Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 27

Devanagari script

लोमश उवाच । ऋणमोचनसंज्ञं तु तीर्थमेतदनुत्तमम् । यत्र स्नानेन जंतूनामृणनिर्यातनं भवेत्

Transliteration

lomaśa uvāca | ṛṇamocanasaṃjñaṃ tu tīrthametadanuttamam | yatra snānena jaṃtūnāmṛṇaniryātanaṃ bhavet

Translation

Sinabi ni Lomaśa: “Ang tīrtha na ito na walang kapantay ay tinatawag na Ṛṇamocana (‘Tagapagpalaya sa Utang’). Sa pagligo rito, ang mga nilalang na may katawan ay nakakamit ang paglaya mula sa pagkakautang.”

Word by Word

• लोमशः: Lomaśa
• लोमशः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लोमश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन — परस्मैपद

• ऋणमोचनसंज्ञम्: named ‘Debt-Removal’
• ऋणमोचनसंज्ञम्: Karma (Object-complement/कर्मसम्बन्धी विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ऋणमोचन + संज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन — ‘तीर्थम्’ इत्यस्य विशेषण; समासः षष्ठी-तत्पुरुष (ऋणमोचन इति संज्ञा यस्य)

• तु: indeed; but
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (निपात)
• Form: अव्यय (निपात/particle) — contrast/emphasis

• तीर्थम्: sacred ford; pilgrimage place
• तीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• एतत्: this
• एतत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन — ‘तीर्थम्’ इत्यस्य विशेषण

• अनुत्तमम्: unsurpassed; supreme
• अनुत्तमम्: Karma (Object-complement/कर्मसम्बन्धी विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अनुत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन — ‘तीर्थम्’ इत्यस्य विशेषण

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय (सम्बन्ध/स्थानवाचक) — relative adverb ‘where’

• स्नानेन: by bathing
• स्नानेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: स्नान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन

• जन्तूनाम्: of creatures; of beings
• जन्तूनाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: जन्तु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन

• ऋणनिर्यातनम्: release from debt
• ऋणनिर्यातनम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ऋण + निर्यातन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — समासः षष्ठी-तत्पुरुष (ऋणस्य निर्यातनम् = discharge/removal of debt)

• भवेत्: would occur; may happen
• भवेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन — परस्मैपद

Speaker

Lomaśa

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ṛṇamocana-tīrtha

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: Lomaśa, the venerable sage, points out a river-ford in Ayodhyā named Ṛṇamocana; pilgrims approach with folded hands, preparing for ritual bathing as dawn light touches the water.

Characters & Entities

• Lomaśa
• Ṛṇamocana Tīrtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A tirtha is not merely a location but a dharmic power-center where sincere practice (snāna) is said to dissolve heavy burdens like debt.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Ṛṇamocana Tīrtha (the ‘Debt-Removing’ tirtha) in the Ayodhyā sacred landscape.

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna (ritual bathing) at Ṛṇamocana Tīrtha.