Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 70, Shloka 13

भरतस्य दूतसमागमः तथा केकयराजनः अनुज्ञा

Bharata Meets the Messengers; Kekaya King Grants Leave

Devanagari script

भरतश्चापि तान् दूतानेवमुक्तोऽभ्यभाषत।आपृच्चेऽहं महाराजं दूतास्सन्त्वरयन्ति माम्।।2.70.13।।

Transliteration

bharataś cāpi tān dūtān evam ukto 'bhyabhāṣata |

āpṛcche 'haṃ mahārājaṃ dūtāḥ santvarayanti mām || 2.70.13 ||

Translation

یوں کہے جانے پر بھرَت نے اُن قاصدوں سے کہا: “میں مہاراج سے رخصت لے لوں؛ یہ دوت مجھے جلدی کرنے کو کہہ رہے ہیں۔”

Word by Word

• भरतः: Bharata
• भरतः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भरत (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चयार्थक

• अपि: also
• अपि: Sambandha-bodhaka (सम्बन्धबोधक)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय, अप्यर्थक (also)

• तान्: those
• तान्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; दूतान् इति विशेषण

• दूतान्: messengers
• दूतान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: दूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन

• एवम्: thus
• एवम्: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय, प्रकारवाचक क्रियाविशेषण

• उक्तः: having been addressed
• उक्तः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वच् (धातु) + क्त (कृदन्त प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (PPP), पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; भरतः इति विशेषण (having been spoken to/addressed)

• अभ्यभाषत: spoke to, replied
• अभ्यभाषत: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भाष् (धातु)
• Form: लङ् (imperfect/past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; उपसर्ग: अभि

• आपृच्छे: I take leave (ask permission)
• आपृच्छे: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्रच्छ् (धातु)
• Form: लट् (present), आत्मनेपद, उत्तमपुरुष (1st), एकवचन; उपसर्ग: आ; अर्थे: विदाय/अनुज्ञा-याचन (take leave/ask permission)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, प्रथमा (1st), एकवचन

• महाराजम्: the great king
• महाराजम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारयसमास (महान् राजा); पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• दूताः: messengers
• दूताः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन

• सन्त्वरयन्ति: are hurrying
• सन्त्वरयन्ति: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: त्वर् (धातु)
• Form: लट् (present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; causative (णिच्): सन्त्वरयति = hastens (someone)

• माम्: me
• माम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, द्वितीया (2nd), एकवचन

Context

Having thus been addressed, Bharata said to the messengers. Let me seek the permission of the great king of Kekaya to leave and say good-bye, informing him that the messengers are hastening me up.

Characters & Entities

• Bharata
• dūtāḥ (messengers)
• mahārāja (Kekaya king, by context)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Even under urgency, Bharata upholds maryādā: he will not depart abruptly but first seeks permission and offers proper leave-taking to the elder king/host.

What is the narrative situation?

Bharata, urged to return quickly, states he must first formally take leave of the Kekaya king.

Which character virtue is emphasized?

Courtesy and self-restraint—acting quickly without violating protocol or respect.