Adhyaya 66

Verse 1

सूत उवाच । ततस्त्रयोदशे वर्षे व्यतीते समये तदा । उपप्लवे संगतेषु सर्वराजसु पांडवाः

Wika ni Sūta: Nang lumipas na ang ikalabintatlong taon at dumating ang itinakdang panahon, at nang magtipon sa Upaplava ang lahat ng mga hari, naroon din ang mga Pāṇḍava.

Verse 2

योद्धुमागत्य संतस्थुः कुरुक्षेत्रं महारथाः । कौरवाश्चापि संतस्धुर्दुर्योधनपुरोगमाः

Dumating ang mga dakilang mandirigmang may karwaheng pandigma upang makipaglaban at pumuwesto sa Kurukṣetra. Pumuwesto rin ang mga Kaurava, sa pangunguna ni Duryodhana.

Verse 3

ततो भीष्मेण प्रोक्तां च नरैः श्रुत्वा युधिष्ठिरः । रथातिरथसंख्यां तु राज्ञां मध्ये वचोऽब्रवीत्

Pagkaraan, si Yudhiṣṭhira, nang marinig mula sa mga tao ang ipinahayag ni Bhīṣma—ang bilang ng mga mandirigmang tinatawag na ratha at atiratha—ay nagsalita sa gitna ng mga hari.

Verse 4

भीष्मेण विहिता कृष्ण रथातिरथवर्णना । ततो दुर्योधनोऽपृच्छदिदं स्वीयान्महारथान्

O Kṛṣṇa, gayon inilah inilah ang paglalarawan ni Bhīṣma tungkol sa ratha at atiratha. Pagkaraan, itinanong ni Duryodhana ang bagay na ito sa sarili niyang mga dakilang mandirigmang karwahe.

Verse 5

ससैन्यान्पांडवानेतान्हन्यात्कालेन केन कः । मासेन तु प्रतिज्ञातं भीष्मेण च कृपेण च

“Sino ang papatay sa mga Pāṇḍava na ito kasama ang kanilang mga hukbo—at sa loob ng gaano katagal?” Sapagkat sina Bhīṣma at Kṛpa ay nangako: “sa loob ng isang buwan.”

Verse 6

पक्षं द्रोणेन चाह्नां च दशभिर्द्रौणिना रणे । षड्भिः कर्णेन च तथा सदा ममभयंकृता

Sa pamamagitan ni Droṇa—sa loob ng kalahating buwan; sa pamamagitan ni Drauṇi (Aśvatthāman)—sa sampung araw sa digmaan; at gayundin ni Karṇa—sa anim na araw. Kaya sila’y laging naging sanhi ng aking pangamba.

Verse 7

तदहं स्वांश्च पृच्छामि केन कालेन हंति कः । एतच्छ्रुत्वा वचो राज्ञः फाल्गुनो वाक्यमब्रवीत्

Kaya tinatanong ko ang sarili kong mga tauhan: sino ang papatay sa kanila, at sa anong panahon? Nang marinig ang salita ng hari, si Phālguna (Arjuna) ay sumagot.

Verse 8

अयुक्तमेतद्भीष्माद्यैः प्रतिज्ञातं युधिष्ठिर । ततो जये च विजये निश्चयो हि मृषैव तत्

O Yudhiṣṭhira, ang panatang ginawa nina Bhīṣma at ng iba pa ay hindi nararapat. Kaya ang anumang katiyakan tungkol sa tagumpay o pagkatalo ay tunay na huwad.

Verse 9

तवापि ये संति नृपाः सन्नद्धा रणसंस्थिताः । पश्यैतान्पुरुषव्याघ्रान्कालकल्पान्दुरासदान्

Sa iyong panig man ay may mga haring nakabaluti at nakahanay sa digmaan. Masdan ang mga lalaking tila tigre—nakapanghihilakbot na gaya ni Kāla (Panahon), at mahirap lusubin.

Verse 10

द्रुपदं च विराटं च धृष्टकेतुं च कैकयम् । सहदेवं सात्यकिं च चेकितानं च दुर्जयम्

(Nakikita ko) sina Drupada at Virāṭa; si Dhṛṣṭaketu at ang hari ng Kaikaya; si Sahadeva at si Sātyaki; at gayundin si Cekitāna at si Durjaya na di matatalo.

Verse 11

धृष्टद्युम्नं सपुत्रं च महावीर्यं घटोत्कचम् । भीमादींश्च महेष्वासान्केशवं चापराजितम्

“Nakikita ko si Dhṛṣṭadyumna na kasama ang kanyang anak, at si Ghaṭotkaca na may dakilang lakas; gayundin si Bhīma at ang iba pang dakilang mamamana, at si Keśava rin—ang di magagapi.”

Verse 12

मन्येहमेकस्त्वेतेषां हन्यात्कौरववाहिनीम् । सन्नद्धाः प्रतिदृश्यंते भीष्माद्या बहवो रथाः

“Sa palagay ko, kahit isa lamang sa kanila ay makapapabagsak sa hukbo ng mga Kaurava. Ngunit naririto, ganap na armado, ang maraming karwaheng pandigma—si Bhīṣma at ang iba pa.”

Verse 13

तेभ्यो भयं न कार्यं ते फल्गवोऽमी मृगा इव

“Huwag mo silang katakutan; ang mga taong ito’y gaya lamang ng usa, O Phālgava.”

Verse 14

अस्माकं धनुषां घोषैरिदानीमेव भारत । कौरवा विद्रविष्यंति सिंहत्रस्ता मृगा इव

“Sa dagundong ng aming mga busog—sa sandaling ito, O Bhārata—mangangalat ang mga Kaurava na parang mga usang takot sa leon.”

Verse 15

वृद्धाद्भीष्माद्द्विजाद्वृद्धाद्द्रोणादपि कृपादपि । बालिशात्किं भयं द्रौणेः सूतपुत्राच्च दुर्मतेः

“Anong dapat ikatakot kay Bhīṣma na matanda, sa matandang Brahmanang si Droṇa, o kay Kṛpa? At anong dapat ikatakot sa hangal na anak ni Droṇa, o sa anak ng kutsero na may masamang loob?”

Verse 16

अथवा चित्तनिर्वृत्यै ज्ञातुमिच्छसि भारत । शत्रूणां प्रत्यनीकेषु संधावच्छृणु मे वचः

O kung nais mong malaman ito upang mapayapa ang iyong isip, O Bhārata—pakinggan mo ang aking mga salita habang mabilis kong nilulusutan ang mga hanay ng kaaway.

Verse 17

एकोऽहमेव संग्रामे सर्वे तिष्ठंतु ते रथाः । एकाह्ना क्षपये सर्वान्कौरवान्सैन्यसंयुतान्

Sa digmaan, ako lamang ang lalaban; manatili sa likuran ang lahat ng inyong mga karwahe. Sa loob ng isang araw, wawasakin ko ang lahat ng Kaurava kasama ang kanilang mga hukbo.

Verse 18

इत्यर्जुनवचः श्रुत्वा स्मयन्दामोदरोऽब्रवीत् । एवमेतद्यथा प्राह फाल्गुनोऽयं मृषा न तत्

Nang marinig ang mga salita ni Arjuna, nagsalita si Dāmodara na may ngiti: “Ganyan nga, gaya ng sinabi ng Phālguna na ito—hindi iyon kasinungalingan.”

Verse 19

ततश्च शंखान्भेरीश्च शतशश्चैव पुष्करान् । निवार्य राजमध्यस्थो बर्बरीको वचोऽब्रवीत्

Pagkaraan, si Barbarīka, na nakatindig sa gitna ng mga hari, pinatigil ang mga busina, tambol at daan-daang trumpeta, at saka nagsalita ng ganito.

Verse 20

येन तप्तं गुप्तक्षेत्रे येन देव्यः सुतोषिताः । यस्यातुलं बाहुबलं तेन चोक्तं निशम्यताम्

Pakinggan ang ipinahahayag ng bayaning iyon—siya na nagsagawa ng matinding tapa sa Guptakṣetra, siyang lubos na nagpalugod sa mga Diyosa, at siyang may lakas-bisig na walang kapantay.

Verse 21

यद्ब्रवीमि वचः सत्यं शृणुध्वं तन्नराधिपाः । आत्मनो वीर्यसदृशं केवलं न तु दर्पतः

O mga hari, makinig: ang mga salitang sinasabi ko ay totoo. Sinasabi ko lamang ang naaayon sa sariling kagitingan, hindi dahil sa hungkag na pagmamataas.

Verse 22

यदार्येण प्रतिज्ञातमर्जुनेन महात्मना । न मर्षयामि तद्वाक्यं कालक्षेपो महानयम्

Hindi ko matitiis ang pahayag na yaon na ipinangako ng marangal at dakilang-loob na si Arjuna; sapagkat ang pagpapaliban na ito ay malaking pag-aaksaya ng panahon.

Verse 23

सर्वे भवंतस्तिष्ठंतु सार्जुनाः सहकेशवाः । एको मुहूर्ताद्भीष्मादीन्सर्वान्नेष्ये यमक्षयम्

Kayong lahat ay manatili rito—kasama si Arjuna at si Keśava. Ako lamang, sa loob ng isang muhūrta, ay ipadadala silang lahat, mula kay Bhīṣma, sa tahanan ni Yama.

Verse 24

मयि तिष्ठति केनापि शस्त्रग्राह्यं न क्षत्रियैः । स्वधर्मशपथो वोऽस्तु मृते ग्राह्यं ततो मयि

Hangga’t ako’y nakatindig dito, walang kṣatriya ang dapat humawak ng sandata laban kaninuman. Ito ang maging panata ninyo sa sariling dharma: matapos lamang akong mapatay, saka ninyo ako maaaring salungatin nang may sandata.

Verse 25

पश्यध्वं मे बलं बाह्वोर्देव्याराधनसंभवम् । माहात्म्यं गुप्तक्षेत्रस्य तथा भक्तिं च पांडुषु

Masdan ninyo ang lakas ng aking mga bisig, na isinilang mula sa pagsamba sa Devī. Masdan din ang kadakilaan ng Guptakṣetra, at ang aking bhakti sa mga anak ni Pāṇḍu.

Verse 26

पश्यध्वं मे धनुर्घोरं तूणीरावक्षयौ तथा । खड्गं च देव्या यद्दत्तं ततो वच्मि वचस्त्विदम्

Masdan ninyo ang aking kakila-kilabot na busog at ang dalawang lalagyan ng palaso na di nauubos; at ang tabak na ito na ipinagkaloob mismo ng Devī. Kaya ngayo’y binibigkas ko ang mga salitang ito.

Verse 27

इति तस्य वचः श्रुत्वा क्षत्रिया विस्मयं ययुः । अर्जुनश्च कटाक्षेपे लज्जितः कृष्णमैक्षत

Nang marinig ang kanyang mga salita, namangha ang mga kṣatriya. Si Arjuna naman, nahihiya sa mga sulyap, ay tumingin kay Kṛṣṇa.

Verse 28

तमाह ललितं कृष्णः फाल्गुनं परमं वचः । आत्मौपयिकमेवेदं भैमि पुत्रोऽभ्यभाषत

Pagkaraan, marahang nagsalita si Kṛṣṇa kay Phālguna (Arjuna) ng mga dakilang salita: “Ang pananalitang ito’y para lamang sa sariling layon niya,” wika ng anak ni Bhīmī (Draupadī).

Verse 29

नवकोटियुतोऽनेन पलाशी निहतः पुरा । क्षणादेव च पाताले श्रूयते महदद्भुतम्

Noon pa, pinaslang niya si Palāśī na may siyam na koṭi na kasama; at sa isang kisapmata’y ibinagsak siya sa Pātāla. Ito’y nababalitang isang dakilang kababalaghan.

Verse 30

पुनः प्रक्ष्यामदे त्वेनं क्वेनोपायेन कौरवान् । मुहूर्ताद्धंसि ब्रूहीति पृच्छयतां चाह तं जयः

Muli nila siyang tinanong: “Sa anong paraan mo wawasakin ang mga Kaurava sa loob lamang ng isang sandali? Ipagbigay-alam!”—habang sila’y nagtatanong, si Jaya ay nagsalita sa kanya.

Verse 31

ततः स्मरन्यादवेंद्रो भैमिपुत्रमभाषत

Pagkaraan nito, si Yādavendra (si Kṛṣṇa), sa pag-alaala sa bagay na iyon, ay nagsalita sa anak ni Bhīma.

Verse 32

भीप्मद्रोणकृपद्रौणिकर्णदुर्योधनादिभिः । गुप्तां त्र्यंबकदुर्जेयां सेनां हंसि कथं क्षणात्

Binabantayan nina Bhīṣma, Droṇa, Kṛpa, Drauṇi, Karṇa, Duryodhana at iba pa—isang hukbong itinuturing na di-madadaig kahit ni Tryambaka (Śiva)—paano mo ito wawasakin sa isang iglap?

Verse 33

अयं महान्विस्मयस्ते वचसो भैमिनंदन । संभूतः सर्वराज्ञां च फाल्गुनस्य च धीमतः

O anak ni Bhīma, isang dakilang pagkamangha ang sumibol sa iyong mga salita—sa lahat ng mga hari, at maging kay Phālguna (Arjuna) na marunong din.

Verse 34

तद्ब्रूहि केनोपायेन मुहूर्ताद्धंसि कौरवान् । उपायवीर्यं ते ज्ञात्वा मंस्यामो वयमप्युत

Kaya sabihin mo: sa anong paraan mo wawasakin ang mga Kaurava sa isang sandali? Kapag nalaman namin ang lakas ng iyong pamamaraan, kami man ay magpapasya.

Verse 35

सूत उवाच । इत्युक्तो वासुदेवेन सर्वभूतेश्वरेण च । सिंहवक्षाः पर्वताभो नानाभूषणभूषितः

Wika ni Sūta: Nang siya’y kausapin nang gayon ni Vāsudeva, ang Panginoon ng lahat ng nilalang, siya—may dibdib na gaya ng leon, anyong tila bundok, at napapalamutian ng sari-saring alahas—ay lumantad.

Verse 36

घटास्यो घटहासश्च ऊर्ध्वकेशोऽतिदीप्ति मान् । विद्युदक्षो वायुजवो यश्चेच्छेन्नाशयेज्जगत्

May mukhang tila banga at halakhak na tila banga, nakatindig ang buhok, nagliliyab sa dakilang liwanag; matang gaya ng kidlat at kasingbilis ng hangin—yaong kung nanaisin ay makapupuksa sa daigdig.

Verse 37

देवीदत्तातुलबलो बर्बरीकोऽभ्यभाषत । यदि वो मानसं वीरा उपायस्य प्रदर्शने

Si Barbarīka, na may lakas na di matutumbasan na ipinagkaloob ng Diyosa, ay nagsalita: “O mga bayani, kung ang inyong isipan ay nakatuon sa pagtanaw ng paraan…”

Verse 38

तदहं दर्शयाम्येष पश्यध्वं सहकेशवाः । इत्युक्त्वा धनुरारोप्य संदधे विशिखं त्वरन् । निःशल्यं चापि संपूर्णं सिंदूराभेण भस्मना

“Kung gayon, ipapakita ko—masdan ninyo, kasama si Keśava!” Pagkasabi nito, mabilis niyang inihanda ang busog at ikinabit ang palaso; ang palasong iyon ay ganap at walang sagabal, pinuspos ng abong kulay sindūra (bermilyon).

Verse 39

आकर्णमाकृप्य च तं मुमोच मुखादथोद्भूतमभूच्च भस्म

Hinila niya iyon hanggang sa tainga at saka pinakawalan; at mula sa kanyang bibig, biglang sumambulat ang abo.

Verse 40

सेनाद्वये तच्च पपात शीघ्रं यस्यैव यत्रास्ति च मृत्युमर्म । सर्वरोमसु भीष्मस्य कंठे राधेयद्रोणयोः

Ang naglalagablab na tanda ay mabilis na bumagsak sa dalawang hukbo—tumpak sa kinaroroonan ng nakamamatay na marma ng bawat isa: kay Bhīṣma, sa lahat ng balahibo sa kanyang katawan; at kay Rādheya (Karna) at Droṇa, sa lalamunan.

Verse 41

ऊरौ दुर्योधनस्यापि शल्यस्यापि च वक्षसि । कंठे च शकुनेर्दीप्तं भगदत्तस्य चापतत्

Ito ay bumagsak sa hita ni Duryodhana, sa dibdib ni Śalya, sa lalamunan ni Śakuni, at ang nagliliyab na tanda ay bumagsak din kay Bhagadatta.

Verse 42

कृष्णस्य पादतल लके कंठे द्रुपदमत्स्ययोः । शिखंडिनस्तथा कट्यां कंठे सेनापतेस्तथा

Para kay Kṛṣṇa, ito ay bumagsak sa talampakan; para kay Drupada at sa haring Matsya, sa lalamunan; para kay Śikhaṇḍin, sa baywang; at para sa punong-kumander din, sa lalamunan.

Verse 43

पपात रक्तं तद्भस्म यत्र येषां च मर्म च । केवलं चैव पांडूनां कृपद्रोण्योश्च नास्पृशत

Ang abong tila dugo ay bumagsak nang eksakto kung nasaan ang kanilang mga vital point. Gayunpaman, hindi nito nahawakan ang mga Pāṇḍava, ni sina Kṛpa at Droṇa.

Verse 44

इति कृत्वा ततो भूयो बर्बरीकोऽभ्यभाषत । दृष्टं भवद्भिरेवं यन्मया मर्म निरीक्षितम्

Matapos gawin ito, muling nagsalita si Barbarīka: "Nakita ninyo na ngayon sa ganitong paraan kung paano ko natukoy ang mga vital point."

Verse 45

अधुना पातयिष्यामि मर्मस्वेषां शिताञ्छरान् । देवीदत्तानमोघाख्यान्यैर्मरिष्यंत्यमी क्षणात्

"Ngayon ay pauulanan ko ng matatalim na palaso ang kanilang mga vital point—mga palasong ibinigay ng Diyosa, na kilala bilang hindi sumasala—kung saan ang mga lalaking ito ay mamamatay sa isang iglap."

Verse 46

शपथा वः स्वधर्मस्य शस्त्रं ग्राह्यं न वः क्वचित् । मुहूर्तात्पातयिष्यामि शत्रूनेताञ्छितैः शरैः

Sa pamamagitan ng sumpa ng inyong sariling dharma: huwag kayong humawak ng sandata saanman. Sa loob ng isang muhūrta, pababagsakin ko ang mga kaaway na ito gamit ang matatalim na palaso.

Verse 47

ततो विस्मितचित्तानां युधिष्ठिरपुरोगिणाम् । आसीन्निनादः सुमहान्साधुसाध्विति शंस ताम्

Pagkatapos, sa gitna ng mga namangha ang isipan—si Yudhiṣṭhira at ang iba pa—ay umugong ang napakalakas na sigaw ng pagbubunyi: 'Mahusay! Mahusay!'

Verse 48

वासुदेवश्च संक्रुद्धश्चक्रेण निशितेन च । एवं ब्रुवत एवास्य शिरश्छित्त्वा न्यपातयत्

Ngunit si Vāsudeva, na nagalit, gamit ang kanyang matalim na disko—habang siya ay nagsasalita pa ng ganoon—ay pinutol ang kanyang ulo at inihagis ito pababa.

Verse 49

ततः क्षणात्सर्वमासीदाविग्रं राजमं डलम् । व्यलोकयन्केशवं ते विस्मिताश्चाभवन्भृशम्

Pagkatapos, sa isang sandali, ang buong maharlikang kapulungan ay tumahimik at nawalan ng gulo. Nakatitig kay Keśava, sila ay labis na namangha.

Verse 50

किमेतदिति प्राहुश्च बर्बरीकः कुतो हतः । पांडवाश्चापि मुमुचुरश्रूणि सहपार्थिवाः

“Ano ito?” sigaw nila; “Bakit pinatay si Barbarīka?” Ang mga Pāṇḍava rin, kasama ang mga nagtipong hari, ay lumuha.

Verse 51

हाहा पुत्रेति च गृणन्प्रस्खलंश्च पदेपदे । घटोत्कचोऽपतद्दीनः पुत्रोपरि विमूर्छितः

Sumigaw siya, “Ay, anak ko!”, at natitisod sa bawat hakbang; ang nagdadalamhating Ghaṭotkaca ay bumagsak at nawalan ng malay sa ibabaw ng kanyang anak.

Verse 52

एतस्मिन्नंतरे देव्यश्चतुर्दश समाययुः

Noon din, dumating nang magkakasama ang labing-apat na mga Diyosa.

Verse 53

सिद्धांबिका क्रोडमाता कपाली तारा सुवर्णा च त्रिलोकजेत्री । भाणेश्वरी चर्चिका चैकवीरा योगेश्वरी चंडिका त्रैपुरा च

Sila ay sina Siddhāmbikā, Kroḍamātā, Kapālī, Tārā, Suvarṇā, at Trilokajetrī; Bhāṇeśvarī, Carcikā, Ekavīrā, Yogeśvarī, Caṇḍikā, at Traipurā.

Verse 54

भूतांबिका हरसिद्धिस्तथामूः संप्राप्य तस्थुर्नृपविस्मयंकराः । श्रीचंडिकाऽश्वास्य ततौ घटोत्कचं प्रोवाच वाक्यं महता स्वरेण

Dumating sina Bhūtāmbikā, Harasiddhi, at ang iba pa, at tumindig doon na ikinamangha ng mga hari. Pagkaraan, si Śrī Caṇḍikā, matapos aliwin si Ghaṭotkaca, ay nagsalita sa isang makapangyarihang tinig.

Verse 55

शृणुध्वं पार्थिवाः सर्वे कृष्णेन विदितात्मना । हेतुना येन निहतो बर्बरीको महाबलः

“Makinig kayo, kayong lahat na mga hari: si Kṛṣṇa na may malinaw na pagkaunawa sa Sarili, dahil sa isang tiyak na dahilan, ay pumatay kay Barbarīka na napakalakas.”

Verse 56

मेरुमूर्ध्नि पुरा पृथ्वी समवेतान्दिवौकसः । भाराक्रांता जगादैतान्भारोऽप ह्रियतां हि मे

Noong unang panahon, sa tuktok ng Meru, ang Daigdig na dinadaganan ng bigat ay nagsalita sa nagtipong mga diyos: “Nawa’y tunay na maalis ang aking pasanin.”

Verse 57

ततो ब्रह्मा प्राह विष्णुं भगवंस्त्वमिदं शृणु । देवास्त्वानुगमिष्यंति भारं हर भुवः प्रभो

Pagkatapos, sinabi ni Brahmā kay Viṣṇu: “O Mapalad na Panginoon, dinggin mo ito. Susunod sa iyo ang mga diyos—alisin mo ang pasanin ng Daigdig, O Guro.”

Verse 58

ततस्तथेति तन्मेने वचनं विष्णुरव्ययः । एतस्मिन्नंतरे बाहुमुद्धृत्योच्चैरभाषत

Pagdaka, tinanggap ng di-nasisirang Viṣṇu ang utos na iyon, iniisip, “Gayon nga.” Sa sandaling iyon, itinaas niya ang kanyang bisig at nagsalita nang malakas.

Verse 59

सूर्यवर्चेति यक्षेंद्रश्चतुराशीतिकोटिपः । किमर्थं मानुषे लोके भवद्भिर्जन्म कार्यते

“O Sūryavarcā,” wika ng panginoon ng mga Yakṣa, kumandante ng walumpu’t apat na krore, “sa anong layon ninyo isasagawa ang kapanganakan sa daigdig ng tao?”

Verse 60

मयि तिष्ठति दोषाणामनेकानां महास्पदे । सर्वे भवंतो मोदंतु स्वर्गेषु सह विष्णुना

Yamang ako’y nananatili rito bilang malaking tahanan ng maraming kapintasan, nawa’y magalak kayong lahat sa mga langit kasama ni Viṣṇu.

Verse 61

अहमेकोऽवतीर्यैतान्हनिष्यामि भुवो भरान् । स्वधर्मशपथा वो वै संति चेज्जन्म प्राप्स्यथ

Ako lamang ang bababa at papawiin sa pamamagitan ng paglipol ang mga pasaning ito sa ibabaw ng daigdig. Kung nananatiling matatag ang inyong mga panatang sinumpaan sa sariling dharma, tunay ngang makakamtan ninyo ang pagsilang sa lupa.

Verse 62

इत्युक्तवचने ब्रह्मा क्रुद्धस्तं समभाषत । दुर्मते सर्वदेवानामविषह्यं महाभरम्

Nang masabi ang mga salitang iyon, nag-alab sa galit si Brahmā at nagsalita sa kanya: “O masamang-isip! Ang dakilang pasaning ito’y di-matiis kahit ng lahat ng mga deva.”

Verse 63

स्वसाध्यं ब्रूषे मोहात्त्वं शापयोग्योऽसि बालिश । देशकालोचितं स्वीयं परस्य च बलं हृदा

Sa pagkahibang, sinasabi mo ang bagay na ‘madali para sa iyo’; karapat-dapat kang sumpain, O hangal. Sa puso mo’y timbangin ang nararapat sa lugar at panahon—ang sariling lakas at gayundin ang lakas ng iba.

Verse 64

अविचार्यैव प्रभुषु वक्ति सोऽर्हति दंडनम् । तस्माद्भूभारहरणे युद्धस्योपक्रमे सति

Ang nagsasalita sa mga nakatataas nang walang pagninilay ay nararapat parusahan. Kaya, kapag nalalapit na ang pagsisimula ng digmaan upang alisin ang pasanin ng daigdig—

Verse 65

शरीरनाशं कृष्णात्त्वमवाप्स्यसि न संशयः । एवं शप्तो ब्रह्मणाऽसौ विष्णुमेतदयाचत

“Makakatagpo ka ng pagkapuksa ng katawan sa kamay ni Kṛṣṇa—walang alinlangan.” Kaya’t nang masumpa ni Brahmā, humingi siya ng ganitong biyaya kay Viṣṇu.

Verse 66

यद्येवं भविता नाशस्तदेकं देव प्रार्थये । जन्मप्रभृति मे देहि मतिं सर्वार्थसाधनीम्

Kung ang pagkapuksa ay tunay na mangyayari nang gayon, iisa lamang ang aking dalangin, O Panginoon: mula pa sa aking pagsilang, ipagkaloob Mo sa akin ang talinong makapagtatamo ng lahat ng makatarungang layon.

Verse 67

ततस्तथेति तं प्राह केशवो देवसंसदि । शिरस्ते पूजयिष्यंति देव्याः पूज्यो भविष्यसि

Pagkaraan, sinabi ni Keśava sa kanya sa kapulungan ng mga diyos: “Mangyari nawa.” “Sasambahin ang iyong ulo, at ikaw ay magiging karapat-dapat sambahin ng Diyosa.”

Verse 68

इत्युक्त्वा चावतीर्णोऽसौ सह देवैर्हरिस्तदा । हरिर्नाम स कृष्णोऽसौ भवंतस्ते तथा सुराः

Pagkasabi nito, si Hari ay bumaba noon kasama ang mga diyos. Siya—si Kṛṣṇa—ay tinawag na “Hari”; at kayo man ay naging mga diyos sa gayunding paraan, sa pamamagitan ng pagbaba.

Verse 69

सूर्यवर्चाः स चायं हि निहतो भैमिपुत्रकः । प्राक्छापं ब्रह्मणः स्मृत्वा हतोनेन महात्मना । तस्माद्दोषो न कृष्णेऽस्मिन्द्रष्टव्यः सर्वभू मिपैः

Ang nagliliwanag na gaya ng araw—ang anak ni Bhīma—ay tunay na napatay. Sa pag-alaala sa dating sumpa ni Brahmā, siya’y pin believed by this dakilang-kaloobang Kṛṣṇa. Kaya’t kayong lahat na mga hari sa lupa, huwag ninyong makita ang anumang sala kay Kṛṣṇa.

Verse 70

श्रीकृष्ण उवाच । यदुक्तं भूमिपा देव्या तत्तथैव न संशयः

Wika ni Śrī Kṛṣṇa: “O hari, ang sinabi ng Diyosa ay gayon na gayon—walang alinlangan dito.”

Verse 71

यद्येनमधुना नैव हन्यां ब्रह्मवचोऽन्यथा । ततो भवेदिति स्मृत्वा मयासौ विनिपातितः

“Kung hindi ko siya pababagsakin ngayon, ang salita ni Brahmā ay magiging hindi natutupad. Sa pag-alaala sa magiging bunga nito, ibinagsak ko siya.”

Verse 72

गुप्तक्षेत्रे मयैवाऽसौ नियुक्तो देव्यनुस्मृतौ । पूर्वं दत्तं वरं स्वीयं स्मरता देवसंसदि

“Sa lihim na banal na pook, ang Guptakṣetra, ako mismo ang nagtalaga sa kanya para sa pag-alaala sa Diyosa. Inalala niya ang sariling biyayang ipinagkaloob noon sa kapulungan ng mga diyos, at kumilos ayon dito.”

Verse 73

इत्युक्ते चंडिका देवी तदा भक्तशिरस्त्विदम् । अभ्युक्ष्य सुधया शीघ्रमजरं चामरं व्यधात्

Nang masabi ito, ang Diyosa Caṇḍikā ay agad na nagwisik ng amṛta, ang banal na nektar, sa ulo ng debotong ito at ginawa itong di-tumatanda at di-namamatay.

Verse 74

यथा राहुशिरस्तद्वत्तच्छिरः प्रणनाम तान् । उवाच च दिदृक्षामि युद्धं तदनुमन्यताम्

Gaya ng ulo ni Rāhu, ang ulong iyon ay yumukod sa kanila at nagsabi, “Nais kong masilayan ang labanan; ipagkaloob ninyo ang pahintulot.”

Verse 75

ततः कृष्णो वचः प्राह मेघगंभीरवाक्प्रभुः । यावन्मही सनक्षत्रा यावच्चंद्रदिवाकरौ

Pagkaraan, nagsalita si Kṛṣṇa, ang Panginoong ang tinig ay malalim na gaya ng kulog sa ulap: “Hangga’t nananatili ang daigdig kasama ang mga bituin, at hangga’t nananatili ang buwan at ang araw…”

Verse 76

तावत्त्वं सर्वलोकानां वत्स पूज्यो भविष्यसि । देवीलोकेषु सर्वेषु देवीवद्विचरिष्यसि

O mahal, sa panahong iyon ikaw ay magiging karapat-dapat sambahin ng lahat ng daigdig; at sa lahat ng kaharian ng Diyosa, ikaw ay lalakad na parang ang Diyosa mismo.

Verse 77

स्वभक्तानां च लोकेषु देवीनां दास्यसे स्थितिम् । बालानां ये भविष्यंति वातपित्तकफोद्भवाः । पिटकास्ताः सुखेनैव शामयिष्यसि पूजनात्

At sa mga daigdig ng Diyosa at ng Kanyang mga deboto, ipagkakaloob mo ang kagalingan. Ang mga pigsa sa mga bata na nagmumula sa vāta, pitta, at kapha ay madali mong papayapain sa pamamagitan ng pagsamba na iniaalay sa iyo.

Verse 78

इदं च शृंगमारुह्य पश्य युद्धं यथा भवेत्

At umakyat sa tuktok na ito, at pagmasdan kung paano magaganap ang labanan.

Verse 79

धावंतः कौरवास्त्वस्मान्वयं यामस्त्वमूनिति । इत्युक्ते वासुदेवेन देव्योऽथांबरमाविशन्

“Sumusugod sa atin ang mga Kaurava; haharapin natin sila—ikaw, gawin mo ito.” Nang sabihin ito ni Vāsudeva, ang mga Diyosa ay pumasok sa kalangitan.

Verse 80

बर्बरीकशिरश्चैव गिरिशृंगमवाप्य तत् । देहस्य भूमिसंस्काराश्चाभवच्छिरसो नहि । ततो युद्धं महदभूत्कुरुपांडवसेनयोः

Ang ulo ni Barbarīka ay tunay na nakarating sa tuktok ng bundok. Isinagawa ang mga ritwal ng paglilibing para sa kanyang katawan, ngunit hindi para sa ulo. Pagkaraan nito, sumiklab ang isang dakilang labanan sa pagitan ng hukbo ng Kuru at ng Pāṇḍava.

Verse 81

अष्टादशाहेन हता ये च द्रोणवृषादयः । दुर्योधने हते क्रूरे अष्टादशदिनात्यये

Sa loob ng labingwalong araw, napatay sina Droṇa at Vṛṣa at ang iba pa; at nang mapatay ang malupit na Duryodhana—sa pagwawakas ng labingwalong araw—doon nagtapos ang digmaan.

Verse 82

युधिष्ठिरो ज्ञातिमध्ये गोविंदं समभाषत । पुरुषोत्तम संग्रामममुं संतारिता वयम्

Si Yudhiṣṭhira, sa gitna ng kanyang mga kamag-anak, ay nagsalita kay Govinda: “O Puruṣottama, sa pamamagitan mo kami ay naitawid sa digmaang ito.”

Verse 83

त्वयैव नाथेन हरे नमस्ते पुरुषोत्तम । श्रुत्वा तस्यापि सासूयमिदं भीमो वचोऽब्रवीत्

“Ikaw lamang, O Hari, ang aming Panginoon—sumasamba kami sa iyo, O Puruṣottama!” Nang marinig iyon, si Bhīma—na may bahid ng paninibugho—ay nagsalita ng ganito.

Verse 84

येन ध्वस्ता धार्तराष्ट्रास्तं निराकृत्य मां नृप । पुरुषोत्तमं कृष्णमिति ब्रवीषि किमु मूढवत्

“O Hari, isinasantabi mo ako—gayong ako ang dumurog sa mga Dhārtarāṣṭra—bakit mo tinatawag si Kṛṣṇa na ‘Puruṣottama’ na parang ikaw ay nalilinlang?”

Verse 85

धृष्टद्युम्नं फाल्गुनं च सात्यकिं मां च पांडव । निराकृत्य ब्रवीष्येव सूतं धिक्त्वा युधिष्ठिर

“O Pāṇḍava, binalewala mo sina Dhṛṣṭadyumna, Phālguna, Sātyaki, at ako, at nagsasalita ka na para bang ang kutsero lamang ang mahalaga—kahihiyan sa iyo, Yudhiṣṭhira!”

Verse 86

अर्जुन उवाच । मैवं मैवं ब्रूहि भीम न त्वं वेत्सि जनार्दनम् । न मया न त्वया पार्थ नान्येनाप्यरयो हताः

Wika ni Arjuna: “Huwag mong sabihin iyan, Bhīma—huwag mong sabihin iyan. Hindi mo tunay na kilala si Janārdana. Ang mga kaaway ay hindi napatay ng aking kamay, ni ng iyo, O Pārtha, ni ng sinumang iba pa.”

Verse 87

अहं हि सर्वदाग्रस्थं नरं पश्यामि संयुगे । निघ्नंतं शात्रवांस्तत्र न जाने कोऽप्यसाविति

“Sapagkat sa digmaan, lagi kong nakikita ang isang Tao sa unahan, na siyang lumulupig sa mga kaaway doon—ngunit hindi ko nalalaman kung sino siya.”

Verse 88

भीम उवाच । विभ्रांतोऽसि ध्रुवं पार्थ नात्र हंता नरोऽपरः । अथ चेदस्ति त्वत्पौत्रमुच्चस्थं वच्मि हंत कः

Wika ni Bhīma: “Tunay na nalilinlang ka, O Pārtha; dito’y walang ibang ‘Tao’ na mamamatay-tao. Ngunit kung mayroon nga, sasabihin ko—sino ang marangal na iyon? Apo mo ba siya?”

Verse 89

उपसृत्य ततो भीमो बर्बरीकमपृच्छत । ब्रूह्येते केन निहता धार्तराष्ट्रा हि शत्रवः

Pagkaraan, lumapit si Bhīma kay Barbarīka at nagtanong: “Sabihin mo—sino ang pumatay sa mga kaaway na ito, ang mga Dhārtarāṣṭra?”

Verse 90

बर्बरीक उवाच । एको मया पुमान्दृष्टो युध्यमानः परैः सह । सव्यतः पंचवक्त्रः स दक्षिणे चैकवक्त्रतः

Wika ni Barbarīka: “Nakita ko ang iisang lalaki na nakikipaglaban laban sa maraming kalaban. Sa kanyang kaliwa ay waring may limang mukha, at sa kanyang kanan ay iisang mukha lamang.”

Verse 91

सव्यतो दशहस्तश्च धृतशूलाद्युदायुधः । दक्षिणे च चतुर्हस्तो धृतचक्राद्युदायुधः

Sa kaliwa, Siya’y may sampung bisig, tangan ang trisula at iba pang itinaas na sandata; sa kanan, Siya’y may apat na bisig, tangan ang chakra at iba pang itinaas na sandata.

Verse 92

सव्यतश्च जटाधारी दक्षिणे मुकुटोच्चयः । सव्यतो भस्मधारी च दक्षिणे धृतचंदनः

Sa kaliwa, Siya’y may buhok na jata; sa kanan, Siya’y may mataas na korona. Sa kaliwa, Siya’y pinahiran ng banal na abo; sa kanan, Siya’y pinalamutian ng paste ng sandalwood.

Verse 93

सव्यतश्चंद्रधारी च दक्षिणे कौस्तुभद्युतिः । ममापि तद्दर्शनतो महद्भयमजायत

Sa kaliwa, taglay Niya ang buwan; sa kanan, nagliliwanag Siya sa kinang ng hiyas na Kaustubha. Maging ako, nang masilayan ang anyong iyon, ay sinakmal ng matinding pangamba.

Verse 94

ईदृशो मे नरो दृष्टो न चान्यो यो जघान तान् । इत्युक्ते पुष्पवर्षं तु खादासीत्सुमहाप्रभम्

Wala pa akong nakitang taong gaya nito, ni sinumang iba na makapupuksa sa kanila. Pagkasabi niya nito, bumuhos mula sa langit ang maringal na ulang-bulaklak, naglalagablab sa dakilang liwanag.

Verse 95

सस्वनुर्देववाद्यानि साधुसाध्विति वै जगुः । विस्मिताः पांडवाश्चासन्प्रणेमुः पुरुषोत्तमम्

Umalingawngaw ang mga banal na tugtugin, at sila’y sumigaw, “Sadhu! Sadhu!” Namangha ang mga Pandava at yumukod sa Purushottama, ang Kataas-taasang Persona.

Verse 96

विलक्षश्चाभवद्भीमो निश्वासांश्चाप्यमुंचत । तं ततः केशवः स्वामी समादाय करे दृढे

Naligaw sa pagkamangha si Bhīma at humihingal nang mabigat. Pagdaka, mahigpit siyang hinawakan sa kamay ng Panginoong Keśava.

Verse 97

कुरुशार्दूल एहीति प्रोच्य सस्मार काश्यपिम् । आरुह्य गरुडं पश्चात्स्मृतमात्रमुपस्थितम्

Sinabi niya, “O tigre sa mga Kuru, lumapit ka,” at inalaala niya si Kāśyapī. Pagkaraan, sumakay siya kay Garuḍa, na lumitaw agad sa sandaling maalaala.

Verse 98

भीमेन सहितो व्योम्नि प्रयातो दक्षिणां दिशम् । ततोऽर्णवमतीत्यैव सुवेलं च महागिरिम्

Kasama si Bhīma, naglakbay siya sa himpapawid patungong timog; saka tumawid sa karagatan at lumampas sa dakilang bundok na Suvela.

Verse 99

लंकासमीपे दृष्ट्वैव सरः कृष्णोऽब्रवीद्वचः । कुरुशार्दूल पश्येदं सरो द्वादशयोजनम्

Malapit sa Laṅkā, pagkakita pa lamang sa isang lawa, nagsalita si Kṛṣṇa: “O tigre ng mga Kuru, masdan ang lawang ito—labindalawang yojana ang lawak.”

Verse 100

यदि शूरोऽसि तच्छीघ्रमानयास्यतलान्मृदम् । इत्युक्तो गरुडाच्छीघ्रं न्यपतत्तज्जले बली

“Kung ikaw ay tunay na bayani, dali-dali mong iahon ang lupa mula sa ilalim ng lawang ito!”—sa gayong utos, ang makapangyarihan ay mabilis na lumundag mula kay Garuḍa papasok sa tubig na iyon.

Verse 101

योजनं वायुजवाद्गच्छन्नधो नांतमपश्यत । ततो भीमो विनिःसृत्य भग्नवीर्योऽभ्यभाषत

Kahit bumaba siya na kasingbilis ng hangin sa layong isang yojana, hindi niya nakita ang wakas. Pagkaraan, lumitaw si Bhīma, nayayanig ang yabang ng kanyang lakas, at nagsalita.

Verse 102

अगाधमेतत्सुमहत्सरः कैश्चिन्महाबलैः । अहं खादितुमारब्धः कथंचिच्चापि निर्गतः

“Ang dakilang lawa na ito’y napakalalim at di masukat, at binabantayan ng ilang nilalang na may dakilang lakas. Ako’y dinakip at muntik nang lamunin—sa kung paanong paraan ay nakatakas din ako.”

Verse 103

एवमुक्तो हसन्कृष्ण उच्चिक्षेप महत्सरः । स्वेनांगुष्ठेन तेजस्वी तदर्धार्धमजायत

Nang marinig iyon, ngumiti si Kṛṣṇa; sa ningning ng kapangyarihan, inangat niya ang dakilang lawa gamit ang sarili niyang hinlalaki, at ito’y lumiit na lamang sa munting bahagi ng dating laki.

Verse 104

तदृष्ट्वा विस्मितः प्राह किमिदं कृष्ण ब्रूहि मे

Nang makita iyon, namangha siya at nagsabi, “Ano ito, O Kṛṣṇa? Ipagpaliwanag mo sa akin.”

Verse 105

श्रीकृष्ण उवाच । कुम्भकर्ण इति ख्यातः पूर्वमासीन्निशाचरः । रामबाणहतस्याभूच्छिरश्छिन्नं सुदुर्मतेः

Wika ni Śrī Kṛṣṇa: “Noon ay may isang nilalang na gumagala sa gabi, na kilala sa pangalang Kumbhakarṇa. Nang mapatay ang masamang iyon sa mga palaso ni Rāma, naputol ang kanyang ulo.”

Verse 106

शिरसस्तस्य तालुक्यखंडमेतद्वृकोदर । योजनद्वादशायामं मृदु क्षिप्तं विचूर्णितम्

O Vṛkodara, ito ay isang piraso ng ngalangala ng kanyang ulo—labindalawang yojana ang lawak—pinalambot, itinapon, at dinurog.

Verse 107

विधृतस्त्वं च यैस्ते तु सरोगेयाभिधाः सुराः । त्रिकूटस्य शिला भिश्च चूर्णिता ये च कोटिशः

At ikaw ay pinigilan ng mga diyos na tinatawag na Sarogeya; at ang hindi mabilang na mga bato ng Trikūṭa ay nadurog din.

Verse 108

एते हि विश्वरिपवो निहताः स्युरुपायतः । गच्छामः पांडवान्भीम द्रौणिर्हि त्वरते दृढम्

Sa katunayan, ang mga kaaway na ito ng mundo ay mapapatay sa pamamagitan ng ganitong paraan. Halika, Bhīma—pumunta tayo sa mga Pāṇḍava, sapagkat si Drauṇi ay sumusugod nang may determinasyon.

Verse 109

ततो भीमः प्रणम्याह मनोवाक्कायवृद्धिभिः । कृतमाजन्मतः सव कुकृतं क्षम केशव

Pagkatapos ay yumuko si Bhīma at sinabi: “O Keśava, patawarin mo ang lahat ng maling nagawa ko mula sa aking kapanganakan—sa isip, sa salita, at sa gawa.”

Verse 110

पुरुषोत्तम भवान्नाथ बालिशस्य प्रसीद मे । ततः क्षांतमिति प्रोच्य भीमेन सहितो हरिः

“O Puruṣottama, O Panginoon—maging maawain ka sa akin, sapagkat ako ay isip-bata at mangmang.” Pagkatapos ay sumagot si Hari, kasama si Bhīma, “Patawarin nawa ito.”

Verse 111

रणाजिरं भूय एत्य बर्बरीकं वचोऽब्रवीत् । चरन्नेवं सुहृदय सर्वलोकेषु नित्यशः

Muling nagbalik sa larangan ng digmaan, sinabi niya kay Barbarīka ang mga salitang ito: “Lumibot ka nang ganito, O mabuting-loob, palagi sa lahat ng mga daigdig.”

Verse 112

पूजितः सर्वलोकैस्त्वं यच्छंस्तेषां वरान्वृतान् । गुप्तक्षेत्रं च न त्याज्यं सर्वक्षेत्रोत्तमोत्तमम्

“Sinasamba ka ng lahat ng mga daigdig; ipagkakaloob mo sa kanila ang mga biyayang kanilang hinihiling. At huwag mong iwan ang Guptakṣetra—ang pinakadakila sa lahat ng banal na pook.”

Verse 113

देहिस्थल्यां तथा वासी क्षमस्व दुष्कृतं च यत् । इत्युक्तस्तान्नमत्कृत्य भैमिः स्वैरं ययौ मुदा

“At manahan ka rin sa Dehisthalī; patawarin mo ang anumang pagkakamaling nagawa.” Sa gayong pananalita, yumukod si Bhīma sa kanila at lumakad nang malaya, na nagagalak.

Verse 114

वासुदेवोऽपि कार्याणि सर्वाण्यूर्ध्वमकारयत् । इति वो वर्णितोत्पत्तिर्बर्बरीकस्य वाडवाः । स्तवं चास्य प्रवक्ष्यामि येन तुष्यति यक्षराट्

Si Vāsudeva man ay ipinagawa rin pagkatapos ang lahat ng kinakailangang paghahanda. Kaya, O mga inapo ni Vaḍavā, naisalaysay ko na sa inyo ang pinagmulan ni Barbarīka. Ngayon ay ipahahayag ko ang kanyang himno ng papuri, na siyang ikinalulugod ng Hari ng Yakṣa.

Verse 115

जयजय चतुरशीतिकोटिपरिवार सूर्यवर्चाभिधान यक्षराज जय भूभारहरणप्रवृत्त लघुशापप्राप्तनैरृतियोनिसंभव जय कामकटंकटाकुक्षिराजहंस जय घटोत्कचानंदवर्धन बर्बरीकाभिधान जय कृष्णोपदिष्टश्रीगुप्तक्षेत्रदे वीसमाराधनप्राप्तातुलवीर्य जय विजयसिद्धिदायक जय पिंगलारेपलेन्द्रदुहद्रुहानवकोटीश्वर पलाशनदावानल जय भूपातालांतराले नागकन्यापरि हारक जय भीममानमर्दन जय सकलकौरवसेनावधमुहूर्तप्रवृत्त जय श्रीकृष्णवरलब्धसर्ववरप्रदानसामर्थ्य जयजय कलिकालवंदितनमोनमस्ते पा हिपाहीति

Tagumpay, tagumpay sa iyo—O Hari ng Yakṣa na si Sūryavarcā, na may walumpu’t apat na krore ng mga kasama! Tagumpay sa iyo, na isinilang sa lahing Naiṛti dahil sa munting sumpa, at masigasig sa pag-alis ng bigat ng daigdig! Tagumpay sa iyo, maharlikang haṃsa na nagmula sa sinapupunan ni Kāma-kaṭaṃkaṭā! Tagumpay, O Barbarīka, tagapagpalago ng galak ni Ghaṭotkaca! Tagumpay sa iyo, na may di-mapapantayang lakas na natamo sa pagsamba sa Diyosa ng banal na Guptakṣetra ayon sa turo ni Kṛṣṇa! Tagumpay, tagapagkaloob ng pananaig at siddhi! Tagumpay sa iyo, nagliliyab na parang sunog sa gubat sa Palāśa-nadā, panginoon ng di-mabilang na koṭi na kaugnay nina Piṅgalāre at Repalendra, at mamamatay kay Druhaṇa! Tagumpay sa iyo, tagapag-alis ng mga hadlang sa pagitan ng lupa at ng mga daigdig sa ilalim, at tagapagligtas ng mga dalagang Nāga! Tagumpay sa iyo, pandurog ng pagmamataas ni Bhīma! Tagumpay sa iyo, na mabilis sa paglipol sa buong hukbo ng Kaurava! Tagumpay sa iyo, na sa biyaya ni Śrī Kṛṣṇa ay may kapangyarihang magbigay ng lahat ng biyaya! Tagumpay, tagumpay—pinararangalan sa Panahong Kali—pagpupugay sa iyo; ipagtanggol mo kami, ipagtanggol!

Verse 116

अनेन यः सुहृदयं श्रावणेऽभ्यर्च्य दर्शके । वैशाखे च त्रयोदश्यां कृष्णपक्षे द्विजोत्तमाः । शतदीपैः पूरिकाभिः संस्तवेत्तस्य तुष्यति

O pinakamainam na mga brāhmaṇa, sinumang sumamba sa mahabaging diyos na ito sa pamamagitan ng himnong ito sa araw ng Amāvāsyā sa buwan ng Śrāvaṇa, at muli sa ikalabintatlong araw ng madilim na kalahati (Kṛṣṇa-pakṣa) sa buwan ng Vaiśākha, na nagpupuri sa Kanya sa pamamagitan ng sandaang ilawan at mga handog na pūrikā, ay kinalulugdan Niya.

Verse 117

ततो विप्रा नारदश्च समाराध्य महेश्वरम् । महीनगरके पुण्ये स्थापयामास शंकरम्

Pagkaraan, ang mga brāhmaṇa, kasama si Nārada, ay marapat na naghandog at nagpalugod kay Maheśvara, at itinatag nila si Śaṅkara sa banal na pook na tinatawag na Mahīnagaraka.

Verse 118

लोकानां च हितार्थाय केदारं लिङ्गमुत्तमम् । अत्रीशादुत्तरे भागे महापापप्रणाशनम्

Para sa kapakanan ng mga daigdig, itinatag ang kataas-taasang liṅga na tinatawag na Kedāra—sa hilagang panig ng Atrīśa—na tagapaglipol ng malalaking kasalanan.

Verse 119

अत्र कुण्डे नरः स्नात्वा श्राद्धं कृत्वा यथाविधि । अत्रीशं च नमस्कृत्य केदारं च प्रपश्यति

Dito, matapos maligo sa banal na lawa, dapat isagawa ng tao ang śrāddha ayon sa tuntunin; saka yumukod kay Atrīśa at masdan din ang Kedāra.

Verse 120

मातुः स्तन्यं पुनर्नैव स पिबेन्मुक्तिभाग्भवेत् । ततो रुद्रो नीलकण्ठो नारदाय महात्मने

Hindi na siya muling iinom ng gatas ng kanyang ina, at magiging kabahagi sa kalayaan (mokṣa). Pagkaraan, si Rudra, ang Panginoong Nīlakaṇṭha (Bughaw ang Lalamunan), ay nagsalita sa dakilang-kaluluwang si Nārada.

Verse 121

वरं दत्त्वा स्वयं तस्थौ महीनगरके शुभे । कोटितीर्थे नरः स्नात्वा नीलकण्ठं प्रपश्यति

Matapos ipagkaloob ang biyaya, Siya mismo’y nanatili sa mapalad na Mahīnagaraka. Ang taong maliligo sa Koṭitīrtha ay magkakamit ng darśana kay Nīlakaṇṭha (Śiva).

Verse 123

न तेषां वंशनाशोऽस्ति जयादित्यप्रसादतः । तेषां कुले न रोगः स्यान्न दारिद्र्यं न लाञ्छनम्

Sa biyaya ni Jayāditya, hindi mapapawi ang kanilang angkan. Sa kanilang lahi’y walang karamdaman, walang karalitaan, at walang kahihiyan.

Verse 124

पुत्रपौत्रसमायुक्ता धनधान्यसमायुताः । भुक्त्वा भोगानिह बहून्सूर्यलोके वसन्ति ते

Pinagkalooban ng mga anak at apo, at sagana sa yaman at ani, tinatamasa nila rito ang maraming ligaya; at pagkaraan ay nananahan sila sa daigdig ni Sūrya.

Verse 125

इति प्रोक्तं मया विप्रा गुप्तक्षेत्रं समासतः । सप्तक्रोशप्रमाणं च क्षेत्रस्यास्य पुरा द्विजाः । स्वयंभुवा प्रोक्तमिदं सर्वकामार्थसिद्धिदम्

Ganyan, O mga brāhmaṇa, aking inilarawan nang maikli ang Guptakṣetra. Noong unang panahon, O mga dalawang-ulit-na-isinilang, ang sukat ng banal na pook na ito’y ipinahayag na pitong krośa. Ito’y itinuro ni Svayaṃbhū (Brahmā) at nagkakaloob ng katuparan ng lahat ng layon at ninanais.

Verse 126

इति वो वर्णितः पुण्यो महीसागरसम्भवः । शृण्वन्संकीर्तयंश्चैव सर्वपापैः प्रमुच्यते

Kaya nito inilarawan sa inyo ang banal na Mahīsāgarasambhava. Ang sinumang makikinig dito, at gayundin ay bibigkasin at aawitin, ay mapapalaya sa lahat ng kasalanan.

Verse 127

य इदं श्रावयेद्विद्वान्महामाहात्म्यमुत्तमम् । सर्वपापविनिर्मुक्तो रुद्रलोकं स गच्छति

Ang marunong na nagpaparinig sa iba ng dakilang mahātmya na ito, napapalaya sa lahat ng kasalanan at napapasa-daigdig ni Rudra.

Verse 128

गुप्तक्षेत्रस्य माहात्म्यं सकलं श्रावयेद्यदि । सर्वैश्वर्यमवाप्नोति ब्रह्महत्यां व्यपोहति

Kung ipinaririnig sa iba ang buong mahātmya ng Guptakṣetra, matatamo ang lahat ng kasaganaan at mapapawi maging ang kasalanang brahma-hatyā (pagpatay sa brāhmaṇa).

Verse 129

कोटितीर्थस्य माहात्म्यं महीनगरकस्य च । शृणोति श्रावयेद्यस्तु ब्रह्मभूयाय कल्पते

Ngunit ang nakikinig, o nagpaparinig sa iba, ng mahātmya ng Koṭitīrtha at Mahīnagaraka ay nagiging karapat-dapat sa brahma-bhūya—pagkamit ng kalagayang Brahman.

Verse 130

कोटितीर्थे नरः स्नात्वा श्राद्धं कृत्वा प्रयत्नतः । दानं दद्याद्यथाशक्त्या शृणुध्वं तत्फलं हि मे

Pagkaligo sa Koṭitīrtha, dapat magsagawa nang masikap ng śrāddha at magbigay ng kawanggawa ayon sa kaya. Pakinggan ninyo sa akin ang bunga niyon.

Verse 131

स्वर्गपातालमर्त्येषु यानि तीर्थानि सन्ति वै । तेषु दानेषु यत्पुण्यं तत्फलं प्राप्यते नरैः

Anumang mga tīrtha na nasa langit, sa ilalim na daigdig, at sa daigdig ng tao—ang kapalarang bunga ng kawanggawa roon, ay natatamo rin ng mga tao bilang gayunding bunga.

Verse 132

अश्वमेधादिभिर्यज्ञैरिष्टैश्चैवाप्तदक्षिणैः । सर्वव्रततपोभिश्च कृतैर्यत्पुण्यमाप्यते

Anumang kabanalan na nakakamit sa mga yajña na nagsisimula sa Aśvamedha, sa mga ritwal na isinagawa nang wasto na may nararapat na dakṣiṇā (handog na bayad sa pari), at sa pagsasagawa ng lahat ng uri ng panata at pag-aayuno—

Verse 133

तत्पुण्यं प्राप्यते विप्राः कोटितीर्थे न संशयः

Ang mismong kabanalang iyon ay nakakamit sa Koṭitīrtha, O mga brāhmaṇa—walang pag-aalinlangan.

Verse 134

इदं पवित्रं खलु पुण्यदं सदा यशस्करं पापहरं परात्परम् । शृणोति भक्त्या पुरुषः स पुण्यभागसुक्षये रुद्रसलोकतां व्रजेत्

Ang salaysay na ito ay tunay na nagpapadalisay—laging nagbibigay ng kabanalan, nagkakaloob ng dangal, nag-aalis ng kasalanan, at lubhang kataas-taasan. Sinumang makinig dito nang may debosyon, kapag naubos ang naimpong kabutihan, ay makararating sa daigdig ni Rudra.

Verse 135

धन्यं यशस्यं नियतं सुपुण्यं स्वर्मोक्षदं पापहरं नराणाम् । शृणोति नित्यं नियतः शुचिः पुमान्भित्त्वा रविं विष्णु पदं प्रयाति

Ito’y mapalad, nagbibigay-dangal, tiyak, at lubhang marangal sa kabanalan—nagkakaloob ng langit at moksha, at nag-aalis ng kasalanan ng mga tao. Ang taong may disiplina at kalinisan, na nakikinig nito araw-araw, ay lalampas sa araw at makararating sa kataas-taasang tahanan ni Viṣṇu.