Varaha Purana 69.4: Adhyaya 69, Shloka 4

Agastya’s Vision of Varuṇa as Nārāyaṇa in Ilāvṛta

Devanagari script

तत्र रम्यं सरो दृष्टं तस्य तीरे महाकुटी । तत्रोपवासशिथिलं दृष्टवानस्मि तापसम् । अस्थिचर्मावशेषं तु चीरवल्कलधारिणम् ॥ ६९.४ ॥

Sanskrit recitationVaraha Purana 69.4

Transliteration

tatra ramyaṃ saro dṛṣṭaṃ tasya tīre mahākuṭī | tatropavāsaśithilaṃ dṛṣṭavān asmi tāpasam | asthicarma-āvaśeṣaṃ tu cīra-valkala-dhāriṇam || 69.4 ||

Translation

Doon ay nakita ko ang isang marikit na lawa, at sa pampang nito ay may isang malaking kubo. Doon ko namasdan ang isang asceta, nanghihina dahil sa pag-aayuno, nakasuot ng punit-punit na kasuotan at telang balat-kahoy, na buto at balat na lamang ang natitira.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• तत्र: there
• तत्र: अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative setting)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (locative adverb)

• रम्यम्: beautiful
• रम्यम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: रम्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; विशेषण

• सरः: lake
• सरः: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: सरस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• दृष्टम्: was seen
• दृष्टम्: क्रिया (Verbal predicate)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘दृश्’ धातोः क्त

• तस्य: of it/that
• तस्य: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम

• तीरे: on the bank
• तीरे: अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
• Type: Noun
• Root: तीर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• महाकुटी: a great hut
• महाकुटी: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: महा (उपसर्ग/पूर्वपद) + कुटी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मधारय-समास (महती कुटी)

• तत्र: there
• तत्र: अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative setting)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय

• उपवासशिथिलम्: weakened by fasting
• उपवासशिथिलम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: उपवास (प्रातिपदिक) + शिथिल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (उपवासेन शिथिलः)

• दृष्टवान्: (I) saw
• दृष्टवान्: क्रिया (Verbal predicate)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) + क्तवत् (कृदन्त)
• Form: कर्तरि क्तवत्-प्रत्ययान्त (perfective past participle used as finite), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘I saw’ sense

• अस्मि: am
• अस्मि: क्रिया (Auxiliary/finite verb)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (Present), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन

• तापसम्: ascetic
• तापसम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: तापस (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• अस्थिचर्मावशेषम्: reduced to bones and skin
• अस्थिचर्मावशेषम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अस्थि (प्रातिपदिक) + चर्म (प्रातिपदिक) + अवशेष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; तत्पुरुष-समास (अस्थि-चर्म-रूपेण अवशेषः)

• तु: but/indeed
• तु: सम्बन्ध (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (particle), विरोध/विशेषार्थक

• चीरवल्कलधारिणम्: wearing rags and bark-garments
• चीरवल्कलधारिणम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: चीर (प्रातिपदिक) + वल्कल (प्रातिपदिक) + धारिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; तत्पुरुष (चीर-वल्कले धारयति इति)

Speaker

Varāha (default dialogue frame)

Tags

• Classical Literature
• Vaishnavism
• Ancient Geography
• Ascetic Traditions

FAQs

What is the historical significance of this verse?

It preserves a Purāṇic literary motif of sacred landscapes (a lake and hermitage) connected with austerity, reflecting how tīrtha/āśrama settings were used to frame ethical and contemplative ideals in early Sanskrit narrative traditions.

Which geographic location is identified?

The verse mentions a 'beautiful lake' and its bank but does not provide a specific toponym in this excerpt; therefore, no secure modern identification can be made from this line alone.

What is the primary ethical instruction?

The passage foregrounds disciplined restraint through fasting and simplicity of living, presenting ascetic endurance as an ethical exemplar within a sacred natural setting.