Adhyaya 2

Verse 1

सूत उवाच

Sinabi ni Sūta:

Verse 2

। अध्याय

Pamagat ng kabanata: Adhyāya (Kabanata).

Verse 3

विस्तरं नर्मदायास्तु तीर्थानां मुनिसत्तम । कोऽन्यः शक्तोऽस्ति वै वक्तुमृते ब्रह्माणमीश्वरम्

“O pinakadakila sa mga muni, sino nga ba ang may kakayahang magsalaysay nang ganap ng mga banal na tīrtha sa Narmadā? Wala nang iba—maliban kay Brahmā at kay Īśvara (Śiva).”

Verse 4

एतमेव पुरा प्रश्नं पृष्टवाञ्जनमेजयः । वैशंपायनसंज्ञं तु शिष्यं द्वैपायनस्य ह

“Ang tanong na ito rin ay minsang itinanong ni Janamejaya, sa tinatawag na Vaiśaṃpāyana—ang alagad ni Dvaipāyana (Vyāsa).”

Verse 5

रेवातीर्थाश्रितं पुण्यं तत्ते वक्ष्यामि शौनक । पुरा पारीक्षितो राजा यज्ञादीक्षासु दीक्षितः

“O Śaunaka, isasalaysay ko sa iyo ang kabanalang gantimpala na nananahan sa mga tīrtha ng Revā (Narmadā). Noong unang panahon, si Haring Pārīkṣit ay naitalaga na sa mga pagsisimula para sa mga yajña.”

Verse 6

संभृते तु हविर्द्रव्ये वर्तमानेषु कर्मसु । आसीनेषु द्विजाग्र्येषु हूयमाने हुताशने

Nang matipon na ang mga handog at nagpapatuloy ang mga ritwal; nang nakaupo ang pinakadakila sa mga dalawang-ulit na isinilang, at ang Apoy ay marapat na inihahandogang may ghee—

Verse 7

वर्तमानासु सर्वत्र तथा धर्मकथासु च । श्रूयमाणे तथा शब्दे जनैरुक्ते त्वहर्निशम्

At habang sa lahat ng dako’y nagaganap ang mga salaysay ng Dharma; habang ang gayong mga salita’y naririnig—binibigkas ng mga tao araw at gabi—

Verse 8

यज्ञभूमौ कुलपते दीयतां भुज्यतामिति । विविधांश्च विनोदान्वै कुर्वाणेषु विनोदिषु

Sa pook ng yajña, O panginoon ng angkan, umalingawngaw ang panawagan: “Magbigay ng mga kaloob; magsalo at magtamasa ng pagkain!” At habang nagsasaya ang mga nagdiriwang, nag-ayos sila ng sari-saring aliw at pagdiriwang.

Verse 9

एवंविधे वर्तमाने यज्ञे स्वर्गसदःसमे । वैशंपायनमासीनं पप्रच्छ जनमेजयः

Habang nagaganap ang gayong yajña—na wari’y bulwagan ng kapulungan sa langit—tinanuong ni Janamejaya si Vaiśaṃpāyana na nakaupo roon.

Verse 10

जनमेजय उवाच । द्वैपायनप्रसादेन ज्ञानवानसि मे मतः । वैशंपायन तस्मात्त्वां पृच्छामि ऋषिसन्निधौ

Sinabi ni Janamejaya: “Sa biyaya ni Dvaipāyana (Vyāsa), itinuturing kitang may tunay na kaalaman. Kaya, O Vaiśaṃpāyana, tinatanong kita—dito sa harap ng mga rishi.”

Verse 11

ब्रूहि मे त्वं पुरावृत्तं पितृणां तीर्थसेवनम् । चिरं नानाविधान्क्लेशान् प्राप्तास्त इति मे श्रुतम्

Isalaysay mo sa akin ang sinaunang salaysay ng pagdalaw ng aking mga ninuno sa mga banal na tawiran. Narinig ko na sa mahabang panahon ay dumanas sila ng sari-saring paghihirap.

Verse 12

कथं द्यूतजिताः पार्था मम पूर्वपितामहाः । आसमुद्रां महीं विप्र भ्रमन्तस्तीर्थलोभतः

Paano ang mga Pārtha—ang aking mga ninuno, natalo sa sugal—ay gumala, O brāhmaṇa, sa buong lupa hanggang sa mga dagat na pumapaligid, dahil sa pananabik sa mga banal na pook?

Verse 13

केन ते सहितास्तात भूमिभागाननेकशः । चेरुः कथय तत्सर्वं सर्वज्ञोऽसि मतो मम

Sino-sino ang kasama nila, mahal na ginoo, sa paglakbay sa napakaraming lupain? Isalaysay mo ang lahat—sapagkat para sa akin, ikaw ay itinuturing na ganap na nakaaalam.

Verse 14

वैशंपायन उवाच

Wika ni Vaiśaṃpāyana:

Verse 15

कथयिष्यामि भूनाथ यत्पृष्टं तु त्वयाऽनघ । नमस्कृत्य विरूपाक्षं वेदव्यासं महाकविम्

Isasalaysay ko, O panginoon ng lupa, ang iyong itinanong, O walang dungis—pagkatapos munang yumukod kay Virūpākṣa, ang Panginoong may tatlong mata, at kay Vedavyāsa, ang dakilang makata.

Verse 16

पितामहास्तु ते पञ्च पाण्डवाः सह कृष्णया । उषित्वा ब्राह्मणैः सार्धं काम्यके वन उत्तमे

“Ang inyong mga ninuno—ang limang Pāṇḍava—kasama si Kṛṣṇā (Draupadī), matapos manirahan na kasama ng mga brāhmaṇa sa marangal at mainam na gubat ng Kāmyaka…”

Verse 17

प्रधानोद्दालके तत्र कश्यपोऽथ महामतिः । विभाण्डकश्च राजेन्द्र मुरुश्चैव महामुनिः

“Doon, ang pinakapanguna sa kanila ay si Uddālaka; gayundin ang dakilang-isip na si Kaśyapa; at, O pinakamainam sa mga hari, si Vibhāṇḍaka at si Muru rin—ang dakilang muni.”

Verse 18

पुलस्त्यो लोमशश्चैव तथान्ये पुत्रपौत्रिणः । स्नात्वा निःशेषतीर्थेषु गतास्ते विन्ध्यपर्वतम्

Si Pulastya at Lomaśa, kasama ang iba pang mga rishi na may kasamang mga anak at apo, matapos maligo sa lahat ng banal na tīrtha, ay nagtungo sa bundok Vindhya.

Verse 19

ते च तत्राश्रमं पुण्यं सर्वैर्वृक्षैः समाकुलम् । चम्पकैः कर्णकारैश्च पुन्नागैर्नागकेसरैः

Doon ay nakita nila ang isang banal na āśrama, siksik sa sari-saring punò—pinalamutian ng campaka, karṇakāra, punnāga, at nāgakesara.

Verse 20

बकुलैः कोविदारैश्च दाडिमैरुपशोभितम् । पुष्पितैरर्जुनैश्चैव बिल्वपाटलकेतकैः

Lalo pa itong pinaganda ng bakula, kovidāra, at mga punòng granada; at ng namumulaklak na arjuna, bilva, pāṭala, at ketaka.

Verse 21

कदम्बाम्रमधूकैश्च निम्बजम्बीरतिन्दुकैः । नालिकेरैः कपित्थैश्च खर्जूरपनसैस्तथा

Napupuno rin iyon ng mga punong kadamba, mangga, at madhūka; may neem, citron at tinduka; gayundin ng niyog, kapittha, palma ng datiles, at langka.

Verse 22

नानाद्रुमलताकीर्णं नानावल्लीभिरावृतम् । सपुष्पं फलितं कान्तं वनं चैत्ररथं यथा

Ang kagubatang yaon—hitik sa sari-saring punò at baging, nababalutan ng iba’t ibang liana, namumulaklak at punô ng bunga—ay kaakit-akit na gaya ng bantog na gubat na Caitraratha.

Verse 23

जलाश्रयैस्तु विपुलैः पद्मिनीखण्डमण्डितम् । सितोत्पलैश्च संछन्नं नीलपीतैः सितारुणैः

Ito’y pinalamutian ng malalawak na anyong-tubig at mga bahaging punô ng mga lawa ng lotus; natatakpan ng mapuputing liryo sa tubig, at ng mga lotus na bughaw, dilaw, puti, at mapulang-rosas ang kulay.

Verse 24

हंसकारण्डवाकीर्णं चक्रवाकोपशोभितम् । आडीकाकबलाकाभिः सेवितं कोकिलादिभिः

Doon ay nagsisiksikan ang mga sisne at mga batis na kāraṇḍava; pinapaganda ng mga ibong cakravāka; at dinadalaw ng iba pang mga ibon—gaya ng mga tagak at ng kokilá.

Verse 25

सिंहैर्व्याघ्रैर्वराहैश्च गजैश्चैव महोत्कटैः । महिषैश्च महाकायैः कुरङ्गैश्चित्रकैः शशैः

Tinitirhan iyon ng mga leon, tigre, at baboy-ramo, at ng mga dambuhalang elepante; ng malalaking kalabaw; at gayundin ng mga antilope, batik-batik na usa, at mga liyebre.

Verse 26

गण्डकैश्चैव खड्गैश्च गोमायुसुरभी युतम् । सारङ्गैर्मल्लकैश्चैव द्विपदैश्च चतुष्पदैः

Napuno rin iyon ng mga gaṇḍaka at khaḍga na hayop, ng mga asong-gubat at mababangong nilalang; ng mga usa na sāraṅga at mallaka, at ng mga nilalang na may dalawang paa at apat na paa.

Verse 27

तथाच कोकिलाकीर्णं मनःकान्तं सुशोभितम् । जीवंजीवकसंघैश्च नानापक्षिसमायुतम्

Gayundin, napuno iyon ng mga kokila; kaaya-aya sa puso at maringal ang ganda; siksik sa mga kawan ng ibong jīvaṃjīvaka at sinamahan ng sari-saring ibong may pakpak.

Verse 28

दुःखशोकविनिर्मुक्तं सत्त्वोत्कटमनोरमम् । क्षुत्तृषारहितं कान्तं सर्वव्याधिविवर्जितम्

Walang dusa at dalamhati roon, lubhang dalisay sa sāttvika nitong alindog at kaaya-aya sa isip; walang gutom o uhaw, maningning sa kagandahan, at di dinadapuan ng anumang karamdaman.

Verse 29

सिंहीस्तनं पिबन्त्यत्र कुरंगाः स्नेहसंयुतम् । मार्जारमूषकौ चोभाववलेहत उन्मुखौ

Doon, ang mga usa’y umiinom ng gatas sa suso ng leonang punô ng pag-ibig; at maging ang pusa at ang daga, magkasama, ay tumitingala at dumidila ng pagkain nang walang poot.

Verse 30

पञ्चास्याः पोतकेभाश्च भोगिनस्तु कलापिनः । दृष्ट्वा तद्विपिनं रम्यं प्रविष्टाः पाण्डुनन्दनाः

Nang makita ang kaakit-akit na gubat na iyon—na tinitirhan maging ng mga leon, batang elepante, mga ahas, at mga paboreal—pumasok doon ang mga anak ni Pāṇḍu.

Verse 31

मार्कण्डं दृष्टवांस्तत्र तरुणादित्यसन्निभम् । ऋषिभिः सेव्यमानं तु नानाशास्त्रविशारदैः

Doon nila namasdan si Mārkaṇḍeya, nagniningning na gaya ng batang araw; pinaglilingkuran ng mga ṛṣi na bihasa sa sari-saring sagradong śāstra.

Verse 32

कुलीनैः सत्त्वसम्पन्नैः शौचाचारसमन्वितैः । धीसंगतैः क्षमायुक्तैस्त्रिसंध्यं जपतत्परैः

Dinadalaw ito ng mga mararangal—puspos ng kadalisayan, matatag sa kalinisan at wastong asal; disiplinado ang isip, mayamang sa pagtitiis, at taimtim sa japa sa tatlong sandhyā araw-araw.

Verse 33

ऋग्यजुःसामविहितैर्मन्त्रैर्होमपरायणैः । केचित्पञ्चाग्निमध्यस्थाः केचिदेकान्तसंस्थिताः

Ang ilan ay nakatuon sa homa, sa mga mantra na itinakda sa Ṛg, Yajus, at Sāman; ang ilan ay nagsasagawa ng tapas sa gitna ng limang apoy, at ang iba nama’y nananatiling matatag sa pag-iisa.

Verse 34

ऊर्ध्वबाहुनिरालम्बा आदित्यभ्रमणाः परे । सायंप्रातर्भुजश्चान्ये एकाहारास्तथा परे

Ang ilan ay nakatayo nang nakataas ang mga bisig, walang sandigan; ang iba’y nagsasagawa ng disiplina ng pag-ikot sa araw. Ang ilan ay kumakain lamang sa umaga at sa dapithapon, at ang iba nama’y tumutupad sa panatang minsan lamang kumain sa isang araw.

Verse 35

द्वादशाहात्तथा चान्ये अन्ये मासार्धभोजनाः । दर्शे दर्शे तथा चान्ये अन्ये शैवालभोजनाः

Ang ilan ay kumakain lamang pagkalipas ng labindalawang araw; ang iba’y minsan lamang sa kalahating buwan. Ang ilan ay kumakain tuwing pagdiriwang ng bagong buwan, at ang iba nama’y nabubuhay sa lumot at mga halamang-tubig.

Verse 36

पिण्याकमपरेऽभुजन् केचित्पालाशभोजनाः । अपरे नियताहारा वायुभक्ष्याम्बुभोजनाः

May ilan na kumain ng pinīnyaka (latak ng langis); may ilan na nabuhay sa pagkain ng mga dahon ng palāśa. Ang iba, mahigpit ang pagpipigil sa pagkain, ay namuhay na hangin ang tanging ‘pagkain’ o tubig lamang.

Verse 37

एवंभूतैस्तथा वृद्धैः सेव्यते मुनिपुंगवैः । ततो धर्मसुतः श्रीमानाश्रमं तं प्रविश्य सः

Sa gayong mga banal—at sa matatandang kagalang-galang, mga pinakadakila sa mga muni—pinaglilingkuran ang lugar na yaon. Pagkaraan, ang maringal na anak ni Dharma ay pumasok sa hermitaheng iyon.

Verse 38

दृष्ट्वा मुनिवरं शान्तं ध्यायमानं परं पदम् । प्रादक्षिण्येन सहसा दण्डवत्पतितोऽग्रतः

Nang makita niya ang pinakadakilang muni—mapayapa at nakalubog sa pagninilay sa kataas-taasang kalagayan—agad siyang umikot nang pakanan bilang paggalang, at saka nagpatirapa nang buong katawan sa harap ng kanyang mga paa.

Verse 39

भक्त्यानुपतितं दृष्ट्वा चिरादादाय लोचनम् । को भवानित्युवाचेदं धर्मं धीमानपृच्छत

Nang makita siyang nagpatirapa sa debosyon, ang pantas na muni—matapos ang mahabang sandali—ay itinaas ang kanyang paningin at nagsabi, “Sino ka?”—sa gayon ay nagtanong siya ayon sa dharma.

Verse 40

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा दारकस्तत्समीपगः । आहायं धर्मराजस्ते दर्शनार्थं समागतः

Nang marinig ang mga salitang iyon, ang batang tagapaglingkod na nasa malapit ay nagsabi, “Ito po si Dharmarāja; naparito siya upang makaharap kayo.”

Verse 41

तच्छ्रुत्वादारकेणोक्तं वचनं प्राह सादरः । एह्येहि वत्सवत्सेति किंचित्स्थानाच्चलन्मुनिः । तं तु स्नेहादुपाघ्राय आसने उपवेशयत्

Nang marinig ang sinabi ng bata, magiliw na wika ng pantas: “Halika, halika, mahal kong anak.” Bahagyang tumindig mula sa kinauupuan, at sa pag-ibig ay inamoy ang kanyang ulo bilang pagbati, saka siya pinaupo sa isang upuan.

Verse 42

उपविष्टे सभायां तु पूजां कृत्वा यथाविधि । वन्यैर्धान्यैः फलैर्मूलै रसैश्चैव पृथग्विधैः

Nang siya’y nakaupo na sa kapulungan, isinagawa nila ang pagsamba ayon sa wastong tuntunin, na may handog na mga butil ng gubat, mga prutas, mga ugat, at sari-saring katas.

Verse 43

पाण्डवा ब्राह्मणैः सार्द्धं यथायोग्यं प्रपूजिताः । मुहूर्तादथ विश्रम्य धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः

Ang mga Pāṇḍava, kasama ang mga brāhmaṇa, ay pinarangalan nang nararapat. Pagkaraan ng sandaling pamamahinga, si Dharmaputra Yudhiṣṭhira…

Verse 44

पृच्छति स्म मुनिश्रेष्ठं कौतूहलसमन्वितः । भगवन्सर्वलोकानां दीर्घायुस्त्वं मतो मम

Dahil sa matinding pag-uusisa, nagtanong siya sa pinakadakilang muni: “O kagalang-galang, sa aking palagay ikaw ay may mahabang buhay na lampas sa lahat ng daigdig.”

Verse 45

सप्तकल्पानशेषेण कथयस्व ममानघ । कल्पक्षयेऽपि लोकस्य स्थावरस्येतरस्य च

“O walang dungis, isalaysay mo sa akin nang lubos ang pitong kalpa—kung paanong sa pagwawakas ng kalpa, ang mga daigdig at ang lahat ng nilalang, maging ang di-nakikilos at ang kumikilos, ay dumarating sa kanilang hantungan.”

Verse 46

न विनष्टोऽसि विप्रेन्द्र कथं वा केन हेतुना । गङ्गाद्याः सरितः सर्वाः समुद्रान्ताश्च या मुने

O pinakadakila sa mga brāhmaṇa, bakit hindi ka napahamak—sa anong dahilan? At, O muni, ano ang nangyari sa lahat ng ilog, mula sa Gaṅgā, na umaagos hanggang sa karagatan?

Verse 47

तासां मध्ये स्थिताः काः स्वित्काश्चैव प्रलयं गताः । का नु पुण्यजला नित्यं कानु न क्षयमागता

Sa gitna ng mga iyon, alin ang nananatili, at alin ang lumubog sa pagkalusaw? Alin ang may banal na tubig magpakailanman, at alin ang hindi dumarating sa pagkapawi?

Verse 48

एतत्कथय मे तात प्रसन्नेनान्तरात्मना । श्रोतुमिच्छाम्यशेषेण ऋषिभिः सह बान्धवैः

Ito’y ipahayag mo sa akin, mahal na ama, na may payapang at mapagpalang puso. Nais kong marinig ito nang buo, kasama ang mga ṛṣi at ang aking mga kamag-anak.

Verse 49

श्रीमार्कण्डेय उवाच । साधुसाधु महाप्राज्ञ धर्मपुत्र युधिष्ठिर । कथयामि यथा न्यायं यत्पृच्छसि ममानघ

Sinabi ni Śrī Mārkaṇḍeya: Mabuti, mabuti, O lubhang marunong na Yudhiṣṭhira, anak ni Dharma. O walang dungis, ipaliliwanag ko—ayon sa wastong kaugalian—ang mismong itinatanong mo.

Verse 50

सर्वपापहरं पुण्यं पुराणं रुद्रभाषितम् । यः शृणोति नरो भक्त्या तस्य पुण्यफलं शृणु

Ang banal na Purāṇa na ito, na binigkas ni Rudra, ay pumapawi ng lahat ng kasalanan. Dinggin mo ngayon ang gantimpalang kabanalan na nakakamit ng taong nakikinig dito nang may debosyon.

Verse 51

अश्वमेध सहस्रेण वाजपेयशतेन च । तत्फलं समवाप्नोति राजन्नास्त्यत्र संशयः

O Hari, nakakamtan niya ang gayong bunga ng kabanalan—katumbas ng sanlibong Aśvamedha at sandaang Vājapeya; walang pag-aalinlangan dito.

Verse 52

ब्रह्मघ्नश्च सुरापी च स्तेयी गोघ्नश्च यो नरः । मुच्यते सर्वपापेभ्यो रुद्रस्य वचनं यथा

Maging ang pumatay ng brāhmaṇa, ang umiinom ng nakalalasing, ang magnanakaw, o ang pumapatay ng baka—napapalaya sa lahat ng kasalanan, ayon sa pahayag ni Rudra.

Verse 53

गङ्गा तु सरितां श्रेष्ठा तथा चैव सरस्वती । कावेरी देविका चैव सिन्धुः सालकुटी तथा

Sa mga ilog, ang Gaṅgā ang pinakadakila; gayundin ang Sarasvatī, ang Kāverī, ang Devikā, ang Sindhu, at ang Sālakuṭī.

Verse 54

सरयूः शतरुद्रा च मही चर्मिलया सह । गोदावरी तथा पुण्या तथैव यमुना नदी

Gayundin ang Sarayū, ang Śatarudrā, ang Mahī kasama ang Carmilā; ang banal na Godāvarī, at gayundin ang ilog na Yamunā.

Verse 55

पयोष्णी च शतद्रुश्च तथा धर्मनदी शुभा । एताश्चान्याश्च सरितः सर्वपापहराः स्मृताः

Banal din ang Payoṣṇī, ang Śatadru, at ang mapagpala at mabuting Dharmanadī. Ang mga ito at iba pang ilog ay inaalala bilang tagapawi ng lahat ng kasalanan.

Verse 56

किं तु ते कारणं तात वक्ष्यामि नृपसत्तम । समुद्राः सरितः सर्वाः कल्पे कल्पे क्षयं गताः

Ngunit sasabihin ko sa iyo ang dahilan nito, mahal kong anak, O pinakamainam sa mga hari: sa bawat kalpa, ang lahat ng karagatan at lahat ng ilog ay napapawi sa pagkalusaw.

Verse 57

सप्तकल्पक्षये क्षीणे न मृता तेन नर्मदा । नर्मदैकैव राजेन्द्र परं तिष्ठेत्सरिद्वरा

Kahit matapos ang pagkalusaw ng pitong kalpa, hindi namamatay ang Narmadā. Kaya, O panginoon ng mga hari, ang Narmadā lamang ang nananatiling kataas-taasan—pinakamainam sa mga ilog.

Verse 58

तोयपूर्णा महाभाग मुनिसंघैरभिष्टुता । गंगाद्याः सरितश्चान्याः कल्पे कल्पे क्षयं गताः

O lubhang mapalad, bagaman puspos ng tubig at pinupuri ng mga pangkat ng mga muni, ang Gaṅgā at iba pang mga ilog ay muli’t muling napapawi sa pagwawakas ng bawat kalpa.

Verse 59

एषा देवी पुरा दृष्टा तेन वक्ष्यामि तेऽनघ

Ang Diyosa na ito ay nakita noong unang panahon; kaya, O walang kasalanan, isasalaysay ko sa iyo ang kanyang kasaysayan.