tóc bện thành búi, y phục bằng vỏ cây, ngài mang bình nước của sa-môn, gậy, dây thiêng, đai brahmacārī; lại mang da nai đen, chuỗi hạt bằng hạt sen và bó cỏ kuśa để tăng trưởng kỷ luật. Vào hai thời khắc thiêng của ngày, ngài thường xuyên thờ phượng Hari, Đấng Tối Thượng, trong năm hình thức: lửa tế, mặt trời, vị đạo sư, các Bà-la-môn và Siêu Ngã trong tim. Sáng và chiều ngài đi khất thực; trở về, dâng hết thức ăn lên thầy. Chỉ khi được thầy cho phép, ngài lặng lẽ dùng một bữa mỗi ngày; nếu không, ngài nhịn ăn. Như vậy, chuyên chú khổ hạnh và học Veda, Mārkaṇḍeya Ṛṣi thờ phụng Hṛṣīkeśa, Chúa tể các căn, Đấng Thượng Đế Ngôi Vị, suốt vô lượng triệu triệu năm, và nhờ đó ngài chiến thắng cái chết vốn khó thể chiến thắng.

Verse 8

प्राप्तद्विजातिसंस्कारो मार्कण्डेय: पितु: क्रमात् । छन्दांस्यधीत्य धर्मेण तप:स्वाध्यायसंयुत: ॥ ७ ॥ बृहद्‌व्रतधर: शान्तो जटिलो वल्कलाम्बर: । बिभ्रत् कमण्डलुं दण्डमुपवीतं समेखलम् ॥ ८ ॥ कृष्णाजिनं साक्षसूत्रं कुशांश्च नियमर्द्धये । अग्‍न्यर्कगुरुविप्रात्मस्वर्चयन् सन्ध्ययोर्हरिम् ॥ ९ ॥ सायं प्रात: स गुरवे भैक्ष्यमाहृत्य वाग्यत: । बुभुजे गुर्वनुज्ञात: सकृन्नो चेदुपोषित: ॥ १० ॥ एवं तप:स्वाध्यायपरो वर्षाणामयुतायुतम् । आराधयन् हृषीकेशं जिग्ये मृत्युं सुदुर्जयम् ॥ ११ ॥

Sau khi được thanh tịnh nhờ cha mình cử hành các nghi lễ theo quy định dẫn đến lễ nhập môn Bà-la-môn, Mārkaṇḍeya học các thánh ca Veda và nghiêm trì giới luật. Ngài tinh tấn trong khổ hạnh và tự học Veda, giữ đời phạm hạnh trọn kiếp. Với dáng vẻ an hòa, tóc bện thành búi, y phục bằng vỏ cây, ngài mang bình nước của sa-môn, gậy, dây thiêng, đai brahmacārī; lại mang da nai đen, chuỗi hạt bằng hạt sen và bó cỏ kuśa để tăng trưởng kỷ luật. Vào hai thời khắc thiêng của ngày, ngài thường xuyên thờ phụng Hari, Đấng Tối Thượng, trong năm hình thức: lửa tế, mặt trời, vị đạo sư, các Bà-la-môn và Siêu Ngã trong tim. Sáng và chiều ngài đi khất thực; trở về, dâng hết thức ăn lên thầy. Chỉ khi được thầy cho phép, ngài lặng lẽ dùng một bữa mỗi ngày; nếu không, ngài nhịn ăn. Như vậy, chuyên chú khổ hạnh và học Veda, Mārkaṇḍeya Ṛṣi thờ phụng Hṛṣīkeśa, Chúa tể các căn, Đấng Thượng Đế Ngôi Vị, suốt vô lượng triệu triệu năm, và nhờ đó ngài chiến thắng cái chết vốn khó thể chiến thắng.

Verse 9

प्राप्तद्विजातिसंस्कारो मार्कण्डेय: पितु: क्रमात् । छन्दांस्यधीत्य धर्मेण तप:स्वाध्यायसंयुत: ॥ ७ ॥ बृहद्‌व्रतधर: शान्तो जटिलो वल्कलाम्बर: । बिभ्रत् कमण्डलुं दण्डमुपवीतं समेखलम् ॥ ८ ॥ कृष्णाजिनं साक्षसूत्रं कुशांश्च नियमर्द्धये । अग्‍न्यर्कगुरुविप्रात्मस्वर्चयन् सन्ध्ययोर्हरिम् ॥ ९ ॥ सायं प्रात: स गुरवे भैक्ष्यमाहृत्य वाग्यत: । बुभुजे गुर्वनुज्ञात: सकृन्नो चेदुपोषित: ॥ १० ॥ एवं तप:स्वाध्यायपरो वर्षाणामयुतायुतम् । आराधयन् हृषीकेशं जिग्ये मृत्युं सुदुर्जयम् ॥ ११ ॥

Sau khi được thanh tịnh nhờ nghi lễ dvijāti do cha cử hành, Mārkaṇḍeya học các thánh ca Veda và nghiêm trì giới luật theo dharma. Ngài tinh tiến trong khổ hạnh và tự học Veda, giữ phạm hạnh trọn đời. Với tóc bện và y phục bằng vỏ cây, ngài mang bình nước khất sĩ, gậy, dây thiêng, đai brahmacārī, da nai đen, tràng hạt và cỏ kuśa. Vào các thời khắc sandhyā, ngài thường xuyên thờ phụng Śrī Hari trong năm hình thức: lửa tế, mặt trời, bậc thầy tâm linh, các brāhmaṇa và Paramātmā trong tim.

Verse 10

प्राप्तद्विजातिसंस्कारो मार्कण्डेय: पितु: क्रमात् । छन्दांस्यधीत्य धर्मेण तप:स्वाध्यायसंयुत: ॥ ७ ॥ बृहद्‌व्रतधर: शान्तो जटिलो वल्कलाम्बर: । बिभ्रत् कमण्डलुं दण्डमुपवीतं समेखलम् ॥ ८ ॥ कृष्णाजिनं साक्षसूत्रं कुशांश्च नियमर्द्धये । अग्‍न्यर्कगुरुविप्रात्मस्वर्चयन् सन्ध्ययोर्हरिम् ॥ ९ ॥ सायं प्रात: स गुरवे भैक्ष्यमाहृत्य वाग्यत: । बुभुजे गुर्वनुज्ञात: सकृन्नो चेदुपोषित: ॥ १० ॥ एवं तप:स्वाध्यायपरो वर्षाणामयुतायुतम् । आराधयन् हृषीकेशं जिग्ये मृत्युं सुदुर्जयम् ॥ ११ ॥

Sáng và chiều, ngài giữ khẩu nghiệp thanh tịnh, đi khất thực rồi dâng hết lên vị guru. Chỉ khi được guru cho phép, ngài mới lặng lẽ dùng một bữa mỗi ngày; nếu không được phép thì ngài nhịn ăn.

Verse 11

प्राप्तद्विजातिसंस्कारो मार्कण्डेय: पितु: क्रमात् । छन्दांस्यधीत्य धर्मेण तप:स्वाध्यायसंयुत: ॥ ७ ॥ बृहद्‌व्रतधर: शान्तो जटिलो वल्कलाम्बर: । बिभ्रत् कमण्डलुं दण्डमुपवीतं समेखलम् ॥ ८ ॥ कृष्णाजिनं साक्षसूत्रं कुशांश्च नियमर्द्धये । अग्‍न्यर्कगुरुविप्रात्मस्वर्चयन् सन्ध्ययोर्हरिम् ॥ ९ ॥ सायं प्रात: स गुरवे भैक्ष्यमाहृत्य वाग्यत: । बुभुजे गुर्वनुज्ञात: सकृन्नो चेदुपोषित: ॥ १० ॥ एवं तप:स्वाध्यायपरो वर्षाणामयुतायुतम् । आराधयन् हृषीकेशं जिग्ये मृत्युं सुदुर्जयम् ॥ ११ ॥

Như vậy, chuyên chú trong khổ hạnh và tự học Veda, Mārkaṇḍeya Ṛṣi đã thờ phụng Bhagavān Hṛṣīkeśa, Chúa tể các giác quan, suốt vô lượng triệu triệu năm; nhờ đó ngài chiến thắng cái chết vốn khó thể khuất phục.

Verse 12

ब्रह्मा भृगुर्भवो दक्षो ब्रह्मपुत्राश्च येऽपरे । नृदेवपितृभूतानि तेनासन्नतिविस्मिता: ॥ १२ ॥

Đức Brahmā, Bhṛgu Muni, Đức Śiva, Prajāpati Dakṣa, các đại tử của Brahmā, cùng nhiều người, chư thiên, tổ tiên và các linh thể—tất cả đều kinh ngạc trước thành tựu của Mārkaṇḍeya Ṛṣi.

Verse 13

इत्थं बृहद्‌व्रतधरस्तप:स्वाध्यायसंयमै: । दध्यावधोक्षजं योगी ध्वस्तक्लेशान्तरात्मना ॥ १३ ॥

Như vậy, vị yogi Mārkaṇḍeya, người giữ đại nguyện, duy trì phạm hạnh nghiêm mật nhờ khổ hạnh, tự học Veda và tự chế. Khi nội tâm đã dứt mọi phiền não, ngài hướng tâm vào bên trong và thiền định về Adhokṣaja, Đấng Tối Thượng vượt ngoài tầm các giác quan vật chất.

Verse 14

तस्यैवं युञ्जतश्चित्तं महायोगेन योगिन: । व्यतीयाय महान् कालो मन्वन्तरषडात्मक: ॥ १४ ॥

Khi vị hiền triết yogi ấy chuyên chú tâm bằng đại yoga, thì một đại thời gian tương đương sáu manvantara đã trôi qua.

Verse 15

एतत् पुरन्दरो ज्ञात्वा सप्तमेऽस्मिन् किलान्तरे । तपोविशङ्कितो ब्रह्मन्नारेभे तद्विघातनम् ॥ १५ ॥

Hỡi bà-la-môn, trong manvantara thứ bảy—thời hiện tại—Purandara (Indra) biết việc khổ hạnh của Mārkaṇḍeya, sợ uy lực thần thông tăng trưởng, nên tìm cách ngăn trở sự tu hành ấy.

Verse 16

गन्धर्वाप्सरस: कामं वसन्तमलयानिलौ । मुनये प्रेषयामास रजस्तोकमदौ तथा ॥ १६ ॥

Để phá hoại sự tu tập của hiền giả, Indra sai Kāma (Thần Ái), các gandharva và apsarā, mùa xuân và làn gió Malaya thơm mùi đàn hương, cùng cả lòng tham và men say được nhân cách hóa.

Verse 17

ते वै तदाश्रमं जग्मुर्हिमाद्रे: पार्श्व उत्तरे । पुष्पभद्रा नदी यत्र चित्राख्या च शिला विभो ॥ १७ ॥

Hỡi Śaunaka đầy uy lực, họ đến ẩn viện ấy ở sườn bắc dãy Hi-mã-lạp-sơn, nơi sông Puṣpabhadrā chảy qua và có đỉnh đá nổi tiếng tên Citrā.

Verse 18

तदाश्रमपदं पुण्यं पुण्यद्रुमलताञ्चितम् । पुण्यद्विजकुलाकीर्णं पुण्यामलजलाशयम् ॥ १८ ॥ मत्तभ्रमरसङ्गीतं मत्तकोकिलकूजितम् । मत्तबर्हिनटाटोपं मत्तद्विजकुलाकुलम् ॥ १९ ॥ वायु: प्रविष्ट आदाय हिमनिर्झरशीकरान् । सुमनोभि: परिष्वक्तो ववावुत्तम्भयन् स्मरम् ॥ २० ॥

Ẩn viện ấy thật linh thiêng—được điểm trang bởi cây và dây leo cát tường, đầy những gia tộc bà-la-môn hiền thiện, và có nhiều hồ nước trong sạch, thánh khiết. Nơi đó vang tiếng ong say rì rào, tiếng chim kukila ríu rít, công múa hân hoan, và đàn chim tụ hội náo nức. Làn gió xuân do Indra sai đến thổi vào, mang theo những giọt mát từ thác nước băng; được hương hoa rừng ôm ấp, nó bắt đầu khơi dậy khí vị ái dục của Kāma.

Verse 19

तदाश्रमपदं पुण्यं पुण्यद्रुमलताञ्चितम् । पुण्यद्विजकुलाकीर्णं पुण्यामलजलाशयम् ॥ १८ ॥ मत्तभ्रमरसङ्गीतं मत्तकोकिलकूजितम् । मत्तबर्हिनटाटोपं मत्तद्विजकुलाकुलम् ॥ १९ ॥ वायु: प्रविष्ट आदाय हिमनिर्झरशीकरान् । सुमनोभि: परिष्वक्तो ववावुत्तम्भयन् स्मरम् ॥ २० ॥

Ẩn viện thanh tịnh của hiền thánh Mārkaṇḍeya được điểm trang bởi cây lành và dây leo phúc đức. Nhiều bà-la-môn hiền thiện cư ngụ nơi ấy, hưởng những ao hồ trong sạch và linh thiêng. Tiếng ong say mật vo ve, tiếng chim cuốc (kokila) ríu rít vang khắp; công múa hân hoan, và đàn chim náo động tụ về đông đúc. Gió xuân do Indra sai đến mang theo làn sương mát từ thác nước; được hương hoa rừng ôm ấp, ngọn gió ấy khơi dậy khí vị ái dục của thần Kāma.

Verse 20

तदाश्रमपदं पुण्यं पुण्यद्रुमलताञ्चितम् । पुण्यद्विजकुलाकीर्णं पुण्यामलजलाशयम् ॥ १८ ॥ मत्तभ्रमरसङ्गीतं मत्तकोकिलकूजितम् । मत्तबर्हिनटाटोपं मत्तद्विजकुलाकुलम् ॥ १९ ॥ वायु: प्रविष्ट आदाय हिमनिर्झरशीकरान् । सुमनोभि: परिष्वक्तो ववावुत्तम्भयन् स्मरम् ॥ २० ॥

Gió xuân do Indra sai đến thổi vào ẩn viện, mang theo làn sương mát từ thác nước gần đó. Được hương hoa rừng ôm ấp, ngọn gió ấy bắt đầu khơi dậy cảm thức của thần Kāma trong lòng.

Verse 21

उद्यच्चन्द्रनिशावक्त्र: प्रवालस्तबकालिभि: । गोपद्रुमलताजालैस्तत्रासीत् कुसुमाकर: ॥ २१ ॥

Mùa xuân hiện ra trong ẩn viện ấy. Bầu trời chiều rực sáng bởi vầng trăng đang lên như chính gương mặt của xuân, và chồi non cùng hoa mới gần như phủ kín muôn cây và dây leo.

Verse 22

अन्वीयमानो गन्धर्वैर्गीतवादित्रयूथकै: । अद‍ृश्यतात्तचापेषु: स्व:स्त्रीयूथपति: स्मर: ॥ २२ ॥

Kāma, vị chủ của các đoàn tiên nữ, bèn đến đó cầm cung và tên. Theo sau là những tốp Gandharva vừa ca hát vừa tấu nhạc.

Verse 23

हुत्वाग्निं समुपासीनं दद‍ृशु: शक्रकिङ्करा: । मीलिताक्षं दुराधर्षं मूर्तिमन्तमिवानलम् ॥ २३ ॥

Các sứ giả của Indra thấy vị hiền thánh ngồi thiền sau khi dâng các lễ phẩm theo nghi thức vào lửa tế. Mắt ngài khép trong định; ngài dường như bất khả xâm phạm, như ngọn lửa hiện thân.

Verse 24

ननृतुस्तस्य पुरत: स्त्रियोऽथो गायका जगु: । मृदङ्गवीणापणवैर्वाद्यं चक्रुर्मनोरमम् ॥ २४ ॥

Trước mặt vị hiền thánh, các phụ nữ múa và các ca công cất tiếng hát; tiếng mridanga, vina và panava hòa tấu êm dịu, làm cảnh tượng thêm mỹ lệ.

Verse 25

सन्दधेऽस्त्रं स्वधनुषि काम: पञ्चमुखं तदा । मधुर्मनो रजस्तोक इन्द्रभृत्या व्यकम्पयन् ॥ २५ ॥

Bấy giờ Thần Ái Dục giương cung, đặt mũi tên năm mặt; mùa xuân, Madhu và các thuộc hạ của Indra cố khuấy động tâm trí vị hiền thánh.

Verse 26

क्रीडन्त्या: पुञ्जिकस्थल्या: कन्दुकै: स्तनगौरवात् । भृशमुद्विग्नमध्याया: केशविस्रंसितस्रज: ॥ २६ ॥ इतस्ततोभ्रमद्‌‌दृष्टेश्चलन्त्या अनुकन्दुकम् । वायुर्जहार तद्वास: सूक्ष्मं त्रुटितमेखलम् ॥ २७ ॥

Nàng Apsarā Puñjikasthalī giả vờ chơi với nhiều quả bóng. Vì nặng ngực, eo nàng như chao đảo, và vòng hoa trên tóc rối tung. Khi nàng chạy theo bóng, liếc nhìn khắp nơi, dây thắt của y phục mỏng bị tuột; lập tức gió cuốn áo xiêm nàng bay đi.

Verse 27

क्रीडन्त्या: पुञ्जिकस्थल्या: कन्दुकै: स्तनगौरवात् । भृशमुद्विग्नमध्याया: केशविस्रंसितस्रज: ॥ २६ ॥ इतस्ततोभ्रमद्‌‌दृष्टेश्चलन्त्या अनुकन्दुकम् । वायुर्जहार तद्वास: सूक्ष्मं त्रुटितमेखलम् ॥ २७ ॥

Nàng Apsarā Puñjikasthalī giả vờ chơi với nhiều quả bóng. Vì nặng ngực, eo nàng như chao đảo, và vòng hoa trên tóc rối tung. Khi nàng chạy theo bóng, liếc nhìn khắp nơi, dây thắt của y phục mỏng bị tuột; lập tức gió cuốn áo xiêm nàng bay đi.

Verse 28

विससर्ज तदा बाणं मत्वा तं स्वजितं स्मर: । सर्वं तत्राभवन्मोघमनीशस्य यथोद्यम: ॥ २८ ॥

Thần Ái Dục tưởng đã khuất phục vị hiền thánh nên bắn mũi tên. Nhưng mọi mưu toan ấy đều vô hiệu—như nỗ lực vô ích của kẻ phủ nhận Thượng Đế.

Verse 29

त इत्थमपकुर्वन्तो मुनेस्तत्तेजसा मुने । दह्यमाना निववृतु: प्रबोध्याहिमिवार्भका: ॥ २९ ॥

Hỡi Śaunaka, Kāma và bọn tùy tùng toan hại vị hiền triết, nhưng bị oai lực (tejas) của ngài thiêu đốt như lửa, nên chúng dừng trò quấy phá—như lũ trẻ đánh thức con rắn đang ngủ rồi vội lùi lại.

Verse 30

इतीन्द्रानुचरैर्ब्रह्मन् धर्षितोऽपि महामुनि: । यन्नागादहमो भावं न तच्चित्रं महत्सु हि ॥ ३० ॥

Hỡi bà-la-môn, dù bọn tùy tùng của Indra ngang ngược công kích Đại Thánh Mārkaṇḍeya, ngài vẫn không rơi vào ngã mạn giả dối; với bậc đại nhân, sự nhẫn nhục ấy chẳng có gì lạ.

Verse 31

द‍ृष्ट्वा निस्तेजसं कामं सगणं भगवान् स्वराट् । श्रुत्वानुभावं ब्रह्मर्षेर्विस्मयं समगात् परम् ॥ ३१ ॥

Vị vua hùng mạnh Indra vô cùng kinh ngạc khi thấy Kāma cùng bè đảng trở nên bất lực, và khi nghe về oai lực huyền nhiệm của bậc brahmarṣi Mārkaṇḍeya.

Verse 32

तस्यैवं युञ्जतश्चित्तं तप:स्वाध्यायसंयमै: । अनुग्रहायाविरासीन्नरनारायणो हरि: ॥ ३२ ॥

Muốn ban ân điển cho bậc thánh Mārkaṇḍeya—người đã an trú tâm trong tự chứng nhờ khổ hạnh, học Veda và giữ giới—Đức Hari, Đấng Tối Thượng, đích thân hiển lộ trong hai hình tướng Nara và Nārāyaṇa.

Verse 33

तौ शुक्लकृष्णौ नवकञ्जलोचनौ चतुर्भुजौ रौरववल्कलाम्बरौ । पवित्रपाणी उपवीतकं त्रिवृत् कमण्डलुं दण्डमृजुं च वैणवम् ॥ ३३ ॥ पद्माक्षमालामुत जन्तुमार्जनं वेदं च साक्षात्तप एव रूपिणौ । तपत्तडिद्वर्णपिशङ्गरोचिषा प्रांशू दधानौ विबुधर्षभार्चितौ ॥ ३४ ॥

Hai Ngài—một trắng, một sẫm đen—mắt như cánh sen non, đều có bốn tay. Các Ngài khoác da nai và áo vỏ cây, mang thánh tuyến ba sợi; trong đôi tay thanh tịnh cầm bình nước khất sĩ, gậy thẳng và ống tre (vaiṇava).

Verse 34

तौ शुक्लकृष्णौ नवकञ्जलोचनौ चतुर्भुजौ रौरववल्कलाम्बरौ । पवित्रपाणी उपवीतकं त्रिवृत् कमण्डलुं दण्डमृजुं च वैणवम् ॥ ३३ ॥ पद्माक्षमालामुत जन्तुमार्जनं वेदं च साक्षात्तप एव रूपिणौ । तपत्तडिद्वर्णपिशङ्गरोचिषा प्रांशू दधानौ विबुधर्षभार्चितौ ॥ ३४ ॥

Một vị có sắc trắng, vị kia sắc sẫm; cả hai đều bốn tay, mắt như cánh sen mới nở, khoác da nai raurava và áo vỏ cây, đeo thánh tuyến ba sợi. Trong đôi tay thanh tịnh, các Ngài cầm bình nước khất sĩ, gậy thẳng, pháp cụ vaiṣṇava, tràng hạt hạt sen, dụng cụ quét sạch, và biểu tượng của Veda là bó cỏ darbha; thân hình cao vời, hào quang vàng như tia chớp, hiện thân của khổ hạnh, được các bậc thiên-ṛṣi tối thượng tôn thờ.

Verse 35

ते वै भगवतो रूपे नरनारायणावृषी । द‍ृष्ट्वोत्थायादरेणोच्चैर्ननामाङ्गेन दण्डवत् ॥ ३५ ॥

Hai vị hiền triết—Nara và Nārāyaṇa—chính là những hình tướng trực tiếp của Bhagavān. Vừa thấy các Ngài, Ṛṣi Mārkaṇḍeya lập tức đứng dậy và với lòng kính ngưỡng sâu xa, phủ phục dāṇḍavat, nằm thẳng trên đất mà đảnh lễ.

Verse 36

स तत्सन्दर्शनानन्दनिर्वृतात्मेन्द्रियाशय: । हृष्टरोमाश्रुपूर्णाक्षो न सेहे तावुदीक्षितुम् ॥ ३६ ॥

Niềm hỷ lạc khi được thấy các Ngài làm cho thân, tâm và các căn của Mārkaṇḍeya hoàn toàn mãn nguyện. Lông tóc ông dựng đứng, mắt đầy lệ; bị choáng ngợp bởi xuất thần, ông khó có thể nhìn thẳng vào các Ngài.

Verse 37

उत्थाय प्राञ्जलि: प्रह्व औत्सुक्यादाश्लिषन्निव । नमो नम इतीशानौ बभाशे गद्गदाक्षरम् ॥ ३७ ॥

Rồi ông đứng dậy, chắp tay, cúi đầu khiêm cung, lòng khát khao đến nỗi tưởng như đang ôm lấy hai Đấng Chúa Tể. Với giọng nghẹn vì xuất thần, ông lặp đi lặp lại: “Namo namah—con xin đảnh lễ.”

Verse 38

तयोरासनमादाय पादयोरवनिज्य च । अर्हणेनानुलेपेन धूपमाल्यैरपूजयत् ॥ ३८ ॥

Ông dâng chỗ ngồi và rửa chân các Ngài. Rồi ông thờ phụng bằng arghya, bột đàn hương, dầu thơm, hương trầm và vòng hoa.

Verse 39

सुखमासनमासीनौ प्रसादाभिमुखौ मुनी । पुनरानम्य पादाभ्यां गरिष्ठाविदमब्रवीत् ॥ ३९ ॥

Hai vị hiền thánh đáng tôn kính ấy ngồi an nhiên, sẵn lòng ban ân huệ. Bấy giờ hiền giả Mārkaṇḍeya lại cúi lạy dưới chân sen của các Ngài và thưa như sau.

Verse 40

श्रीमार्कण्डेय उवाच किं वर्णये तव विभो यदुदीरितोऽसु: संस्पन्दते तमनु वाङ्‌मनइन्द्रियाणि । स्पन्दन्ति वै तनुभृतामजशर्वयोश्च स्वस्याप्यथापि भजतामसि भावबन्धु: ॥ ४० ॥

Śrī Mārkaṇḍeya thưa: Ôi Đấng Toàn Năng, làm sao con có thể tán dương Ngài? Chính Ngài khơi dậy prāṇa, rồi theo đó lời nói, tâm trí và các căn mới vận hành. Điều ấy đúng với mọi chúng sinh hữu hạn, và cả Brahmā lẫn Śiva; huống chi con. Thế nhưng Ngài lại trở thành người bạn thân thiết của những ai phụng thờ Ngài.

Verse 41

मूर्ती इमे भगवतो भगवंस्त्रिलोक्या: क्षेमाय तापविरमाय च मृत्युजित्यै । नाना बिभर्ष्यवितुमन्यतनूर्यथेदं सृष्ट्वा पुनर्ग्रससि सर्वमिवोर्णनाभि: ॥ ४१ ॥

Ôi Bhagavān, hai hình tướng riêng của Ngài đã hiển lộ để ban lợi ích tối thượng cho ba cõi: dứt khổ não và chiến thắng tử thần. Lạy Chúa, Ngài tạo dựng vũ trụ này, rồi mang vô số hình tướng siêu việt để che chở; nhưng cũng lại thu nhiếp tất cả, như nhện giăng rồi rút tơ lưới về.

Verse 42

तस्यावितु: स्थिरचरेशितुरङ्‍‍घ्रिमूलं यत्स्थं न कर्मगुणकालरज: स्पृशन्ति । यद् वै स्तुवन्ति निनमन्ति यजन्त्यभीक्ष्णं ध्यायन्ति वेदहृदया मुनयस्तदाप्‍त्यै ॥ ४२ ॥

Vì Ngài là Đấng bảo hộ và Chủ tể tối thượng của mọi loài động và tĩnh, nên ai nương tựa dưới chân sen của Ngài sẽ không bị vấy nhiễm bởi bụi của nghiệp, của các guṇa hay của thời gian. Các bậc hiền triết thấu đạt cốt tủy Veda tán dương Ngài; để được gần Ngài, họ cúi lạy mọi dịp, không ngừng thờ phụng và thường hằng thiền niệm về Ngài.

Verse 43

नान्यं तवाङ्‌घ्र्युपनयादपवर्गमूर्ते: क्षेमं जनस्य परितोभिय ईश विद्म: । ब्रह्मा बिभेत्यलमतो द्विपरार्धधिष्ण्य: कालस्य ते किमुत तत्कृतभौतिकानाम् ॥ ४३ ॥

Ôi Īśa, Ngài chính là hình thể của apavarga—giải thoát. Với con người bị nỗi sợ vây quanh, con không biết sự an ổn nào ngoài việc nương tựa dưới chân sen của Ngài. Ngay cả Brahmā, dù giữ địa vị suốt hai parārdha, vẫn sợ dòng thời gian; huống chi những chúng sinh vật chất do Brahmā tạo ra!

Verse 44

तद् वै भजाम्यृतधियस्तव पादमूलं हित्वेदमात्मच्छदि चात्मगुरो: परस्य । देहाद्यपार्थमसदन्त्यमभिज्ञमात्रं विन्देत ते तर्हि सर्वमनीषितार्थम् ॥ ४४ ॥

Vì vậy, lạy Đấng Thầy tối thượng của linh hồn, con thờ phụng nơi gốc chân sen của Ngài, sau khi từ bỏ sự đồng nhất với thân xác và mọi lớp che phủ bản ngã chân thật. Những lớp vỏ ấy vô ích, hư ảo và tạm bợ—chỉ là tưởng lầm tách biệt khỏi Ngài, Đấng thấu triệt mọi chân lý. Đạt đến Ngài, Thượng Đế Tối Cao, là đạt mọi điều đáng ước nguyện.

Verse 45

सत्त्वं रजस्तम इतीश तवात्मबन्धो मायामया: स्थितिलयोदयहेतवोऽस्य । लीला धृता यदपि सत्त्वमयी प्रशान्त्यै नान्ये नृणां व्यसनमोहभियश्च याभ्याम् ॥ ४५ ॥

Lạy Chúa, người bạn tối thượng của linh hồn bị ràng buộc, để tạo dựng, duy trì và hủy diệt thế gian này, Ngài tiếp nhận ba guna—sattva, rajas và tamas—thuộc năng lực huyễn hóa của Ngài. Nhưng để giải thoát và đem an tịnh cho chúng sinh, Ngài đặc biệt dùng sattva; hai guna kia chỉ gây khổ đau, mê lầm và sợ hãi.

Verse 46

तस्मात्तवेह भगवन्नथ तावकानां शुक्लां तनुं स्वदयितां कुशला भजन्ति । यत् सात्वता: पुरुषरूपमुशन्ति सत्त्वं लोको यतोऽभयमुतात्मसुखं न चान्यत् ॥ ४६ ॥

Lạy Bhagavān, vì thế các tín đồ khôn ngoan của Ngài thờ phụng thân tướng trắng trong, khả ái của Ngài, được cấu thành bởi sattva thuần tịnh. Người Sātvata nói rằng sattva chính là hình tướng Purusha—sự hiển lộ trực tiếp của Ngài; nhờ đó mới đạt vô úy, an lạc nội linh và vương quốc của Thượng Đế, chứ không bởi điều khác.

Verse 47

तस्मै नमो भगवते पुरुषाय भूम्ने विश्वाय विश्वगुरवे परदैवताय । नारायणाय ऋषये च नरोत्तमाय हंसाय संयतगिरे निगमेश्वराय ॥ ४७ ॥

Con xin đảnh lễ Đấng Bhagavān, Purusha vĩ đại—Đấng bao trùm vũ trụ, là hình thể của muôn loài, là bậc Thầy của thế gian và Thần linh tối thượng. Con cúi lạy Nārāyaṇa hiện thân làm hiền triết, và cũng cúi lạy Nara tối thượng—tâm như hamsa, chế ngự lời nói, và là người truyền bá các kinh điển Veda.

Verse 48

यं वै न वेद वितथाक्षपथैर्भ्रमद्धी: सन्तं स्वकेष्वसुषु हृद्यपि द‍ृक्पथेषु । तन्माययावृतमति: स उ एव साक्षा- दाद्यस्तवाखिलगुरोरुपसाद्य वेदम् ॥ ४८ ॥

Kẻ duy vật, trí tuệ bị lạc hướng bởi con đường giác quan dối trá, không thể nhận ra Ngài, dù Ngài luôn hiện diện trong chính các giác quan, hơi thở, trái tim và cả những đối tượng mà họ tri giác. Tuy vậy, dẫu hiểu biết bị năng lực huyễn hóa của Ngài che phủ, nếu người ấy nhận tri thức Veda từ Ngài—bậc Thầy nguyên thủy của mọi bậc thầy—thì có thể trực nhận Ngài.

Verse 49

यद्दर्शनं निगम आत्मरह:प्रकाशं मुह्यन्ति यत्र कवयोऽजपरा यतन्त: । तं सर्ववादविषयप्रतिरूपशीलं वन्दे महापुरुषमात्मनिगूढबोधम् ॥ ४९ ॥

Lạy Chúa tể, chỉ trong kinh Veda, sự chiêm ngưỡng Ngài mới soi tỏ bí mật thâm sâu của tự ngã; ngay cả Brahmā và các bậc hiền triết lớn cũng bối rối khi muốn hiểu Ngài bằng phương pháp kinh nghiệm. Mỗi triết gia hiểu Ngài theo kết luận suy đoán của mình; con đảnh lễ Mahā-puruṣa, tri kiến về Ngài bị che khuất bởi danh tính thân xác của linh hồn hữu hạn.