Adhyaya 2

Verse 1

वसिष्ठ उवाच । आसीत्पूर्वं मुनिर्नाम्ना गौतमश्च महातपाः । अहिल्या दयिता तस्य धर्मपत्नी यशस्विनी

Sabi ni Vasiṣṭha: “Noong unang panahon ay may isang dakilang rishi na nagngangalang Gautama, bantog sa matinding tapas. Ang minamahal niyang kabiyak sa dharma, marangal at tanyag, ay si Ahalyā.”

Verse 2

शिष्यानध्यापयामास स मुनिः शतशस्तदा । श्रुताध्ययनसंपन्नान्विससर्ज ततो गृहान्

Noon, ang rishi ay nagturo sa daan-daang alagad; at nang sila’y ganap na bihasa sa pakikinig sa banal na aral at sa pag-aaral, pinauwi niya sila sa kani-kanilang tahanan.

Verse 3

तस्यान्योऽपि च यः शिष्यो गुरुभक्तिपरायणः । उत्तंको नाम मेधावी न्यवसत्तस्य मन्दिरे

At may isa pang alagad niya, lubos na nakatuon sa debosyon sa kanyang guro—ang matalinong binatang nagngangalang Uttaṅka—na nagpatuloy na manirahan sa tahanan ng kanyang guro.

Verse 4

न तं विसर्जयामास जरयापि परिप्लुतम् । उत्तंकोऽपि सुशिष्यत्वान्नो वेत्ति पलितं शिरः

Hindi siya pinalisan ng guro kahit nalulunod na sa katandaan; at si Uttaṅka naman, dahil sa huwarang pagkamag-aaral, ni hindi napansin ang pagputi ng buhok sa ulo ng kanyang guro.

Verse 5

जातकार्यसमायुक्तो विद्यापारंगतोऽपि सः । केनचित्त्वथ कालेन काष्ठार्थं स बहिर्ययौ

Bagaman naging ganap na siya sa mga tungkulin at nagpakadalubhasa sa kaalaman, nang sumapit ang isang panahon ay lumabas siya upang mangalap ng panggatong.

Verse 6

प्रभूतानि समादाय आश्रमं परमं गतः । अथासौ न्यक्षिपत्तत्र भूतले काष्ठसंचयम्

Nang makapangalap ng saganang kahoy, nagbalik siya sa marangal na ashram; at doon ay inilapag niya sa lupa ang bigkis ng panggatong.

Verse 7

काष्ठलग्नां तदा श्वेतां जटामेकां ददर्श सः । स दृष्ट्वा दुःखमापन्नः कृपणं पर्यचिन्तयत्

Noon ay nakita niya ang isang puting hibla ng buhol-buhol na buhok (jaṭā) na sumabit sa panggatong. Pagkakita nito, siya’y napuno ng dalamhati at nag-isip sa sarili nang may pagdadalamhati.

Verse 8

धिग्धिङ्मे जीवितं नष्टं कुतः कार्यरतस्य च । कलत्र संग्रहं नैव मया कृतमबुद्धिना

Nakakahiya, nakakahiya—wasak na ang aking buhay! Ano pa ang saysay ng aking mga pagsisikap? Sa aking kamangmangan, ni hindi ko man lamang inayos ang pag-aasawa at buhay-sambahayan.

Verse 9

भविष्यति कुलच्छेदः शैथिल्यान्मम दुर्मतेः । गुरुपत्न्या च संदृष्ट उत्तंको दुःखितस्तदा

“Dahil sa aking kapabayaan at kamangmangan, mapuputol ang aking angkan.” Noon, si Uttaṅka—natanaw ng asawa ng guro—ay napuspos ng dalamhati.

Verse 10

तस्य दुःखं तथा क्षिप्रं गौतमाय निेवेदितम् । गौतमेन तथेत्युक्त्वा मृदुवाण्या स भाषितः

Mabilis niyang isinumbong ang kanyang dalamhati kay Gautama. Sumagot si Gautama, “Gayon nga,” at saka siya nagsalita sa kanya sa marahang mga salita.

Verse 11

वत्स गच्छ गृहं त्वं च अग्निहोत्रादिकाः क्रियाः । पालयस्व विधानेन पत्न्या सह न संशयः

“Anak ko, umuwi ka na sa iyong tahanan, at tuparin nang ayon sa tuntunin ang mga ritwal na nagsisimula sa Agnihotra; isagawa mo ito kasama ang iyong asawa—walang pag-aalinlangan.”

Verse 12

इत्युक्तो गुरुणा सोऽपि प्रत्युवाच गुरुं प्रति । दक्षिणां प्रार्थय स्वामिन्नहं दास्याम्यसंशयम्

Nang masabihan ng guro, sumagot siya sa guru: “Panginoon, hilingin po ninyo ang dakṣiṇā (handog na bayad-guro); ibibigay ko ito nang walang pag-aalinlangan.”

Verse 13

गौतम उवाच । सेवा कृता त्वया वत्स महती मम सर्वदा । तेनैव परिपूर्णत्वं जातं मे नात्र संशयः

Wika ni Gautama: “Anak, palagi kang naglingkod sa akin nang dakila. Sa bagay na iyon pa lamang, ganap na akong nasiyahan—walang alinlangan.”

Verse 14

उत्तंक उवाच । किंचिद्ग्राह्यं त्वया स्वामिन्सन्तोषो जायते मम । त्वत्प्रसादान्मुनिश्रेष्ठ विद्यापारंगतोऽस्म्यहम्

Sabi ni Uttaṅka: “Guro ko, tumanggap po kayo ng kahit kaunti upang mapayapa ang aking puso. Sa inyong biyaya, O pinakadakilang pantas, nalubos ko ang pagkatuto.”

Verse 15

गौतम उवाच । न ग्राह्यं च मया पुत्र सन्तुष्टः सेवयास्म्यहम् । नेच्छाम्यहं धनं त्वत्तः सुखं गच्छ गृहं प्रति

Wika ni Gautama: “Anak, wala akong dapat tanggapin; nasiyahan na ako sa iyong paglilingkod. Hindi ko ninanais ang yaman mula sa iyo—umuwi kang may galak.”

Verse 16

इत्युक्तो गुरुणा सोऽपि मातरं चाभ्यभाषत । किंचिद्ग्राह्यं मया मातः सन्तोषो दीयतां मम

Nang masabihan ng guro, kinausap niya ang asawa ng guro: “Ina, tumanggap po kayo ng kahit kaunti mula sa akin, upang igawad sa puso ko ang kasiyahan.”

Verse 17

गुरुपत्न्युवाच । सौदासं गच्छ पुत्र त्वं ममाज्ञां कुरु सत्वरम् । मदयन्ती प्रिया तस्य धर्मपत्नी यशस्विनी

Sinabi ng asawa ng guro: “Anak, pumunta ka agad kay Saudāsa at isagawa nang mabilis ang aking utos. Ang minamahal niya, ang marangal at matuwid na asawa, ay si Madayantī.”

Verse 18

कुण्डलेऽथानय क्षिप्रं मदयंत्याश्च पुत्रक । नो चेच्छापं प्रदास्यामि पञ्चमेऽह्नि न आगतः

“Anak ko, dalhin mo agad ang pares ng hikaw mula kay Madayantī. Kung hindi, kapag hindi ka pa nakababalik sa ikalimang araw, isusumpa kita.”

Verse 19

इत्युक्तो गुरुपत्न्या स प्रस्थितः सत्वरं तदा । सौदासस्यगृहं प्राप व्याघ्रास्यं तं च दृष्टवान्

Sa gayong utos ng asawa ng guro, siya’y agad na umalis. Pagdating sa bahay ni Saudāsa, nakita niya ito na may anyong tila mukha ng tigre.

Verse 20

दृष्ट्वा प्राह तदा विप्रं भक्षणार्थमुपस्थितम् । भक्षयिष्यामि वै विप्र त्वामहं नात्र संशयः

Nang makita ang brāhmaṇa na lumapit na parang pagkain, sinabi niya: “O brāhmaṇa, tunay na lalamunin kita; walang pag-aalinlangan dito.”

Verse 21

उत्तंक उवाच । अवश्यं भक्षय त्वं मामेकं शृणु नराधिप । देहि मे कुण्डले तात दत्त्वाऽहं गुरवे पुनः । आगमिष्यामि भक्षस्व मा त्वं कार्यविवर्जितम्

Sinabi ni Uttaṅka: “Maaari mo akong lamunin, O hari; ngunit pakinggan mo ang isang bagay. Ibigay mo sa akin ang mga hikaw, ginoo; maibabalik ko muna iyon sa aking guro at ako’y babalik. Pagkaraan, lamunin mo ako—huwag kang mawalan ng iyong nilalayong gawain.”

Verse 22

सौदास उवाच । गच्छ त्वं मन्दिरे दुर्गे यत्राऽस्ते दयिता मम । तां त्वमासाद्य यत्नेन जीवितव्यभयाद्द्विज

Sinabi ni Saudāsa: “Pumunta ka sa matibay na palasyong may tanggulan, kung saan naninirahan ang aking minamahal. O brāhmaṇa, lapitan mo siya nang may pag-iingat, dahil sa pangamba sa iyong buhay.”

Verse 23

याच्यतां मम वाक्येन सा ते दास्यति कुण्डले । त्वया च नान्यथा कार्यं यत्सत्यं द्विजसत्तम

Hingin mo sa kanya sa ngalan ng aking salita; ibibigay niya sa iyo ang mga hikaw. At huwag mong gawin sa ibang paraan—ito ang katotohanan, O pinakadakila sa mga brahmana.

Verse 24

वसिष्ठ उवाच । मदयन्त्याः समीपं तु गत्वोवाच द्विजोत्तमः । देहि मे कुण्डले देवि सौदासस्त्वां समादिशत्

Sinabi ni Vasiṣṭha: Lumapit ang pinunong brahmana kay Madayantī at nagsabi, “Ginang, ibigay mo sa akin ang mga hikaw; iniutos ito ni Saudāsa sa iyo.”

Verse 25

मदयंत्युवाच । सन्देहोऽद्यापि मे विप्र कुण्डले द्विजसत्तम । अभिज्ञानं त्वमानीय नृपस्य द्विज दर्शय

Sinabi ni Madayantī: “O brahmana, pinakamainam sa mga dalawang-ulit na isinilang, may pag-aalinlangan pa rin ako tungkol sa mga hikaw. Magdala ka ng tanda ng pagkakakilanlan at ipakita—bilang patunay mula sa hari.”

Verse 26

स गत्वा त्वरितं भूपमभिज्ञानमयाचत

Mabilis siyang nagtungo sa hari at humingi ng tanda ng pagkakakilanlan.

Verse 27

सौदास उवाच । यैर्विना सुगतिर्नास्ति दुर्गतिं ये नयंति वै । गत्वैवं ब्रूहि तां साध्वीं मम वाक्यं द्विजोत्तम । प्रदास्यति ततो नूनं कुण्डले रत्नमंडिते

Sinabi ni Saudāsa: “Kung wala ang mga iyon, walang su-gati (mabuting hantungan), at ang mga iyon din ang tunay na nagdadala sa dur-gati (masamang kapalaran). Humayo ka at sabihin sa banal na ginang ang aking mga salita, O pinakadakila sa mga brahmana. Pagkaraan nito, tiyak na ibibigay niya ang mga hikaw na may hiyas.”

Verse 28

वसिष्ठ उवाच । प्रत्यभिज्ञानमादाय गत्वा तस्यै न्यवेदयत्

Wika ni Vasiṣṭha: Kinuha niya ang tanda ng pagkakakilanlan, nagtungo roon, at iniharap iyon sa kanya.

Verse 29

ततोऽसौ प्रददौ तस्मै गृह्ण मे कुण्डले द्विज । उवाच यत्नमास्थाय नीयतां द्विजसत्तम

Pagkaraan, ibinigay niya iyon sa kanya at nagsabi: “O Brāhmaṇa, tanggapin mo ang aking mga hikaw. Ingatan at dalhin nang maingat, O pinakamainam sa mga dvija.”

Verse 30

एते च वांछते नित्यं तक्षको द्विज कुण्डले । स तथेति समादाय विस्मयोत्फुल्ललोचनः । कौतुकात्पुनरागत्य राजानं वाक्यमब्रवीत्

“O dvija, laging ninanais ni Takṣaka na ahas-naga ang mga hikaw na ito.” Sumagot siya, “Gayon nga,” at tinanggap; nanlaki ang kanyang mga mata sa pagkamangha. Pagkaraan, dahil sa pag-uusisa, nagbalik siya at nagsalita ng ganito sa hari.

Verse 31

अभिज्ञानान्मया भूप सम्प्राप्ते दीप्तकुण्डले । वाक्यार्थस्तु न विज्ञातस्ततोऽहं पुनरागतः

“O Hari, sa pamamagitan ng tanda ng pagkakakilanlan ay tunay kong nakuha ang kumikislap na mga hikaw. Ngunit hindi ko naunawaan ang diwa ng mensahe; kaya ako’y nagbalik.”

Verse 32

कौतुकाद्वद मे राजन्स्वकार्ये च यथास्थितम् । कैर्विना सुगतिर्नास्ति दुर्गतिं के नयंति च

“Dahil sa pag-uusisa, O Hari, sabihin mo sa akin nang malinaw ang kalagayan ng iyong sariling gawain: kung wala ang sino, walang sugati (mabuting hantungan), at sinu-sino ang nagtutulak sa tao sa durgati (kapahamakan)?”

Verse 33

सौदास उवाच । आराधिता द्विजा विप्र भवंति सुगतिप्रदाः । असन्तुष्टा दुर्गतिदाः सद्यो मम यथा पुरा

Wika ni Saudāsa: “O brāhmaṇa, kapag ang mga dvija (dalawang-beses na isinilang) ay nararapat na pinararangalan, sila’y nagiging tagapagkaloob ng mabuting kapalaran. Ngunit kapag sila’y di nasiyahan, sila’y nagiging tagapagbigay ng kamalasan—gaya ng nangyari sa akin noong una, agad-agad.”

Verse 34

एतावान्मम शापोऽयं वसिष्ठस्य महात्मनः । तेनोक्तं त्वां यदा कश्चित्प्रश्नं विख्यापयिष्यति

“Ito ang sukat ng sumpa sa akin na ipinataw ng dakilang kaluluwa, si Vasiṣṭha. Ipinahayag niya na kapag may sinumang magtatanong sa iyo ng isang tiyak na tanong, (matutupad ang itinakdang kalagayan).”

Verse 35

तदा दोषविनिर्मुक्तो भविष्यसि न संशयः । त्वत्प्रसादाद्विनिर्मुक्तो ह्यहं शापाद्द्विजोत्तम । सात्त्विकं धाम चापन्नो गच्छ विप्र नमोऽस्तु ते

“Kung gayon, ikaw ay mapapalaya sa kasalanan—walang pag-aalinlangan. Sa iyong biyaya, O pinakadakila sa mga dvija, ako man ay napalaya sa sumpa. Pagkamit ng dalisay na tahanang sāttvika, lumisan ka, O brāhmaṇa; pagpupugay sa iyo.”

Verse 36

वसिष्ठ उवाच । उत्तंकस्तेन निर्मुक्तः सत्वरं पथमाश्रितः । गच्छंश्चातिक्षुधाविष्टो ऽपश्यद्बिल्वफलानि सः

Sinabi ni Vasiṣṭha: “Si Uttaṅka, nang mapalaya nang gayon, ay dagling tumahak sa daan. Habang siya’y naglalakbay, pinahihirapan ng matinding gutom, nakita niya ang mga bungang bilva.”

Verse 37

ततः कृष्णाजिने बद्ध्वा कुण्डले न्यस्य भूतले । आरुरोह फलाकांक्षी स मुनिः क्षुधयाऽन्वितः

Pagkaraan, itinali niya ang mga hikaw sa balat ng itim na antelope at inilapag sa lupa. Ang pantas na muni—nagnanais ng mga bunga at pinipilit ng gutom—ay umakyat (sa puno).

Verse 38

एतस्मिन्नेव काले तु तक्षकः पन्नगोत्तमः । गृहीत्वा कुण्डले तूर्णमगमद्दक्षिणामुखः

Sa mismong sandaling iyon, si Takṣaka—ang pinakadakila sa mga Nāga—ay sinunggaban ang mga hikaw at dagling umalis, patungong timog ang tungo.

Verse 39

अथोत्तंकः फलाहारी अवतीर्य धरातले । सर्वतोऽन्वेषयामास वेगेन महता वृतः

Pagkaraan, si Uttaṅka, na kumain ng mga bunga, ay bumaba sa lupa at naghanap sa lahat ng dako, tinatangay ng matinding pagmamadali.

Verse 40

स दृष्ट्वा सम्मुखं प्राप्तं समीपं पन्नगोत्तमः । प्रविवेश बिलं रौद्रमन्धकारेण संवृतम्

Nang makita niyang papalapit na nang harapan, ang pinakadakilang ahas ay pumasok sa isang kakila-kilabot na yungib na balot ng siksik na dilim.

Verse 41

उत्तंकोऽपि बिलं प्राप्तः प्रविश्य तमसावृतम् । दण्डकाष्ठं समादाय कुपितोह्यखनत्तदा

Dumating din si Uttaṅka sa yungib; pumasok siya sa dilim na bumabalot dito, kinuha ang isang pamalong kahoy at, sa galit, agad na nagsimulang maghukay.

Verse 42

तं तथा दुःखितं दृष्ट्वा सक्लेशं गुरुकार्यतः । वज्रमारोपयामास दण्डांते पाकशासनः

Nang makita siyang nagdurusa at nagpapagal dahil sa gawain para sa guro, si Pākaśāsana (Indra) ay inilagay ang Vajra sa dulo ng kanyang pamalo.

Verse 43

ततो विदारयामास स शीघ्रं धरणीतलम् । प्रविष्टश्चैव पातालं कुण्डलार्थं परिभ्रमन्

Pagkaraan, mabilis niyang binuksan ang ibabaw ng lupa at pumasok sa Pātāla, gumala roon upang hanapin ang mga hikaw.

Verse 44

सोऽपश्यद्वाजिनं तत्र सर्वश्वेतं गुणान्वितम् । तेनोक्तः स्पृश मे गुह्यं ततः कार्यं भविष्यति

Doon ay nakita niya ang isang kabayong ganap na puti at puspos ng mabubuting tanda. Sinabi nito, “Hipuin mo ang aking nakatagong bahagi; saka matutupad ang iyong gawain.”

Verse 45

स चकार तथा शीघ्रं ततो धूमो व्यजायत । पातालं तेन सर्वत्र व्याप्तं भूधर वह्निना

Agad niyang ginawa iyon; saka umalimbukay ang usok. Sa apoy na tila bundok, napuno at nalaganap sa buong Pātāla ang ningas.

Verse 46

ततश्च व्याकुलाः सर्वे पन्नगाः समुपाद्रवन् । तक्षकं पुरतः कृत्वा संप्राप्ताः कुण्डलान्विताः । उत्तंकाय ततो दत्त्वा प्रणिपत्य ययुर्गृहम्

Pagkaraan, ang lahat ng mga ahas ay nabalisa at nagmadaling lumabas. Inilagay si Takṣaka sa unahan, dumating silang may dalang mga hikaw; ibinigay iyon kay Uttaṅka, nagpatirapa sa pagpupugay, at nagbalik sa kanilang tahanan.

Verse 47

वसिष्ठ उवाच । अथाश्वस्तमुवाचेदमहमग्निर्द्विजोत्तम । यस्त्वयाऽराधितः पूर्वमुपाध्यायनिदेशतः

Sinabi ni Vasiṣṭha: Pagkaraan, kinausap niya ang panatag na brāhmaṇa: “Ako si Agni, O pinakamainam sa mga dvija; yaong sinamba mo noon ayon sa tagubilin ng iyong guro.”

Verse 48

ज्ञात्वा त्वां दुःखितं प्राप्तमिह प्राप्तः कृपापरः । सर्वथा त्वं च मे पृष्ठं भगवञ्छीघ्रमारुह

Nang malaman kong dumating ka rito na may dalamhati, ako’y dumating na may habag. Kaya, O kagalang-galang, agad kang sumakay sa aking likod.

Verse 49

नयामि तत्र यत्रास्ते गुरुः सर्वगुणालयः । आरूढस्तस्य पृष्ठे स प्रतस्थे ह्याश्रमं प्रति

“Dadalhin kita sa kinaroroonan ng iyong guro—tahanan ng lahat ng kabutihan.” Pagkasakay sa kanyang likod, siya’y naglakbay patungo sa ashram.

Verse 50

तत्क्षणात्समनुप्राप्तो गौतमस्य निवेशनम् । एतस्मिन्नेव काले तु अहिल्या कृतमंडना

Sa mismong sandaling iyon, dumating siya sa tahanan ni Gautama. At noon ding oras, naroon si Ahalyā—nakapag-ayos at nakabihis na.

Verse 51

स्नाता चाभ्येत्य भर्तारं साध्वी वाक्यमुवाच ह । उत्तंकोऽद्य न संप्राप्तः शापं दास्याम्यहं ध्रुवम्

Pagkaligo, lumapit sa asawa ang banal na babae at nagsabi: “Kung hindi darating si Uttaṅka ngayong araw, tiyak na magbibigkas ako ng sumpa.”

Verse 52

शिथिलो गुरुकृत्येषु स यदालक्षितो मया । तस्या वाक्यावसाने तु उत्तंकः पर्य्यदृश्यत

Nang mapansin ko na siya’y naging pabaya sa mga tungkuling ukol sa guro, at sa pagtatapos ng kanyang mga salita, si Uttaṅka ay biglang nasilayan.

Verse 53

प्रसन्नवदनो हृष्टः कुण्डलाभ्यां समन्वितः । प्रणिपत्य स तां भक्त्या कुण्डले संन्यवेदयत्

May masayang mukha at pusong nagagalak, tangan ang pares ng hikaw, siya’y yumukod nang may debosyon at inihandog ang mga hikaw sa kanya.

Verse 54

सा दृष्ट्वा तत्क्षणात्साध्वी कर्णाभ्यां संन्यवेशयत् । स्वगृहाय ततस्तूर्णमुत्तंकं विससर्ज ह

Pagkakita niya, agad na isinuot ng banal na babae ang mga iyon sa kanyang dalawang tainga. Pagkaraan, dali-dali niyang pinauwi si Uttaṅka sa sarili nitong tahanan.

Verse 55

वसिष्ठ उवाच । एवं स विवरो जातस्तक्षकोत्तंककारणात् । यथा मे चिंत्यते नित्यं धेन्वर्थं श्वभ्रपूरणे

Sinabi ni Vasiṣṭha: “Ganyan nabuo ang bangin dahil kina Takṣaka at Uttaṅka. At lagi kong pinagninilayan ang pagpuno sa hukay na iyon, alang-alang sa baka.”

Verse 56

तस्मात्त्वं पूरय क्षिप्रं नान्यः शक्तोऽत्र कर्मणि । शीघ्रं कुरु नगश्रेष्ठ मम कार्यमसंशयम्

“Kaya’t punuin mo ito agad—wala nang iba rito ang may kakayahang gawin ang gawaing ito. Kumilos ka nang mabilis, O pinakadakila sa mga bundok; tuparin mo ang aking gawain nang walang pag-aalinlangan.”