Adhyaya 3

Verse 1

। व्यास उवाच । श्रूयतां नृपशार्दूल कथां पौराणिकीं शुभाम् । यां श्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः

Sinabi ni Vyāsa: O tigre sa mga hari, pakinggan ang mapalad na salaysay na Purāṇiko; sa pakikinig nito, napapalaya ang tao sa lahat ng kasalanan—walang pag-aalinlangan dito.

Verse 2

एकदा धर्मराजो वै तपस्तेपे सुदुष्करम् । ब्रह्मविष्णुमहेशाद्यैर्जलवर्षांतपादिषाट्

Minsan, si Dharmarāja ay nagsagawa ng napakahirap na tapas; sa lakas ng kanyang disiplina, tiniis niya ang mga pagsubok gaya ng ulan, buhos ng tubig, at matinding init, habang nakamasid sina Brahmā, Viṣṇu, Maheśa at iba pa.

Verse 3

आदौ त्रेतायुगे राजन्वर्षाणामयुतत्रयम् । मध्येवनं तपस्यंतमशोकतरुमूलगम्

Sa pasimula ng Tretā Yuga, O hari, sa loob ng tatlumpung libong taon ay nagsagawa siya ng tapas sa kailaliman ng gubat, nakaupo sa paanan ng punong Aśoka.

Verse 4

शुष्कस्नायुपिनद्धास्थिसंचयं निश्चलाकृतिम् । वल्मीककीटिकाकोटिशोषिताशेषशोणितम्

Ang kanyang katawan ay naging tila di-gumagalaw na anyo—bunton ng mga butong pinagbubuklod ng tuyong litid—at sinipsip ng di-mabilang na anay mula sa punso ang lahat niyang dugo.

Verse 5

निर्मांसकीकसचयं स्फटिकोपलनिश्चलम् । शंखकुदेंदुतहिनमहाशंखलसच्छ्रियम्

Nakatindig itong nakatayo na wari’y kristal na batong-buo—isang bunton ng mga butong walang laman—ngunit nagliliwanag sa gandang tulad ng kabibe, sampagita, liwanag ng buwan at niyebe, maringal na parang kuwintas ng dambuhalang kabibe.

Verse 6

सत्त्वावलंबितप्राणमायुःशेषेण रक्षितम् । निश्वासोच्छ्वास पवनवृत्तिसूचितजीवितम्

Ang hininga ng buhay nito’y nakasandig lamang sa matibay na loob; ang nalalabing haba ng buhay ay bahagya nang naingatan—at ang pag-iral ay natutunton lamang sa marahang galaw ng hangin sa paghinga, sa paglanghap at pagbuga.

Verse 7

निमेषोन्मेषसंचारपशुनीकृतजन्तुकम् । पिशंगितस्फुरद्रश्मिनेत्रदीपितदिङ्मुखम्

Ang mga nilalang ay tila napapasunod at napapahinuhod sa mismong ritmo ng pagkurap nito; at ang mga dako ng kalangitan ay naliliwanagan ng mapusyaw na kayumangging mga mata, kumikislap sa masiglang sinag.

Verse 8

तत्तपोग्निशिखादाव चुंबितम्लानकाननम् । तच्छांत्युदसुधावर्षसंसिक्ताखिलभूरुहम

Ang gubat na yaon ay tila nahalikan ng liyab ng apoy ng kanyang tapas, kaya’t nasunog at nalanta; ngunit ang lahat ng punò ay muling nabasa, na wari’y pinaliguan ng ulang-ambrosya na ibinuhos ng kanyang kapayapaan.

Verse 9

साक्षात्तपस्यंतमिव तपो धृत्वा नराकृतिम् । निराकृतिं निराकाशं कृत्वा भक्तिं च कांचनम्

Wari’y ang tapas mismo ang nag-anyong tao, hayagang nagsasagawa ng banal na pag-aayuno at pagninilay; ginawang malalapitan ang Walang-Anyo at ang laganap na parang kalawakan na Katotohanan, at ginawang ginto—nahahawakan at maningning—ang debosyon.

Verse 10

कुरंगशावैर्गणशो भ्रमद्भिः परिवारितम् । निनादभीषणास्यैश्च वनजैः परिरक्षितम्

Napapaligiran iyon ng mga kawan ng naglalagalang batang usa; at binabantayan sa lahat ng dako ng mga nilalang sa gubat na may nakapanghihilakbot na sigaw at nakatatakot na anyo.

Verse 11

एतादृशं महाभीमं दृष्ट्वा देवाः सवासवाः । ध्यायंतं च महादेवं सर्वेषां चाभयप्रदम्

Nang makita ng mga diyos, kasama si Indra, ang gayong lubhang kakilakilabot at dakilang tanawin, namasdan nila si Mahādeva na nakalubog sa pagninilay—ang nagbibigay ng kawalang-takot sa lahat.

Verse 12

ब्रह्माद्या दैवता सर्वे कैलासं प्रति जग्मिरे । पारिजाततरुच्छायामासीनं च सहोमया

Ang lahat ng mga diyos, na pinangungunahan ni Brahmā, ay nagtungo sa Kailāsa; doon siya’y nakaupo sa lilim ng punong Pārijāta, kasama si Umā.

Verse 13

नदिर्भृंगिर्महाकालस्तथान्ये च महागणाः । स्कन्दस्वामी च भगवान्गणपश्च तथैव च । तत्र देवाः सब्रह्माद्याः स्वस्वस्थानेषु तस्थिरे

Naroon sina Nandin, Bhṛṅgin, Mahākāla, at iba pang dakilang mga gaṇa; naroon din ang Panginoong Skanda at si Gaṇapa. Pagkaraan, ang mga diyos na pinangungunahan ni Brahmā ay tumayo, bawat isa sa kani-kaniyang lugar.

Verse 14

ब्रह्मोवाच । नमोस्त्वनंतरूपाय नीलश्च नमोऽस्तु ते । अविज्ञातस्वरूपाय कैवल्यायामृताय च

Sinabi ni Brahmā: Pagpupugay sa Iyo na may walang-hanggang mga anyo; pagpupugay sa Iyo, O Nilakantha. Pagpupugay sa Iyo na ang tunay na kalikasan ay di-mabatid—sa mismong Kalayaan, at sa Walang-Kamatayan.

Verse 15

नांतं देवा विजानंति यस्य तस्मै नमोनमः । यं न वाचः प्रशंसंति नमस्तस्मै चिदात्मने

Paulit-ulit na pagpupugay sa Kanya na ang hangganan ay di nalalaman kahit ng mga deva; at pagpupugay sa Kamalayang Sarili na di kayang lubusang purihin ng mga salita.

Verse 16

योगिनो यं हृदः कोशे प्रणिधानेन निश्चलाः । ज्योतीरूपं प्रपश्यति तस्मै श्रीब्रह्मणे नमः

Pagpupugay sa mapalad na Brahman—na minamasdan ng matatatag na yogin, na naging di-makilos sa malalim na pagninilay, bilang anyo ng Liwanag sa sisidlan ng puso.

Verse 17

कालात्पराय कालाय स्वेच्छया पुरुषाय च । गुणत्रयस्वरूपाय नमः प्रकृतिरूपिणे

Pagpupugay sa Kanya na Panahon at lampas sa Panahon; sa Purusha na kumikilos ayon sa sariling kalooban; sa may anyo ng tatlong guṇa, at sa Kanya ring nagpapakita bilang Prakṛti.

Verse 18

विष्णवे सत्त्वरूपाय रजोरूपाय वेधसे । तमोरूपाय रुद्राय स्थितिसर्गांतकारिणे

Pagpupugay kay Viṣṇu bilang anyo ng sattva; sa Lumikha (Vedhas/Brahmā) bilang anyo ng rajas; at kay Rudra bilang anyo ng tamas—na gumaganap ng pag-iingat, paglikha, at pagkalusaw.

Verse 19

नमो बुद्धिस्वरूपाय त्रिधाहंकाररूपिणे । पंचतन्मात्ररूपाय नमः प्रकृतिरूपिणे

Pagpupugay sa Kanya na nagpapakita bilang Buddhi (talino), bilang tatluhang Ahaṅkāra (prinsipyo ng pagkamakasarili), at bilang limang tanmātra, ang maseselang sangkap; pagpupugay sa Kanya na may anyo ng Prakṛti.

Verse 20

नमो नमः स्वरूपाय पंचबुद्धींद्रियात्मने । क्षित्यादिपंचरूपाय नमस्ते विषयात्मने

Pugay, pugay sa Iyo, O Anyo, na ang sariling diwa’y ang limang pandamang pangkaalaman; pagpupugay sa Iyo na limang anyo mula sa lupa, at Ikaw rin ang mga bagay na dinarama.

Verse 21

नमो ब्रह्मांडरूपाय तदंतर्वर्तिने नमः । अर्वाचीनपराचीनविश्वरूपाय ते नमः

Pagpupugay sa Iyo na anyo ng Brahmāṇḍa, at pagpupugay sa Iyo na nananahan sa loob nito. Pagpupugay sa Iyo na Viśvarūpa, na sumasaklaw sa malapit at malayo, sa nasa unahan at nasa kabila.

Verse 22

अनित्यनित्यरूपाय सदसत्पतये नमः । नमस्ते भक्तकृपया स्वेच्छावि ष्कृतविग्रह

Pagpupugay sa Iyo na may anyong panandalian at walang-hanggan, sa Panginoon ng pag-iral at di-pag-iral. Pagpupugay sa Iyo na, dahil sa habag sa mga deboto, kusang nagpapakita ng banal na anyo.

Verse 23

तव निश्वसितं वेदास्तव वेदोऽखिलं जगत् । विश्वाभूतानि ते पादः शिरो द्यौः समवर्तत

Ang mga Veda ay Iyong mismong paghinga palabas, at ang buong daigdig ay Iyong Veda. Lahat ng nilalang ay Iyong mga paa, at ang langit ay naging Iyong ulo.

Verse 24

नाभ्या आसीदंतरिक्षं लोमानि च वनस्पतिः । चंद्रमा मनसो जातश्चक्षोः सूर्यस्तव प्रभो

Mula sa Iyong pusod sumibol ang kalawakan sa pagitan; mula sa Iyong mga balahibo ang mga halaman. Ang buwan ay isinilang mula sa Iyong isip, at mula sa Iyong mata lumitaw ang araw, O Panginoon.

Verse 25

त्वमेव सर्वं त्वयि देव सर्वं सर्वस्तुति स्तव्य इह त्वमेव । ईश त्वया वास्यमिदं हि सर्वं नमोऽस्तु भूयोऽपि नमो नमस्ते

Ikaw lamang ang lahat; sa Iyo, O Diyos, nananahan ang lahat. Ikaw lamang ang karapat-dapat sa lahat ng himno at papuri rito. O Panginoon, sa Iyo’y tunay na nababalot ang buong sansinukob—pagpupugay sa Iyo; muli’t muli, pagpupugay—pagpupugay sa Iyo.

Verse 26

इति स्तुत्वा महादेवं निपेतुर्दंडवत्क्षितौ । प्रत्युवाच तदा शंभुर्वरदोऽस्मि किमिच्छति

Pagkapuri nila kay Mahādeva, sila’y bumagsak sa lupa na parang tuwid na patpat, sa ganap na pagpapatirapa. Noon ay sumagot si Śambhu: “Ako ang tagapagkaloob ng mga biyaya; ano ang inyong ninanais?”

Verse 27

महादेव उवाच । कथं व्यग्राः सुराः सर्वे बृहस्पतिपुरोगमाः । तत्समाचक्ष्व मां ब्रह्मन्भवतां दुःखकारणम्

Sinabi ni Mahādeva: “Bakit nababalisa ang lahat ng mga deva, na si Bṛhaspati ang nangunguna? O Brahman (Brahmā), ipahayag mo sa Akin ang sanhi ng inyong pagdurusa.”

Verse 28

ब्रह्मोवाच । नीलकंठ महादेव दुःखनाशाभयप्रद । शृणु त्वं दुःखमस्माकं भवतो यद्वदाम्यहम्

Sinabi ni Brahmā: “O Nīlakaṇṭha, O Mahādeva, tagapawi ng dalamhati at tagapagkaloob ng walang-takot—pakinggan Mo ang aming suliranin, habang isinasalaysay ko sa Iyo.”

Verse 29

धर्मराजोऽपि धर्मात्मा तपस्तेपे सुदुःसहम् । न जानेऽसौ किमिच्छति देवानां पदमुत्तमम्

Maging si Dharma-rāja, yaong may matuwid na diwa, ay nagsagawa ng napakahirap na pag-aayuno at pagninilay. Hindi ko nalalaman ang kanyang ninanais—marahil ang pinakamataas na katayuan sa mga deva.

Verse 30

तेन त्रस्तास्तत्तपसा सर्व इंद्रपुरोगमाः । भवतोंघ्रौ चिरेणैव मनस्तेन समर्पितम् । तमुत्थापय देवेश किमिच्छति स धर्मराट्

Dahil sa gayong matinding tapas, nanginig sa takot ang lahat ng mga deva na pinangungunahan ni Indra; at sa wakas ay inialay nila ang kanilang isipan sa Iyong mga banal na paa. O Panginoon ng mga deva, ibangon mo siya mula sa kanyang pag-aayuno at alamin kung ano ang ninanais ng Dharma-rāja.

Verse 31

ईश्वर उवाच । भवतां नास्ति नु भयं धर्मात्सत्यं ब्रवीम्यहम्

Sinabi ni Īśvara: “Tunay na sinasabi ko sa inyo—wala kayong dapat ikatakot mula kay Dharma.”

Verse 32

तत उत्थाय ते सर्वे देवाः सह दिवौकसः । रुद्रं प्रदक्षिणीकृत्य नमस्कृत्वा पुनःपुनः

Pagkaraan, tumindig silang lahat—ang mga deva kasama ang mga nananahan sa langit; at matapos ikutin si Rudra nang pakanan, sila’y nagpatirapa at nagbigay-galang nang paulit-ulit.

Verse 33

इन्द्रेण सहिताः सर्वे कैलात्पुनरागताः । स्वस्वस्थाने तदा शीघ्रं गताः सर्वे दिवौकसः

Silang lahat, kasama si Indra, ay muling nagbalik mula sa Kailāsa; at noon din, ang lahat ng mga nilalang sa langit ay mabilis na nagtungo sa kani-kanilang tahanan.

Verse 34

इन्द्रोऽपि वै सुधर्मायां गतवान्प्रभुरीश्वरः । न निद्रां लब्धवांस्तत्र न सुखं न च निर्वृतिम्

Si Indra man—ang makapangyarihang panginoon—ay nagtungo sa Sudharmā; ngunit doon ay hindi siya nakatagpo ng tulog, ni ligaya, ni kapayapaang nagpapawi ng bigat.

Verse 35

मनसा चिंतयामास विघ्नं मे समुपस्थितम् । अवाप महतीं चितां तदा देवः शचीपतिः

Pagkatapos, sa kanyang isipan ay nagmuni-muni ang Panginoon ni Śacī (Indra): “May hadlang na sumulpot sa aking harapan.” Noon din, ang diyos ay sinakmal ng matinding pagkabalisa at pag-aalala.

Verse 36

मम स्थानं पराहर्तुं स्तपस्तेपे सुदुश्चरम् । सर्वान्देवान्समाहूय इदं वचनमब्रवीत्

“Upang agawin ang aking luklukan,” nagsagawa siya ng napakahirap na tapas (mahigpit na pag-aayuno at pagninilay). Tinipon niya ang lahat ng mga diyos at winika ang mga salitang ito.

Verse 37

इन्द्र उवाच । शृण्वंतु देवताः सर्वा मम दुःखस्य कारणम् । दुःखेन मम यल्लब्धं तत्किं वा प्रार्थयेद्यमः । बृहस्पतिः समालोक्य सर्वान्दे वानथाब्रवीत्

Sinabi ni Indra: “Makinig nawa ang lahat ng mga diyos sa sanhi ng aking dalamhati. Ang nais kamtin ni Yama—yaong aking natamo lamang sa hirap—bakit niya pa nanaisin iyon?” Pagkaraan, si Bṛhaspati, pagtanaw sa lahat ng mga diyos, ay nagsalita bilang tugon.

Verse 38

बृहस्पतिरुवाच । तपसे नास्ति सामर्थ्यं विघ्नं कर्तुं दिवौकसः । उर्वश्याद्या समाहूय संप्रेष्यंतां च तत्र वै

Sinabi ni Bṛhaspati: “Walang kakayahan ang mga nananahan sa langit na lumikha ng hadlang sa gayong tapas sa pamamagitan ng lakas. Kaya ipatawag si Urvaśī at ang iba pang mga apsaras, at sila’y ipadala roon.”

Verse 39

तासामाकारणार्थाय प्रतिद्वारं प्रतस्थिवान् । स गत्वा ताः समादाय सभायां शीघ्रमाययौ

Upang ipatawag sila, siya’y nagpunta sa bawat pintuan nang sunod-sunod. Pagdating, tinipon niya sila at mabilis na dinala sa bulwagan ng kapulungan.

Verse 40

आगतास्ता हरिः प्राह महत्कार्यमुपस्थितम् । गच्छन्तु त्वरिताः सर्वा धर्मारण्यं प्रति द्रुतम्

Pagdating nila, nagsalita si Hari: “Isang dakilang gawain ang naririto. Kayong lahat ay humayo nang madali—tumakbo—patungo sa Dharmāraṇya.”

Verse 41

यत्र वै धर्मराजोसौ तपश्चक्रे सुदुष्करम् । हास्यभावकटाक्षैश्च गीतनृत्यादिभिस्तथा

Doon nga, kung saan si Dharmarāja ay nagsagawa ng napakahirap na tapas, sila’y lumapit na may mapaglarong ngiti at pahilis na sulyap, at gayundin sa awit, sayaw, at iba pang sining.

Verse 42

तं लोभयध्वं यमिनं तपःस्थानाच्च्युतिर्भवेत् । देवस्य वचनं श्रुत्वा तथा अप्सरसां गणाः

“Akitin ninyo ang asceta, upang siya’y mahulog mula sa luklukan ng kanyang tapas.” Nang marinig ang salita ng diyos, ang mga pangkat ng apsaras ay naghanda ayon dito.

Verse 43

मिथः संरेभिरे कर्तुं विचार्य च परस्परम् । धर्मारण्यं प्रतस्थेसावुर्वशी स्वर्वरांगना

Matapos silang mag-usap-usap at pagpasiyahan ang gagawin, si Urvaśī—ang makalangit na dalagang mananayaw—ay naglakbay patungo sa Dharmāraṇya.

Verse 44

तुष्टुवुः पुष्पवर्षाश्च ससृजुस्तच्छिरस्यमी । ततस्तु देवैर्विप्रैश्च स्तूयमानः समंततः

Sila’y nagpuri at nagpaulan ng mga bulaklak sa kanyang ulo. Pagkaraan, habang pinupuri sa lahat ng dako ng mga diyos at mga rishi, siya’y pinarangalan sa paligid.

Verse 45

निर्ययौ परमप्रीत्या वनं परमपावनम् । बिल्वार्कखदिराकीर्णं कपित्थधवसंकुलम्

Sa dakilang galak, siya’y lumisan patungo sa kagubatang lubhang nagpapadalisay—siksik sa mga punong bilva, arka, at khadira, at punô rin ng kapittha at dhava.

Verse 46

न सूर्यो भाति तत्रैव महांधकार संयुतम् । निर्जनं निर्मनुष्यं च बहुयोजनमायतम्

Doon, ni ang araw ay hindi man lamang sumisinag; nababalot iyon ng matinding dilim—mapanglaw, walang tao, at umaabot sa maraming yojana.

Verse 47

मृगैः सिंहैर्वृतं घोरेरन्यैश्चापि वनेचरैः । पुष्पितैः पादपैः कीर्णं सुमनोहरशाद्वलम्

Napapaligiran iyon ng mga usa, mga leon, at iba pang mababangis na naninirahan sa gubat; gayunman, nagkalat ang mga punong namumulaklak at nababalutan ng damuhang lubhang kaaya-aya sa isip.

Verse 48

विपुलं मधुरानादैर्नादितं विहगैस्तथा । पुंस्कोकिलनिनादाढ्यं झिल्लीकगणनादितम्

Malawak iyon at umaalingawngaw sa matatamis na huni ng mga ibon; sagana sa awit ng lalaking kokila at punô ng sabayang tunog ng mga kuliglig.

Verse 49

प्रवृद्धविकटैर्वृक्षैः सुखच्छायैः समावृतम् । वृक्षैराच्छादिततलं लक्ष्म्या परमया युतम्

Nababalot iyon ng matatayog at malalaking punong nagbibigay ng kaaya-ayang lilim; natatakpan ng mga puno ang mismong lupa, at ang pook ay pinagkalooban ng sukdulang ganda at kasaganaan.

Verse 50

नापुष्पः पादपः कश्चिन्नाफलो नापि कंटकी । षट्पदैरप्यनाकीर्णं नास्मिन्वै काननेभवेत्

Sa banal na gubat na yaon, walang punong walang bulaklak, walang walang bunga, at walang matinik; ni walang pook na hindi napupuno ng mga bubuyog.

Verse 51

विहंगैर्नादितं पुष्पैरलंकृतमतीव हि । सर्वर्तुकुसमैर्वृक्षैः सुखच्छायैः समावृतम्

Umaalingawngaw ito sa huni ng mga ibon at saganang pinalamutian ng mga bulaklak; natatakpan ito ng mga punong namumulaklak sa bawat panahon at nagbibigay ng kaaya-ayang lilim.

Verse 52

मारुताकलितास्तत्र द्रुमाः कुसुमशाखिनः । पुष्पवृष्टिं विचित्रां तु विसृजंति च पादपाः

Doon, sa paghipo ng banayad na simoy, ang mga punong may sangaing hitik sa bulaklak ay nagbubuhos ng kamangha-manghang ulang-bulaklak.

Verse 53

दिवस्पृशोऽथ संपुष्टाः पक्षिभिर्मधुरस्वनैः । विरेजुः पादपास्तत्र सुगन्धकुसुमैर्वृताः

Pagkaraan, ang mga punong wari’y sumasayad sa langit ay lalong sumigla sa piling ng matatamis ang tinig na mga ibon; doon sila nagningning, nababalutan ng mababangong bulaklak.

Verse 54

तिष्ठंति च प्रवालेषु पुष्पभारावनादिषु । रुवंति मधुरालापाः षट्पदा मधुलिप्सवः

Nanatili sila sa malalambot na usbong at sa mga punuang hitik sa bulaklak; ang mga bubuyog, uhaw sa pulot, ay umuugong nang matamis sa kanilang banayad na alingawngaw.

Verse 55

तत्र प्रदेशांश्च बहूनामोदांकुरमंडितान् । लतागृह परिक्षिप्तान्मनसः प्रीतिवर्द्धनान्

Doon ay nakita niya ang maraming kaaya-ayang pook, pinalamutian ng masisiglang sariwang usbong, napaliligiran ng mga silong na baging—mga lugar na nagpapalago ng galak ng isipan.

Verse 56

संपश्यंती महातेजा बभूव मुदिता तदा । परस्पराश्लिष्टशाखैः पादपैः कुसमाचितैः

Pagkakita niya roon, ang maringal na may dakilang ningning ay napuspos ng tuwa; sapagkat ang mga punò, hitik sa mga bulaklak, ay nakatindig na magkakayakap ang mga sanga.

Verse 57

अशोभत वनं तत्तु महेंद्रध्वजसन्निभैः । सुखशीतसुगन्धी च पुष्परेणुवहोऽनिलः

Nagniningning ang gubat na yaon, na wari’y mga matatayog na watawat ni Indra; at umihip ang banayad, malamig, at mabangong simoy, na may dalang alikabok ng polen ng mga bulaklak.

Verse 58

एवंगुणसमायुक्तं ददर्श सा वनं तदा । तदा सूर्योद्भवां तत्र पवित्रां परिशोभिताम्

Sa gayong mga kagandahang-taglay, minasdan niya ang gubat noon; at doon din ay nakita niya ang banal at nagpapadalisay na ilog na Sūryodbhavā, na marikit na pinalamutian.

Verse 59

आश्रमप्रवरं तत्र ददर्श च मनोरमम् । पतिभिर्वालखिल्यैश्च वृतं मुनिगणा वृतम्

Doon ay nakita niya ang isang napakahusay at kaakit-akit na āśrama, napaliligiran ng kagalang-galang na mga Vālakhilya at pinalilibutan ng mga pangkat ng mga muni.

Verse 60

अग्न्यगारैश्च बहुभिर्वृक्षशाखावलंबितैः । धूगम्रपानकणैस्तत्र दिग्वासोयतिभिस्तथा

Ito’y napalamutian ng maraming dambana ng apoy, na nakasabit sa mga sanga ng mga punò; at naroon din ang mga yating hubad-sa-langit, sa gitna ng umiikot na munting butil ng usok mula sa kanilang mga banal na apoy.

Verse 61

पाल्या वन्या मृगास्तत्र सौम्या भूयो बभूविरे । मार्जारा मूषकैस्तत्र सर्पैश्च नकुलास्तथा

Doon, ang mga mailap na hayop ay naging maamo, na wari’y inaaruga at pinangangalagaan; gayundin, ang mga pusa at mga daga, at ang mga nakulá at mga ahas, ay namuhay roon nang magkakasama.

Verse 62

मृगशावैस्तथा सिंहाः सत्त्वरूपा बभूविरे । परस्परं चिक्रीडुस्ते यथा चैव सहोदराः । दूराद्ददर्श च वनं तत्र देवोऽब्रवीत्तदा

Maging ang mga leon ay naging mapayapa sa piling ng mga usang-bata, nag-anyong mahinahon; naglalaro sila sa isa’t isa na parang magkakapatid. Mula sa malayo, nang makita ng diyos ang gubat na yaon, siya’y nagsalita noon.

Verse 63

इन्द्र उवाच । अयं च खलु धर्मराड् तपस्तुग्रेवतिष्ठते । मम राज्याभिकांक्षोऽसावतोर्थे यत्यतामिह

Sinabi ni Indra: “Tunay nga, ang Dharmarāṭ na ito’y nananatili sa mabagsik na pag-aayuno at tapas. Ninanasa niya ang aking paghahari; kaya dahil dito, magsikap tayo rito.”

Verse 64

तपोविघ्नं प्रकुर्वंतु ममाज्ञा तत्र गम्यताम् । इन्द्रस्य वचनं श्रुत्वा उर्वशी च तिलोत्तमा

“Gumawa sila ng hadlang sa kanyang tapas—ito ang aking utos; pumaroon sila roon.” Nang marinig ang salita ni Indra, sina Urvaśī at Tilottamā ay tumugon.

Verse 65

सुकेशी मंजुघोषा च घृताची मेनका तथा । विश्वाची चैव रंभा च प्रम्लोचा चारुभाषिणी

Naroon sina Sukeshī at Mañjughoṣā; gayundin sina Ghṛtācī at Menakā; si Viśvācī at si Rambhā; at si Pramlocā na may matamis na pananalita—ang mga bantog na Apsaras na ito ay naroon.

Verse 66

पूर्वचित्तिः सुरूपा च अनुम्लोचा यशस्विनी । एताश्चान्याश्च बहुशस्तत्र संस्था व्यचिंतयन्

Naroon din si Pūrvacitti, si Surūpā, at si Anumlocā—mga tanyag at mararangal; sila at marami pang iba ay nagkatipon doon, at paulit-ulit na pinag-isipan para sa gawain.

Verse 67

परस्परं विलोक्यैव शंकमाना भयेन हि । यमश्चैव तथा शक्र उभौ वायतनं हि वः

Nagkatinginan sila sa isa’t isa at nag-alinlangan dahil sa takot; sapagkat naroon si Yama at si Śakra (Indra), ang dalawang ito—silang kapangyarihan at kanlungan sa bagay na iyon.

Verse 68

एवं विचार्य बहुधा वर्द्धनी नाम भारत । सर्वासामप्सरसां श्रेष्ठा सर्वाभरणभूषिता

Matapos pag-isipan sa maraming paraan, O Bhārata, pinili nila ang nagngangalang Varddhanī—ang pinakadakila sa lahat ng Apsaras, na pinalamutian ng bawat hiyas.

Verse 69

उवाचैवोर्वशी तत्र किं खिद्यसि शुभानने । देवानां कार्यसिद्ध्यर्थं मायारूपबलेन च । वर्णधर्मो यथा भूयात्करिष्ये पाकशासन

Pagkaraan ay nagsalita roon si Urvaśī: “Bakit ka nalulumbay, O magandang-mukha? Para sa katuparan ng gawain ng mga deva, sa lakas ng māyā at ng mga anyong inaangkin, kikilos ako—O Pākaśāsana (Indra)—upang ang varṇadharma ay maitatag nang wasto.”

Verse 70

इन्द्र उवाच । साधुसाधु महाभागे वर्द्धनी नाम सुव्रता । शीघ्रं गच्छ स्वयं भद्रे कुरु कार्यं कृशोदरि

Wika ni Indra: “Mabuti, mabuti, O lubhang mapalad—si Varddhanī sa pangalan, may mararangal na panata. Magmadali kang pumaroon, O mapagpala; ganapin mo ang gawain, O may payat na baywang.”

Verse 71

धीराणामवने शक्ता नान्या सुभ्रु त्वया विना । वर्द्धनी च तथेत्युक्त्वा गता यत्र स धर्मराट्

“Walang iba ang may lakas na pasukuin ang matatapang at matitibay, O magandang-kilay, kundi ikaw.” Nang masabihan, sumagot si Varddhanī, “Gayon na nga,” at nagtungo sa kinaroroonan ng Dharmarāja, ang hari ng Dharma.

Verse 72

महता भूषणेनैव रूपं कृत्वा मनोरमम् । कुंकुमैः कज्जलैर्वस्त्रैर्भूषणैश्चैव भूषिता

Sa pamamagitan ng maringal na mga palamuti, nag-anyong kaakit-akit siya; at pinalamutian ang sarili ng pulang sindoor, kohl sa mata, mariringal na kasuotan, at mga hiyas.

Verse 73

कुसुमं च तथा वस्त्रं किंकिणीकटिराजिता । झणत्कारैस्तथा कष्टैर्भूषिता च पदद्वये

May mga bulaklak at kasuotan, ang kanyang baywang ay kumikislap sa mga kampanilyang tumutunog; at sa dalawang paa, pinalamutian siya ng mga anklet na kumakalansing.

Verse 74

नानाभूषणभूषाढ्या नानाचंदनचर्चिता । नानाकुसुम मालाढ्या दुकूलेनावृता शुभा

Hitik sa sari-saring hiyas, pinahiran ng iba’t ibang sandal-paste, sagana sa mga kuwintas na bulaklak; siya, mapagpala at maningning, ay nababalutan ng pinong sutla.

Verse 75

प्रगृह्य वीणां संशुद्धां करे सर्वांगसुन्दरी । नर्तनं त्रिविधं तत्र चक्रे लोकमनोरमम्

Hinawakan niya sa kamay ang dalisay at mahusay ang pagkakatono na vīṇā; yaong ganap na marikit sa lahat ng anyo ay nagsagawa roon ng tatluhang sayaw, na nakabibighani at nakalulugod sa lahat ng daigdig.

Verse 76

तारस्वरेण मधुरैर्वंशनादेन मिश्रितम्

Ito’y nahaluan ng matatamis at matataas na himig, na sinabayan at pinag-isa ng kaaya-ayang tunog ng plauta.

Verse 77

मूर्च्छनातालसंयुक्तं तंत्रीलयसमन्वितम् । क्षणेन सहसा देवो धर्मराजो जितात्मवान् । विमनाः स तदा जातो धर्मराजो नृपात्मजः

Kaugnay ng mga mūrchchanā at ng tāla, at puspos ng sukat na laya ng mga kuwerdas—sa isang kisapmata, maging ang diyos na si Dharmarāja, ang may pagpipigil-sa-sarili, ay biglang nalugmok ang loob noon, O anak ng hari.

Verse 78

युधिष्ठिर उवाच । आश्चर्यं परमं ब्रह्मञ्जातं मे ब्रह्मसत्तम । कथं ब्रह्मोपपन्नस्य तपश्छेदो बभूव ह

Sinabi ni Yudhiṣṭhira: “O Brahman, isang dakilang kababalaghan ang sumibol sa akin, O pinakadakila sa mga nakakabatid ng Brahman. Paano nagkaroon ng pagkaputol sa tapas ng isang nakatatag sa Brahman?”

Verse 79

धर्मे धरा च नाकश्च धर्मे पातालमेव च । धर्मे चंद्रार्कमापश्च धर्मे च पवनोऽनलः

Sa Dharma nananahan ang lupa at ang langit; sa Dharma rin ang kailaliman ng Pātāla. Sa Dharma ang buwan at araw, gayundin ang mga tubig; sa Dharma ang hangin at ang apoy.

Verse 80

धर्मे चैवाखिलं विश्वं स धर्मो व्यग्रतां कथम् । गतः स्वामिंस्तद्वैयग्र्यं तथ्यं कथय सुव्रत

Sa Dharma nga ang pinaghahingahan ng buong sansinukob—paano nga ba nagulo ang mismong Dharma? O kagalang-galang, ipahayag mo nang tapat ang sanhi ng kaguluhang iyon, ikaw na may dakilang panata.

Verse 81

व्यास उवाच । पतनं साहसानां च नरकस्यैव कारणम् । योनिकुण्डमिदं सृष्टं कुंभीपाकसमं भुवि

Sinabi ni Vyāsa: “Ang pagbagsak ng mga mapusok ay tunay na sanhi ng impiyerno. Ang ‘hukay ng sinapupunan’ na ito’y nilikha sa lupa, na kahalintulad ng impiyernong tinatawag na Kumbhīpāka.”

Verse 82

नेत्ररज्ज्वा दृढं बद्ध्वा धर्षयंति मनस्विनः । कुचरूपैर्महादंडैस्ताड्यमानमचेतसम्

Tinatali nila siya nang mahigpit sa pamamagitan ng lubid sa mga mata; at ang mababangis ay nagpapahirap sa kanya—samantalang siya, wala sa ulirat, ay hinahampas ng mga pangit at mabibigat na pamalo.

Verse 83

कृत्वा वै पातयंत्याशु नरकं नृपसत्तम । मोहनं सर्वभूतानां नारी चैवं विनिर्मिता

Sa gayon, agad nilang inihahagis (ang tao) sa impiyerno, O pinakamainam sa mga hari. Sa ganitong paraan nilikha ang babae bilang pang-akit at panggaway sa lahat ng nilalang.

Verse 85

तावत्तपोभिवृद्धिस्तु तावद्दानं दया दमः । तावत्स्वाध्यायवृत्तं च तावच्छौचं धृतं व्रतम्

Hanggang doon lamang tunay na lumalago ang pag-aayuno at pagsasadhana; hanggang doon lamang nananatili ang pagkakawanggawa, habag, at pagpipigil-sa-sarili; hanggang doon lamang umiiral ang banal na pag-aaral at wastong pamumuhay; hanggang doon lamang tumitibay ang kalinisan at matapat na panata.

Verse 86

यावत्त्रस्तमृगीदृष्टिं चपलां न विलोकयेत् । तावन्माता पिता तावद्धाता तावत्ससुहृज्जनः

Hangga’t hindi pa tumitingin ang tao sa malikot, tila-usa na sulyap na gumugulo sa isip, nananatiling tunay na kanlungan ang ina at ama; nananatiling sumasaklolo ang Maylikha (Kapalaran); at nananatiling tapat ang mga kaibigang wagas at mga mabubuting-loob.

Verse 87

तावल्लज्जा भयं तावत्स्वाचारस्तावदेव हि । ज्ञानमौदार्यमैश्वर्यं तावदेव हि भासते । यावन्मत्तांगनापाशैः पातितो नैव बन्धनैः

Hangga’t hindi pa nahuhulog sa pagkaalipin, sa mga gapos na inihagis ng mga silo ng isang lasing sa pagnanasa at pabigla-biglang babae, nananatili ang hiya at takot sa kasalanan; nananatili rin ang wastong asal. Ang kaalaman, pagkabukas-palad, at kasaganaan ay nagniningning lamang hanggang doon.