Adhyaya 9
Inilalahad ng Kabanata 9 ang isang masinsing alamat ng pook tungkol sa kung paano isinara at kalaunan ay ginawang banal ang mapanganib na lagusang nasa ilalim ng lupa (mahān nāga-bila) sa Hāṭakeśvaraja-kṣetra. Isinalaysay ni Sūta na iniutos ni Indra sa hanging Saṃvartaka na punuin ng alikabok ang hukay; tumanggi si Vāyu at inalala ang naunang pangyayari: nang minsang matabunan ang isang liṅga, siya’y nasumpa at nabago ang tungkulin bilang tagapagdala ng halong amoy, kaya’t natakot siya kay Śiva (Tripurāri). Nag-isip si Indra hanggang ituro ni Devejyā (Bṛhaspati) ang lunas sa kapangyarihan ng Himalaya: ang tatlong anak ni Himālaya—si Maināka (nakatago sa dagat), si Nandivardhana (kaugnay ng di-ganap na bitak malapit sa āśrama ni Vasiṣṭha), at si Raktaśṛṅga—at si Raktaśṛṅga lamang ang mabisang pantakip. Nakiusap si Indra kay Himālaya; tumutol si Raktaśṛṅga dahil sa lupit at kaguluhang moral ng daigdig ng tao, at dahil naputol noon ang kanyang mga pakpak sa kamay ni Indra. Pinilit ni Indra ang pagsunod at nangakong magkakaroon ng pagbabagong pangkalikasan at pangritwal: sisibol ang mga puno, mga tīrtha, mga templo, at mga āśrama ng mga pantas; maging ang makasalanan ay lilinisin ng presensya ni Raktaśṛṅga. Itinindig si Raktaśṛṅga sa loob ng nāga-bila, lumubog hanggang sa dulo ng ilong, at pinalamutian ng mga halaman at mga ibon. Nagkaloob si Indra ng mga biyaya: isang haring darating ang magtatatag ng lungsod sa ibabaw ng ulo ni Raktaśṛṅga para sa kapakanan ng mga Brahmin; sasamba si Indra kay Hāṭakeśvara sa Kṛṣṇa Caturdaśī ng buwan ng Caitra; at mananahan si Śiva roon sa loob ng isang araw kasama ang mga diyos, upang sumikat ang pook sa tatlong daigdig. Nagtatapos ang kabanata sa pagpapatunay na tunay ngang umusbong ang mga tīrtha, dambana, at pamayanan ng mga asceta sa ibabaw ng naselyuhang lugar.
Shlokas
Verse 1
। सूत उवाच । अथ शक्रः समाहूय प्रोचे संवर्तकानिलम् । हाटकेश्वरजेक्षेत्रे महान्नागबिलोऽस्ति वै
Wika ni Sūta: Pagkaraan, tinawag ni Śakra (Indra) ang Hangin na Saṃvartaka at sinabi: “Sa banal na pook ni Hāṭakeśvara ay tunay na may isang napakalaking yungib ng mga Nāga (Nāga-bila).”
Verse 2
तं पूरय ममादेशाद्द्रुतं गत्वाऽभिपांसुभिः । येन न स्याद्गतिस्तत्र कस्यचिन्मृत्युधर्मिणः
“Sa aking utos, magmadali kang pumunta at punuin ang yungib na iyon ng buhangin, upang walang sinumang mortal—na sakop ng kamatayan—ang makapasok doon.”
Verse 3
वायुरुवाच । तवादेशान्मया पूर्वं पूरितो विवरो यदा । लिंगोद्भवस्तदा शापः प्रदत्तो मे पुरारिणा
Wika ni Vāyu: “Noon pa, sa iyong utos, napuno ko na ang siwang na iyon. Ngunit nang magpakita ang Liṅga, ipinataw sa akin ang sumpa ng Kaaway ng mga Tripura (Śiva).”
Verse 4
यस्माल्लिंगं ममैतद्वै त्वया पांसुभिरावृतम् । तस्मात्समानधर्मा त्वं गन्धवाहो भविष्यसि
Sapagkat ang Liṅga ko ay tinakpan mo ng buhangin, kaya ikaw ay magiging kapareho ng likas na katangian—isang tagapagdala ng mga amoy (gandha-vāha).
Verse 5
यद्वत्कर्पूरजं गन्धं समग्रं त्वं हि वक्ष्यसि । अमेध्यसंभवं तद्वन्मम वाक्यादसंशयम्
Kung paanong ganap mong dinadala ang halimuyak na isinilang mula sa kampor, gayon din—sa pamamagitan ng aking salita, walang alinlangan—dadalahin mo ang mga amoy na nagmumula sa karumihan.
Verse 6
तस्मात्कुरु प्रसादं मे विदित्वैतत्सुरेश्वर । कृत्येऽस्मिन्स्म र्यतामन्यस्त्रिपुरारेर्बिभेम्यहम्
Kaya nga, O Panginoon ng mga diyos, ipagkaloob mo sa akin ang iyong biyaya, yamang nalalaman mo ito. Sa gawaing ito, magtalaga ng iba, sapagkat ako’y natatakot kay Tripurāri (Śiva).
Verse 7
ततः संचिंतयामास पूरणं त्रिदशाधिपः । तस्य नागबिलस्यैव नैव किंचिदवैक्षत
Pagkaraan, ang panginoon ng tatlumpung diyos (Indra) ay nagmuni kung paano ito pupunuin; ngunit sa mismong Nāga-bila na iyon, wala siyang nakitang anumang paraan.
Verse 8
ततस्तं प्राह देवेज्यःस्वय मेव शतक्रतुम् । कस्मात्त्वं व्याकुलीभूतः कृत्येऽस्मिंस्त्रिदशाधिप
Pagkatapos, si Deveśya (Bṛhaspati), sa sariling kusa, ay nagsabi kay Śatakratu (Indra): “Bakit ka nababagabag sa gawaing ito, O panginoon ng mga diyos?”
Verse 9
अस्ति पर्वतमुख्योऽत्र नाम्ना ख्यातो हिमालयः । तस्य पुत्रत्रयं जातं तच्च शक्र शृणुष्व मे
Dito ay naroon ang pinakadakila sa mga bundok, tanyag sa pangalang Himālaya. Tatlong anak na lalaki ang isinilang sa kanya—pakinggan mo ito mula sa akin, O Śakra.
Verse 10
मैनाकः प्रथमः प्रोक्तो द्वितीयो नंदिवर्धनः । रक्तशृंगस्तृतीयस्तु पर्वतः परिकीर्तितः
Ang una ay tinatawag na Maināka; ang ikalawa, Nandivardhana; at ang ikatlong bundok ay pinupuri bilang Raktśṛṅga, ang “Pulang-Tuktok”.
Verse 11
स मैनाकः समुद्रांतः प्रविष्टः शक्र ते भयात् । पक्षाभ्यां सहितोऽद्यापि स तत्रैव व्यवस्थितः
Dahil sa takot sa iyo, O Śakra, ang bundok na Maināka ay pumasok sa kailaliman ng dagat. Hanggang ngayon, taglay pa rin ang kanyang mga pakpak, siya’y nananatiling nakatindig doon.
Verse 12
नंदिवर्धन इत्येष द्वितीयः परिकीर्तितः । वसिष्ठाश्रमजो रन्ध्रस्ते न कृत्स्नः प्रपूरितः
Ang ikalawang bundok ay ipinupuri bilang Nandivardhana. Ang siwang na kaugnay ng āśrama ni Vasiṣṭha ay hindi pa rin ganap na napupuno.
Verse 13
हिमाचलसमादेशाद्वसिष्ठस्य च सन्मुनेः । देवभूमिं परित्यज्य स गतस्तत्र सत्वरम्
Sa utos ni Himācala at ng marangal na muni na si Vasiṣṭha, iniwan niya ang lupain ng mga deva at dagling nagtungo roon.
Verse 14
तृतीयस्तिष्ठतेऽद्यापि रक्तशृंगः स्मृतोऽत्र यः । तमानय सहस्राक्ष बिलं सार्पं प्रपूरय
Ang ikatlo ay nakatindig pa rito hanggang ngayon, na inaalala bilang Raktśṛṅga. Dalhin siya, O may sanlibong mata (Indra), at punuin ang yungib ng mga Nāga (nāga-bila).
Verse 15
नान्यथा पूरितुं शक्यो बिलोऽयं त्रिदशाधिप । तं मुक्त्वा पर्वत श्रेष्ठं सत्यमेतन्मयोदितम्
O panginoon ng mga diyos, ang yungib na ito’y hindi mapupuno sa ibang paraan. Kung hindi palalayain ang pinakadakilang bundok na iyon, hindi ito magaganap—ito ang katotohanang aking ipinahahayag.
Verse 16
सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा देवपूज्यस्य वचनं त्रिदशाधिपः । जगाम सत्वरं तत्र स यत्रास्ते हिमालयः
Wika ni Sūta: Nang marinig ang mga salita ng iginagalang ng mga diyos, ang panginoon ng mga diyos (Indra) ay nagmadaling nagtungo sa kinaroroonan ng Himalaya.
Verse 17
ततः प्रोवाच तं गत्वा सामपूर्वमिदं वचः । हिमाचलं गिरिश्रेष्ठं सिद्धचारणसेवितम्
Pagkaraan, pagdating niya roon, nagsalita siya ng mga salitang ito na nagsisimula sa pakikipagkasundo: sa Himācala, ang pinakamainam sa mga bundok, na pinaglilingkuran ng mga Siddha at Cāraṇa.
Verse 18
इन्द्र उवाच । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे महान्नागबिलः स्थितः । तेन गत्वा नरा देवं पाताले हाटकेश्वरम्
Sinabi ni Indra: Sa banal na pook ni Hāṭakeśvara ay naroon ang isang dakilang nāga-bila, ang yungib ng mga Nāga. Sa pagpunta roon, ang mga tao’y nakalalapit sa Diyos na si Hāṭakeśvara sa Pātāla (daigdig sa ilalim).
Verse 19
पूजयिष्यंति ये केचिदपि पापपरायणाः । मया सार्धं करिष्यंति ततः स्पर्द्धां नगोत्तम
Kahit yaong mga nakatuon sa kasalanan—sinuman sila—ay sasamba sa Kanya roon; at pagkaraan, makikipagpaligsahan sila sa akin sa kabanalan at gantimpalang-puri, O pinakamainam sa mga bundok.
Verse 20
तस्मात्पुत्रमिमं तत्र रक्तशृंगं हिमालय । प्रेषयस्व बिलो येन पूर्यते सोऽहिसंभवः
Kaya nga, O Himalaya, ipadala mo roon ang anak mong ito—si Raktaśṛṅga—sapagkat sa pamamagitan niya mapupuno ang yungib na isinilang sa mga Nāga (Nāga-bila).
Verse 21
कुरुष्व त्वं ममातिथ्यं गृहप्राप्तस्य पर्वत । आत्मपुत्रप्रदानेन कीर्तिं प्राप्स्यस्यलौकिकीम्
O Bundok, ipagkaloob mo sa akin ang pagkamapagpatuloy, yamang ako’y dumating sa iyong tahanan. Sa pag-aalay ng sarili mong anak (sa paglilingkod), matatamo mo ang pambihirang katanyagan na kikilalanin ng daigdig.
Verse 22
बाढमित्येव सोऽप्युक्त्वा पूजयित्वा च देवपम् । ततः प्रोवाच तं पुत्रं रक्तशृंगं हिमालयः
At siya man ay nagsabi, “Gayon nga,” at marapat na pinarangalan ang Panginoon ng mga diyos. Pagkaraan, nagsalita si Himalaya sa kanyang anak na si Raktaśṛṅga.
Verse 23
तवार्थाय सहस्राक्षः पुत्र प्राप्तो ममांतिकम् । तस्माद्गच्छ द्रुतं तत्र यत्र नागबिलः स्थितः
Anak ko, alang-alang sa iyo ay dumating sa akin si Sahasrākṣa. Kaya’t magtungo ka agad doon, sa kinaroroonan ng Nāga-bila.
Verse 24
पूरयित्वा ममादेशात्तं त्वं शक्रस्य कृत्स्नशः । सुखी भव सहानेन तथान्यैः सुरसत्तमैः
Matapos mong ganap na tupdin ang utos ni Śakra ayon sa aking tagubilin, maging maligaya ka—kasama niya at ng iba pang pinakadakilang mga diyos.
Verse 25
रक्तशृंग उवाच । नाहं तत्र गमिष्यामि मर्त्य भूमौ कथंचन । यत्र कण्टकिनो वृक्षा रूक्षाः फलविवर्जिताः
Sinabi ni Raktaśṛṅga: Hindi ako pupunta roon sa daigdig ng mga mortal—sa pook na ang mga puno’y matinik, magaspang at tuyot, at walang bunga.
Verse 26
न सिद्धा न च गंधर्वा न देवा न च किंनराः । न च तीर्थानि रम्याणि न नद्यो विमलोदकाः
Walang Siddha roon, ni Gandharva, ni mga diyos, ni Kinnara; wala ring kaaya-ayang mga tīrtha, ni mga ilog na may dalisay at malinaw na tubig.
Verse 27
तथा पापसमाचारा मनुष्याः शीलवर्जिताः । दुष्टचित्ताः सदा सर्वे तिर्यग्योनिगता अपि
Bukod dito, ang mga tao roon ay nakalugmok sa kasalanang asal at salat sa mabuting ugali; silang lahat ay laging masama ang loob—na wari’y nahulog sa anyong hayop.
Verse 28
तथा मम नगश्रेष्ठ पक्षौ द्वावपि कर्तितौ । शक्रेण तेन नो शक्तिर्गंतुमस्ति कथंचन
At higit pa, O pinakamainam sa mga bundok, ang aking dalawang pakpak ay pinutol ng Śakra na iyon; kaya wala na akong lakas upang makaalis, kailanman.
Verse 29
तस्मात्कंचित्सहस्राक्ष उपायं तत्कृते परम् । चिंतयत्वेव मां मुक्त्वा सत्यमेतन्मयोदितम्
Kaya nga, O Sahasrākṣa (May Sanlibong Mata), mag-isip ka ng pinakadakilang paraan para roon, upang mapalaya ako sa pananagutang ito; ang sinabi ko ay tunay na katotohanan.
Verse 30
शक्र उवाच । अह त्वां तत्र नेष्यामि स्वहस्तेन विदारितम् । तत्रापि सुशुभा वृक्षा भविष्यंति तवाश्रयाः
Wika ni Śakra: Dadalhin kita roon, kahit hatiin ko ang daraanan sa sarili kong kamay. Doon man, sisibol ang mararangyang mga punongkahoy, na magiging iyong kanlungan.
Verse 31
तथा पुण्यानि तीर्थानि देवतायतनानि च । समंतात्ते भविष्यंति मुनीनामाश्रमास्तथा
Gayundin, ang mga banal na tīrtha at mga dambana ng mga diyos ay lilitaw sa paligid mo; at gayon din, ang mga ashram ng mga muni ay mabubuo.
Verse 32
अत्रस्थस्य प्रभावो यस्तव पर्वत नंदन । मद्वाक्यात्तत्र संस्थस्य कोटिसंख्यो भविष्यति
O Nandana, anak ng bundok, ang espirituwal na kapangyarihang taglay mo habang nananahan dito—sa mismong salita ko—ay magiging milyong ulit para sa sinumang mananatiling matatag sa pook na iyon.
Verse 33
तथा ये मानवास्तत्र पापात्मानोऽपि भूतले । विपाप्मानो भविष्यंति सहसा तव दर्शनात्
At ang mga tao roon sa lupa—kahit makasalanan ang likas—ay biglang magiging malinis sa kasalanan sa pagtanaw lamang sa iyo.
Verse 34
तस्माद्गच्छ द्रुतं तत्र मया सार्धं नगात्मज । न चेद्वज्रप्रहारेण करिष्यामि सहस्रधा
Kaya’t magtungo ka roon nang madali kasama ko, O isinilang sa bundok; kung hindi, sa hampas ng Vajra ay dudurugin kita sa sanlibong piraso.
Verse 35
सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा रक्तशृंगो भयान्वितः । प्रविष्टः सहसागत्य तस्मिन्नागबिले गतः
Wika ni Sūta: Nang marinig ang mga salitang iyon, si Raktaśṛṅga ay sinakmal ng takot; dali-daling lumapit at pumasok sa yungib ng Nāga.
Verse 36
निमग्नो ब्राह्मणश्रेष्ठा नासाग्रं यावदेव हि । शृंगैर्मनोरमैस्तुं गैः समग्रैः सहितस्तदा । वृक्षगुल्मलताकीर्णै रम्यपक्षिनिषेवितैः
O pinakamainam sa mga brāhmaṇa, lumubog siya hanggang dulo lamang ng ilong; at noon, ang pook ay ganap na napapalamutian ng matatayog at kaaya-ayang tuktok, punô ng mga punò, palumpong at baging, at dinadalaw ng maririkit na mga ibon.
Verse 37
एवं संस्थाप्य तं शक्रो हिमाचलसुतं नगम् । ततः प्रोवाच सहृष्टो वरो मत्तः प्रगृह्यताम्
Sa gayon, itinatag ni Śakra (Indra) ang bundok na anak ni Himācala; pagkaraan, masayang sinabi niya: “Tanggapin mo ang isang biyaya mula sa akin.”
Verse 38
रक्तशृंग उवाच । एष एव वरोऽस्माकं यत्त्वं तुष्टः सुरेश्वर । किं वरेण करिष्यामि त्वत्प्रसादादहं सुखी
Sinabi ni Raktaśṛṅga: “Ito lamang ang aming biyaya—na ikaw ay nalulugod, O Panginoon ng mga deva. Ano pa ang gagawin ko sa ibang biyaya? Sa iyong pagpapala, ako’y ganap nang nasiyahan.”
Verse 39
इन्द्र उवाच । न वृथा दर्शनं मे स्यादपि स्वप्ने नगात्मज । किं पुनर्दर्शने जाते कृते कृत्ये विशेषतः
Wika ni Indra: “Hindi walang saysay ang aking pagpapakita—kahit sa panaginip, O isinilang sa bundok. Lalo pa nga kapag ako’y nakita nang tuwiran, at kapag ang nararapat na gawain ay natupad nang ganap!”
Verse 41
इन्द्र उवाच । भविष्यति महीपालश्चमत्कार इति स्मृतः । तव मूर्धनि विप्रार्थं स पुरं स्थापयिष्यति
Wika ni Indra: “May lilitaw na isang hari, na maaalala sa pangalang Camatkāra. Alang-alang sa mga brāhmaṇa, itatatag niya ang isang lungsod sa iyong tuktok.”
Verse 42
तत्र ब्राह्मणशार्दूला वेदवेदांगपारगाः । विभवं तव निःशेषं भजिष्यंति प्रहर्षिताः
Doon, ang mga dakilang brāhmaṇa—dalubhasa sa mga Veda at Vedāṅga—ay masayang makikibahagi at magpupuri sa iyong ganap na kasaganaan at kaluwalhatian sa lahat ng paraan.
Verse 43
तथाहं चैत्रमासस्य चतुर्दश्यां नगात्मज । कृष्णायां स्वयमागत्य शृंगे मुख्यतमे तव
Gayundin, O anak ng bundok, sa ika-labing-apat na araw ng madilim na kalahati ng buwan sa buwan ng Caitra, ako’y darating nang sarili sa iyong pinakadakilang taluktok.
Verse 44
पूजयिष्यामि देवेशं हाटकेश्वरसंज्ञितम् । सर्वैर्देवगणैः सार्धं तथा किंनरगुह्यकैः
Sasambahin ko ang Panginoon ng mga diyos, na tinatawag na Hāṭakeśvara, kasama ang lahat ng pangkat ng mga deva, gayundin ang mga kiṃnara at mga guhyaka.
Verse 45
तमेकं दिवसं चात्र शृंगे तव हरः स्वयम् । अस्माभिः सहितस्तुष्टो निवासं प्रकरिष्यति
At sa loob ng isang araw dito, sa iyong tuktok, si Hara mismo (Śiva)—nalulugod at kasama namin—ay mananahan at magtatatag ng Kanyang paninirahan.
Verse 46
प्रभावस्तेन ते मुख्य स्त्रैलोक्येऽपि भविष्यति । स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामि सांप्रतं त्रिदिवालयम्
Dahil doon, O pinakadakila, ang iyong kadakilaan ay magiging tanyag maging sa tatlong daigdig. Nawa’y mapasaiyo ang pagpapala; ngayon ay lalakad na ako patungo sa tahanang makalangit.
Verse 47
सूत उवाच । एवमुक्त्वा सहस्राक्षस्ततः प्राप्तस्त्रिविष्टपम् । रक्तशृंगोऽपि तस्थौ च व्याप्य नागबिलं तदा
Sinabi ni Sūta: Pagkasabi nito, si Sahasrākṣa (Indra) ay nakarating sa Triviṣṭapa (langit). At si Raktaśṛṅga naman ay nanatili roon, noon ay nilulukuban at sinasakop ang yungib ng Nāga.
Verse 48
तस्योपरि सुमुख्यानि तीर्थान्यायतनानि च । संजातानि मुनीनां च संजाताश्च तथाऽश्रमाः
Sa ibabaw ng pook na iyon, nagsilitawan ang maraming mararangal na tīrtha at mga banal na dambana; gayundin, umusbong din doon ang mga āśrama ng mga muni (pantas).