Adhyaya 1

Verse 1

श्रीमुनय ऊचुः । दक्षिणार्णवतीरेषु यानि तीर्थानि पंच च । तानि ब्रूहि विशालाक्ष वर्णयंत्यति तानि च

Wika ng mga kagalang-galang na muni: “Sa mga pampang ng Dakṣiṇārṇava ay may limang tīrtha, mga banal na pook ng pagligo. O ikaw na may malalawak na mata, sabihin mo sa amin ang tungkol sa mga iyon, at ilarawan mo sila ayon sa kanilang papuri.”

Verse 2

सर्वतीर्थफलं येषु नारदाद्य वदंति च । तेषां चरितमाहात्म्यं श्रोतुमिच्छामहे वयम्

Ang mga tīrtha na iyon ay sinasabi nina Nārada at ng iba pang mga pantas na nagkakaloob ng bunga ng lahat ng pook-paglalakbay. Nais naming marinig ang kanilang banal na salaysay at kadakilaan.

Verse 3

उग्रश्रवा उवाच । श्रृणुध्वचत्यद्भुतपुण्यसत्कथं कुमारनाथस्य महाप्रभावम् । द्वैपायनो यन्मम चाह पूर्वं हर्षाबुरोमोद्गमचर्चितांगः

Sinabi ni Ugraśravā (Sūta): “Makinig kayo sa kamangha-mangha, banal, at marangal na salaysay na ito tungkol sa dakilang kapangyarihan ni Kumāranātha. Noong una, isinalaysay ito sa akin ni Dvaipāyana (Vyāsa), habang ang aking katawan ay nababakasan ng panginginig ng galak.”

Verse 4

कुमारगीता गाथात्र श्रूयतां मुनिसत्तमाः । या सर्वदेवैर्मुनिभिः पितृभिश्च प्रपूजिता

O pinakamahuhusay na pantas, pakinggan dito ang “Kumāra-gītā,” ang banal na himno at salaysay—na pinararangalan at sinasamba ng lahat ng mga deva, ng mga muni, at ng mga Pitṛ (mga ninuno).

Verse 5

मध्वाचारस्तं भतीर्थं यो निषेवेत मानवः । नियतं तस्य वासः स्याद्ब्रह्मलोके यथा मम

Ang sinumang tao na may mahigpit na disiplina ay lumalapit at naglilingkod sa banal na tīrtha na iyon, tiyak na magkakamit ng paninirahan sa Brahmaloka—gaya ko (ang nagsasalaysay).

Verse 6

ब्रह्मलोकाद्विष्णुलोकस्तस्मादपि शिवस्य च । पुत्राप्रियत्वात्तस्यापि गुहलोको महत्तमः

Mas mataas kaysa Brahmaloka ang Viṣṇuloka, at mas mataas pa roon ang sariling kaharian ni Śiva. Gayunman, dahil sa natatanging pag-ibig ni Śiva sa kanyang anak, ang Guhaloka (daigdig ni Guha/Skanda) ay ipinahahayag na pinakadakila.

Verse 7

अत्राश्चर्यकथा या च फाल्गुनस्य पुरेरिता । नारदेन मुनिश्रेष्ठास्तां वो वक्ष्यामि विस्तरात्

O pinakamahuhusay na pantas, isasalaysay ko ngayon nang masinsinan ang kamangha-manghang kuwento ni Phālguna na minsang isinalaysay ni Nārada.

Verse 8

पुरा निमित्ते कस्मिंश्चित्करीटी मणिकूटतः । समुद्रे दक्षिणेऽभ्यागात्स्नातुं तीर्थानि पंच च

Noong unang panahon, sa isang pagkakataon, ang bayaning may suot na korona ay umalis mula sa Maṇikūṭa at dumating sa dagat sa timog, na may layuning maligo sa limang banal na tīrtha.

Verse 9

वर्जयंति सदा यानि भयात्तीर्थानि तापसाः । कुमारेशस्य पूर्वं च तीर्थमस्ति मुनेः प्रियम्

Ang mga tīrtha na laging iniiwasan ng mga tapasā (mga asceta) dahil sa takot ay ganito: sa silangan ng Kumāreśa ay may isang tīrtha na minamahal ng mga muni (pantas na rishi).

Verse 10

स्तंभेशस्य द्वितीयं च सौभद्रस्य मुनेः प्रियम् । बर्करेश्वरमन्यच्च पौलोमीप्रियमुत्तमम्

Ang ikalawang tīrtha ay yaong kay Stambheśa, na minamahal ng pantas na si Saubhadra. May isa pa: ang Barkareśvara—isang dakilang tīrtha na iniibig ni Paulomī.

Verse 11

चतुर्थं च महाकालं करंधम नृपप्रिययम् । भरद्वाजस्य तीर्थं च सिद्धेशाख्यं हि पंचमम्

Ang ikaapat ay ang Mahākāla, at gayundin ang Karaṃdhama na minamahal ng mga hari. At ang ikalima ay ang tīrtha ni Bharadvāja, na tinatawag na Siddheśa.

Verse 12

एतानि पंच तीर्थानि ददर्श कुरुपुंगवः । तपस्विभिर्वर्जितानि महापुण्यानि तानि च

Namasdan ng dakilang Kurupuṅgava, ang pinakamainam sa angkan ng Kuru, ang limang tīrtha na ito—mga pook ng dakilang kabanalan, bagaman iniiwasan ng mga asceta.

Verse 13

दृष्ट्वा पार्श्वे नारदीयानपृच्छत महामुनीन् । तीर्थानीमानि रम्याणि प्रभावाद्भुतवंति च

Nang makita niya sa tabi ang mga dakilang muni na tulad ni Nārada, siya’y nagtanong: “Kay ganda ng mga tīrtha na ito—at tunay na kamangha-mangha ang kanilang kapangyarihan!”

Verse 14

किमर्थं ब्रूत वर्ज्यंते सदैव ब्रह्मवादिभिः । तापसा ऊचुः । ग्राहः पंच वसंत्येषु हरंति च तपोधनान्

“Sa anong dahilan, sabihin ninyo sa akin, na lagi silang iniiwasan ng mga tagapagturo ng Brahman?” Sumagot ang mga asceta: “May limang buwaya na nananahan dito, at inaagaw nila ang mga mayaman sa kapangyarihan ng pag-aayuno at pagninilay.”

Verse 15

अत एतानि वर्ज्यंते तीर्थानि कुरुनंदन । इति श्रुत्वा महाबाहुर्गमनाय मनो दधे

“Kaya nga iniiwasan ang mga tīrtha na ito, O ligaya ng angkan ng Kuru.” Pagkarinig nito, ang makapangyarihang may matitibay na bisig ay nagpasya sa puso na magtungo roon.

Verse 16

ततस्तं तापसाः प्रोचुथंतुं नार्हसि फाल्गुन । बहवो भक्षिता ग्राहै राजानो मुनयस्तथा

Pagkaraan, sinabi ng mga asceta sa kanya: “O Phālguna, hindi ka nararapat pumunta. Maraming hari at mga muni rin ang nilamon ng mga buwaya.”

Verse 17

तत्त्व द्वारशवर्षाणि तीर्थानामर्बुदेष्वपि । स्नातः किमेतैस्तीर्थैस्ते मा पतंगव्रतो भव

“Sa loob ng labindalawang taon—kahit sa gitna ng di-mabilang na mga tīrtha—nakapaligo ka na. Ano pa ang kailangan mo sa mga tīrtha na ito? Huwag kang maging tulad ng may panatang gaya ng gamu-gamo na sumusuong sa panganib.”

Verse 18

अर्जुन उवाच । यदुक्तं करुणासारैः सारं किं तदिहोच्यताम् । धर्मार्थी मनुजो यश्च न स वार्यो महात्मभिः

Sinabi ni Arjuna: “Anuman ang inyong sinabi—kayong ang pinakadiwa ay habag—ipahayag ninyo rito ang tunay na buod nito. At ang taong naghahangad ng Dharma ay hindi dapat pigilan ng mga dakilang kaluluwa.”

Verse 19

धर्मकामं हि मनुजं यो वारयति मंदधीः । तदाश्रितस्य जगतो निःश्वासैर्भस्मसाद्भवेत्

Tunay nga, ang taong mapurol ang isip na humahadlang sa taong nakatuon sa Dharma—sa mismong hininga niya, nawa’y maging abo ang mundong umaasa sa kanya.

Verse 20

यज्जीवितं चाचिरांशुसमानक्षणभंगुरम् । तच्चेद्धर्मकृते याति यातु दोषोऽस्ति को ननु

Ang buhay ay marupok at panandali, gaya ng sinag ng araw na nababasag sa isang kisap; kung ito’y ialay para sa Dharma, hayaan. Ano ngang kasalanan doon?

Verse 21

जीवितं च धनं दाराः पुत्राः क्षेत्रगृहाणि च । यान्ति येषआं धर्मकृते त एव भुवि मानवाः

Sa daigdig, sila lamang ang tunay na tao—yaong kapag hinihingi ng Dharma ay handang isuko ang buhay, yaman, asawa, mga anak, bukirin at tahanan.

Verse 22

तापसा ऊचुः । एवं ते ब्रुवतः पार्थ दीर्घमायुः प्रवर्धताम् । सदा धर्मे रतिर्भूयाद्याहि स्वं कुरु वांछितम्

Wika ng mga asceta: “O Pārtha, sa iyong pagsasalita nang ganito, nawa’y humaba ang iyong buhay. Nawa’y manatili magpakailanman ang iyong ligaya sa Dharma. Humayo ka ngayon—tuparin ang iyong marapat na hangarin.”

Verse 23

एवमुक्तः प्रणम्यैतानाशीर्भिरभिसंस्तुतः । जगाम तानि तीर्थानि द्रष्टुं भरतसत्तमः

Nang masabihan nang gayon, ang pinakamainam sa mga Bharata ay yumukod at nagbigay-galang sa kanila; pinapurihan sa mga pagpapala, siya’y umalis upang masilayan ang mga banal na tīrtha.

Verse 24

ततः सौभद्रमासाद्य महर्षेस्तीर्थुमुत्तमम् । विगाह्य तरसा वीरः स्नानं चक्रे परंतपः

Pagkaraan, dumating si Arjuna—ang bayani na sumusunog sa mga kaaway—sa Saubhadra, ang kataas-taasang banal na tawiran ng dakilang rishi; at mabilis siyang lumusong at nagsagawa ng sagradong paliligo.

Verse 25

अथ तं पुरुषव्याघ्रमंतर्जलचरो महान् । निजग्राह जले ग्राहः कुंतीपुत्रं धनंजयम्

Pagkatapos, isang makapangyarihang buwaya na gumagalaw sa ilalim ng tubig ang dumakma sa ilog sa “tigre sa mga tao”—si Dhanañjaya, anak ni Kunti.

Verse 26

तमादायैव कौतेयो विस्फुरंतं जलेचरम् । उदतिष्ठन्महाबाहुर्बलेन बलिनां वरः

Buhat ang nilalang-tubig na pumapalag, ang anak ni Kunti—malalakas ang bisig, pangunahin sa mga malalakas—ay tumindig sa dalisay na lakas.

Verse 27

उद्धृतश्चैव तु ग्राहः सोऽर्जुनेन यशस्विना । बभूव नारी कल्याणी सर्वाभरणभूषिता

At ang buwayang iyon, nang mahila palabas ng marangal na si Arjuna, ay naging isang mapalad na babae, pinalamutian ng lahat ng alahas.

Verse 28

दीप्यमानशिखा विप्रा दिव्यरूपा मनोरमा । तदद्भुतं महद्दृष्ट्वा कुंतीपुत्रो धनंजयः

Ang babaeng iyon ay nagniningning na tila liyab, may anyong dibino at kaakit-akit. Nang makita ang dakilang kababalaghan, si Dhanañjaya, anak ni Kunti, ay namangha.

Verse 29

तां स्त्रियं परमप्रीत इदं वचनमब्रवीत् । का वै त्वमसि कल्याणि कुतो वा जलचारिणी

Lubhang nalugod siya at sinabi sa babaeng iyon: “Sino ka nga ba, o mapalad na dalaga? At saan ka nagmula na naglalakbay sa ibabaw ng mga tubig?”

Verse 30

किमर्थं च महात्पापमिदं कृतवती ह्यसि । नार्युवाच । अप्सरा ह्यस्मि कौतेय देवारण्यनिवासिनी

“At bakit mo nagawa ang malaking kasalanang ito?” sagot ng babae: “O anak ni Kuntī, ako’y tunay na isang apsara, naninirahan sa banal na gubat ng mga deva.”

Verse 31

इष्टा धनपतेर्नित्यं वर्चानाम महाबल । मम सख्यश्चतस्रोऽन्याः सर्वाः कामगमाः शुभाः

“O makapangyarihan, ako’y laging minamahal ni Dhanapati (Kubera); Varcā ang aking pangalan. May apat pa akong kasama—pawang mapalad, at bawat isa’y nakapupunta saanman ayon sa nais.”

Verse 32

ताभिः सार्धं प्रयातास्मि देवराजनिवेशनात् । ततः पश्यामहे सर्वा ब्राह्मणं चानिकेतनम्

“Kasama nila, umalis ako mula sa tahanan ng hari ng mga deva. Pagkaraan, nakita naming lahat ang isang brāhmaṇa—isang walang tiyak na tahanan.”

Verse 33

रूपवंतमधीयानमेकमेकांतचारिणम् । तस्य वै तपसा वीर तद्वनं तेजसावृतम्

“Siya’y kaakit-akit, abala sa banal na pag-aaral, nag-iisa at namumuhay sa pag-iisa. O bayani, dahil sa kanyang tapasya, ang gubat na iyon ay nababalot ng ningning.”

Verse 34

आदित्य इव तं देशं कृत्स्नमेवान्व भासयत् । तस्य दृष्ट्वा तपस्तादृग्रूपं चाद्भुतदर्शनम्

Gaya ng araw, pinaliwanag niya ang buong lupain. Nang makita ang gayong matinding tapasya at ang anyong kahanga-hangang pagmasdan—

Verse 35

अवतीर्णास्ति तं देशं तपोविघ्नचिकीर्षया । अहं च सौरभेयी च सामेयी बुद्बुदालता

Bumaba kami sa pook na iyon, na may layuning hadlangan ang kanyang tapasya. Ako—at sina Saurabheyī, Sāmeyī, at Budbudālatā—

Verse 36

यौगपद्येन तं विप्रमभ्यगच्छाम भारत । गायंत्यो ललमानाश्च लोभयंत्यश्च तं द्विजम्

Sabay-sabay naming nilapitan ang brahmanang iyon, O Bhārata—umaawit, naglalaro, at sinusubukang tuksuhin ang dwija.

Verse 37

स च नास्मासु कृतवान्मनोवीरः कथंचन । नाकंपत महातेजाः स्थितस्तपसि निर्मले

Ngunit ang bayaning matatag ang isip ay hindi man lamang kami pinansin. Ang dakilang maningning ay hindi natinag, nanatiling matatag sa dalisay na tapasya.

Verse 38

सोऽशपत्कुपितोऽस्मासु ब्राह्मणः क्षत्रियर्षभ । ग्राहभूता जले यूयं भविष्यथ शतं समाः

O toro sa mga Kṣatriya, nagalit sa amin ang brahmana at nagwika ng sumpa: “Sa tubig, kayo’y magiging mga espiritu ng buwaya, at mananatiling gayon sa loob ng sandaang taon.”

Verse 39

ततो वयं प्रव्यथिताः सर्वा भरतसत्तम । आयाताः शरणं विप्रं तपोधनमकल्मषम्

Pagkaraan, kaming lahat—lubhang nayanig—O pinakadakila sa angkan ni Bharata, ay lumapit upang magkanlong sa brahmanang yaon, kayamanan ng pag-aayuno at walang bahid ng kasalanan.

Verse 40

रूपेण वयसा चैव कंदर्पेण च दर्पिताः । अयुक्तं कृतवत्यः स्म क्षंतुमर्हसि नो द्विज

Dahil sa pagmamataas sa ganda, kabataan, at kapalaluan ng pagnanasa, kami’y gumawa ng di nararapat. O Dvija, ang dalawang ulit na isinilang, patawarin mo kami.

Verse 41

एष एव वधोऽस्माकं स पर्याप्तस्तपोधन । यद्वयं शंसितात्मानं प्रलोब्धुं त्वामुपागताः

Ito na mismo ang sapat na parusa sa amin, O kayamanan ng pag-aayuno: na kami’y lumapit sa iyo, sa kaluluwang walang dungis, upang ikaw ay tuksuhin.

Verse 42

अवध्याश्च स्त्रियः सृष्टा मन्यंते धर्मचिंतकाः । तस्माद्धर्मेण धर्मज्ञ एष वादो मनीषिणाम्

Pinaniniwalaan ng mga nagmumuni sa dharma na ang mga babae’y nilikha bilang hindi dapat patayin. Kaya, O nakaaalam ng dharma, ito ang makatuwirang paninindigan ng mga pantas: hayaang ang dharma’y sundin sa pamamagitan ng dharma.

Verse 43

शरणं च प्रपन्नानां शिष्टाः कुर्वंति पालनम् । शरण्यं त्वां प्रपन्नाः स्मस्तस्मात्त्वं क्षंतुमर्हसि

Ang mga may wastong asal ay nag-iingat sa mga nagkanlong. Kami’y nagkanlong sa iyo, tagapagbigay-kanlungan; kaya patawarin mo kami.

Verse 44

एवमुक्तस्तु धर्मात्मा ब्राह्मणः शुभकर्मकृत् । प्रसादं कृतवाञ्छूररविसोमसमप्रभः

Nang masabihan nang gayon, ang matuwid na brāhmaṇa—tagagawa ng mapalad na gawa—ay nagkaloob ng biyaya; nagningning na tulad ng araw at buwan, at nagtaglay ng marangal na ningning ng kabayanihan.

Verse 45

ब्राह्मण उवाच । भवतीनां चरित्रेण परिमुह्यामि चेतसि । अहो धार्ष्ट्यमहो मोहो यत्पापाय प्रवर्तनम्

Wika ng brāhmaṇa: “Ang inyong asal ay nagpapalito sa aking isipan. Ay—anong kapal ng loob! Ay—anong kamangmangan! Na humahantong sa pagkilos tungo sa kasalanan!”

Verse 46

मस्त कस्थायिनं मृत्युं यदि पश्येदयं जनः । आहारोऽपि न रोचेत किमुताकार्यकारिता

Kung makita ng tao ang kamatayan na nakatindig sa ibabaw ng kanyang ulo, kahit pagkain ay hindi na niya liligaya—lalo pa kayang gagawa siya ng maling gawain?

Verse 47

आहो मानुष्यकं जन्म सर्वजन्मसु दुर्लभम् । तृणवत्क्रियते कैश्चिद्योषिन्मूढैर्दुराधरैः

Ay, ang pagsilang bilang tao ay napakabihira sa lahat ng kapanganakan; ngunit ng ilan—mga babaeng mangmang at mahirap pigilan—ito’y itinuturing na parang isang talim ng damo.

Verse 48

तान्वयं समपृच्छामो जनिर्वः किंनिमित्ततः । को वा लाभो विचार्यैतन्मनासा सह प्रोच्यताम्

Tuwiran naming itinatanong sa inyo: sa anong dahilan sumibol sa inyo ang ganitong pananaw? Pag-isipan ninyo nang mabuti sa loob ng puso, at sabihin—anong pakinabang ang naroon?

Verse 49

न चैताः परिनिन्दामो जनिर्यार्भ्यः प्रवर्तते । केवलं तान्विनिंदामो ये च तासु निरर्गलाः

Hindi namin hinahatulan ang mga babaeng ito, sapagkat ang kanilang asal ay nagmumula sa likas na pagkatao at pagpapalaki. Ang sinisisi lamang namin ay yaong mga kumikilos sa kanila nang walang pagpipigil at walang hangganan.

Verse 50

यतः पद्मभुवा सृष्टं मिथुनं विश्ववृद्धये । तत्तथा परिपाल्यं वै नात्र दोषोऽस्ति कश्चन

Sapagkat ang Isinilang sa Loto (Brahmā) ang lumikha ng magkaparis upang lumago ang daigdig, nararapat itong pangalagaan ayon sa kaayusan; dito’y walang anumang kasalanan.

Verse 51

या बांधवैः प्रदत्ता स्याद्वह्निद्विजसमागमे । गार्हस्थ्यपालनं धन्यं तया साकं हि सर्वदम्

Ang babaeng ibinigay ng mga kamag-anak sa harap ng banal na apoy at ng mga dvija—ang pag-iingat ng buhay maybahay kasama niya ay tunay na pinagpala; sapagkat sa gayong asawa, ang tahanan ay nagiging tagapagkaloob ng lahat ng kasaganaan.

Verse 52

यथाप्रकृति पुंयोमो यत्नेनापि परस्परम् । साध्यामानो गुणाय स्यादगुणायाप्यसाधितः

Ayon sa kani-kaniyang likas na pagkatao, ang lalaki at babae—kahit magsikap para sa isa’t isa—kapag nahubog at nagabayan nang wasto, nagiging sanhi ng kabutihan; ngunit kapag hindi nagabayan, nagiging sanhi rin ng kapintasan.

Verse 53

एवं यत्नात्साध्यमानं स्वकं गार्हस्थ्यमुत्तमम् । गुणाय महते भूयादगुणायाप्यसाधितम्

Kaya nga, ang sariling marangal na buhay maybahay, kapag maingat na nilinang sa pamamagitan ng pagsisikap, nagiging dakilang bukal ng kabutihan; ngunit kapag pinabayaan at hindi inalagaan, nagiging bukal din ng kasamaan.

Verse 54

पुरे पंचमुखे द्वाःस्थ एकादशभटैर्युतः । साकं नार्या बह्वपत्यः स कथं स्यादचेतनः

Sa lungsod ng Pañcamukha, may bantay-pinto na may labing-isang kawal; kasama ang kanyang asawa at maraming anak—paano magiging walang-malay o walang pananagutan ang gayong tao?

Verse 55

यश्चस्त्रिया समायोगः पंचयज्ञादिकर्मभिः । विश्वोपकृतये सृष्टा मूढैर्हा साध्यतेऽन्यथा

Ang pakikipag-isa sa asawa—kasama ng mga tungkuling nagsisimula sa limang dakilang yajña—ay nilikha para sa kapakanan ng sanlibutan; subalit aba, hinahabol ito ng mga nalilinlang sa baluktot na paraan.

Verse 56

अहो श्रृणुध्वं नो चेद्वः शुश्रूषा जायते शुभा । तथापि बाहुमुद्धृत्य रोरूयामः श्रृणोति कः

O—makinig kayo! Kung sa inyo’y hindi sumibol ang mabuting hangaring dinggin ang aming salita, gayon pa man itataas namin ang aming mga bisig at iiyak nang malakas; ngunit sino nga ba ang makikinig?

Verse 57

षड्धातुसारं तद्वीर्यं समानं परिहाय च । विनिक्षेपे कुयोनौ तु तस्येदं प्रोक्तवान्यमः

Ang binhing iyon, ang diwa ng anim na sangkap, ay magkakapantay sa bisa; ngunit kapag inihagis sa sinapupunang di-karapat-dapat, ito ang ipinahayag ni Yama tungkol sa taong gumawa nito.

Verse 58

प्रथमं चौषधीद्रोग्धा आत्मद्रोग्धा ततः पुनः । पितृद्रोग्धा विश्वद्रोग्धा यात्यंधं शाश्वतीः समाः

Una, ang nagtataksil sa mga halamang-gamot na nagpapagaling; ikalawa, ang nagtataksil sa sariling pagkatao; ikatlo, ang nagtataksil sa mga ninuno; at sa huli, ang nagtataksil sa buong daigdig. Ang gayong tao’y nahuhulog sa bulag na kadiliman sa walang-hanggang mga taon.

Verse 59

मनुष्यं पितरो देवा मुनयो मानवास्तथा । भृतानि चोपजीवंति तदर्थं नियतो भवेत्

Sa pag-alalay ng isang tao nabubuhay ang mga ninuno, ang mga deva, ang mga muni, ang ibang tao, at lahat ng umaasa; kaya nararapat mamuhay nang may disiplina at layunin alang-alang sa kanila.

Verse 60

वचसा मनसा चैव जिह्वया करश्रोत्रकैः । दांतमाहुर्हि सत्तीर्थं काकतीर्थमतः परम्

Sa salita, sa isip, sa dila, at sa mga kamay at tainga—ang pagpipigil-sa-sarili ang ipinahahayag na tunay na banal na tawiran (sat-tīrtha). Higit pa roon ay “tīrtha ng uwak” lamang, isang mababa at maruming kanlungan.

Verse 61

काकप्राये नरे यस्मिन्रमंते तामसा जनाः । हंसोऽयमिति देवानां कोऽर्थस्तेन विचिंत्यताम्

Kapag ang mga taong tamasiko ay nalulugod sa isang lalaking “parang uwak,” ano pa ang saysay para sa mga deva na ituring siyang “sisne”? Pagbulay-bulayan ito.

Verse 62

एवंविधं हि विश्वस्य निर्माणं स्मरतोहृदि । अपि कृते त्रिलोक्याश्च कथं पापे रमेन्मनः

Ang nag-aalaala sa puso ng kamangha-manghang paglikha ng sansinukob—maging ng tatlong daigdig—paano pa magagalak ang isip sa kasalanan?

Verse 63

तदिदं चान्यमर्त्यानां शास्त्रदृष्टमहो स्त्रियः । यमलोके मया दृष्टं मुह्ये प्रत्यक्षतः कथम्

Ito’y bagay na nalalaman lamang ng ibang mortal mula sa mga śāstra—o mga ginang! Ngunit nakita ko ito sa kaharian ni Yama; kaya paano ako malilito kung hayag itong nasa harap ko?

Verse 64

भवतीषु च कः कोपो ये यदर्थे हि निर्मिताः । ते तमर्थं प्रकुर्वंति सत्यमस्तुभमेव च

Anong galit ang maaari sa inyo, kung ang mga nilalang ay kumikilos ayon sa layuning pinaglikhaan sa kanila? Isinasakatuparan nila ang layuning iyon—tanggapin nawa ito bilang katotohanan, tunay nga.

Verse 65

शतं सहस्रं विश्वं च सर्वमक्षय वाचकम् । परिमाणं शतं त्वेव नैतदक्षय्यवाचकम्

Ang “isang daan,” “isang libo,” at “buong sansinukob”—ang mga ganitong pananalita ay maaaring tumukoy sa di-mauubos. Ngunit ang “isang daan” kapag binanggit bilang tiyak na sukat ay hindi tawag sa di-mauubos.

Verse 66

यदा च वो ग्राहभूता गृह्णतीः पुरुषाञ्जले । उत्कर्षति जलात्कश्चित्स्थले पुरुषसत्तमः

At kapag may isang dakilang lalaki, na nasa tuyong lupa, ang humila mula sa tubig sa mga lalaking inyong—na wari’y mga buwayang sumasakmal—inaagaw doon…

Verse 67

तदा यूयं पुनः सर्वाः स्वं रूपं प्रतिपत्स्यथ । अनृतं नोक्तपूर्वं मे हसतापि कदाचन । कल्याणस्य सुपृक्तस्य शुद्धिस्तद्वद्वरा हि वः

Kung magkagayon, kayong lahat ay muling magbabalik sa inyong tunay na anyo. Kailanma’y hindi ako nagsalita ng kasinungalingan—kahit sa pagbibiro, sa anumang oras. Sapagkat ang mapalad at mahusay na nahalo ay nagbubunga ng kadalisayan ayon dito; kaya ito nga ang inyong mainam na kahihinatnan.

Verse 68

नार्युवाच । ततोभिवाद्य तं विप्रं कृत्वा चैव प्रदक्षिणम्

Sinabi ng babae: “Pagkaraan, matapos magbigay-galang na pagpupugay sa brahmana at magsagawa rin ng pradakṣiṇā sa pag-ikot sa kanya,”

Verse 69

अचिंतयामापसृत्य तस्माद्देशात्सुदुःखिताः । क्व नु नाम वयं सर्वाः कालेनाल्पेन तं नरम्

Umatras kami mula roon, nababalot ng matinding dalamhati, at nagmuni: “Saan nga ba, sa maikling panahon, naming lahat matatagpuan ang lalaking iyon?”

Verse 70

समागच्छेम यो नः स्वं रूपमापादयेत्पुनः । ता वयं चिंतयित्वेह मुहूर्तादिव भारत

“Upang makatagpo namin siya—ang makapagbabalik sa aming dating anyo.” Kaya kami’y nagmuni rito, na wari’y isang saglit lamang, O Bhārata.

Verse 71

दृष्टवत्यो महाभागं देवर्षिमथ नारदम् । सर्वा दृष्टाः स्म तं दृष्ट्वा देवर्षिममितद्युतिम्

Pagkaraan, nakita namin ang lubhang mapalad na banal na rishi, si Nārada. Nang masilayan ang makalangit na pantas na may di-masukat na ningning, kaming lahat ay tumitig sa kanya.

Verse 72

अभिवाद्य च तं पार्थ स्थिताः स्मो व्यथिताननाः । स नोऽपृच्छद्दृःखमूलमुक्तवत्यो वयं च तम्

Pagpugay namin sa kanya, O Pārtha, tumayo kami roon na bakas sa mukha ang dalamhati. Tinanong niya ang ugat ng aming pagdurusa, at sinabi namin sa kanya.

Verse 73

श्रुत्वा तच्च यथातत्त्वमिदं वचनमब्रवीत् । दक्षिणे सागरेऽनूपे पंच तीर्थानि संतिवै

Nang marinig niya ang lahat ayon sa katotohanan, sinabi niya: “Sa timog na baybayin ng dagat, sa kaaya-ayang pook-dalampasigan, tunay na may limang tīrtha, mga banal na pook.”

Verse 74

पुण्यानि रमणीयानि तानि गच्छत मा चिरम् । तत्रस्थाः पुरुषव्याघ्रः पांडवो वो धनंजयः

Ang mga pook na iyon ay banal at kaaya-aya—pumaroon kayo nang walang pag-aatubili. Doon nananahan ang inyong Pāṇḍava, si Dhanaṃjaya, ang tigre sa gitna ng mga tao.

Verse 75

मोक्षयिष्यति शुद्धात्मा दुःखा दस्मान्न संशयः । तस्य सर्वा वयं वीर श्रुत्वा वाक्यमिहागताः

Ang may dalisay na kaluluwa ay magpapalaya sa amin mula sa pagdurusa—walang alinlangan dito. Nang marinig ang kanyang mga salita, O bayani, kaming lahat ay naparito sa kanya.

Verse 76

त्वमिदं सत्यवचनं कर्तुमर्हसि पांडव । त्वद्विधानां हि साधूनां जन्म दीनोपकारकम्

O Pāṇḍava, nararapat mong tuparin ang salitang ito ng katotohanan. Sapagkat ang pagsilang ng mga banal na tulad mo ay para sa pag-angat at pagtulong sa mga walang magawa at walang sandigan.

Verse 77

श्रुत्वेति वचनं तस्याः सस्नौ तीर्थेष्वनुक्रमात् । ग्राहभूताश्चोज्जहार यथापूर्वाः स पांडवः

Nang marinig ang kanyang mga salita, ang Pāṇḍava ay naligo sa mga tīrtha nang sunod-sunod ayon sa wastong ayos; at kanyang inalis ang pagkakasakmal ng espiritung ‘grāha’ sa mga tao, ibinabalik sila sa dati nilang kalagayan.

Verse 78

ततः प्रणम्य ता वीरं प्रोच्यमाना जयाशिषः । गंतुं कृताभिलाषाश्च प्राह पार्थो धनंजयः

Pagkaraan, siya’y yumukod at nagbigay-galang sa mga bayaning iyon at tumanggap ng mga basbas ng tagumpay. Si Pārtha Dhanaṃjaya—matatag na ang pasyang lumisan—ay nagsalita.

Verse 79

एष मे हृदि संदेहः सुदृढः परिवर्तते । कस्माद्वोनारदमुनिरनुजज्ञे प्रवासितुम्

Ang pag-aalinlangang ito, matibay at di mapawi, ay umiikot sa aking puso: bakit pinahintulutan ka ng pantas na si Nārada na lumisan at maglakbay-lakbay?

Verse 80

सर्वः कोऽप्यतिहीनोऽपि स्वपूज्यस्यार्थसाधकः । स्वपूज्यतीर्थेष्वावासं प्रोक्तवान्नारदः कथम्

Sinuman—kahit lubhang salat sa lakas—ay nagiging may kakayahang gampanan ang layon ng diyos na kanyang sinasamba. Kung gayon, paano ka inutusan ni Nārada na manahan sa mga tīrtha na banal sa iyong sariling sinasambang Diyos?

Verse 81

तथैव नवदुर्गासु सतीष्वतिबलासु च । सिद्धेशे सिद्धगणपे चापि वोऽत्र स्थितिः कथम्

Gayundin, sa gitna ng Siyam na Durgā at ng mga Satī na sukdulang makapangyarihan—at maging sa harap nina Siddheśa at Siddhagaṇapa—paano ka nakapananatili rito?

Verse 82

एकैक एषां शक्तो हि अपि देवान्निवारितुम् । तीर्थसंरोधकारिण्यः सर्वा नावारयत्कथम्

Sapagkat ang bawat isa sa kanila ay may kakayahang pumigil maging sa mga diyos. Kung silang lahat ay makapipigil sa paglapit sa tīrtha, bakit hindi ka nila napigilan?

Verse 83

इति चिंतयते मह्यं भृशं दोलायते मनः । महन्मे कौतुकं जातं सत्यं वा वक्तुमर्हथ

Habang pinagninilayan ko ito, labis na nanginginig at nag-aalun-alon ang aking isip. Isang dakilang pag-uusisa ang sumibol sa akin—ipahayag mo sana ang katotohanan.

Verse 84

अप्सरस ऊचुः । योग्यं पृच्छसि कौन्तेय पुनः पश्योत्तरां दिशम्

Wika ng mga Apsara: “O anak ni Kuntī, ang iyong tanong ay nararapat. Tumingin kang muli sa hilagang dako.”