Adhyaya 9

Verse 1

उलूक उवाच । इतिदमुक्तमखिलं पूर्वजन्मसमुद्भवम् । स्वरूपमायुषो हेतुः कौशिकत्वस्य चेति मे

Sinabi ni Ulūka: “Ganyan ko na isinalaysay nang buo ang lahat ng nagmula sa dating kapanganakan—ang tunay kong pagkakakilanlan, ang sanhi ng aking haba ng buhay, at ang dahilan ng aking pagiging ‘Kauśika’.”

Verse 2

इत्युक्त्वा विरते तस्मिन्पुरूहूतसनामनि । नाडीजंघो बको मित्रमाह तं दुःखितो वचः

Nang matapos magsalita nang gayon ang tinatawag na Purūhūta at tumahimik, ang kanyang kaibigang si Nāḍījaṅgha, ang tagak na si Baka, ay malungkot na nagsalita sa kanya.

Verse 3

नाडीजंघ उवाच । यदर्थं वयमायातास्तन्न सिद्धं महामते । कार्यं तन्मरणं नूनं त्रयाणामप्युपागतम्

Sinabi ni Nāḍījaṅgha: “Ang layuning ipinunta natin ay hindi pa natutupad, O dakilang pantas. Ngayon, ang mismong ‘gawain’ na iyon ay tiyak na naging kamatayan na dumating sa ating tatlo.”

Verse 4

इंद्रद्युम्नापरिज्ञाने भद्रकोऽयं मुमूर्षति । तस्यानु मित्रं मार्कंडस्तं चान्वहमपि स्फुटम्

Dahil hindi nakilala si Indradyumna, nagnanais mamatay si Bhadraka. Ang kaibigan niyang si Markanda ay sumusunod sa kanya, at ako rin ay tiyak na susunod.

Verse 5

मित्रकार्ये विनिर्वृत्ते म्रियमाणं निरीक्षते । यो मित्रं जीवितं तस्य धिगस्निग्धं दुरात्मनः

Kahiya-hiya ang buhay ng taong matigas ang puso at masama ang isip, na pagkatapos magawa ang layunin ng kaibigan, ay pinapanood na lamang itong mamatay!

Verse 6

तदेतावनुयास्यामि म्रियमाणावहं द्विज । आपृच्छे त्वां नमस्कार आश्लेषश्चाथपश्चिमः

Kaya, O Brahmana, susunod ako sa dalawang ito na namamatay. Nagpapaalam ako sa iyo: ang aking pagbati at huling yakap.

Verse 7

प्रतिज्ञातमनिष्पाद्य मित्रस्याभ्यागतस्य च । कथंकारं न लज्जंते हताशा जीवितेप्सवः

Paanong hindi nahihiya ang mga sawimpalad na nagnanais mabuhay, matapos mabigong tuparin ang ipinangako sa isang kaibigan na lumapit sa kanila?

Verse 8

तस्माद्वह्निं प्रवेक्ष्यामि सार्धमाभ्यामसंशयम् । आपृष्टोऽस्यधुना स्नेहान्मम देहि जलांजलिम्

Kaya, walang dudang papasok ako sa apoy kasama ang dalawang ito. Matapos humingi ng pahintulot dahil sa pagmamahal, bigyan mo ako ng isang dakot na tubig.

Verse 9

इत्युक्तवत्युलूकोऽसौ नाडीजंघे सगद्गदम् । साश्रुनेत्रं स्थिरीभूय प्राह वाचं सुधासमुचम्

Nang masabi iyon, ang kuwagong yaon—nanginginig ang mga paa at nabubulunan ang tinig—ay nagpatatag, may luha sa mga mata, at nagsalita ng mga salitang matamis na parang nektar.

Verse 10

उलूक उवाच । मयि जीवति मित्रे मे भवान्मरणमेति च । अद्यप्रभृति कस्तर्हि हृदा मम लभिष्यति

Wika ni Ulūka: “Habang ako—ang kaibigan mo—ay nabubuhay pa, ikaw ay haharap sa kamatayan! Mula ngayon, sino pa ang matatagpuan ng aking puso bilang tunay na kasama?”

Verse 11

अस्त्युपायो महानत्र गन्धमादनपर्वते । मत्तश्चिरायुर्मित्रोस्ति गृध्रः प्राणसमः सुहृत्

“May dakilang lunas dito—sa Bundok Gandhamādana. Doon ay may matagal nang nabubuhay na kaibigan ako: isang buwitre, mabuting kaibigang kasinghalaga ng aking sariling buhay.”

Verse 12

स विज्ञास्यति वोऽभीष्टमिंद्रद्युम्नं महीपतिम् । इत्युक्त्वा पुरतस्तस्थावुलूकः स च भूपतिः

“Malalaman niya para sa inyo ang ninanais ninyo—tungkol kay Indradyumna, ang panginoon ng lupa.” Pagkasabi nito, tumindig si Ulūka sa unahan, at ang hari man ay naghanda ring sumunod.

Verse 13

मार्कंडेयो बकश्चैव प्रययुर्गंधमादनम् । तमायांतमथालोक्य वयस्यं पुरतः स्थितम्

Umalis din sina Mārkaṇḍeya at Baka patungong Gandhamādana. Nang sila’y papalapit, nakita nila ang kanilang kasamang kaibigan na nakatayo sa unahan, kaya sila’y lumapit.

Verse 14

स्वकुलायात्प्रहृष्टोऽसौ गृध्रः संमुखमाययौ । कृतसंविदसौ पूर्वं स्वागतासनभोजनैः

Sa galak, ang buwitre ay lumabas mula sa sariling tirahan at sumalubong sa kanila. Dahil dati na silang magkakilala, nagpalitan sila ng paggalang—malugod na pagtanggap, pag-aalay ng upuan, at paghahain ng pagkain.

Verse 15

उलूकं गृध्रराजश्च कार्यं पप्रच्छ तं तथा । म चाचख्यावयं मित्रं बको मेऽस्य मुनिः किल

Tinanong ng hari ng mga buwitre si Ulūka tungkol sa layunin ng kanilang pagparito. Pagkaraan ay ipinaliwanag ni Ulūka: “Ito ang aming kaibigan; at si Baka rito—ayon sa sinasabi—ay isang muni, banal na pantas.”

Verse 16

मुनेरपि तृतीयोऽयं मित्रं चार्थोयमुद्यतः । इंद्रद्युम्नपरिज्ञाने स्वयं जीवति नान्यथा

“Siya rin ang ikatlong kaibigan, maging kaibigan ng muni. At ito ang layuning itinakda namin: sa pagkilala kay Indradyumna, doon lamang siya nabubuhay; kung hindi, hindi siya mabubuhay.”

Verse 17

वह्निं प्रवेक्ष्यते व्यक्तमयं तदनु वै वयम् । मया निषिद्धोऽयं ज्ञात्वा त्वां चिरंतनमात्मना

“Maliwanag na papasok siya sa apoy; at pagkasunod niya, susunod din kami. Yamang batid kong ikaw ay sinauna at tapat ang puso, pinigil ko siya.”

Verse 18

तच्चेज्जानासि तं ब्रूहि चतुर्णां देहि जीवितम् । सरं क्ष्याप्नुहि सत्कीर्तिं क्षयं चाखिलपाप्मनः

“Kung tunay mong kilala siya, sabihin mo sa amin. Ipagkaloob mo ang buhay sa aming apat; at makakamtan mo ang tila lawa ng kabutihang-loob, marangal na pangalan, at ganap na pagkalipol ng lahat ng kasalanan.”

Verse 19

गृध्र उवाच । षट्पंचाशद्व्यतीता मे कल्पा जातस्य कौशिक । न दृष्टो न श्रुतोऽस्माभिरिंद्रद्युम्नो महीपतिः

Wika ng buwitre: “O Kauśika, limampu’t anim na kalpa na ang lumipas mula nang ako’y isilang. Ngunit si Indradyumna, ang hari, ni hindi namin nakita ni narinig man lamang ang kanyang pangalan.”

Verse 20

तच्छ्रुत्वा विस्मयाविष्ट इंद्रद्युम्नोऽपि दुःखितः । पप्रचछ जीविते हेतुमतिमात्रे विहंगमम्

Pagkarinig nito, si Indradyumna ay napuno ng pagkamangha at dalamhati; kaya tinanong niya ang ibon, na lubhang marunong, tungkol sa dahilan ng mahabang buhay nito.

Verse 21

गृध्र उवाच । श्रृणु भद्रै पुरा जातो मर्कटोऽहं च चापलः । आसं कदाचिदभवद्वसंतोऽथ ऋतुः क्रमात्

Wika ng buwitre: “Makinig ka, O pinagpala. Noong unang panahon, ako’y isinilang na unggoy, likas na balisa. Minsan, sa takdang ikot ng mga panahon, dumating ang tagsibol.”

Verse 22

तत्राग्रे देवदेवस्य वनमध्ये शिवालये । भवोद्भवस्य पुरतो जगद्योगेश्वराभिधे

Doon, sa loob ng gubat—sa isang dambana ni Śiva, ang Diyos ng mga diyos—sa harap ni Bhavodbhava, sa pook na tinatawag na Jagadyogeśvara,

Verse 23

चतुर्दशीदिने हस्तनक्षत्रे हर्षणाभिधे । योगे चैत्रे सिते पक्ष आसीद्दमनकोत्सवः

Sa ika-labing-apat na araw ng buwan, sa ilalim ng bituing Hasta, sa yogang tinatawag na Harṣaṇa—sa maliwanag na kalahati ng buwan ng Caitra—idinaraos ang kapistahan ng Damanaka.

Verse 24

अत्र सौवर्ण्यदोलायां लिंग आरोपिते जनैः । निशायामधिरूह्याऽहं दोलां तां च व्यचालयम्

Dito, nang mailagay ng mga tao ang Liṅga sa isang gintong duyan, umakyat ako roon sa gabi at inugoy ko ang duyang iyon.

Verse 25

निसर्गाज्जतिचापल्याच्चिरकालं पुनःपुनः । अथ प्रभात आयाता जनाः पूजाकृते कपिम्

Dahil sa likas kong ugaling unggoy na likot at di mapakali, paulit-ulit ko itong ginawa nang matagal. Pagdating ng bukang-liwayway, dumating ang mga tao upang sumamba at nakita ang unggoy.

Verse 26

दोलाधिरूढमालोक्य लकुटैर्मां व्यताडयन् । दोलासंस्थित एवाहं प्रमीतः शिवमंदिरे

Nang makita nilang nakaupo ako sa duyan, hinampas nila ako ng mga pamalo. Nasa duyan pa rin ako, at doon ako namatay sa templo ni Śiva.

Verse 27

तेषां प्रहारैः सुदृढैर्बहुभिर्वज्रदुःसहैः । शिवांदोलनमाहात्म्याज्जातोऽहं नृपमंदिरे

Sa dami ng hampas na matitindi, di-matiis na tila mga kulog at kidlat; gayunman, dahil sa kadakilaan ng ritwal ng duyan ni Śiva (āndolana), ako’y muling isinilang sa palasyo ng hari.

Verse 28

काशीश्वरस्य तनयः प्रतीतोऽस्मि कुशध्वजः । जाति स्मरस्ततो राज्ये क्रमात्प्राप्याहमैश्वरम्

Ako’y kilala bilang Kuśadhvaja, anak ng panginoon ng Kāśī. Yamang naaalala ko ang mga dating kapanganakan, unti-unti kong natamo ang ganap na paghahari sa kaharian.

Verse 29

कारयामि धरापृष्ठे चैत्रे दमनकोत्सवम् । यता यथा दोलयति शिवं दोलास्थितं नरः

Sa ibabaw ng lupa, sa buwan ng Caitra, ipinagagawa ko ang pagdiriwang ng Damanaka. Sa anumang paraan iugoy ng tao si Śiva na nakaupo sa duyan

Verse 30

तथा तथाऽशुभं याति पुण्यमायाति भद्रक । शिवदीक्षामुपागम्याखिलसंस्कारसंस्कृतः

Gayon din sa sukat na iyon, lumalayo ang kasawiang-palad at dumarating ang kabutihan, O Bhadraka—kapag lumalapit ang tao sa dīkṣā ni Śiva, na pinadalisay ng lahat ng banal na saṃskāra.

Verse 31

शिवाचार्यैर्विमुक्तोऽहं पशुपाशैस्तदागमात् । निर्वाहदीक्षापर्यंतान्संस्कारान्प्राप्य सर्वतः

Sa pamamagitan ng mga ācārya na Śaiva, pinalaya ako mula sa mga gapos ng paśu ayon sa banal na Āgama; at natamo ko sa ganap ang mga saṃskāra ng pagtatalaga hanggang sa nirvāha-dīkṣā.

Verse 32

आराधयामि देवेशं प्रत्यक्चित्तमुमापतिम् । समस्तक्लेशविच्छेदकारणं जगतां गुरुम्

Sinasamba ko ang Panginoon ng mga diyos—si Umāpati—na natatanto sa isip na nakatuon sa loob; siyang sanhi ng pagputol sa lahat ng pagdurusa, ang Guru ng mga daigdig.

Verse 33

चित्तवृत्तिनिरोधेन वैराग्याभ्यासयोगतः । जपन्नुद्गीतमस्यार्थं भावयन्नष्टमं रसम्

Sa pagpigil sa mga alon ng isip, sa pamamagitan ng yoga ng vairāgya at masikhay na pagsasanay, inawit ko ang banal na udgīta, pinagnilayan ang kahulugan nito at nilinang ang ‘ikawalong rasa’—ang transendenteng lasang espirituwal.

Verse 34

ततो मां प्रणिधानेनाभ्यासेन दृढभूमिना । अन्तरायानुपहतं ज्ञात्वा तुष्टोऽब्रवीद्धरः

Pagkaraan, nang malaman ni Hara na ako’y hindi natitinag ng mga hadlang dahil sa matatag na pagsasanay at matibay na pagtalima, siya’y nalugod at nagsalita.

Verse 35

ईश्वर उवाच । कुशध्वजाहं तुष्टोद्य वरं वरय वांछितम् । न हीदृशमनुष्ठानं कस्याप्यस्ति महीतले

Wika ni Īśvara: “O Kuśadhvaja, ngayon ay lubos Akong nalulugod. Pumili ka ng biyayang ninanais mo. Sapagkat sa balat ng lupa, wala nang sinumang may ganitong pagsasagawa ng disiplina at pagsamba.”

Verse 36

श्रुत्वेत्युक्तो मया शम्भुर्भूयासं ते गंणो ह्यहम् । अनेनैव शरीरेण तथेत्येवाह गां प्रभुः

Pagkarinig nito, sinabi ko kay Śambhu: “Nawa’y maging isa ako sa Iyong mga gaṇa.” Sumagot ang Panginoon: “Gayon nga—sa mismong katawang ito.”

Verse 37

ततः कैलासमानीय विमानं मम चादिशत् । सर्वरत्नमयं दिव्यं दिव्याश्चर्यसमावृतम्

Pagkatapos, dinala Niya ako sa Kailāsa at iniatas sa akin ang isang makalangit na sasakyang vimāna—gawa sa lahat ng hiyas, banal, at napalilibutan ng mga kababalaghang maringal.

Verse 38

विचरामि प्रतीतोऽहं तदारूढो यदृच्छया । अथ काले कियन्मात्रे व्यतीतेऽत्रैवं पर्वते

Kaya nga, waring nagkataon lamang, sumakay ako roon at naglibot na may pusong panatag. Pagkaraan ng maikling panahon sa bundok na ito, naganap ang sumunod na pangyayari.

Verse 39

गवाक्षाधिष्ठितोऽपश्यं वसंते मुनिकन्यकाम् । प्रवाति दक्षिणे वायौ मदनाग्निप्रदीपितः

Nakatayo sa bukana ng bintana, sa panahon ng tagsibol ay nakita ko ang anak na dalaga ng isang muni. Nang umihip ang hanging timog, ang apoy ni Kāma (pagnanasa) ay nagliyab sa aking kalooban.

Verse 40

अग्निवेश्यसुतां भद्र विवस्त्रां जलमध्यगाम् । उद्भिन्नयौवनां श्यामां मध्यक्षामां मृगेक्षणाम्

O marangal na ginoo, siya ang anak na babae ni Agniveśya—walang kasuotan, nakatayo sa gitna ng tubig—ang kabataan ay bagong sumibol, maitim ang kutis, payat ang baywang, at ang mga mata’y gaya ng usa.

Verse 41

विस्तीर्णजघनाभोगां रंभोरुं संहतस्तनीम् । तामंकुरितलावण्यां जलसेका दिवाग्रतः

Malapad at hitik ang balakang niya, ang mga hita’y gaya ni Rambhā, at ang dibdib ay matatag at magkalapit. Ang ganda niya’y wari’y bagong usbong, habang siya’y naliligo at nagbubuhos ng tubig sa liwanag ng araw.

Verse 42

प्रोन्निद्रपंकजमुखीं वर्णनीयतमाकृतिम् । यथाप्रज्ञानयाथात्म्याद्विद्विद्भिरपि वर्णिनीम्

Ang mukha niya’y gaya ng ganap na bumukadkad na lotus, at ang anyo’y lubhang karapat-dapat purihin. Ngunit kahit ang mga pantas ay halos di mailarawan siya ayon sa tunay na kalagayan, sapagkat ang kanyang katotohanan ay lampas sa karaniwang pag-unawa.

Verse 43

प्रोद्यत्कटाक्षविक्षेपैः शरव्रातैरिव स्मरः । स्वयं तदंगमास्थाय ताडयामास मां दृढम्

Sa pagtilapon ng kanyang mga sulyap—na parang sunod-sunod na palaso—ako’y tinamaan nang matindi ni Kāma, na wari’y siya mismo’y tumindig sa mismong mga sangkap ng kanyang katawan upang manalakay sa akin.

Verse 44

वयस्यासंवृचामेवं खेलमानां यदृच्छया । अवतीर्याहमहरं विमानान्मदनातुरः

Habang naglalaro ang kanyang mga kasamang dalaga, nagkataon na bumaba ako mula sa sasakyang panghimpapawid; pinahihirapan ng pagnanasa, sinunggaban ko ang pagkakataon.

Verse 45

सा गृहीता मया दीर्घं प्रकुर्वाणा महास्वनम् । तातेति च विमानस्था रुरोदातीव भद्रक

Matagal ko siyang hinawakan nang mahigpit; nagpalabas siya ng malakas na sigaw. “Ama!” ang daing niya, at sa sasakyang panghimpapawid ay umiyak siyang tila walang magawa—O mabuting ginoo.

Verse 46

ततो वयस्यास्ता दीना मुनिमाहुः प्रधाविताः । वैमानिकेन केनापि ह्रियते तव पुत्रिका

Pagkaraan, ang mga kasamang dalaga na nabagabag ay tumakbo sa pantas at sumigaw: “May isang nilalang sa himpapawid na dinadala ang iyong anak na babae!”

Verse 47

रुदन्तीं भगवन्नेतां त्राह्युत्तिष्ठेति सर्वतः । तासां तदाकर्ण्य वचो मुनिर्भद्रतपोनिधिः

Mula sa lahat ng panig ay nakiusap sila: “Bhagavan, iligtas siya—umiiyak siya! Tumindig ka agad!” Nang marinig ang kanilang mga salita, ang pantas—isang mapalad na kayamanan ng pag-aayuno—ay naghanda nang kumilos.

Verse 48

अग्निवेश्योऽभ्यगात्तस्या व्योमन्युपपदं त्वरन् । तिष्ठतिष्ठेति मामुक्त्वा संस्तभ्य तपसा गतिम्

Pagkaraan, nagmadali si Agniveśya sa himpapawid at naabutan siya. Sinabi niya sa akin, “Tigil, tigil!”, at sa kapangyarihan ng kanyang pag-aayuno ay pinigil ang aking paggalaw.

Verse 49

ततः प्रकुपितः प्राह मुनिमामति दुःसहम् । अग्निवेश्य उवाच । यस्मान्मदीया तनया मांसपेशीव ते हृता

Pagkaraan, sa nag-aalab na poot, nagsalita siya ng mga salitang halos di matiis. Sinabi ni Agniveśya: “Sapagkat ang sarili kong anak na babae ay inagaw mo na parang isa lamang piraso ng laman…”

Verse 50

गृध्रेणेवाऽधुना व्योम्नि तस्माद्गध्रो भव द्रुतम् । अनिच्छंती मदीयेयं सुता बाला तपस्विनी

“Gaya ng buwitre na ngayo’y nagdadala sa kanya sa himpapawid, kaya maging buwitre ka agad! Ang anak kong ito—ayaw niya, bata pa, at isang dalagang mapag-tapa—ay inagaw at dinala.”

Verse 51

त्वया हृताधुनास्यैतत्फलमाप्नुहि दुर्मते । इत्याकर्ण्य भयाविष्टो लज्जयाधोमुखो मुनेः

“Dahil dinala mo na siya, tanggapin mo ang bunga ng gawaing ito, O masamang-isip!” Nang marinig iyon, siya’y sinaklot ng takot at, sa hiya, yumuko at ibinaba ang mukha sa harap ng pantas.

Verse 52

पादौ प्रगृह्य न्यपतं रुदन्नतितरां तदा । न मयेयं परिज्ञाय हृता नाद्यापि धर्षिता

Pagkatapos, hinawakan ko ang kanyang mga paa at nagpatirapa, humahagulgol: “Hindi ko nalaman kung sino siya nang madala ko siya; at hanggang ngayon, hindi pa siya nilapastangan.”

Verse 53

प्रसादं कुरु ते शापं व्यावर्तय तपोनिधे । प्रणतेषु क्षमावन्तो निसर्गेण तपोधनाः

“Ipakita mo sa akin ang biyaya, O kayamanang-tapa; bawiin mo ang iyong sumpa. Sapagkat ang mga mayaman sa tapas ay likas na mapagpatawad sa mga yumuyuko at sumusuko.”

Verse 54

भवंति संतस्तद्गृध्रो मा भवेयं प्रसीद मे । इति प्रपन्नेन मया प्रणतोऽसौ महामुनिः

“Ang mga banal ay tunay na mahabagin—kaya nawa’y huwag akong maging buwitre; maawa ka sa akin.” Sa gayon, ako na sumuko at nagkanlong ay yumukod at nagpatirapa sa dakilang muni.

Verse 55

प्रसन्नः प्राह नो मिथ्या मम वाक्यं भवेत्क्वचित् । किं त्विंद्रद्युम्नभूपालपरिज्ञाने सहायताम्

Nalugod siya at nagsabi: “Ang aking salita ay hindi kailanman magiging kasinungalingan. Ngunit sa pagkilala kay Haring Indradyumna, ikaw ay magbibigay ng tulong.”

Verse 56

यदा यास्यसि शापस्य तदा मुक्तिमवाप्स्यसि

“Kapag napagdaanan mo ang sumpa, saka mo makakamtan ang paglaya.”

Verse 57

इत्युक्त्वा स मुनिः प्रायाद्गृहीत्वा निजकन्यकाम् । अखण्डशीलां स्वावासमहं गृध्रोऽभवं तदा

Pagkasabi nito, umalis ang muni, kasama ang sarili niyang anak na babae—na ang kalinisan ng dangal ay di naputol—pabalik sa kanyang tahanan. At sa mismong sandaling iyon, ako’y naging buwitre.

Verse 58

एवं तदा दमनकोत्सव ईश्वरस्य आंदोलनेन नृपवेश्मनि मेऽवतारः । शम्भोर्गणत्वमभवच्च तथाग्निवेश्यशापेन गृध्र इह भद्र तवेदमुक्तम्

Kaya noong panahong iyon—sa pagdiriwang ng Damanaka ng Panginoon at sa seremonyang pag-ugoy (āndolana) ni Īśvara—nagkaroon ng aking paglusong sa palasyo ng hari. Naging kabilang din ako sa mga gaṇa ni Śambhu; at dito, O mabuting kaibigan, dahil sa sumpa ni Agniveśya, ako’y naging buwitre. Ito ang naipahayag sa iyo.