Adhyaya 23

Verse 1

श्रीशुक उवाच इत्युक्तवन्तं पुरुषं पुरातनं महानुभावोऽखिलसाधुसम्मत: । बद्धाञ्जलिर्बाष्पकलाकुलेक्षणो भक्त्युत्कलो गद्गदया गिराब्रवीत् ॥ १ ॥

Śukadeva Gosvāmī nói: Khi Đấng Purusha muôn thuở, Thượng Đế Tối Cao, đã phán như vậy, Bali Mahārāja—bậc đại hồn được mọi thánh nhân tán đồng—chắp tay, mắt đẫm lệ, và trong xuất thần bhakti, giọng nghẹn ngào đáp lời như sau.

Verse 2

श्रीबलिरुवाच अहो प्रणामाय कृत: समुद्यम: प्रपन्नभक्तार्थविधौ समाहित: । यल्ल‍ोकपालैस्त्वदनुग्रहोऽमरै- रलब्धपूर्वोऽपसदेऽसुरेऽर्पित: ॥ २ ॥

Bali Mahārāja thưa: Ôi kỳ diệu thay, chỉ cần khởi tâm muốn đảnh lễ Ngài cũng đã sinh quả lớn! Con chỉ cố gắng dâng lời pranāma, vậy mà Ngài—Đấng luôn chăm lo lợi ích cho người bhakta quy y—vẫn ban cho con thành tựu như bậc thuần tín. Ân huệ vô cớ Ngài dành cho con, một asura sa ngã, ngay cả chư thiên và các vị hộ thế cũng chưa từng đạt được.

Verse 3

श्रीशुक उवाच इत्युक्त्वा हरिमानत्य ब्रह्माणं सभवं तत: । विवेश सुतलं प्रीतो बलिर्मुक्त: सहासुरै: ॥ ३ ॥

Śukadeva Gosvāmī tiếp lời: Nói xong, Bali Mahārāja trước hết đảnh lễ Hari, rồi đảnh lễ Brahmā và Śiva. Nhờ vậy, ông được giải thoát khỏi dây nāga-pāśa của Varuṇa, và trong niềm mãn nguyện, ông cùng các asura bước vào cõi Sutala.

Verse 4

एवमिन्द्राय भगवान् प्रत्यानीय त्रिविष्टपम् । पूरयित्वादिते: काममशासत् सकलं जगत् ॥ ४ ॥

Như vậy, Bhagavān đã trao lại quyền sở hữu cõi trời Triviṣṭapa cho Indra và làm trọn ước nguyện của Aditi, mẹ của chư thiên; rồi Ngài cai quản mọi công việc của toàn vũ trụ.

Verse 5

लब्धप्रसादं निर्मुक्तं पौत्रं वंशधरं बलिम् । निशाम्य भक्तिप्रवण: प्रह्लाद इदमब्रवीत् ॥ ५ ॥

Khi nghe rằng Bali Mahārāja, cháu nội và người nối dõi dòng tộc, đã được giải thoát khỏi xiềng xích và nhận ân phúc của Thượng Đế, Prahlāda tràn đầy bhakti đã nói như sau.

Verse 6

श्रीप्रह्लाद उवाच नेमं विरिञ्चो लभते प्रसादं न श्रीर्न शर्व: किमुतापरेऽन्ये । यन्नोऽसुराणामसि दुर्गपालो विश्वाभिवन्द्यैरभिवन्दिताङ्‍‍घ्रि: ॥ ६ ॥

Prahlāda nói: Ôi Đấng Tối Thượng, Ngài được muôn loài tôn thờ; ngay cả Brahmā và Śiva cũng đảnh lễ dưới chân sen của Ngài. Thế mà Ngài lại từ bi hứa che chở chúng con—những asura. Ân huệ ấy ngay cả Brahmā, Śiva hay Lakṣmī cũng chưa từng đạt được, huống chi kẻ khác.

Verse 7

यत्पादपद्ममकरन्दनिषेवणेन ब्रह्मादय: शरणदाश्नुवते विभूती: । कस्माद् वयं कुसृतय: खलयोनयस्ते दाक्षिण्यद‍ृष्टिपदवीं भवत: प्रणीता: ॥ ७ ॥

Ôi Đấng là nơi nương tựa tối thượng, các bậc như Brahmā đạt viên mãn chỉ bằng cách nếm “mật” của việc phụng sự dưới chân sen của Ngài. Còn chúng con—kẻ xấu xa, lầm lạc, sinh trong dòng asura đố kỵ—làm sao lại được nhận ánh nhìn từ bi của Ngài? Chỉ vì lòng thương vô cớ của Ngài mà thôi.

Verse 8

चित्रं तवेहितमहोऽमितयोगमाया- लीलाविसृष्टभुवनस्य विशारदस्य । सर्वात्मन: समद‍ृशोऽविषम: स्वभावो भक्तप्रियो यदसि कल्पतरुस्वभाव: ॥ ८ ॥

Lạy Chúa, lila của Ngài thật kỳ diệu. Bằng yogamāyā vô lượng, Ngài tạo dựng các vũ trụ; và qua bóng phản chiếu của nó, năng lượng vật chất bày hiện thế giới. Là Paramātmā của muôn loài, Ngài bình đẳng với tất cả; tuy vậy Ngài ưu ái người bhakta. Điều ấy không phải thiên vị, vì bản tính Ngài như cây ước nguyện, ban quả theo tâm nguyện mỗi người.

Verse 9

श्रीभगवानुवाच वत्स प्रह्लाद भद्रं ते प्रयाहि सुतलालयम् । मोदमान: स्वपौत्रेण ज्ञातीनां सुखमावह ॥ ९ ॥

Đức Thượng Đế phán: Hỡi con Prahlāda, cầu phúc lành đến với con. Nay con hãy đến Sutala; ở đó hãy hoan hỷ cùng cháu con và các thân quyến, đem an lạc cho dòng tộc mình.

Verse 10

नित्यं द्रष्टासि मां तत्र गदापाणिमवस्थितम् । मद्दर्शनमहाह्लादध्वस्तकर्मनिबन्धन: ॥ १० ॥

Con sẽ luôn được thấy Ta ở đó trong hình tướng thường hằng của Ta, tay cầm loa ốc, đĩa thần, chùy và hoa sen. Nhờ niềm hỷ lạc siêu việt do luôn trực kiến Ta, mọi ràng buộc bởi nghiệp cầu quả của con sẽ bị tiêu trừ và không còn trói buộc nữa.

Verse 11

श्रीशुक उवाच आज्ञां भगवतो राजन्प्रह्लादो बलिना सह । बाढमित्यमलप्रज्ञो मूर्ध्‍न्याधाय कृताञ्जलि: ॥ ११ ॥ परिक्रम्यादिपुरुषं सर्वासुरचमूपति: । प्रणतस्तदनुज्ञात: प्रविवेश महाबिलम् ॥ १२ ॥

Śrīla Śukadeva Gosvāmī nói: Tâu Đại vương Parīkṣit, cùng với Bali Mahārāja, Prahlāda Mahārāja—chúa tể các tướng lĩnh asura—chắp tay đặt mệnh lệnh của Bhagavān lên đỉnh đầu và thưa: “Xin vâng.” Rồi ngài đi nhiễu quanh Ādi-Puruṣa, đảnh lễ, được Ngài cho phép, và bước vào đại động tên Sutala.

Verse 12

श्रीशुक उवाच आज्ञां भगवतो राजन्प्रह्लादो बलिना सह । बाढमित्यमलप्रज्ञो मूर्ध्‍न्याधाय कृताञ्जलि: ॥ ११ ॥ परिक्रम्यादिपुरुषं सर्वासुरचमूपति: । प्रणतस्तदनुज्ञात: प्रविवेश महाबिलम् ॥ १२ ॥

Śrīla Śukadeva Gosvāmī nói: Tâu Đại vương Parīkṣit, cùng với Bali Mahārāja, Prahlāda Mahārāja—chúa tể các tướng lĩnh asura—chắp tay đặt mệnh lệnh của Bhagavān lên đỉnh đầu và thưa: “Xin vâng.” Rồi ngài đi nhiễu quanh Ādi-Puruṣa, đảnh lễ, được Ngài cho phép, và bước vào đại động tên Sutala.

Verse 13

अथाहोशनसं राजन्हरिर्नारायणोऽन्तिके । आसीनमृत्विजां मध्ये सदसि ब्रह्मवादिनाम् ॥ १३ ॥

Śrīla Śukadeva nói: Rồi sau đó, tâu Đại vương Parīkṣit, Hari—Nārāyaṇa—đã ngỏ lời với Śukrācārya đang ngồi gần đó, giữa hội chúng các tư tế, những brahma-vādī tuân theo nguyên tắc Veda trong việc cử hành tế lễ.

Verse 14

ब्रह्मन् सन्तनु शिष्यस्य कर्मच्छिद्रं वितन्वत: । यत् तत् कर्मसु वैषम्यं ब्रह्मद‍ृष्टं समं भवेत् ॥ १४ ॥

Hỡi bậc brāhmaṇa ưu tú, Śukrācārya, xin hãy nói rõ lỗi lầm hay sự sai lệch nào mà ngài thấy nơi Bali Mahārāja, đệ tử của ngài, trong khi ngài ấy đang cử hành tế lễ. Khi được phán xét trước mặt các brāhmaṇa đủ phẩm hạnh, sự bất cân xứng trong nghiệp ấy sẽ được làm cho quân bình và lỗi sẽ được tiêu trừ.

Verse 15

श्रीशुक्र उवाच कुतस्तत्कर्मवैषम्यं यस्य कर्मेश्वरो भवान् । यज्ञेशो यज्ञपुरुष: सर्वभावेन पूजित: ॥ १५ ॥

Śukrācārya thưa: Lạy Chúa tể, trong mọi nghi lễ yajña, Ngài là Đấng chủ trì nghiệp, là Yajñeśa và Yajña-puruṣa được thờ phụng bằng trọn tâm. Ai đã làm Ngài hoàn toàn mãn nguyện thì làm sao còn có sai sót hay khiếm khuyết trong yajña của người ấy?

Verse 16

मन्त्रतस्तन्त्रतश्छिद्रं देशकालार्हवस्तुत: । सर्वं करोति निश्छिद्रमनुसङ्कीर्तनं तव ॥ १६ ॥

Có thể có sai sót trong việc đọc mantra, trong nghi thức và quy tắc, cũng như về thời gian, nơi chốn, người thực hiện và vật dụng. Nhưng khi Thánh Danh của Ngài được xướng tụng (anusankīrtana), mọi sự đều trở nên không tì vết.

Verse 17

तथापि वदतो भूमन् करिष्याम्यनुशासनम् । एतच्छ्रेय: परं पुंसां यत् तवाज्ञानुपालनम् ॥ १७ ॥

Dẫu vậy, lạy Đấng vĩ đại, con vẫn sẽ vâng theo mệnh lệnh của Ngài. Điều cát tường tối thượng cho con người chính là tuân hành thánh ý của Ngài.

Verse 18

श्रीशुक उवाच प्रतिनन्द्य हरेराज्ञामुशना भगवानिति । यज्ञच्छिद्रं समाधत्त बलेर्विप्रर्षिभि: सह ॥ १८ ॥

Śukadeva Gosvāmī tiếp lời: Như vậy, Uśanā (Śukrācārya) đầy uy lực đã kính cẩn tiếp nhận mệnh lệnh của Hari, rồi cùng các brāhmaṇa-ṛṣi ưu tú bắt đầu bù đắp và sửa chữa những sai sót trong các yajña của Bali Mahārāja.

Verse 19

एवं बलेर्महीं राजन् भिक्षित्वा वामनो हरि: । ददौ भ्रात्रे महेन्द्राय त्रिदिवं यत्परैर्हृतम् ॥ १९ ॥

Hỡi vua Parīkṣit, như vậy Hari trong hình tướng Vāmana đã xin bố thí và nhận lấy toàn bộ đất đai của Bali Mahārāja, rồi trao lại Tri-diva (cõi trời) bị kẻ thù cướp mất cho người anh em của Ngài là Mahendra Indra.

Verse 20

प्रजापतिपतिर्ब्रह्मा देवर्षिपितृभूमिपै: । दक्षभृग्वङ्गिरोमुख्यै: कुमारेण भवेन च ॥ २० ॥ कश्यपस्यादिते: प्रीत्यै सर्वभूतभवाय च । लोकानां लोकपालानामकरोद् वामनं पतिम् ॥ २१ ॥

Phạm Thiên Brahmā, bậc chủ tể các Prajāpati, cùng chư thiên, các thiên hiền (devarṣi), cư dân Pitṛloka, các Manu và các ẩn sĩ, với các vị lãnh đạo như Dakṣa, Bhṛgu, Aṅgirā, lại có Kārttikeya và Thượng Đế Śiva, đã tôn nhận Đức Vāmana làm Đấng hộ trì muôn loài. Việc ấy nhằm làm đẹp lòng hiền thánh Kaśyapa và phu nhân Aditi, và vì an lạc của mọi chúng sinh trong vũ trụ.

Verse 21

प्रजापतिपतिर्ब्रह्मा देवर्षिपितृभूमिपै: । दक्षभृग्वङ्गिरोमुख्यै: कुमारेण भवेन च ॥ २० ॥ कश्यपस्यादिते: प्रीत्यै सर्वभूतभवाय च । लोकानां लोकपालानामकरोद् वामनं पतिम् ॥ २१ ॥

Vì làm đẹp lòng hiền thánh Kaśyapa và Aditi, và vì lợi lạc của mọi chúng sinh, Phạm Thiên đã tôn lập Đức Vāmana làm Chúa Tể và Đấng hộ trì của các cõi cùng các vị hộ thế.

Verse 22

वेदानां सर्वदेवानां धर्मस्य यशस: श्रिय: । मङ्गलानां व्रतानां च कल्पं स्वर्गापवर्गयो: ॥ २२ ॥ उपेन्द्रं कल्पयांचक्रे पतिं सर्वविभूतये । तदा सर्वाणि भूतानि भृशं मुमुदिरे नृप ॥ २३ ॥

Hỡi vua Parīkṣit, chư thiên do Phạm Thiên dẫn đầu mong muốn Upendra—Đức Vāmana—làm Đấng hộ trì Kinh Veda, các thần, dharma, danh tiếng, phú quý, điềm lành, các giới nguyện, sự thăng lên cõi trời và cả giải thoát. Vì thế họ tôn nhận Upendra là Chúa Tể tối thượng của mọi vinh hiển; quyết định ấy khiến muôn loài vô cùng hoan hỷ.

Verse 23

वेदानां सर्वदेवानां धर्मस्य यशस: श्रिय: । मङ्गलानां व्रतानां च कल्पं स्वर्गापवर्गयो: ॥ २२ ॥ उपेन्द्रं कल्पयांचक्रे पतिं सर्वविभूतये । तदा सर्वाणि भूतानि भृशं मुमुदिरे नृप ॥ २३ ॥

Hỡi bậc quân vương, chư thiên đã tôn lập Upendra—Đức Vāmana—làm Chúa Tể tối thượng của mọi vinh hiển; vì thế muôn loài đều hoan hỷ vô cùng.

Verse 24

ततस्त्विन्द्र: पुरस्कृत्य देवयानेन वामनम् । लोकपालैर्दिवं निन्ये ब्रह्मणा चानुमोदित: ॥ २४ ॥

Sau đó, Indra—vua cõi trời—đặt Đức Vāmana ở phía trước, cùng các vị hộ thế, đưa Ngài lên cõi trời bằng phi thuyền thiên giới, với sự tán đồng của Phạm Thiên Brahmā.

Verse 25

प्राप्य त्रिभुवनं चेन्द्र उपेन्द्रभुजपालित: । श्रिया परमया जुष्टो मुमुदे गतसाध्वस: ॥ २५ ॥

Được cánh tay của Upendra (Vāmana) che chở, Indra giành lại quyền cai trị ba cõi. Ngài tràn đầy phú quý tối thượng, vô úy và hoàn toàn mãn nguyện.

Verse 26

ब्रह्मा शर्व: कुमारश्च भृग्वाद्या मुनयो नृप । पितर: सर्वभूतानि सिद्धा वैमानिकाश्च ये ॥ २६ ॥ सुमहत् कर्म तद् विष्णोर्गायन्त: परमद्भ‍ुतम् । धिष्ण्यानि स्वानि ते जग्मुरदितिं च शशंसिरे ॥ २७ ॥

Tâu Đại vương, Brahmā, Śarva (Śiva), Kumāra (Kārttikeya), hiền triết Bhṛgu cùng các bậc thánh nhân khác, cư dân Pitṛloka, mọi loài hiện diện, kể cả các Siddha và những kẻ du hành bằng phi thuyền—đều ca tụng công hạnh vĩ đại, kỳ diệu của Viṣṇu, tức lila của Vāmana. Vừa tụng ca vừa tán dương, họ trở về cõi trời của mình và cũng khen ngợi địa vị của Aditi.

Verse 27

ब्रह्मा शर्व: कुमारश्च भृग्वाद्या मुनयो नृप । पितर: सर्वभूतानि सिद्धा वैमानिकाश्च ये ॥ २६ ॥ सुमहत् कर्म तद् विष्णोर्गायन्त: परमद्भ‍ुतम् । धिष्ण्यानि स्वानि ते जग्मुरदितिं च शशंसिरे ॥ २७ ॥

Tâu Đại vương, Brahmā, Śarva (Śiva), Kumāra (Kārttikeya), hiền triết Bhṛgu cùng các bậc thánh nhân khác, cư dân Pitṛloka, mọi loài hiện diện, kể cả các Siddha và những kẻ du hành bằng phi thuyền—đều ca tụng công hạnh vĩ đại, kỳ diệu của Viṣṇu, tức lila của Vāmana. Vừa tụng ca vừa tán dương, họ trở về cõi trời của mình và cũng khen ngợi địa vị của Aditi.

Verse 28

सर्वमेतन्मयाख्यातं भवत: कुलनन्दन । उरुक्रमस्य चरितं श्रोतृणामघमोचनम् ॥ २८ ॥

Tâu Mahārāja Parīkṣit, niềm vui của dòng tộc, ta đã thuật lại đầy đủ về hành trạng kỳ diệu của Urukrama, Vāmana. Ai lắng nghe điều này với lòng sùng kính chắc chắn được giải thoát khỏi mọi quả báo tội lỗi.

Verse 29

पारं महिम्न उरुविक्रमतो गृणानो य: पार्थिवानि विममे स रजांसि मर्त्य: । किं जायमान उत जात उपैति मर्त्य इत्याह मन्त्रद‍ृगृषि: पुरुषस्य यस्य ॥ २९ ॥

Kẻ hữu tử không thể đo lường vinh quang của Trivikrama, Đức Viṣṇu, cũng như không thể đếm hết bụi nguyên tử trên mặt đất. Dù đã sinh hay sẽ sinh, không ai đạt tới được; đó là lời ca của hiền triết thấy được chân ngôn, Vasiṣṭha.

Verse 30

य इदं देवदेवस्य हरेरद्भ‍ुतकर्मण: । अवतारानुचरितं श‍ृण्वन् याति परां गतिम् ॥ ३० ॥

Ai thành tâm lắng nghe những công hạnh kỳ diệu và truyện tích các hóa thân của Sri Hari, Đấng Tối Thượng, người ấy sẽ đạt đến cảnh giới tối thượng.

Verse 31

क्रियमाणे कर्मणीदं दैवे पित्र्येऽथ मानुषे । यत्र यत्रानुकीर्त्येत तत् तेषां सुकृतं विदु: ॥ ३१ ॥

Trong mọi nghi lễ—cúng chư thiên, cúng tổ tiên hay lễ tục của người đời—hễ nơi nào tán tụng chuyện Vāmanadeva, nghi lễ ấy được biết là vô cùng cát tường và công đức.