Sarvasara

Verse 1

कथं बन्धः कथं मोक्षः का विद्या काऽविद्येति। जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तितुरीयं च कथम्। अन्नमयप्राणमयमनोमयविज्ञानमयानन्दमयकोशाः कथम्। कर्ता जीवः पञ्चवर्गः क्षेत्रज्ञः साक्षी कूटस्थोऽन्तर्यामी कथम्। प्रत्यगात्...

Paano nagkakaroon ng pagkaalipin? Paano ang paglaya? Ano ang kaalaman at ano ang kamangmangan? At paano mauunawaan ang mga kalagayang gising, panaginip, mahimbing na tulog, at ang ikaapat (turīya)? Paano mauunawaan ang mga balabal—mula sa pagkain, hiningang-buhay, isip, talino, at kaligayahan? Paano mauunawaan ang tagagawa, ang indibidwal na kaluluwa (jīva), ang limang pangkat, ang nakakakilala sa larangan (kṣetrajña), ang Saksi, ang di-nagbabago (kūṭastha), at ang Tagapamahalang Panloob? Paano mauunawaan ang Sariling nakatuon sa loob, ang Kataas-taasang Sarili, at ang māyā?

Verse 2

आत्मेश्वरजीवः अनात्मनां देहादीनामात्मत्वेनाभिमन्यते सोऽभिमान आत्मनो बन्धः। तन्निवृत्तिर्मोक्षः॥२॥

Ang Sarili—bilang Panginoon at bilang jīva—ay inaakalang ang di-Sarili, gaya ng katawan at iba pa, ay Sarili; ang gayong pag-aangkin (abhimāna) ang pagkaalipin ng Sarili. Ang pagkapawi nito ang paglaya.

Verse 3

या तदभिमानं कारयति सा अविद्या। सोऽभिमानो यया निवर्तते सा विद्या॥३॥

Ang nagpapangyari sa pag-aangking iyon ay kamangmangan (avidyā). Ang sa pamamagitan nito’y napapawi ang pag-aangking iyon ay kaalaman (vidyā).

Verse 4

मन आदिचतुर्दशकरणैः पुष्कलैरादित्याद्यनुगृहीतैः शब्दादीन् विषयान् स्थूलान् यदोपलभते तदात्मनो जागरणम्। तद्वासनासहितैश्चतुर्दशकरणैः शब्दाद्यभावेऽपि वासनामयाञ्छब्दादीन् यदोपलभते तदात्मनः स्वप्नम्। चतुर्दश...

Kapag ang isip, kasama ang labing-apat na kasangkapan (mga pandama at panloob na kakayahan), na sagana at tinutulungan ng araw at iba pa, ay nakakabatid ng magagaspang na bagay gaya ng tunog, iyon ang kalagayang gising (jāgrat) ng Sarili. Kapag, sa gayon ding labing-apat na kasangkapan na may kasamang mga bakas na nakatago (vāsanā), ay nakakabatid ng mga “tunog” at iba pa na hinubog ng vāsanā kahit wala ang panlabas na tunog at iba pa, iyon ang panaginip (svapna) ng Sarili. Kapag ang kabuuan ng labing-apat na kasangkapan, dahil sa kawalan ng natatanging pagkakilala bukod sa Kataas-taasan, ay hindi nakakabatid ng tunog at iba pa, iyon ang mahimbing na tulog (suṣupti) ng Sarili. Kapag may tuluy-tuloy na Kamalayan na saksi sa pag-iral at pagkawala ng tatlong kalagayan, at walang likas na pagbabago, iyon ang tinatawag na ikaapat (turīya) na Kamalayan.

Verse 5

अन्नकार्याणां कोशानां समूहोऽन्नमयः कोश उच्यते। प्राणादिचतुर्दशवायुभेदा अन्नमयकोशे यदा वर्तन्ते तदा प्राणमयः कोश इत्युच्यते। एतत्कोशद्वयसंसक्तं मन आदिचतुर्दशकरणैरात्मा शब्दादिविषयसङ्कल्पादीन् धर्मान् य...

Ang kalipunan ng mga balot na bunga ng pagkain ay tinatawag na balot-na-pagkain (annamaya kośa). Kapag ang labing-apat na uri ng mga hininga-buhay, na nagsisimula sa prāṇa, ay gumagalaw sa loob ng balot-na-pagkain, ito’y tinatawag na balot-na-prāṇa (prāṇamaya kośa). Kapag ang Sarili, na kaugnay ng dalawang balot na ito, sa pamamagitan ng isip at iba pang kasangkapan sa labing-apat na instrumento, ay gumaganap ng mga tungkulin gaya ng pagnanais at pagbuo ng pasya hinggil sa mga bagay tulad ng tunog at iba pa, ito’y tinatawag na balot-na-isip (manomaya kośa). Kapag kaugnay ng tatlong balot na ito, ang nakakabatid ng mga pagkakaiba-iba roon ay nagliliwanag, ito’y tinatawag na balot-na-kaalaman (vijñānamaya kośa). Kapag kaugnay ng apat na balot na ito, ito’y nananatili sa kamangmangan sa sariling sanhi—gaya ng punong naroroon sa binhi ng balete—ito’y tinatawag na balot-na-kaligayahan (ānandamaya kośa).

Verse 6

सुखदुःखबुद्ध्या श्रेयोऽन्तः कर्ता यदा तदा इष्टविषये बुद्धिः सुखबुद्धिरनिष्टविषये बुद्धिर्दुःखबुद्धिः। शब्दस्पर्शरूपरसगन्धाः सुखदुःखहेतवः। पुण्यपापकर्मानुसारी भूत्वा प्राप्तशरीरसंयोगमप्राप्तशरीरसंयोगमि...

Kapag sa pamamagitan ng pagkabatid ng ligaya at sakit ay may panloob na tagaganap na tumitingin sa makabubuti, kung gayon sa ninanais na bagay ang pagkabatid ay pagkabatid-ligaya, at sa di-ninanais na bagay ang pagkabatid ay pagkabatid-sakit. Ang tunog, haplos, anyo, lasa, at amoy ang mga sanhi ng ligaya at sakit. Kapag ang isa ay nakikitang sumusunod sa karma ng kabutihan at kasamaan, na wari’y lumilikha ng pag-uugnay sa katawang natamo na at pag-uugnay sa katawang hindi pa natatamo, siya’y tinatawag na kondisyong indibidwal (upahita jīva).

Verse 7

मन आदिश्च प्राणादिश्चेच्छादिश्च सत्त्वादिश्च पुण्यादिश्चैते पञ्चवर्गा इति। एतेषां पञ्चवर्गाणां धर्मीभूतात्मा ज्ञानादृते न विनश्यति। आत्मसन्निधौ नित्यत्वेन प्रतीयमान आत्मोपाधिर्यस्तल्लिङ्गशरीरं हृद्ग्र...

“Isip at iba pa, prāṇa at iba pa, pagnanasa at iba pa, sattva at iba pa, at kabutihang-merito at iba pa”—ito ang tinatawag na limang pangkat. Ang Ātman, bilang salalayan (dharmin) ng limang pangkat na ito, ay hindi napaparam, maliban kung wala ang kaalaman (jñāna). Yaong upādhi ng Ātman na, sa paglapit sa Ātman, ay napag-aakalang walang hanggan—iyon ang banayad na katawan (liṅga-śarīra), na tinatawag ding buhol ng puso (hṛd-granthi).

Verse 8

तत्र यत्प्रकाशते चैतन्यं स क्षेत्रज्ञ इत्युच्यते॥८॥

Doon, ang kamalayan (chaitanya) na nagliliwanag ay tinatawag na “nakaaalam ng larangan” (kṣetrajña).

Verse 9

ज्ञातृज्ञानज्ञेयानामाविर्भावतिरोभावज्ञाता स्वयमाविर्भावतिरोभावरहितः स्वयंज्योतिः साक्षीत्युच्यते॥९॥

Ang nakaaalam sa paglitaw at paglaho ng nakaaalam, ng kaalaman, at ng nalalaman—ang prinsipyong iyon ay walang paglitaw at paglaho; sariling-liwanag, tinatawag itong Saksi (sākṣin).

Verse 10

ब्रह्मादिपिपीलिकापर्यन्तं सर्वप्राणिबुद्धिष्ववशिष्टतयोपलभ्यमानः सर्वप्राणिबुद्धिस्थो यदा तदा कूटस्थ इत्युच्यते॥१०॥

Yaong mula kay Brahmā hanggang sa langgam ay natatalos bilang di-nagbabagong nalalabing diwa sa talino ng lahat ng nilalang; nananahan sa talino ng bawat may-buhay—sa gayon at sa ganitong diwa ito’y tinatawag na “Kūṭastha”, ang hindi matinag na Sarili.

Verse 11

कूटस्थोपहितभेदानां स्वरूपलाभहेतुर्भूत्वा मणिगणे सूत्रमिव सर्वक्षेत्रेष्वनुस्यूतत्वेन यदा काश्यते आत्मा तदान्तर्यामीत्युच्यते॥११॥

Kapag ang Ātman, bilang sanhi ng pagkakamit (pagkilala) sa tunay na anyo ng mga pagkakaibang nakasalig sa kūṭastha, ay nagliliwanag na tila sinulid na tumatagos sa lahat ng “larangan” (katawan-isip), gaya ng sinulid sa mga hiyas—kung gayon ito’y tinatawag na “Antaryāmin”, ang Panloob na Tagapamahala.

Verse 12

सत्यं ज्ञानमनन्तं ब्रह्म । सत्यमविनाशि । अविनाशि नाम देशकालवस्तुनिमित्तेषु विनश्यत्सु यन्न विनश्यति तदविनाशि । ज्ञानं नामोत्पत्तिविनाशरहितं नैरन्तर्यं चैतन्यं ज्ञानमुच्यते । अनन्तं नाम मृद्विकारेषु मृ...

Ang Brahman ay Katotohanan, Kaalaman, at Walang-Hanggan. Ang “Katotohanan” ay di-nasisira. Ang “di-nasisira” ay: kapag napaparam ang espasyo, panahon, mga bagay at mga sanhi, yaong hindi napaparam—iyon ang di-nasisira. Ang “Kaalaman” ay: tuluy-tuloy na kamalayan na walang pagsilang at pagkapuksa; iyon ang kaalaman. Ang “Walang-Hanggan” ay: ganap at lumalaganap na kamalayan—gaya ng luwad sa lahat ng anyo ng luwad, gaya ng ginto sa lahat ng anyo ng ginto, gaya ng sinulid sa lahat ng anyo ng sinulid—na pumupuno sa buong nahayag na sansinukob mula sa di-nahayag; iyon ang walang-hanggan. Ang “Kaligayahan” (Ānanda) ay: yaong ang likas ay ligaya-kamalayan, di-masukat na karagatan ng ānanda, at ang nalalabing diwa ng kaligayahan; iyon ang ānanda.

Verse 13

एतद्वस्तुचतुष्टयं यस्य लक्षणं देशकालवस्तुनिमित्तेष्वव्यभिचारि तत्पदार्थः परमात्मेत्युच्यते॥१३॥

Yaong sanggunian na ang tanda nito ay hindi paglihis (di-nagbabago) hinggil sa lugar, panahon, bagay, at sanhi—iyan ang kahulugan ng salitang “tat” (Iyon); ito ang tinatawag na Kataas-taasang Sarili (Paramātman).

Verse 14

त्वंपदार्थादौपाधिकात्तत्पदार्थादौपाधिकभेदाद्विलक्षणमाकाशवत्सूक्ष्मं केवलसत्तामात्रस्वभावं परं ब्रह्मेत्युच्यते॥१४॥ माया नाम अनादिरन्तवती प्रमाणाप्रमाणसाधारणा न सती नासती न सदसती स्वयमधिका विकाररहिता न...

Yaong naiiba sa may-kundisyong kahulugan ng “tvam” at sa may-kundisyong kahulugan ng “tat” dahil sa pagkakaiba ng kanilang mga upādhi (mga limitasyong pantakip)—banayad na gaya ng kalawakan, na ang likas ay dalisay na pag-iral lamang—ay tinatawag na Kataas-taasang Brahman (Parabrahman). Ang “Māyā” ay walang simula ngunit may wakas; nasasangkot kapwa sa wastong kaalaman at sa maling kaalaman; hindi tunay, hindi rin di-tunay, ni parehong tunay-at-di-tunay; nakasalig sa sarili, hindi nangangailangan ng ibang māyā; walang pagbabago; kapag siniyasat, wala itong matitiyak na katangian maliban sa pagiging “iba sa Tunay”; iyan ang māyā. Ang kamangmangan (ajñāna), bagaman hungkag at di-totoo, ay itinuturing pa ring tunay na umiiral ng mangmang sa tatlong panahon; para sa makamundo, hindi ito maipahayag nang tiyak na “ganito ito”—hindi masasabing ganap.

Verse 15

अज्ञानं तुच्छाप्यसती कालत्रयेऽपि पामराणां वास्तवी च सत्त्वबुद्धिर्लौकिकानामिदमित्थमित्यनिर्वचनीया वक्तुं न शक्या॥१५॥

Ang kamangmangan—bagaman hungkag at di-totoo—ay itinuturing pa ring tunay na umiiral ng mangmang sa tatlong panahon; para sa makamundo, hindi ito maipahayag nang tiyak na “ganito ito”; hindi masasabing ganap.

Verse 16

नाहं भवाम्यहं देवो नेन्द्रियाणि दशैव तु । न बुद्धिर्न मनः शश्वन्नाहङ्कारस्तथैव च ॥ अप्राणो ह्यमनाः शुभ्रो बुद्ध्यादीनां हि सर्वदा । साक्ष्यहं सर्वदा नित्यश्चिन्मात्रोऽहं न संशयः ॥ नाहं कर्ता नैव भोक्त...

Hindi ako isang nilalang na nagiging; hindi ako diyos; ni hindi rin ako ang sampung pandama. Hindi ako buddhi, hindi ako manas; ni ang pakiramdam ng “ako” (ahaṅkāra). Wala akong prāṇa at wala akong isip, dalisay, laging lampas sa mga pagbabago ng buddhi at iba pa. Ako’y laging Saksi, walang hanggan, kamalayan lamang—walang pag-aalinlangan. Hindi ako ang gumagawa, ni ang tumatamasa; ako ang saksi sa Prakṛti. Sa aking presensya lamang, kumikilos ang katawan at iba pa na wari’y hindi walang-malay. Ako’y di-nagagalaw, walang hanggan, laging kaligayahan, dalisay, binubuo ng kaalaman, walang dungis. Ako ang Ātman ng lahat ng nilalang, sumasaklaw sa lahat, ang Saksi—walang pag-aalinlangan. Ako lamang ang Brahman, na nalalaman sa buong Vedānta; hindi ako bagay na nalalaman gaya ng kalawakan, hangin, at iba pa. Hindi ako anyo, hindi ako pangalan, hindi ako gawa; ako lamang ang Brahman, na ang likas ay Sat–Cit–Ānanda (Pag-iral–Kamalayan–Kaligayahan).

Verse 17

नाहं भवाम्यहं देवो नेन्द्रियाणि दशैव तु । न बुद्धिर्न मनः शश्वन्नाहङ्कारस्तथैव च ॥ अप्राणो ह्यमनाः शुभ्रो बुद्ध्यादीनां हि सर्वदा । साक्ष्यहं सर्वदा नित्यश्चिन्मात्रोऽहं न संशयः ॥ नाहं कर्ता नैव भोक्त...

Hindi ako isang nilalang na nagiging; hindi ako diyos; ni hindi rin ako ang sampung pandama. Hindi ako buddhi, hindi ako manas; ni ang pakiramdam ng “ako” (ahaṅkāra). Wala akong prāṇa at wala akong isip, dalisay, laging lampas sa mga pagbabago ng buddhi at iba pa. Ako’y laging Saksi, walang hanggan, kamalayan lamang—walang pag-aalinlangan. Hindi ako ang gumagawa, ni ang tumatamasa; ako ang saksi sa Prakṛti. Sa aking presensya lamang, kumikilos ang katawan at iba pa na wari’y hindi walang-malay. Ako’y di-nagagalaw, walang hanggan, laging kaligayahan, dalisay, binubuo ng kaalaman, walang dungis. Ako ang Ātman ng lahat ng nilalang, sumasaklaw sa lahat, ang Saksi—walang pag-aalinlangan. Ako lamang ang Brahman, na nalalaman sa buong Vedānta; hindi ako bagay na nalalaman gaya ng kalawakan, hangin, at iba pa. Hindi ako anyo, hindi ako pangalan, hindi ako gawa; ako lamang ang Brahman, na ang likas ay Sat–Cit–Ānanda (Pag-iral–Kamalayan–Kaligayahan).

Verse 18

नाहं भवाम्यहं देवो नेन्द्रियाणि दशैव तु । न बुद्धिर्न मनः शश्वन्नाहङ्कारस्तथैव च ॥ अप्राणो ह्यमनाः शुभ्रो बुद्ध्यादीनां हि सर्वदा । साक्ष्यहं सर्वदा नित्यश्चिन्मात्रोऽहं न संशयः ॥ नाहं कर्ता नैव भोक्त...

Hindi ako isang nilalang na nagiging; hindi ako diyos; ni hindi rin ako ang sampung pandama. Hindi ako buddhi, hindi ako manas; ni ang pakiramdam ng “ako” (ahaṅkāra). Wala akong prāṇa at wala akong isip, dalisay, laging lampas sa mga pagbabago ng buddhi at iba pa. Ako’y laging Saksi, walang hanggan, kamalayan lamang—walang pag-aalinlangan. Hindi ako ang gumagawa, ni ang tumatamasa; ako ang saksi sa Prakṛti. Sa aking presensya lamang, kumikilos ang katawan at iba pa na wari’y hindi walang-malay. Ako’y di-nagagalaw, walang hanggan, laging kaligayahan, dalisay, binubuo ng kaalaman, walang dungis. Ako ang Ātman ng lahat ng nilalang, sumasaklaw sa lahat, ang Saksi—walang pag-aalinlangan. Ako lamang ang Brahman, na nalalaman sa buong Vedānta; hindi ako bagay na nalalaman gaya ng kalawakan, hangin, at iba pa. Hindi ako anyo, hindi ako pangalan, hindi ako gawa; ako lamang ang Brahman, na ang likas ay Sat–Cit–Ānanda (Pag-iral–Kamalayan–Kaligayahan).

Verse 19

नाहं भवाम्यहं देवो नेन्द्रियाणि दशैव तु । न बुद्धिर्न मनः शश्वन्नाहङ्कारस्तथैव च ॥ अप्राणो ह्यमनाः शुभ्रो बुद्ध्यादीनां हि सर्वदा । साक्ष्यहं सर्वदा नित्यश्चिन्मात्रोऽहं न संशयः ॥ नाहं कर्ता नैव भोक्त...

Hindi ako ang pagiging ito; hindi ako diyos, ni hindi rin ang sampung pandama. Hindi ako buddhi (talino) ni manas (isip); gayundin, hindi ako ang ahaṅkāra (pagkamakasarili). Wala akong prāṇa, tunay na walang isip, dalisay—laging Saksi sa buddhi at sa iba pa. Ako ay laging Saksi, walang hanggan, kamalayan lamang—walang pag-aalinlangan. Hindi ako ang gumagawa, ni ang tumatamasa; ako ang anyo ng Saksi ng Prakṛti. Sa aking presensya lamang, kumikilos ang katawan at iba pa, na wari’y ang walang-malay ay kumikilos. Ako’y di-nagagalaw, walang hanggan, laging kaligayahan, dalisay, binubuo ng kaalaman, walang dungis. Ako ang Ātman ng lahat ng nilalang, sumasaklaw sa lahat, ang Saksi—walang pag-aalinlangan. Ako lamang ang Brahman, na nakikilala sa buong Vedānta; hindi ako bagay na nalalaman na may anyong espasyo, hangin, at iba pa. Hindi ako anyo, hindi ako pangalan, hindi ako gawa; ako lamang ang Brahman, na likas na Sat–Cit–Ānanda (Pag-iral–Kamalayan–Kaligayahan).

Verse 20

नाहं भवाम्यहं देवो नेन्द्रियाणि दशैव तु । न बुद्धिर्न मनः शश्वन्नाहङ्कारस्तथैव च ॥ अप्राणो ह्यमनाः शुभ्रो बुद्ध्यादीनां हि सर्वदा । साक्ष्यहं सर्वदा नित्यश्चिन्मात्रोऽहं न संशयः ॥ नाहं कर्ता नैव भोक्त...

Hindi ako ang pagiging ito; hindi ako diyos, ni hindi rin ang sampung pandama. Hindi ako buddhi (talino) ni manas (isip); gayundin, hindi ako ang ahaṅkāra (pagkamakasarili). Wala akong prāṇa, tunay na walang isip, dalisay—laging Saksi sa buddhi at sa iba pa. Ako ay laging Saksi, walang hanggan, kamalayan lamang—walang pag-aalinlangan. Hindi ako ang gumagawa, ni ang tumatamasa; ako ang anyo ng Saksi ng Prakṛti. Sa aking presensya lamang, kumikilos ang katawan at iba pa, na wari’y ang walang-malay ay kumikilos. Ako’y di-nagagalaw, walang hanggan, laging kaligayahan, dalisay, binubuo ng kaalaman, walang dungis. Ako ang Ātman ng lahat ng nilalang, sumasaklaw sa lahat, ang Saksi—walang pag-aalinlangan. Ako lamang ang Brahman, na nakikilala sa buong Vedānta; hindi ako bagay na nalalaman na may anyong espasyo, hangin, at iba pa. Hindi ako anyo, hindi ako pangalan, hindi ako gawa; ako lamang ang Brahman, na likas na Sat–Cit–Ānanda (Pag-iral–Kamalayan–Kaligayahan).

Verse 21

नाहं देहो जन्ममृत्यु कुतो मे नाहं प्राणः क्षुत्पिपासे कुतो मे । नाहं चेतः शोकमोहौ कुतो मे नाहं कर्ता बन्धमोक्षौ कुतो मे इत्युपनिषत् ॥

Hindi ako ang katawan; saan magmumula ang kapanganakan at kamatayan para sa akin? Hindi ako ang prāṇa; saan magmumula ang gutom at uhaw para sa akin? Hindi ako ang citta (sangkap ng isip); saan magmumula ang dalamhati at pagkalito para sa akin? Hindi ako ang gumagawa; saan magmumula ang pagkaalipin at paglaya para sa akin?—ganito ang turo ng Upaniṣad.