Rig Veda 10.91.8: Mandala 10, Sukta 91, Mantra 8

Sukta 10.91

Rishi: Aruṇa Vaitahavya (aruṇavaitahavya)

Devata: Agni

Chandas: Nicṛj Jagatī

Samhita Patha (Devanagari)

मेधाकारं विदथस्य प्रसाधनमग्निं होतारं परिभूतमं मतिम् । तमिदर्भे हविष्या समानमित्तमिन्महे वृणते नान्यं त्वत् ॥

Sanskrit recitationRig Veda 10.91.8

Transliteration

medhā-kāráṃ vidáthasya pra-sā́dhanam agníṃ hótāraṃ pari-bhūtámam matím | tám íd árbhe havíṣyā samānám ít tám ín mahé vṛṇate nā́nyaṃ tvát ||

Translation

Agni, the fashioner of understanding, the accomplisher of the session, the Hotṛ, the most surpassing Intelligence—him indeed, the same One, we choose in the offering, in the small and in the great; none other than you do we take for our vast work.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• मेधाकारम्: the maker/producer of wisdom (wise-creating)
• मेधाकारम्: कर्म (अग्निम् इति विशेषणरूपेण)
• Type: Noun (compound)
• Root: मेधा-कार (प्रातिपदिक; कार < √कृ ‘to make/do’)

• विदथस्य: of the assembly/ritual session
• विदथस्य: सम्बन्ध (प्रसाधनम् इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: विदथ (प्रातिपदिक)

• प्रसाधनम्: the arranger/finisher, the means of accomplishment
• प्रसाधनम्: कर्म (अग्निम् इति विशेषणरूपेण)
• Type: Noun
• Root: प्र-साधन (प्रातिपदिक; साधन < √साध ‘to accomplish/prepare’)

• अग्निम्: Agni
• अग्निम्: कर्म (वृणते)
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• होतारम्: the Hotar (invoking priest)
• होतारम्: कर्म (अग्निम् इति विशेषणरूपेण)
• Type: Noun
• Root: होतृ (प्रातिपदिक; -तृ कर्तरि, √हु ‘to sacrifice/invoke’)

• परिभूततमम्: the most surpassing/most excellent
• परिभूततमम्: कर्म (अग्निम् इति विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: परि-भूत-तम (भूत < √भू ‘to be’; तम = superlative suffix)

• मतिम्: thought, insight, intention
• मतिम्: कर्म (अग्निम् इति विशेषणरूपेण/सम्बन्धः—‘as thought/insight’)
• Type: Noun
• Root: मति (प्रातिपदिक; √मन् ‘to think’)

• तम्: him
• तम्: कर्म (वृणते—‘him’)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम)

• इद्: indeed, just
• इद्: —
• Type: Indeclinable
• Root: इद् (निपात)

• अर्भे: in the young one / in the small (i.e., in the child/young man; contextually ‘in the novice/young’)
• अर्भे: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: अर्भ (प्रातिपदिक)

• हविष्या: with oblations / (things) fit for offering
• हविष्या: करण (means: ‘with oblations’)
• Type: Adjective/Noun (ritual epithet)
• Root: हविष्य (प्रातिपदिक; from हविस्) अथवा हविष्या (विशेषण-प्रातिपदिक)

• समानम्: the same, common (to all)
• समानम्: कर्म-विशेषण (तम्/अग्निम्) अथवा सहभाव-निर्देश
• Type: Adjective
• Root: समान (प्रातिपदिक)

• इत्: indeed
• इत्: —
• Type: Indeclinable
• Root: इत् (निपात; इद्-रूपान्तरम्)

• तम्: him
• तम्: कर्म (वृणते) पुनरुक्त्या बलम्
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम)

• इन्: indeed, precisely
• इन्: —
• Type: Indeclinable
• Root: इन् (निपात; ‘in/indeed’—वेदिक emphatic)

• महे: in/for the great (occasion/rite)
• महे: अधिकरण (sphere/occasion) अथवा प्रयोजन-निर्देश
• Type: Adjective used substantively (collective) / Noun
• Root: महि/मह (प्रातिपदिक; ‘great’)

• वृणते: they choose
• वृणते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √वृ (वृणुते) ‘to choose’

• न: not
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (निपात)

• अन्यम्: another
• अन्यम्: कर्म (वृणते—‘another’)
• Type: Adjective used substantively
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)

• त्वत्: than you / from you
• त्वत्: अपादान (comparison/separation: ‘than you’)
• Type: Pronoun
• Root: त्वद् (सर्वनाम)