Adhyaya 69: Agastya’s Vision of Varuṇa as Nārāyaṇa in Ilāvṛta

Verse 1

भद्राश्व उवाच । भगवन् त्वच्छरीरे तु यद्वृत्तं द्विजसत्तम । चिरजीवी भवांस्तन्मे वक्तुमर्हसि सत्तम ॥ ६९.१ ॥

Sinabi ni Bhadrāśva: “O Bhagavān, O pinakadakila sa mga dvija, ipagkaloob mong sabihin sa akin ang naganap sa sarili mong katawan. Yamang ikaw ay mahabang-buhay, nararapat, O marangal, na ipaliwanag mo iyon sa akin.”

Verse 2

अगस्त्य उवाच । मच्छरीरमिदं राजन् बहुकौतूहलान्वितम् । अनेककल्पसंस्थायि वेदविद्याविशोधितम् ॥ ६९.२ ॥

Sinabi ni Agastya: “O hari, ang katawan kong ito ay hitik sa maraming kababalaghan; tumagal ito sa maraming kalpa at pinadalisay ng kaalamang Veda.”

Verse 3

अथन् महीमहं सर्वां गतवानस्मि पार्थिव । इलावृतं महावर्षं मेरोः पार्श्वे व्यवस्थितम् ॥ ६९.३ ॥

Pagkaraan, O hari, nilibot ko ang buong daigdig; at nakita ko ang dakilang lupain na tinatawag na Ilāvṛta, na nasa gilid ng Bundok Meru.

Verse 4

तत्र रम्यं सरो दृष्टं तस्य तीरे महाकुटी । तत्रोपवासशिथिलं दृष्टवानस्मि तापसम् । अस्थिचर्मावशेषं तु चीरवल्कलधारिणम् ॥ ६९.४ ॥

Doon ay nakita ko ang isang marikit na lawa, at sa pampang nito ay may isang malaking kubo. Doon ko namasdan ang isang asceta, nanghihina dahil sa pag-aayuno, nakasuot ng punit-punit na kasuotan at telang balat-kahoy, na buto at balat na lamang ang natitira.

Verse 5

तं दृष्ट्वाहं नृपश्रेष्ठ क एष नृपसत्तम । विश्वास्य प्रतिपत्त्यर्थं विधेयं मे नरोत्तम ॥ ६९.५ ॥

Nang siya’y aking makita, aking itinanong: “O pinakamainam sa mga hari, sino siya—O pinakadakila sa mga namumuno? Upang maitatag ang pagtitiwala at malinaw na pagkaunawa, O pinakamahusay sa mga tao, gawin mo para sa akin ang nararapat gawin.”

Verse 6

एवं चित्तयतो मह्यं स मां प्राह महामुनिः । स्थीयतां स्थीयतां ब्रह्मन्नातिथ्यं करवाणि ते ॥ ६९.६ ॥

Habang ako’y nag-iisip nang gayon, nagsalita sa akin ang dakilang muni: “Manatili, manatili, O brāhmaṇa; hayaang ipagkaloob ko sa iyo ang pagkamapagpatuloy bilang panauhin.”

Verse 7

एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य प्रविष्टोऽहं कुटीं तु ताम् । तावत्पश्याम्यहं विप्रं ज्वलन्तमिव तेजसा ॥ ६९.७ ॥

Pagkarinig ko sa kanyang mga salita, pumasok ako sa kubong iyon; at sa sandaling iyon ay nakita ko ang isang brāhmaṇa, na wari’y nagliliyab sa ningning ng kanyang liwanag.

Verse 8

भूमौ स्थितं तु मां दृष्ट्वा हुंकारमकरोद् द्विजः । तद्धुंकारात् तु पातालं भित्त्वा पञ्च हि कन्यकाः ॥ ६९.८ ॥

Nang makita akong nakatayo sa lupa, ang dalawang-ulit-na-ipinanganak na brāhmaṇa ay nagbuga ng malakas na sigaw na “huṃ.” Mula sa sigaw na iyon, limang dalaga ang bumasag at tumagos mula sa Pātāla (daigdig sa ilalim).

Verse 9

निर्ययुः काञ्चनं पीठमेकां तासां प्रगृह्य वै । सा मां प्रादात् तदा अन्याऽदात् सलिलं करसंस्थितम् ॥ ६९.९ ॥

Lumabas sila; isa sa kanila ang kumuha ng isang upuang ginto. Ipinagkaloob niya iyon sa akin, at ang isa pa ay naghandog ng tubig na nasa hukay ng palad.

Verse 10

गृहीत्वा अन्यां तु मे पादौ क्षालितुं चोपचक्रमे । अन्ये द्वे व्यजने गृहीत्वा मत्पक्षाभ्यां व्यवस्थिते ॥ ६९.१० ॥

Ngunit ang isa pa ay humawak sa aking mga paa at nagsimulang maghugas; at ang dalawa pa, na may hawak na pamaypay na pangtaboy-langgam (fly-whisk), ay pumuwesto sa magkabilang panig ng aking mga pakpak.

Verse 11

ततो हुंकारमकरोत् पुनरेव महातपाः । तच्छब्दादन्तरं हैमद्रोणीं योजनविस्तृताम् । गृह्याजगाम मकरोत्प्लवं सरसि पार्थिव ॥ ६९.११ ॥

Pagkatapos, ang dakilang asceta ay muling nagpaalingawngaw ng huṅkāra. Mula sa puwang na nalikha ng tunog na iyon, kinuha niya ang isang ginintuang labangan na kasinlawak ng isang yojana at lumapit; O hari, ginawa niya itong palutang sa lawa.

Verse 12

तस्यां तु कन्याः शतशो हेमकुम्भकराः शुभाः । आययुस्तमथो दृष्ट्वा स मुनिः प्राह मां नृप ॥ ६९.१२ ॥

Doon, tunay nga, daan-daang dalagang mapalad na may dalang mga banga ng ginto ang lumapit. Pagkakita sa kanya, ang muni ay nagsalita sa akin, O hari.

Verse 13

स्नानार्थं कल्पितं ब्रह्मन्निदं ते सर्वमेव तु । द्रोणीं प्रविश्य चेमां त्वं स्नातुमर्हसि सत्तम ॥ ६९.१३ ॥

O Brahmin, ang lahat ng ito ay inihanda para sa iyong pagligo. Pumasok ka sa droṇī na ito; O pinakamainam sa mga tao, nararapat kang maligo.

Verse 14

ततोऽहं तस्य वचनात् तस्यां द्रोण्यां नराधिप । विशामि तावत् सरसि सा द्रोणी प्रत्यमज्जत ॥ ६९.१४ ॥

Pagkaraan, ayon sa kanyang tagubilin, O hari, pumasok ako sa sisidlang tila labangan; at pagpasok ko sa lawa, ang droṇī ay agad lumubog.

Verse 15

द्रोण्यां जले निमग्नोऽहमिति मत्वा नरेश्वर । उन्मग्नोऽहं ततो लोकमपूर्वं दृष्टवांस्ततः ॥ ६९.१५ ॥

Sa pag-aakalang, “Lumubog ako sa tubig sa loob ng droṇī,” O panginoon ng mga tao, ako’y muling umahon; at pagkaraan ay nasilayan ko ang isang daigdig na di pa nasaksihan noon.

Verse 16

सुहर्म्यकक्ष्यायतनं विशालं रथ्यापथं शुद्धजनानुकीर्णम् । नीत्युत्तमैः सेवितमात्मविद्भिर् नृभिः पुराणैर्नयमार्गसंस्थैः ॥ ६९.१६ ॥

Naroon ang matatayog na mansiyon at maluluwang na tirahan; ang mga lansangan at daan ay punô ng mga taong may dalisay na pag-iisip. Dinadalaw ito ng mga taong may pinakamainam na asal—mga nakakakilala sa Sarili—may sinaunang pagkatao, at nakatatag sa landas ng wastong pamamahala at matuwid na gawi.

Verse 17

संसारचर्यापरिघाभिरुग्रं गम्भीरपातालतलस्थमाद्यम् । सितैर्नृभिः पाशवराग्रहस्तैः द्विपाश्वसङ्घैर्विविधैरुपेतम् ॥ ६९.१७ ॥

Sa kailaliman ng pātāla, ang sinaunang kalagayang iyon ay inilalarawang mabagsik, napaliligiran ng mga bakal na hadlang ng pag-ikot ng saṃsāra. May mga mapuputlang lalaki na may hawak na mga tali na tila silo, at sari-saring pangkat na nakapuwesto sa magkabilang panig.

Verse 18

विचित्रपद्मोत्पलसंवृतानि सरांसि नानाविहगाकुलानि । अम्भोजपत्रस्थितभृङ्गनादैरुद्गीतवन्तीव लयैरनेकैः । कैलासशृङ्गप्रतिमानि तीरे श्वनेकरत्नोत्पलसंचितानि । गृहाणि धन्याध्युषितानि नीचै रूपासितानि द्विजदेवविप्रैः ॥ ६९.१८ ॥

Ang mga lawa, natatakpan ng sari-saring lotus at utpala, ay punô ng iba’t ibang uri ng ibon. Sa ugong ng mga bubuyog na dumadapo sa mga dahon ng lotus, wari’y umaawit ang mga ito sa maraming himig. Sa pampang ay may mga bahay na kahawig ng mga tuktok ng Kailāsa, nag-uumapaw sa utpala na tila mga hiyas; ang mga tahanang iyon ay nakalugar nang mapagpakumbaba, tinitirhan ng mga mapalad, at pinapaganda ng mga pantas na Brahmana—itinuturing na “banal” sa hanay ng mga dvija.

Verse 19

कैलासशृङ्गप्रतिमानि तीरे श्वनेकरत्नोत्पलसंचितानि । गृहाणि धन्याध्युषितानि नीचै रूपासितानि द्विजदेवविप्रैः ॥ ६९.१९ ॥

Sa pampang ng ilog ay may mga tahanang kahawig ng mga tuktok ng Kailāsa, na nag-uumapaw sa sari-saring lotus na may hiyas. Ang mga bahay na ito’y tinitirhan ng mga pinagpala at mapalad, nakalagay nang mababa malapit sa lupa, at pinalamutian at inaalalayan ng mga brāhmaṇa—yaong itinuturing na ‘banal’ sa hanay ng mga dalawang-beses-na-ipinanganak.

Verse 20

पद्मानि भृङ्गावनतानि चेलु-स्तेषां पुनर्गुरुभारादजस्रम् । जलेषु येषां सुस्वरास्यो द्विजाति-र्वेदोदितानाह विचित्रमन्त्रान् ॥ ६९.२० ॥

Ang mga lotus, na nayuyuko dahil sa mga pulutong ng bubuyog, ay gumagalaw; at muli, walang patid, sila’y umaangat dahil sa bigat na dumidiin sa kanila. Sa mga tubig na iyon, isang dalawang-beses-na-ipinanganak na may malamyos na tinig ay bumibigkas ng mga kahanga-hangang mantra ayon sa itinuro ng Veda.

Verse 21

सिताब्जमालार्चितगात्रवन्ति वासोत्तरियाणि खगप्रवारैः । सरांस्यनेकानि तथा द्विजास्तु पठन्ति यज्ञार्थविधिं पुराणम् ॥ ६९.२१ ॥

Ang kanilang mga katawan ay sinasamba sa pamamagitan ng mga kuwintas ng puting lotus, at ang kanilang kasuotan at pang-itaas na tela ay dinadala ng mga pinakadakilang ibon. Gayundin, sa maraming lawa, ang mga dalawang-beses-na-ipinanganak ay bumibigkas ng Purāṇa na naglalahad ng mga tuntunin at layunin ng yajña (handog-sakripisyo).

Verse 22

भ्रमन्नहं तेषु सरःस्वपश्यं वृन्दान्यनेकानि सुराङ्गनानाम् । विद्याधराणां च तथैव कन्याः स्नानाय तं देशमुपागताश्च ॥ ६९.२२ ॥

Habang ako’y naglalagalag doon, nakita ko sa loob ng mga lawang iyon ang maraming pangkat ng mga dalagang makalangit; gayundin, ang mga dalaga ng mga Vidyādhara ay dumating din sa pook na iyon upang maligo.

Verse 23

ततः कदाचिद् भ्रमता नृपोत्तम प्रदृष्टमन्यत्सुसरः सुतोयम् । प्राग् दृष्टमेकं तु तथैव तीरे कुटीं प्रपश्यामि यथा पुराहम् ॥ ६९.२३ ॥

Pagkaraan, minsan, habang naglalagalag, O pinakadakilang hari, ang anak na ito na may magandang tinig ay nakakita ng iba pa: sa pampang ay namamasdan ko ang isang kubong-ermitanyo, gaya ng nakita ko noon pa man.

Verse 24

यावत् कुटीं तां प्रविशामि राजन् तपस्विनं तं स्थितमेकदेशे । दृष्ट्वाभिगम्याभिवदामि यावत् स्मयन्नुवाचाप्रतिमप्रभावः ॥ ६९.२४ ॥

O hari, nang pumasok ako sa kubong iyon, nakita ko ang asetang nakatayo sa isang dako. Nang lumapit ako at mag-aalay na sana ng pagpupugay, siya—na may kapangyarihang walang kapantay—ay ngumiti at nagsalita.

Verse 25

तापस उवाच । किं मां विप्र न जानीषे प्राग्दृष्टमपि सत्तम । येन त्वं मूढवल्लोकमिममप्यनुपश्यसि ॥ ६९.२५ ॥

Wika ng aseta: “O brāhmaṇa, hindi mo ba ako nakikilala—ako na nakita mo na noon, o pinakamabuti sa mga mabuti? Sa anong kamangmangan kaya ikaw, na parang nalilito, ay hindi man lamang makita nang wasto ang mundong ito?”

Verse 26

दृष्टं मत्कमिदं देवैर्भुवनं यन्न दृश्यते । त्वत्प्रियार्थं मया लोको दर्शितः स द्विजोत्तम ॥ ६९.२६ ॥

Ang mundong ito na akin ay nakita na ng mga deva, bagaman hindi ito karaniwang nakikita. Para sa iyong ikalulugod, O pinakamainam sa mga dalawang-ulit na isinilang, ipinakita ko sa iyo ang kahariang iyon.

Verse 27

सम्पदं पश्य लोकस्य मदीयस्य महामुने । दधिक्षीरवहा नद्यस्तथा सर्पिर्मयान् ह्रदान् ॥ ६९.२७ ॥

“Masdan mo ang kasaganaan ng aking daigdig, O dakilang muni: may mga ilog na umaagos ng yogurt at gatas, at gayundin mga lawa na yari sa nilinaw na mantikilya (ghee).”

Verse 28

गृहाणां हेमरत्नानां स्तम्भान् हेममयान् गृहे । रत्नोत्पलचितां भूमिं पद्मरागसमप्रभाम् । पारिजातप्रसूनाढ्यां सेवितां यक्षकिन्नरैः ॥ ६९.२८ ॥

Inilarawan niya ang mga tahanang yari sa ginto at hiyas, na ang mga haligi sa loob ng bahay ay pawang ginto; ang lupa ay inukitan ng mga lotus na may hiyas at kumikislap na kasingliwanag ng rubi. Sagana ito sa mga bulaklak ng punong pārijāta at dinadalaw ng mga Yakṣa at Kinnara.

Verse 29

एवमुक्तस्तदा तेन तापसेन नराधिप । विस्मयापन्नहृदयस्तमेवाहं तु पृष्टवान् ॥ ६९.२९ ॥

O hari, nang ako’y kausapin nang gayon ng asceta, napuno ng pagkamangha ang aking puso, at saka ko siya muling tinanong.

Verse 30

भगवंस्तव लोकोऽयं सर्वलोकवरोत्तमः । सर्वलोकाः मया दृष्टा ब्रह्मशक्रादिसंस्थिताः ॥ ६९.३० ॥

O Mapalad na Panginoon, ang iyong daigdig na ito ang pinakadakila sa lahat ng mga mundo. Nasaksihan ko na ang lahat ng mga mundo—yaong kinaroroonan nina Brahmā, Śakra (Indra), at iba pa.

Verse 31

अयं त्वपूर्वो लोको मे प्रतिबाति तपोधन । सम्पदैश्वर्यतेजोभिर्हर्म्यरत्नचयैस्तथा ॥ ६९.३१ ॥

Ngunit ang mundong ito’y wari sa akin ay di pa kailanman nasaksihan, O kayamanang bunga ng tapas; hitik sa kasaganaan, kapangyarihan at ningning, gayundin sa mga palasyo at bunton ng hiyas.

Verse 32

सरोभिः सूदकैः पुण्यैर्जलजैश्च विशेषतः । अत्यद्भुतमिदं लोकं दृष्टवानस्मि ते मुने ॥ ६९.३२ ॥

O pantas, dahil sa mga banal na lawa, sa mga pinagpalang tubig, at lalo na sa mga nilalang at halamang mula sa tubig, nakita kong lubhang kamangha-mangha ang mundong ito.

Verse 33

इत्थंभूतं कथं लोको भवांश्चेत्थं व्यवस्थितः । कथयस्वैतस्य हेतुं मे कश्च त्वं मुनिपुंगव ॥ ६९.३३ ॥

Paano naging ganito ang daigdig? At paano ka nananatili sa gayong kalagayan? Ipagpaliwanag mo sa akin ang sanhi, at sino ka, O pinakadakila sa mga pantas?

Verse 34

कथमिलावृते वर्षे सरस्तीरे महामुने । दृष्टवानस्मि सोऽहं त्वं सरस्तत् सा कुटी मुने । हेमहार्म्याकुले लोके किं वा स्थानं तु ते कुटिः ॥ ६९.३४ ॥

Paano nangyari na sa Ilāvṛta-varṣa, sa pampang ng lawa, O dakilang muni, nakita kita—at nakita rin ang kubol na ashram sa tabi ng lawa, O pantas? Sa mundong siksik ng mga palasyong ginto, ano nga ba ang kalagayan o katayuan ng iyong kubol?

Verse 35

एवमुक्तः स भगवात् मया । असौ मुनिपुङ्गवः । प्राह मह्यं यथावृत्तं यत् तु राजेन्द्र तच्छृणु ॥ ६९.३५ ॥

Nang masabi ko ito, ang kagalang-galang na iyon—ang pinakadakila sa mga muni—ay nagsalaysay sa akin ng nangyari ayon sa katotohanan; at sinabi, “O pinakamainam sa mga hari, pakinggan mo ito.”

Verse 36

तापस उवाच । अहं नारायणो देवो जलरूपी सनातनः । येन व्याप्तमिदं विश्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥ ६९.३६ ॥

Wika ng ascetic: “Ako si Nārāyaṇa, ang banal na Diyos, walang hanggan, na may anyo ng tubig; sa pamamagitan ko’y napupuno at nalulukuban ang buong sansinukob na ito—ang tatlong daigdig, kasama ang lahat ng gumagalaw at di-gumagalaw.”

Verse 37

या सा त्वाप्याकृतिस्तस्य देवस्य परमेष्ठिनः । सोऽहं वरुण इत्युक्तः स्वयं नारायणः परः ॥ ६९.३७ ॥

“Ang anyong nakita mo na para sa Kataas-taasang Panginoon (Parameṣṭhin) ay ako rin—ako ang tinatawag na ‘Varuṇa’; tunay, ako mismo si Nārāyaṇa, ang Higit sa lahat.”

Verse 38

त्वया च सप्त जन्मानि अहमारााधितः पुरा । तेन त्रैलोक्यनाशेऽपि त्वमेकस्त्वभिलक्षितः ॥ ६९.३८ ॥

“Noon pa, sa pitong kapanganakan, ako’y iyong pinalugod sa pagsamba; kaya kahit masadlak sa pagkapuksa ang tatlong daigdig, ikaw lamang ang natatanging minarkahan at makikilala.”

Verse 39

एवमुक्तस्तदा तेन निद्रामीलितलोचनः । पतितोऽहं धरापृष्ठे तत्क्षणात् पुनरुत्थितः ॥ ६९.३९ ॥

Noong panahong iyon, nang ako’y kausapin niya, na ang mga mata ko’y bahagyang nakapikit dahil sa antok, ako’y bumagsak sa ibabaw ng lupa; at sa mismong sandaling iyon ay tumindig akong muli.

Verse 40

यावत्पश्याम्यहं राजन् तं ऋषिं तच्च वै पुरम् । तावन्मेरुगिरेर्मूर्ध्निं पश्याम्यात्मानमात्मना ॥ ६९.४० ॥

O Hari, habang minamasdan ko ang rishi na iyon at ang mismong lungsod na iyon, sa gayon ding panahon ay nakikita ko ang aking sarili—sa pamamagitan ng aking panloob na sarili—sa tuktok ng Bundok Meru.

Verse 41

समुद्रान् सप्त पश्यामि तथैव कुलपर्वतान् । सप्तद्वीपवतीं पृथ्वीं दृष्टवानस्मि पार्थिव ॥ ६९.४१ ॥

Nakikita ko ang pitong karagatan, gayundin ang mga hanay ng kabundukan; O Hari, nasaksihan ko ang Daigdig na may pitong kontinente.

Verse 42

अद्यापि तं लोकवरं ध्यायंस्तिष्ठामि सुव्रत । कदा प्राप्स्येऽथ तं लोकमिति चिन्तापरोऽभवम् ॥ ६९.४२ ॥

Hanggang ngayon, O ikaw na may mabuting panata, nananatili akong nakatayo habang nagmumuni-muni sa dakilang kahariang iyon. Sa pag-iisip na, “Kailan ko kaya mararating ang kahariang iyon?”, lubos akong nalubog sa pag-aalalang ito.

Verse 43

एवं ते कौतुकं राजन् कथितं परमेष्ठिनः । यद्वृत्तं मम देहे तु किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ ६९.४३ ॥

O Hari, sa gayon ay naipaliwanag na ang iyong pag-uusisa—gaya ng isinalaysay ni Parameṣṭhin; at ang nangyari sa aking katawan ay naisaad na. Ano pa ang nais mong marinig?