Adhyaya 64

Verse 1

श्रीबादरायणिरुवाच एकदोपवनं राजन् जग्मुर्यदुकुमारका: । विहर्तुं साम्बप्रद्युम्नचारुभानुगदादय: ॥ १ ॥

Śrī Bādarāyaṇi nói: Tâu Đại vương, một hôm các vương tử dòng Yadu—Sāmba, Pradyumna, Cāru, Bhānu, Gada và những người khác—đã đến một khu rừng nhỏ để vui chơi.

Verse 2

क्रीडित्वा सुचिरं तत्र विचिन्वन्त: पिपासिता: । जलं निरुदके कूपे दद‍ृशु: सत्त्वमद्भ‍ुतम् ॥ २ ॥

Sau khi chơi đùa rất lâu, họ khát nước. Khi đi tìm nước, họ nhìn xuống một cái giếng khô và thấy một sinh vật kỳ lạ, đáng kinh ngạc.

Verse 3

कृकलासं गिरिनिभं वीक्ष्य विस्मितमानसा: । तस्य चोद्धरणे यत्नं चक्रुस्ते कृपयान्विता: ॥ ३ ॥

Thấy con thằn lằn to như ngọn núi, họ kinh ngạc. Vì lòng thương xót, họ cố gắng kéo nó lên khỏi giếng.

Verse 4

चर्मजैस्तान्तवै: पाशैर्बद्ध्वा पतितमर्भका: । नाशक्नुरन् समुद्धर्तुं कृष्णायाचख्युरुत्सुका: ॥ ४ ॥

Họ buộc con thằn lằn mắc kẹt bằng dây da rồi bằng dây bện, nhưng vẫn không thể nhấc lên. Vì thế họ hớn hở đến thưa với Śrī Kṛṣṇa về sinh vật ấy.

Verse 5

तत्रागत्यारविन्दाक्षो भगवान् विश्वभावन: । वीक्ष्योज्जहार वामेन तं करेण स लीलया ॥ ५ ॥

Bấy giờ Đấng Bhagavān mắt như hoa sen, Đấng nuôi dưỡng vũ trụ, đến nơi ấy. Thấy con thằn lằn, Ngài dùng tay trái nhẹ nhàng nhấc nó lên như một trò lila.

Verse 6

स उत्तम:श्लोककराभिमृष्टो विहाय सद्य: कृकलासरूपम् । सन्तप्तचामीकरचारुवर्ण: स्वर्ग्यद्भ‍ुतालङ्करणाम्बरस्रक् ॥ ६ ॥

Được bàn tay của Đấng Uttamaḥ-śloka chạm đến, sinh thể ấy lập tức bỏ hình thằn lằn và mang thân tướng của một cư dân thiên giới. Da dẻ rực đẹp như vàng nung chảy, lại được trang sức bằng châu báu, y phục và vòng hoa kỳ diệu.

Verse 7

पप्रच्छ विद्वानपि तन्निदानं जनेषु विख्यापयितुं मुकुन्द: । कस्त्वं महाभाग वरेण्यरूपो देवोत्तमं त्वां गणयामि नूनम् ॥ ७ ॥

Đức Mukunda Śrī Kṛṣṇa tuy đã hiểu rõ, nhưng để cho mọi người biết nên hỏi: “Hỡi bậc đại phúc! Ngươi là ai? Thấy dung mạo cao quý của ngươi, Ta chắc hẳn ngươi là một vị thiên thần tôn quý.”

Verse 8

सम्प्रापितोऽस्यतदर्ह: सुभद्र । आत्मानमाख्याहि विवित्सतां नो यन्मन्यसे न: क्षममत्र वक्तुम् ॥ ८ ॥

“Do nghiệp nào trong quá khứ khiến ngươi rơi vào cảnh này? Hỡi người thiện tâm, số phận ấy dường như không đáng dành cho ngươi. Chúng Ta muốn biết về ngươi; nếu ngươi thấy nơi đây là thích hợp, hãy tự thuật về mình.”

Verse 9

श्रीशुक उवाच इति स्म राजा सम्पृष्ट: कृष्णेनानन्तमूर्तिना । माधवं प्रणिपत्याह किरीटेनार्कवर्चसा ॥ ९ ॥

Śukadeva nói: Được Kṛṣṇa—Đấng có vô lượng hình tướng—hỏi như vậy, nhà vua, đội mũ miện rực sáng như mặt trời, cúi lạy Đức Mādhava rồi đáp như sau.

Verse 10

नृग उवाच नृगो नाम नरेन्द्रोऽहमिक्ष्वाकुतनय: प्रभो । दानिष्वाख्यायमानेषु यदि ते कर्णमस्पृशम् ॥ १० ॥

Vua Nṛga thưa: “Bạch Chúa, con là vị vua tên Nṛga, con trai của Ikṣvāku. Có lẽ khi người ta đọc danh sách những bậc bố thí, danh con đã từng đến tai Ngài.”

Verse 11

किं नु तेऽविदितं नाथ सर्वभूतात्मसाक्षिण: । कालेनाव्याहतद‍ृशो वक्ष्येऽथापि तवाज्ञया ॥ ११ ॥

“Bạch Chúa, điều gì có thể là không biết đối với Ngài? Ngài là chứng nhân của tâm trí mọi loài, với cái thấy không bị thời gian che lấp. Dẫu vậy, theo lệnh Ngài, con vẫn sẽ nói.”

Verse 12

यावत्य: सिकता भूमेर्यावत्यो दिवि तारका: । यावत्यो वर्षधाराश्च तावतीरददं स्म गा: ॥ १२ ॥

Ta đã bố thí số bò nhiều như hạt cát trên đất, sao trên trời và giọt mưa trong cơn mưa.

Verse 13

पयस्विनीस्तरुणी: शीलरूप- गुणोपपन्ना: कपिला हेमश‍ृङ्गी: । न्यायार्जिता रूप्यखुरा: सवत्सा दुकूलमालाभरणा ददावहम् ॥ १३ ॥

Ta đã bố thí những bò cái trẻ màu nâu, sữa đầy, nết na, xinh đẹp và đủ mọi đức tính; được ta thâu nhận bằng đường ngay; có sừng mạ vàng, móng bọc bạc, trang sức bằng vải mịn và vòng hoa, lại kèm cả bê con.

Verse 14

स्वलङ्कृतेभ्यो गुणशीलवद्‍भ्य: सीदत्कुटुम्बेभ्य ऋतव्रतेभ्य: । तप:श्रुतब्रह्मवदान्यसद्‍भ्य: प्रादां युवभ्यो द्विजपुङ्गवेभ्य: ॥ १४ ॥ गोभूहिरण्यायतनाश्वहस्तिन: कन्या: सदासीस्तिलरूप्यशय्या: । वासांसि रत्नानि परिच्छदान् रथा- निष्टं च यज्ञैश्चरितं च पूर्तम् ॥ १५ ॥

Trước hết ta tôn vinh các bà-la-môn thọ thí bằng cách trang sức họ bằng châu báu. Những vị dwija tối thượng ấy còn trẻ, gia quyến thiếu thốn, đức hạnh và phẩm chất cao quý; giữ trọn chân thật, nổi danh về khổ hạnh, uyên thâm Veda và hành xử như bậc thánh. Ta đã ban cho họ bò, đất, vàng, nhà cửa, ngựa, voi, thiếu nữ đến tuổi gả kèm nữ tỳ, cùng mè, bạc, giường tốt, y phục, ngọc báu, đồ dùng, xe; lại còn cử hành các tế lễ Veda và thực hiện nhiều công đức phúc lợi.

Verse 15

स्वलङ्कृतेभ्यो गुणशीलवद्‍भ्य: सीदत्कुटुम्बेभ्य ऋतव्रतेभ्य: । तप:श्रुतब्रह्मवदान्यसद्‍भ्य: प्रादां युवभ्यो द्विजपुङ्गवेभ्य: ॥ १४ ॥ गोभूहिरण्यायतनाश्वहस्तिन: कन्या: सदासीस्तिलरूप्यशय्या: । वासांसि रत्नानि परिच्छदान् रथा- निष्टं च यज्ञैश्चरितं च पूर्तम् ॥ १५ ॥

Trước hết ta tôn vinh các bà-la-môn thọ thí bằng cách trang sức họ bằng châu báu. Những vị dwija tối thượng ấy còn trẻ, gia quyến thiếu thốn, đức hạnh và phẩm chất cao quý; giữ trọn chân thật, nổi danh về khổ hạnh, uyên thâm Veda và hành xử như bậc thánh. Ta đã ban cho họ bò, đất, vàng, nhà cửa, ngựa, voi, thiếu nữ đến tuổi gả kèm nữ tỳ, cùng mè, bạc, giường tốt, y phục, ngọc báu, đồ dùng, xe; lại còn cử hành các tế lễ Veda và thực hiện nhiều công đức phúc lợi.

Verse 16

कस्यचिद् द्विजमुख्यस्य भ्रष्टा गौर्मम गोधने । सम्पृक्ताविदुषा सा च मया दत्ता द्विजातये ॥ १६ ॥

Có lần một con bò của một bà-la-môn bậc nhất lạc đường rồi nhập vào đàn bò của ta. Không hay biết, ta đã đem chính con bò ấy bố thí cho một bà-la-môn khác.

Verse 17

तां नीयमानां तत्स्वामी द‍ृष्ट्वोवाच ममेति तम् । ममेति परिग्राह्याह नृगो मे दत्तवानिति ॥ १७ ॥

Thấy con bò bị dắt đi, chủ đầu tiên nói: “Nó là của ta!” Vị bà-la-môn thứ hai, người đã nhận nó làm bố thí, đáp: “Không, nó là của ta; vua Nṛga đã ban cho ta.”

Verse 18

विप्रौ विवदमानौ मामूचतु: स्वार्थसाधकौ । भवान् दातापहर्तेति तच्छ्रुत्वा मेऽभवद् भ्रम: ॥ १८ ॥

Hai bà-la-môn tranh cãi để đạt mục đích riêng rồi đến gặp ta. Một người nói: “Ngài đã cho ta con bò này”; người kia nói: “Nhưng ngài đã cướp nó từ ta.” Nghe vậy, ta bối rối vô cùng.

Verse 19

अनुनीतावुभौ विप्रौ धर्मकृच्छ्रगतेन वै । गवां लक्षं प्रकृष्टानां दास्याम्येषा प्रदीयताम् ॥ १९ ॥ भवन्तावनुगृह्णीतां किङ्करस्याविजानत: । समुद्धरतं मां कृच्छ्रात् पतन्तं निरयेऽशुचौ ॥ २० ॥

Bị kẹt trong thế khó về bổn phận (dharma), ta khiêm cung khẩn cầu hai bà-la-môn: “Đổi lấy con bò này, ta sẽ dâng một trăm nghìn con bò thượng hạng; xin hãy trả nó lại cho ta. Ta là kẻ hầu ngu muội; xin thương xót và cứu ta khỏi cảnh khốn này, nếu không ta sẽ rơi vào địa ngục ô uế.”

Verse 20

अनुनीतावुभौ विप्रौ धर्मकृच्छ्रगतेन वै । गवां लक्षं प्रकृष्टानां दास्याम्येषा प्रदीयताम् ॥ १९ ॥ भवन्तावनुगृह्णीतां किङ्करस्याविजानत: । समुद्धरतं मां कृच्छ्रात् पतन्तं निरयेऽशुचौ ॥ २० ॥

Bị kẹt trong thế khó về bổn phận (dharma), ta khiêm cung khẩn cầu hai bà-la-môn: “Đổi lấy con bò này, ta sẽ dâng một trăm nghìn con bò thượng hạng; xin hãy trả nó lại cho ta. Ta là kẻ hầu ngu muội; xin thương xót và cứu ta khỏi cảnh khốn này, nếu không ta sẽ rơi vào địa ngục ô uế.”

Verse 21

नाहं प्रतीच्छे वै राजन्नित्युक्त्वा स्वाम्यपाक्रमत् । नान्यद् गवामप्ययुतमिच्छामीत्यपरो ययौ ॥ २१ ॥

Tâu Đại vương, người đang giữ con bò nói: “Ta không nhận gì để đổi cả,” rồi bỏ đi. Vị bà-la-môn kia nói: “Ngay cả mười nghìn con bò thêm nữa ta cũng không muốn,” rồi ông cũng đi luôn.

Verse 22

एतस्मिन्नन्तरे यामैर्दूतैर्नीतो यमक्षयम् । यमेन पृष्टस्तत्राहं देवदेव जगत्पते ॥ २२ ॥

Trong lúc ấy, các sứ giả của Diêm Vương nhân cơ hội đưa tôi đến cõi Diêm. Tại đó, chính Diêm Vương hỏi tôi: “Ôi Đấng của các thần, Chúa tể vũ trụ.”

Verse 23

पूर्वं त्वमशुभं भुङ्‍क्ष उताहो नृपते शुभम् । नान्तं दानस्य धर्मस्य पश्ये लोकस्य भास्वत: ॥ २३ ॥

[Diêm Vương nói:] Hỡi Đại vương, ngươi muốn thọ quả báo tội lỗi trước hay quả báo công đức trước? Ta chẳng thấy điểm tận cùng của việc bố thí và hành trì chánh pháp của ngươi; vì vậy sự hưởng lạc của ngươi nơi các cõi trời rực sáng cũng dường như vô tận.

Verse 24

पूर्वं देवाशुभं भुञ्ज इति प्राह पतेति स: । तावदद्राक्षमात्मानं कृकलासं पतन् प्रभो ॥ २४ ॥

Tôi đáp: “Bạch chúa thượng, xin cho tôi chịu quả báo tội lỗi trước.” Diêm Vương nói: “Vậy thì hãy rơi xuống!” Lập tức tôi rơi, và trong lúc rơi tôi thấy mình hóa thành một con thằn lằn, ôi Đấng Chủ Tể.

Verse 25

ब्रह्मण्यस्य वदान्यस्य तव दासस्य केशव । स्मृतिर्नाद्यापि विध्वस्ता भवत्सन्दर्शनार्थिन: ॥ २५ ॥

Ôi Keśava, con là tôi tớ của Ngài, kính trọng các bà-la-môn và rộng lòng bố thí cho họ, lại luôn khát khao được diện kiến Ngài. Vì thế cho đến nay ký ức ấy vẫn chưa hề tiêu tan.

Verse 26

स त्वं कथं मम विभोऽक्षिपथ: परात्मा योगेश्वरै: श्रुतिद‍ृशामलहृद्विभाव्य: । साक्षादधोक्षज उरुव्यसनान्धबुद्धे: स्यान्मेऽनुद‍ृश्य इह यस्य भवापवर्ग: ॥ २६ ॥

Ôi Đấng Toàn Năng, Paramātmā, sao mắt con lại có thể thấy Ngài ngay nơi đây? Ngài là Adhokṣaja, Đấng vượt ngoài giác quan; ngay cả các bậc đại yogī cũng chỉ có thể quán niệm Ngài trong tâm thanh tịnh bằng con mắt thiêng của Veda. Vậy cớ sao Ngài lại hiện bày trực tiếp trước con, khi trí con bị che mờ bởi những khổ nạn nặng nề của đời vật chất? Ở thế gian này, chỉ người đã dứt sạch ràng buộc sinh tử mới đáng được thấy Ngài.

Verse 27

देवदेव जगन्नाथ गोविन्द पुरुषोत्तम । नारायण हृषीकेश पुण्यश्लोकाच्युताव्यय ॥ २७ ॥ अनुजानीहि मां कृष्ण यान्तं देवगतिं प्रभो । यत्र क्व‍ापि सतश्चेतो भूयान्मे त्वत्पदास्पदम् ॥ २८ ॥

Ôi Devadeva, Jagannātha, Govinda, Puruṣottama, Nārāyaṇa, Hṛṣīkeśa, Puṇyaśloka, Acyuta, Avyaya!

Verse 28

देवदेव जगन्नाथ गोविन्द पुरुषोत्तम । नारायण हृषीकेश पुण्यश्लोकाच्युताव्यय ॥ २७ ॥ अनुजानीहि मां कृष्ण यान्तं देवगतिं प्रभो । यत्र क्व‍ापि सतश्चेतो भूयान्मे त्वत्पदास्पदम् ॥ २८ ॥

Lạy Chúa Kṛṣṇa, xin cho phép con ra đi đến cõi chư thiên; dù ở nơi nào, xin tâm con luôn nương tựa dưới chân sen của Ngài.

Verse 29

नमस्ते सर्वभावाय ब्रह्मणेऽनन्तशक्तये । कृष्णाय वासुदेवाय योगानां पतये नम: ॥ २९ ॥

Con kính lễ Ngài, đấng là cội nguồn mọi hữu thể, Phạm Thiên Tuyệt Đối với năng lực vô hạn; kính lễ Kṛṣṇa, con của Vasudeva, bậc Chúa tể của mọi pháp yoga.

Verse 30

इत्युक्त्वा तं परिक्रम्य पादौ स्पृष्ट्वा स्वमौलिना । अनुज्ञातो विमानाग्र्‍यमारुहत् पश्यतां नृणाम् ॥ ३० ॥

Nói xong, Mahārāja Nṛga đi nhiễu quanh Đức Kṛṣṇa và cúi đầu chạm vương miện vào chân Ngài. Được cho phép ra đi, trước mắt mọi người, vua Nṛga bước lên một cỗ phi thuyền thiên giới tuyệt diệu.

Verse 31

कृष्ण: परिजनं प्राह भगवान् देवकीसुत: । ब्रह्मण्यदेवो धर्मात्मा राजन्याननुशिक्षयन् ॥ ३१ ॥

Khi ấy, Đức Bhagavān Kṛṣṇa, con của Devakī—đấng đặc biệt tôn kính các brāhmaṇa và là tinh túy của dharma—nói với các tùy tùng thân cận, qua đó giáo huấn giai cấp vương giả nói chung.

Verse 32

दुर्जरं बत ब्रह्मस्वं भुक्तमग्नेर्मनागपि । तेजीयसोऽपि किमुत राज्ञां ईश्वरमानिनाम् ॥ ३२ ॥

Tài sản của một bà-la-môn thật khó tiêu; dù kẻ có uy lực còn hơn lửa chỉ hưởng chút ít cũng không kham nổi. Huống chi các vua tự cho mình là chúa tể mà muốn hưởng lấy!

Verse 33

नाहं हालाहलं मन्ये विषं यस्य प्रतिक्रिया । ब्रह्मस्वं हि विषं प्रोक्तं नास्य प्रतिविधिर्भुवि ॥ ३३ ॥

Ta không xem hālāhala là độc thật, vì nó còn có thuốc giải. Nhưng của cải của bà-la-môn bị trộm cắp mới là độc thực sự, bởi trên đời này không có phương giải nào.

Verse 34

हिनस्ति विषमत्तारं वह्निरद्भ‍ि: प्रशाम्यति । कुलं समूलं दहति ब्रह्मस्वारणिपावक: ॥ ३४ ॥

Độc dược chỉ giết kẻ uống nó, và lửa thường có thể dập bằng nước. Nhưng ngọn lửa phát sinh từ “củi cọ” của tài sản bà-la-môn sẽ thiêu rụi cả dòng tộc kẻ trộm đến tận gốc.

Verse 35

ब्रह्मस्वं दुरनुज्ञातं भुक्तं हन्ति त्रिपूरुषम् । प्रसह्य तु बलाद् भुक्तं दश पूर्वान् दशापरान् ॥ ३५ ॥

Nếu hưởng tài sản bà-la-môn mà không có sự cho phép đúng đắn, tài sản ấy hủy diệt ba đời. Nhưng nếu cưỡng đoạt bằng bạo lực hay nhờ quyền lực nhà nước để chiếm đoạt rồi hưởng, thì mười đời tổ tiên và mười đời con cháu đều bị diệt vong.

Verse 36

राजानो राजलक्ष्म्यान्धा नात्मपातं विचक्षते । निरयं येऽभिमन्यन्ते ब्रह्मस्वं साधु बालिशा: ॥ ३६ ॥

Những bậc vua chúa bị vinh hoa quyền lực làm mù lòa không thấy sự sa đọa của chính mình. Ngây thơ ham hưởng tài sản bà-la-môn, kỳ thực họ đang ham muốn địa ngục.

Verse 37

गृह्णन्ति यावत: पांशून् क्रन्दतामश्रुबिन्दव: । विप्राणां हृतवृत्तीनां वदान्यानां कुटुम्बिनाम् ॥ ३७ ॥ राजानो राजकुल्याश्‍च तावतोऽब्दान्निरङ्कुशा: । कुम्भीपाकेषु पच्यन्ते ब्रह्मदायापहारिण: ॥ ३८ ॥

Trong số năm nhiều như những hạt bụi được thấm bởi giọt lệ của các bà-la-môn hào hiệp, gánh gia quyến và bị cướp mất sinh kế, những vua chúa buông thả đã chiếm đoạt tài sản của bà-la-môn, cùng hoàng tộc, bị nấu trong địa ngục Kumbhīpāka.

Verse 38

गृह्णन्ति यावत: पांशून् क्रन्दतामश्रुबिन्दव: । विप्राणां हृतवृत्तीनां वदान्यानां कुटुम्बिनाम् ॥ ३७ ॥ राजानो राजकुल्याश्‍च तावतोऽब्दान्निरङ्कुशा: । कुम्भीपाकेषु पच्यन्ते ब्रह्मदायापहारिण: ॥ ३८ ॥

Trong số năm nhiều như những hạt bụi được thấm bởi giọt lệ của các bà-la-môn hào hiệp, gánh gia quyến và bị cướp mất sinh kế, những vua chúa buông thả đã chiếm đoạt tài sản của bà-la-môn, cùng hoàng tộc, bị nấu trong địa ngục Kumbhīpāka.

Verse 39

स्वदत्तां परदत्तां वा ब्रह्मवृत्तिं हरेच्च य: । षष्टिवर्षसहस्राणि विष्ठायां जायते कृमि: ॥ ३९ ॥

Dù là vật do chính mình đã dâng hay do người khác đã dâng, kẻ nào cướp đoạt tài sản nuôi sống của một bà-la-môn sẽ sinh làm giun trong phân suốt sáu vạn năm.

Verse 40

न मे ब्रह्मधनं भूयाद् यद् गृध्वाल्पायुषो नरा: । पराजिताश्‍च्युता राज्याद् भवन्त्युद्वेजिनोऽहय: ॥ ४० ॥

Ta không ham muốn của cải của các bà-la-môn. Kẻ tham đắm vào đó sẽ yểu mệnh, bị đánh bại, mất vương quốc và hóa thành rắn làm khổ kẻ khác.

Verse 41

विप्रं कृतागसमपि नैव द्रुह्यत मामका: । घ्नन्तं बहु शपन्तं वा नमस्कुरुत नित्यश: ॥ ४१ ॥

Hỡi những người theo Ta, chớ bao giờ đối xử khắc nghiệt với bà-la-môn học giả, dù ông ấy có lỗi. Dẫu ông ấy đánh hay nhiều lần nguyền rủa, các con vẫn hãy luôn cúi lạy kính lễ.

Verse 42

यथाहं प्रणमे विप्राननुकालं समाहित: । तथा नमत यूयं च योऽन्यथा मे स दण्डभाक् ॥ ४२ ॥

Như Ta luôn nhất tâm cung kính đảnh lễ các bà-la-môn, các ngươi cũng hãy đảnh lễ họ như vậy. Ai làm trái sẽ chịu hình phạt của Ta.

Verse 43

ब्राह्मणार्थो ह्यपहृतो हर्तारं पातयत्यध: । अजानन्तमपि ह्येनं नृगं ब्राह्मणगौरिव ॥ ४३ ॥

Khi tài vật của một bà-la-môn bị lấy mất, dù vô tình, nó chắc chắn khiến kẻ lấy phải sa đọa—như con bò của bà-la-môn đã làm Nṛga suy sụp.

Verse 44

एवं विश्राव्य भगवान् मुकुन्दो द्वारकौकस: । पावन: सर्वलोकानां विवेश निजमन्दिरम् ॥ ४४ ॥

Sau khi chỉ dạy dân cư Dvārakā như vậy, Đức Mukunda, Đấng thanh tịnh hóa mọi cõi, bước vào cung điện của Ngài.