Adhyaya 3

Verse 1

सू उवाच । एवं स्थानानि पुण्यानि यानियानीह वै भुवि । निरीक्षंस्तत्र तत्राहं नारदो वीरसत्तम

Sinabi ni Sūta: Kaya, sa pagmasid ko sa lupa sa maraming banal na pook—bawat isa—si Nārada, ang pinakadakila sa mga bayani, ay naglakbay mula rito patungo roon upang hanapin ang pinakamarangal.

Verse 2

विचरन्मेदिनीं सर्वां प्राप्तोऽहमाश्रमं भृगोः । यत्र रेवानदी पुण्या सप्तकल्पस्मरा वरा

Sa paglalagalag sa buong daigdig, narating ko ang ashram ni Bhṛgu; doon dumadaloy ang banal na ilog na Revā, ang marangal na inaalala sa pitong kapanahunan.

Verse 3

महापुण्या पवित्रा च सर्वतीर्थमयी शुभा । पुनानि कीर्तनेनैव दर्शनेन विशेषतः

Siya’y lubhang mapagpala at nagpapadalisay, mapalad at taglay ang lahat ng tīrtha; nililinis niya sa pag-alaala at pagpupuri pa lamang, at lalo na sa tuwirang pagtanaw.

Verse 4

तत्रावगाहनात्पार्थ मुच्यते जंतुरंहसा । यथा सा पिङ्गला नाडी देहमध्ये व्यवस्थिता

O Pārtha, sa pagligo roon ang nilalang ay napapalaya agad sa kasalanan—gaya ng Piṅgalā nāḍī na nakalagay sa gitna ng katawan.

Verse 5

इयं ब्रह्मांडपिण्डस्य स्थाने तस्मिन्प्रकीर्तिता । तत्रास्ते शुक्लतीर्थाख्यं रेवायां पापनाशनम्

Ang banal na pook na ito’y ipinahayag bilang “lugar ng Brahmāṇḍa (kosmikong itlog) at Piṇḍa (mikrokosmos ng katawan)”; at doon, sa ilog Revā, naroon ang tīrtha na tinatawag na Śukla-tīrtha, ang pumupuksa sa kasalanan.

Verse 6

यत्र वै स्नानमात्रेण ब्रह्महत्या प्रणश्यति । तस्यापि सन्निधौ पार्थ रेवाया उत्तरे तटे

Doon, sa pagligo lamang, kahit ang kasalanang brahma-hatyā ay napapawi. O Pārtha, sa kalapitan ng banal na tīrtha, sa hilagang pampang ng Ilog Revā.

Verse 7

नानावृक्षसमाकीर्णं लतागुल्मोपशोभितम् । नानापुष्पफलो पेतं कदलीखंडमंडितम्

Punô iyon ng sari-saring punò, pinaganda ng mga baging at palumpong; sagana sa iba’t ibang bulaklak at bunga, at pinalamutian ng mga kumpol ng sagingan.

Verse 8

अनेकाश्वापदाकीर्णं विहगैरनुनादितम् । सुगंधपुष्पशोभाढ्यं मयूररवनादितम्

Siksik iyon ng maraming mailap na hayop at umuugong sa huni ng mga ibon; hitik sa ganda ng mababangong bulaklak, at umaalingawngaw sa sigaw ng mga pabo-real.

Verse 9

भ्रमरैः सर्वमुत्सृज्य निलीनं रावसंयुतम् । यथा संसारमुत्सृज्य भक्तेन हरपादयोः

Doon, ang mga bubuyog, tinalikdan ang lahat, ay nanatiling nakadapo at umuugong; gaya ng deboto na iniiwan ang pagkakabuhol sa sanlibutan at nalulubog sa mga paa ni Hara (Śiva).

Verse 10

कोकिला मधुरैः स्वानैर्नादयंति तथा मुनीन् । यथा कथामृताख्यानैर्ब्राह्मणा भवभीरुकान्

Doon, ang mga kokilā ay nagpapasaya sa mga muni sa matatamis na awit; gaya ng mga Brāhmaṇa na, sa pagsasalaysay ng mga banal na kuwentong tila amṛta, ay nagpapagalak sa mga natatakot sa saṃsāra.

Verse 11

यत्र वृक्षा ह्लादयंति फलैः पुष्पैश्च पत्रकैः । छायाभिरपि काष्ठैश्च लोकानिव हरव्रताः

Doon, ang mga punò ay nagdudulot ng ligaya sa pamamagitan ng bunga, bulaklak, at mga dahon; sa pamamagitan ng lilim, at maging ng kanilang kahoy—gaya ng mga debotong may panatang kay Hara (Śiva) na nagpapala sa mga daigdig sa lahat ng paraan.

Verse 12

पुत्रपुत्रेति वाशंते यत्र पुत्रप्रियाः खगाः । यथा शिवप्रियाः शैवा नित्यं शिवशिवेति च

Doon, ang mga ibong mahal ang kanilang supling ay sumisigaw ng “anak, anak!”—gaya ng mga Śaiva, na minamahal ni Śiva, na walang tigil na bumibigkas ng “Śiva, Śiva!”

Verse 13

एवंविधं मुनेस्तस्य भृगोराश्रममंडलम् । विप्रैस्त्रैविद्यसंयुक्तैः सर्वतः समलंकृतम्

Ganyan ang nasasakupan ng ashram ng pantas na si Bhṛgu—sa lahat ng dako’y pinaganda ng mga Brāhmaṇa na may taglay na tatluhang kaalamang Veda.

Verse 14

ऋग्यजुः सामनिर्घोपैरारूरितदिगन्तरम् । रुद्रभक्तेन धीरेण यथैव भुवनत्रयम्

Ang mga dulo ng tanawin doon ay umuugong sa alingawngaw ng Ṛg, Yajus, at Sāman—dahil sa matatag na pantas na deboto ni Rudra—gaya ng paglaganap ng banal na tunog at presensiyang dibino sa tatlong daigdig.

Verse 15

तत्राहं पार्थ संप्राप्तो यत्रास्ते मुनिसत्तमः । भृगुः परमधर्मात्मातपसा द्योतितप्रभः

Doon, O Pārtha, ako’y dumating—sa pook na tinitirhan ng pinakadakila sa mga pantas, si Bhṛgu; lubos na matuwid, at ang kanyang ningning ay pinasisinag ng tapas (mahigpit na pag-aayuno at pagninilay).

Verse 16

आगच्छंतं तु मां दृष्ट्वा दीनं च मुदितं तथा । अभ्युत्थआनं कृतं सर्वैर्विप्रैर्भृगुपुरोगमैः

Nang makita nila akong papalapit—bagaman pagod ay may galak—ang lahat ng mga Brahmana, na si Bhṛgu ang nangunguna, ay tumindig upang salubungin ako.

Verse 17

कृत्वा सुस्वागतं दत्त्वा अर्घाद्यं भृगुणा सह । आसनेषूपविष्टास्ते मुनींद्रा ग्राहिता मया

Matapos ang mainit na pagtanggap at, kasama si Bhṛgu, ang pag-aalay ng arghya at iba pang parangal, ang mga dakilang muni ay pinaupo sa mga upuan, at ako’y naglingkod sa kanila.

Verse 18

विश्रांतं तु ततो ज्ञात्वा भृगुर्मामप्युवाचह । क्व गंतव्यं मुनिश्रेष्ठ कस्मादिह समागतः

Pagkaraan, si Bhṛgu, nang malaman niyang ako’y nakapagpahinga na, ay nagsalita sa akin: “O pinakadakilang muni, saan ka patutungo, at bakit ka naparito?”

Verse 19

आगमनकारणं सर्वं समाचक्ष्व परिस्फुटम् । ततस्तं चिंतयाविष्टो भृगुं पार्थाहमब्रुवम्

“Ipaliwanag nang malinaw ang buong dahilan ng iyong pagparito.” Pagkaraan, ako na nalubog sa pag-iisip ay nagsalita kay Bhṛgu, O Pārtha.

Verse 20

श्रूयतामभिधास्यामि यदर्थमहामागतः । मया पर्यटिता सर्वा समुद्रांता च मेदिनी

Makinig—ngayon ay sasabihin ko ang layunin ng aking pagparito. Nilibot ko ang buong daigdig, hanggang sa mga pampang ng karagatan.

Verse 21

द्विजानां भूमिदानार्थं मार्गमाणः पदेपदे । निर्दोषां च पवित्रां च तीर्थेष्वपि समन्विताम्

Sa bawat hakbang, hinahanap niya ang lupang walang dungis at lubhang dalisay upang ihandog bilang kaloob na lupa sa mga dvija (dalawang-ulit na isinilang na brāhmaṇa), na taglay rin ang kabanalang gaya ng mga tīrtha, ang mga banal na tawiran.

Verse 22

रम्यां मनोरमां भूमिं न पश्यामि कथंचन । भृगुरुवाच । विप्राणां स्थापनार्थाय मयापि भ्रमता पुरा

“Wala akong nakikitang lupang tunay na marikit at mapalad.” wika ni Bhṛgu: “Noon pa man, ako’y gumala rin, naghahanap ng pook upang maitatag ang mga brāhmaṇa—”

Verse 23

पृथ्वी सागरपर्यंता दृष्टा सर्वा तदानघ । महीनाम नदी पुण्या सर्वतीर्थमयी शुभा

O walang kasalanan, nakita ko ang buong daigdig hanggang sa gilid ng karagatan. May isang banal na ilog na tinatawag na Mahī—mapalad, sagrado, at taglay sa sarili ang kapangyarihan ng lahat ng tīrtha.

Verse 24

दिव्या मनोरमा सौम्या महापापप्रणाशिनी । नदीरूपेण तत्रैव पृथ्वी सा नात्र संशयः

Siya’y maka-diyos, kaibig-ibig, banayad, at tagapuksa ng malalaking kasalanan. Doon nga, ang Daigdig mismo ay nananahan sa anyo ng isang ilog—walang pag-aalinlangan dito.

Verse 25

पृथिव्यां यानि तीर्थानि दृष्टादृष्टानि नारद । तानि सर्वाणि तत्रैव निवसंति महीजले

O Nārada, anumang tīrtha sa daigdig—nakikita man o di nakikita—lahat ng iyon ay nananahan doon mismo, sa mga tubig ng ilog Mahī.

Verse 26

सा समुद्रेण संप्राप्ता पुण्यतोया महानदी । संजातस्तत्र देवर्षे महीसागरसंगमः

Ang dakilang ilog na may banal na tubig ay sumasapit sa karagatan. Doon, O banal na rishi, sumisilang ang pagsasanib ng Ilog Mahī at ng dagat.

Verse 27

स्तंभाख्यं तत्र तीर्थं तु त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् । तत्र ये मनुजाः स्नानं प्रकुर्वंति विपश्चितः

May isang tīrtha roon na tinatawag na “Staṃbha,” bantog sa tatlong daigdig. Ang mga taong marurunong na nagsasagawa ng banal na paliligo roon—

Verse 28

सर्वपापविनिर्मुक्ता नोपसर्पंति वै यमम् । तत्राद्भुतं हि दृष्टं मे पुरा स्नातुं गतेन वै

Nalilinis sila sa lahat ng kasalanan at hindi man lamang lumalapit kay Yama. Tunay nga, minsan ay nakakita ako roon ng isang kababalaghan nang ako’y pumaroon upang maligo.

Verse 29

तदहं कीर्तयिष्यामि मुने श्रृणु महाद्भुतम् । यावत्स्नातुं व्रजाम्यस्मिन्महीसागरसंगमे

Isasalaysay ko ngayon—makinig ka, O muni—ang dakilang kababalaghang iyon, nang ako’y pumaroon upang maligo sa tagpuan ng Ilog Mahī at ng dagat.

Verse 30

तीरे स्थितं प्रपश्यामि मुनींद्रं पावकोपमम् । प्रांशुं वृद्धं चास्थिशेषं तपोलक्ष्म्या विभूषितम्

Sa pampang ng ilog, nakita ko ang isang panginoon sa mga muni, nagniningning na parang apoy. Matangkad, matanda, halos buto na lamang dahil sa tapas, ngunit nabibihisan ng ningning na isinilang sa pag-aayuno at pagninilay.

Verse 31

भुजावूर्ध्वौ ततः कृत्वा प्ररुदंतं मुहुर्मुहुः । तं तथा दुःखितं दृष्ट्वा दुःखितोऽहमथाभवम्

Pagkaraan, itinaas niya ang dalawang bisig at paulit-ulit na humagulgol. Nang makita ko siyang labis na nagdurusa, ako man ay napuno ng dalamhati.

Verse 32

सतां लक्षणमेतद्धि यद्दृष्ट्वा दुःखितं जनम् । शतसंख्य तस्य भवेत्तथाहं विललाप ह

Ito nga ang tanda ng mabubuti: kapag nakita ang taong nagdurusa, ang kanilang dalamhati ay lalo pang dumarami. Kaya ako’y tumangis at nanaghoy.

Verse 33

अहिंसा सत्यमस्तेयं मानुष्ये सति दुर्लभम् । ततस्तमुपसंगम्य पर्यपृच्छमहं तदा

Ang ahiṃsā, katotohanan, at hindi pagnanakaw ay bihira kahit sa mga tao. Kaya lumapit ako sa kanya at nagtanong noon.

Verse 34

किमर्थं रोदिशि मुने शोके किं कारणं तव । सुगुह्यमपि चेद्बूहि जिज्ञासा महती हि मे

“Bakit ka umiiyak, O muni? Ano ang sanhi ng iyong dalamhati? Kahit ito’y pinakalihim, ipahayag mo—sapagkat dakila ang aking pagnanais na malaman.”

Verse 35

मुनिस्ततो मामवदद्भृगो निर्भाग्यवानहम् । तेन रोदिमि मा पृच्छ दुर्भाग्यं चालपेद्धि कः

Pagkatapos ay sinabi ng muni sa akin: “O Bhṛgu, ako’y kapus-palad; kaya ako umiiyak. Huwag ka nang magtanong—sino ba ang magsasalita nang malakas tungkol sa sariling kamalasan?”

Verse 36

तमहं विस्मयाविष्टः पुनरेवेदमब्रुवम् । दुर्लभं भारते जन्म तत्रापि च मनुष्यता

Namangha ako at muling nagsalita: “Bihira ang kapanganakan sa Bhārata; at higit pang bihira ang tunay na kalagayang pagiging tao.”

Verse 37

मनुष्यत्वे ब्राह्मणत्वं मुनित्वं तत्र दुर्लभम् । तत्रापि च तपःसिद्धिः प्राप्यैतत्पंचकं परम्

Sa pagiging tao, bihira ang maging Brahmana; at sa loob nito, bihira rin ang maging muni, ang pantas na ermitanyo. Higit pang bihira ang magtagumpay sa tapas, ang banal na pag-aayuno at pagninilay. Matapos makamtan ang dakilang limang pagpapala na ito…

Verse 38

किमर्थं रोदिषि मुने विस्मयोऽत्र महान्मम । एवं संपृच्छते मह्यमेतस्मिन्नेव चांतरे

Tinanong ko: “Bakit ka umiiyak, O muni? Napakalaki ng aking pagkamangha rito.” Habang tinatanong ko siya nang gayon, sa mismong sandaling iyon…

Verse 39

सुभद्रोनाम नाम्ना च मुनिस्तत्राभ्युपाययौ । स हि मेरुं परित्यज्य ज्ञात्वा तीर्थस्य सारताम्

Pagkaraan, lumapit doon ang isang muni na nagngangalang Subhadra. Sapagkat naunawaan niya ang tunay na kadakilaan ng tīrtha na iyon, iniwan pa niya maging ang Bundok Meru.

Verse 40

कृताश्रमः पूजयति सदा स्तंभेश्वरं मुनिः । सोऽप्येवं मामि वापृच्छन्मुनिं रोदनकारणम्

Ang muni na iyon, matapos ganap na tuparin ang mga tungkulin ng āśrama, ay palaging sumasamba kay Stambheśvara. Nang makita niya ako sa gayong kalagayan, tinanong niya ako na parang kapwa asceta tungkol sa dahilan ng aking pag-iyak.

Verse 41

अथाहाचम्य स मुनिः श्रूयतां कारणं मुनी । अहं हि देवशर्माख्यो मुनिः संयतवाङ्मनाः

Pagkaraan, ang pantas na muni, matapos magsagawa ng ācaman (pag-inom ng tubig na pampadalisay), ay nagsabi: “O mga muni, pakinggan ninyo ang dahilan. Ako nga ang muning nagngangalang Devaśarmā, yaong nagpipigil sa salita at sa isip.”

Verse 42

निवसामि कृतस्थानो गंगासागरसंगमे । तत्र दर्शेतर्पयामि सदैव च पितॄनहम्

Nanahan ako roon, matapos itatag ang aking tirahan sa tagpuan ng Ilog Gaṅgā at ng karagatan. Doon, sa mga araw ng Darśa, lagi kong inihahandog ang tarpaṇa (pagbubuhos ng tubig na alay) sa mga Pitṛ, ang mga ninuno.

Verse 43

श्राद्धांते ते च प्रत्यक्षा ह्याशिषो मे वदंति च । ततः कदाचित्पितरः प्रहृष्टा मामथाब्रवन्

Sa pagtatapos ng śrāddha, sila’y nagiging hayag sa paningin at nagsasabi pa ng mga pagpapala sa akin. Pagkaraan, minsan, ang aking mga Pitṛ—na nagagalak—ay nagsalita sa akin nang ganito.

Verse 44

वयं सदात्र चायामो देवशर्मंस्तवांतिके । स्थानेऽस्माकं कदाचित्त्वं न चायासि कुतः सुतः

“Devaśarmā, palagi kaming dumarating dito sa iyong piling. Ngunit sa aming sariling tahanan ay hindi ka kailanman dumarating—bakit ganoon, mahal na anak?”

Verse 45

स्थानं दिदृक्षुस्तच्चाहं न शक्तोऽस्मि निवोदितुम् । ततः परममित्युक्त्वा गतवान्पितृभिः सह

Ninais kong makita ang kanilang tahanan kaya hindi ko nagawang tumanggi. Sa pagsasabing, “Kung gayon, mangyari nawa; pasulong, sa kataas-taasang dako,” ako’y sumama sa mga Pitṛ.

Verse 46

पितॄणां मंदिरं पुण्यं भौमलोकसमास्थितम् । तत्रतत्र स्थितश्चाहं तेजोमण्डलदुर्दृशान्

Ang banal na tahanan ng mga Pitṛ (mga ninuno) ay nasa saklaw ng daigdig. Doon at dito, aking namasdan ang mga nilalang na mahirap titigan, napalilibutan ng naglalagablab na mga bilog ng liwanag.

Verse 47

दृष्ट्वाग्रतः पूजयाढ्यानपृच्छं स्वान्पितॄनिति । के ह्यमी समुपायांति भृशं तृप्ता भृशार्चिताः । भृशंप्रमुदिता नैव तथा यूयं यथा ह्यमी

Nang sila’y makita sa aking harapan, aking pinarangalan at sinamba ang mga dakilang iyon, at tinanong ang sarili kong mga Pitṛ: “Sino sila na lumalapit—lubhang nasiyahan, lubhang pinarangalan sa pagsamba, at labis na nagagalak—na higit pa kaysa sa inyo?”

Verse 48

पितर ऊचुः । भद्रं ते पितरः पुण्याः सुभद्रस्य महामुनेः । तर्पितास्तेन मुनिना महीसागरसंगमे

Nagsalita ang mga Pitṛ: “Pagpapala sa iyo. Ang mga banal na ninunong iyon ay kay Mahāmuni Subhadra; sila’y napasiyahan ng pantas na iyon sa tagpuan ng lupa at dagat.”

Verse 49

सर्वतीर्थमयी यत्र निलीना ह्युदधौ मही । तत्र दर्शे तर्पयति सुभद्रस्तानमून्सुत

“Sapagkat doon, ang Daigdig—na taglay ang diwa ng lahat ng tīrtha—ay nakatago sa loob ng karagatan. Doon, sa araw ng Darśa, pinasisiyahan ni Subhadra ang mga ninunong iyon sa pamamagitan ng mga handog, o anak.”

Verse 50

इत्याकर्ण्य वचस्तेषां लज्जितोऽहं भृशंतदा । विस्मितश्च प्रणम्यैतान्पितॄन्स्वं स्थानमागतः

Nang marinig ko ang kanilang mga salita, ako’y lubhang napahiya noon. At sa pagkamangha, ako’y yumukod sa mga Pitṛ na iyon at nagbalik sa aking sariling kinalalagyan.

Verse 51

यथा तथा चिंतितं च तत्र यास्याम्यहं श्फुटम् । पुण्यो यत्रापि विख्यातो महीसागरसंगमः

Matapos pag-isipan sa lahat ng paraan, malinaw kong pinasya: “Pupunta ako roon—sa banal at tanyag na tagpuan ng Ilog Mahī at ng karagatan.”

Verse 52

कृताश्रमश्च तत्रैव तर्पयिष्ये निजान्पितॄन् । दर्शेदर्शे यथा चासौ स्तुत्यनामा सुभद्रकः

Doon, matapos magtatag ng wastong āśrama, aking bibigyang-lugod ang aking mga Ninuno sa pamamagitan ng mga handog (tarpaṇa)—sa bawat darśa, ang ritwal ng bagong buwan—gaya ni Subhadraka na tanyag at kapuri-puri ang pangalan.

Verse 53

किं तेन ननु जातेन कुलांगारेण पापिना । यस्मिञ्जीवत्यवि निजाः पितरोऽन्यस्पृहाकराः

Ano ang silbi ng pagsilang ng makasalanang iyon—ang “baga na sumusunog sa angkan”? Sa mismong panahon na siya’y nabubuhay, ang kanyang mga Ninuno ay napipilitang umasa at magnasa ng tulong mula sa iba.

Verse 54

इति संचिंत्य मुदितो रुचिं भार्यामथाब्रवुम् । रुचे त्वया समायुक्तो महीसागगरसंगमम्

Pagkatapos magnilay nang gayon, ako’y nagalak at saka nagsalita sa aking asawang si Ruci: “Ruci, kasama ka, pupunta ako sa tagpuan ng Mahī at ng karagatan.”

Verse 55

गत्वा स्थास्यामि तत्रैव शीघ्रं त्वं सम्मुखीभव । पतिव्रतासि शुद्धासिकुलीनासि यशस्विनि । तस्मादेतन्मम शुभे कर्तुमर्हसि चिंतितम्

“Pagdating natin, doon na ako mananatili. Magmadali kang maghanda upang sumama sa akin. Ikaw ay pativratā—tapat sa asawa—dalisay, mula sa marangal na angkan, at bantog; kaya, O mapalad, nararapat kang tumulong upang maisakatuparan ang aking pasiya.”

Verse 56

रुचिरुवाच । हता तस्य जनिर्नाभूत्कथं पाप दुरात्मना

Wika ni Ruci: “Hindi ba winasak na pati ang kanyang pagsilang? O makasalanan, paano nangyari ito dahil sa lalaking may pusong masama?”

Verse 57

श्मशानस्तंभ येनाहं दत्ता तुभ्यं कृतंत्वाय । इह कंदफलाहारैर्यत्किं तेन न पूर्यते

“Sa pamamagitan ng haliging nasa pook ng pagsusunog ng bangkay, na siyang dahilan kung bakit ako naibigay sa iyo—ano pa ba ang hindi niya natupad? Dito nga’y nabubuhay tayo sa mga ugat at bunga bilang pagkain.”

Verse 58

नेतुमिच्छसि मां तत्र यत्र क्षारोदकं सदा । त्वमेव तत्र संयाहि नंदंतु तव पूर्वजाः

“Nais mo akong dalhin sa lugar na laging maalat ang tubig. Ikaw na lamang ang pumaroon—nawa’y malugod ang iyong mga ninuno!”

Verse 59

गच्छ वा तिष्ठ वा वृद्ध वस वा काकवच्चिरम् । तथा ब्रुवन्त्यां तस्यां तु कर्णावस्मि पिधाय च

“Umalis ka man o manatili, matanda—o mabuhay kang matagal na gaya ng uwak!” Habang sinasabi niya iyon, tinakpan ko ang aking dalawang tainga.

Verse 60

विपुलं शिष्यमादिश्य गृह एकोऽत्र आगतः । सोऽहं स्नात्वात्र संतर्प्य पितॄञ्छ्रद्धापरायणः

Matapos tagubilinan ang aking alagad na si Vipula, nagbalik akong mag-isa sa aking tahanan dito. Pagkaligo ko rito at matapos bigyang-lugod ang mga Pitṛ (mga Ninuno) sa handog ng śraddhā, nananatili akong lubos na nakatuon sa śraddhā.

Verse 61

चिंतां सुविपुलां प्राप्तो नरके दुष्कृती यथा । यदि तिष्ठामि चात्रैव अर्धदेहधरो ह्यहम्

Isang napakalaking pangamba ang sumaklot sa akin—gaya ng makasalanan sa impiyerno—kung dito rin ako mananatili, bilang taong may “kalahating katawan” lamang.

Verse 62

नरो हि गृहिणीहीनो अर्धदेह इति स्मृतः । यथात्मना विना देहे कार्यं किंचिन्न सिध्यति

Tunay nga, ang lalaking walang asawa ay inaalala bilang “may kalahating katawan”. Kung paanong sa katawang walang ātman ay walang gawaing maisasakatuparan, gayon din, sa ganitong kakulangan ay hindi ganap na natutupad ang mga tungkulin ng buhay.

Verse 63

अनयोर्हि फलं ग्राह्यं सारता नात्र काचन । अर्धदेही च मनुजस्त्वसंस्पृश्यः सतांमतः

Mula sa dalawang ito, ang makukuha lamang ay “panlabas na bunga”—walang tunay na diwa rito. At ang lalaking “kalahating katawan” ay itinuturing ng mabubuti na hindi dapat hipuin (dapat iwasan sa ritwal at wastong asal).

Verse 64

अनयोर्हिफलं ग्राह्यं सारता नात्र काचन । अर्धदेही च मनुजस्त्वसंस्पृश्यः सतांमतः

Mula sa dalawang ito, ang makukuha lamang ay “panlabas na bunga”—walang tunay na diwa rito. At ang lalaking “kalahating katawan” ay itinuturing ng mabubuti na hindi dapat hipuin (dapat iwasan sa ritwal at wastong asal).

Verse 65

औत्तानपादिरस्पृश्य उत्तमो हि सुरैः कृतः । अथ चेत्तत्र संयामि न महीसागरस्ततः

Maging si Auttānapādi (Dhruva), bagaman minsang itinuring na “di dapat hipuin”, ay itinaas ng mga deva sa sukdulang kadakilaan. Ngunit kung ako’y pumaroon, ang tagpuan ng Lupa at Karagatan na ito’y hindi na magiging makabuluhan o maaabot para sa akin.

Verse 66

यामि वा तत्कथं पादौ चलतो मे कथंचन । एतस्मिन्मे मनो विद्धं खिद्यतेऽज्ञानसंकटे

Kung ako’y kailangang umalis—paano pa kikilos ang aking mga paa? Sa bagay na ito, ang aking isip ay tila natusok, at nagdurusa sa kagipitan ng kamangmangan at pag-aalinlangan.

Verse 67

अतोऽहमतिमुह्यामि भृशं शोचामि रोदिमि । इतिश्रुत्वा वचस्तस्य भृशं रोमांचपूरितम्

Kaya ako’y lubos na nalilito; labis akong nagdadalamhati at umiiyak. Nang marinig ang kanyang mga salita, ang isa pa’y napuno ng romāñca—nangingilabot sa tindi ng damdamin.

Verse 68

साधुसाध्वित्यथोवाच तं सुभद्रोऽप्यहं तथा । दण्डवच्च प्रणमितो महीसागरसङ्गमम्

Pagkaraan, sinabi ni Subhadra sa kanya, “Tunay na mabuti, tunay na mabuti,” at ako man ay sumang-ayon. At tulad ng isang tungkod (ganap na pagpapatirapa), yumukod kami sa banal na tagpuan ng Lupa at Karagatan.

Verse 69

चिन्तयावश्च मनसि प्रतीकारं मुनेरुभौ । यो हि मानुष्यमासाद्य जलबुद्बुदभंगुरम्

Kaming dalawa, dahil sa pag-aalala, ay nagmuni sa isip ng lunas ayon sa itinuro ng pantas. Sapagkat ang buhay ng tao, kapag natamo na, ay marupok—nababasag na parang bula sa ibabaw ng tubig.

Verse 70

परार्थाय भवत्येष पुरुषोऽन्ये पुरीषकाः । ततः संचिंत्य प्राहेदं सुभद्रो मुनिसत्तमम्

“Ang buhay-tao ay para sa kapakanan ng iba; ang nabubuhay nang salungat dito ay hindi hihigit sa dumi.” Pagkaraang pagnilayan ito, sinabi ni Subhadra ang mga salitang ito sa pinakadakilang pantas.

Verse 71

मा मुने परिखिद्यस्व देवशर्मन्स्थिरो भव । अहं ते नाशयिष्यामि शोकं सूर्यस्तमो यथा

O pantas na muni Devaśarman, huwag kang magdalamhati; manatiling matatag. Aking wawasakin ang iyong pighati, gaya ng araw na nagpapawi ng dilim.

Verse 72

गमिष्याम्याश्रमं त्वं च नात्रापि परिहास्यते । श्रृणु तत्कारणं तुभ्यं तर्पयिष्ये पितॄनहम्

Pupunta ako sa ashram, at ikaw man ay sasama; kahit doon ay walang pagpapabaya. Dinggin ang dahilan: mag-aalay ako ng tarpaṇa upang masiyahan ang mga Pitṛ, ang mga banal na ninuno.

Verse 73

देवशर्मोवाच । एवं ते वदमानस्य आयुरस्तु शतं समाः । यदशक्यं महत्कर्म कर्तुमिच्छसि मत्कृते

Wika ni Devaśarman: “Sa pagsasalita mo nang ganyan, nawa’y mabuhay ka ng sandaang taon. Ngunit para sa akin, nais mong gawin ang isang dakilang gawa na wari’y di maisasakatuparan.”

Verse 74

हर्षस्थाने विषादश्च पुनर्मां बाधते श्रृणु । अपि वाक्यं शुभं सन्तो न गृह्णन्ति मुधा मुने

Kahit sa sandaling dapat ikagalak, muling bumabagabag sa akin ang dalamhati—makinig ka. O muni, ang mabubuti ay hindi tumatanggap kahit ng mabuting salita kapag ito’y iniaalok nang walang saysay.

Verse 75

कथमेतन्महत्कर्म कारयामि मुधावद । पुनः किंचित्प्रवक्ष्यामि यथा मे निष्कृतिर्भवेत्

Paano ko magagawa na ipagawa sa iyo ang dakilang gawaing ito sa pamamagitan lamang ng salitang walang saysay? Magsasalita pa ako ng kaunti, upang magkaroon ako ng tunay na lunas at pagwawakas.

Verse 76

शापितोऽसि मया प्राणैर्यथा वच्मि तथा कुरु । अहं सदा करिष्यामि दर्शे चोद्दिश्यते पितॄन्

Ikaw ay itinatali ko sa aking hininga ng buhay bilang banal na panata: gawin mo ang eksaktong sinabi ko. Lagi kong isasagawa ang ritwal, at sa araw ng Amāvāsyā (bagong buwan) ay dapat tawagin at alayan ang mga Pitṛ, ang mga ninuno.

Verse 77

श्राद्धं गंगार्णवे चात्र मत्पितॄणां त्वमाचर । अहं चैवापि तपसः संचितस्यापि जन्मना । चतुर्भागं प्रदास्यामि एवमेवैतदाचर

Dito sa Gaṅgārṇava, isagawa mo ang śrāddha para sa aking mga Pitṛ, ang mga ninuno. At ipagkakaloob ko sa iyo ang ikaapat na bahagi ng bisa ng aking tapas (pag-aayuno at pagninilay) na naipon ko sa buong buhay. Gawin mo ito—tuparin nang ganap.

Verse 78

सुभद्र उवाच । यद्येवं तव संतोषस्त्वेवमस्तु मुनीश्वर । साधूनां च यथा हर्षस्तथा कार्यं विजानता

Wika ni Subhadra: “Kung ito ang ikalulugod mo, O panginoon sa mga pantas, mangyari nawa. Ang taong may pag-unawa ay dapat kumilos sa paraang ikatutuwa ng mga banal at matutuwid.”

Verse 79

भृगुरुवाच । देवशर्मा ततो हृष्टो दत्त्वा पुण्यं त्रिवाचिकम् । चतुर्थाशं ययौ धाम स्वं सुभद्रोऽपि च स्थितः

Sabi ni Bhṛgu: Pagkaraan, si Devaśarman ay nagalak at ipinagkaloob ang bisa ng kabutihan sa pamamagitan ng tatlong ulit na banal na pagbigkas; at matapos ibigay ang ikaapat na bahagi, siya’y umalis patungo sa sarili niyang tahanan. Si Subhadra nama’y nanatiling matatag doon.

Verse 80

एवंविधो नारदासौ मही सागरसंगमः । यमनुस्मरतो मह्यं रोमांचोऽद्यापि वर्तते

O Nārada, ganyan nga ang tagpuan ng Ilog Mahī at ng karagatan. Hanggang ngayon, kapag naaalala ko iyon, nangingilabot pa rin ang aking katawan at tumatayo ang balahibo sa pagkamangha.

Verse 81

नारद उवाच । इति श्रुत्वा फाल्गुनाहं हर्षगद्गदया गिरा । मृतोमृत इवा वोचं साधुसाध्विति तंभृगुम्

Wika ni Nārada: Nang marinig ko ito, ako si Phālguna, na may tinig na nabubulol sa galak, na wari’y muling nabuhay mula sa kamatayan, ay nagsabi kay Bhṛgu: “Napakabuti, napakabuti!”

Verse 82

यूयं वयं गमिष्यामो महीतीरं सुशोभनम् । आवामीक्षावहे सर्वं स्थानकं तदनुत्तमम्

Ikaw at ako ay tutungo sa maringal na pampang ng Mahī; doon natin mamamasdan nang ganap ang walang kapantay na banal na pook na iyon.

Verse 83

मम चैवं वचः श्रुत्वा भृगुः सह मयययौ । समस्तं तु महापुण्यं महीकूलं निरीक्षितम्

Nang marinig ni Bhṛgu ang aking mga salita, sumama siya sa akin; at namasdan namin ang buong pampang ng Mahī na hitik sa dakilang kabanalan.

Verse 84

तद्दृष्ट्वा चातिहृष्टोहमासं रोमांचकंचुकः । अब्रवं मुनिशार्दूलं हर्षगद्गदया गिरा

Pagkakita ko roon, labis ang aking tuwa at nangilabot ang buong katawan; at sa tinig na nanginginig sa galak, nagsalita ako sa “tigra sa mga pantas.”

Verse 85

त्वत्प्रसादात्करिष्यामि भृगो स्थानमनुत्तमम् । स्वस्थानं गम्यतां ब्रह्मन्नतः कृत्यं विचिंतये

Sa iyong biyaya, O Bhṛgu, itatatag ko ang walang kapantay na banal na tahanan. O Brahmana, magbalik ka sa iyong sariling dako; mula ngayon ay pag-iisipan ko ang dapat gawin.

Verse 86

एवं भृगुं चास्मिविसर्जयित्वा कल्लोलकोलाहलकौतुकीतटे । अथोपविश्येदमचिंतयं तदा किं कृत्यमात्मानमिवैकयोगी

Kaya nga, matapos kong pauwiin si Bhṛgu, sa pampang na kahanga-hanga sa ugong ng mga alon, ako’y naupo at nagmuni: “Anong tungkulin pa ang nalalabi?”—gaya ng nag-iisang yogin na nagbubulay sa Sarili (Ātman).