Prakarana 7
This sopāna is the Manas’ ‘return-and-reveal’ step: after the outward victories of dharma, the inward victory is won—moha (delusion) is diagnosed, humbled, and dissolved through satsanga and katha. Uttar Kāṇḍa here functions as a liberation-logic: even the greatest (Garuda) can be seized by Hari-māyā, therefore the only stable ascent is grace mediated by saintly company, repeated listening, and firm anurāga at Rāma’s feet.
Sa talatang ito ng Uttar Kāṇḍa, tinipon ni Tulasīdāsa ang ganap na rasa ng Mānas sa isang didaktikong espiral: adbhuta sa saklaw ng māyā, kāruṇya sa mga naliligaw, at sa huli ay śānta-rasa sa pamamagitan ng katiyakan sa mga paa ni Rāma. Ang eksistensyal na kabalisa ni Garuḍa, paano makikita ang cidānanda na Panginoon na "tulad ng tao" at "gapos" sa pakikidigma?, ay hindi pinagtatawanan; ito ay binago upang maging instrumento ng pag-ahon. Ang payo ni Brahmā ay nagpapabago sa naghahanap mula sa espekulatibong alitan patungo sa buhay na hermeneutiko ng mga santo: pumunta kay Śaṅkara, pagkatapos sa asul na hilagang bundok kung saan nagbubuhos si Kakbhusuṇḍi ng hindi putol-putol na Rāma-kathā. Ang teolohikal na istruktura ay ang tatak ng Mānas: ang nirguṇa na katotohanan ay hindi tinanggihan, ngunit nilalapitan sa pamamagitan ng saguṇa līlā na naririnig sa satsanga. Kaya inilalagay ng talata ang bhakti bilang epistemolohiya ng kalayaan: ang paulit-ulit na pagdinig ay naggigisan ng anurāga, at ang anurāga lamang ang nagkakaloob ng Raghupati, na lumalampas sa yoga, tapas, jñāna, at vairāgya kapag hiwalay sa pag-ibig.
Verses
Chaupai 60.1-4
तब खगपति बिरंचि पहिं गयऊ।निज संदेह सुनावत भयऊ।।
सुनि बिरंचि रामहि सिरु नावा।समुझि प्रताप प्रेम अति छावा।।
मन महुँ करइ बिचार बिधाता।माया बस कबि कोबिद ग्याता।।
हरि माया कर अमिति प्रभावा।बिपुल बार जेहिं मोहि नचावा।।
अग जगमय जग मम उपराजा।नहिं आचरज मोह खगराजा।।
तब बोले बिधि गिरा सुहाई।जान महेस राम प्रभुताई।।
बैनतेय संकर पहिं जाहू।तात अनत पूछहु जनि काहू।।
तहँ होइहि तव संसय हानी।चलेउ बिहंग सुनत बिधि बानी।।
taba khagapati birañci pahiṁ gayau̐ |nija saṁdeha sunāvata bhayau̐ ||
suni birañci rāmahi siru nāvā |samujhi pratāpa prema ati chāvā ||
mana mahu̐ karai bicāra bidhātā |māyā basa kabi kobida gyātā ||
hari māyā kara amiti prabhāvā |bipula bāra jehiṁ mohi nacāvā ||
aga jagamaya jaga mama uparājā |nahiṁ ācaraja moha khagarājā ||
taba bole bidhi girā suhāī |jāna mahesa rāma prabhutāī ||
bainateya saṅkara pahiṁ jāhū |tāta anata pūchahu jani kāhū ||
tahaṁ hoihi tava saṁsaya hānī |caleu bihaṅga sunata bidhi bānī ||
Pagkatapos, ang hari ng mga ibon ay pumunta kay Brahma at isinulat ang kanyang pagdududa. Nang marinig ito, yumukod si Brahma kay Rama; habang iniisip ang kadakilaan ng Panginoon, lumaganap ang matinding pag-ibig sa kanya. Nilayon ng Manlalangit sa kanyang isipan: ang mga makata, mga pantas, at mga marunong ay nasa ilalim ng kapangyarihan ng Maya. Ang kapangyarihan ng Maya ni Hari ay hindi masukat; maraming beses na ako'y ginawa nitong sumayaw. Ang sanlibutan, kasama ang lahat ng gumagalaw at hindi gumagalaw, ay nilikha ko; kaya't hindi nakapagtataka, o hari ng mga ibon, na nalito ka. Pagkatapos ay nagsalita si Brahma sa mga salitang puno ng biyaya: "Alam ni Mahesha ang kadakilaan ni Rama." "Pumunta ka kay Shankara, o anak ni Vinata; anak ko, huwag nang magtanong pa sa iba." "Doon matatanggal ang iyong pagdududa." Nang marinig ang mga salita ni Brahma, ang ibon ay naglakad.
Doha 60
परमातुर बिहंगपति आयउ तब मो पास।जात रहेउँ कुबेर गृह रहिहु उमा कैलास।।60।।
paramātura bihaṅgapati āyu taba mo pāsa |jāta raheu̐ kubera gṛha rahihu umā kailāsa ||60||
Pagkatapos ay dumating sa akin ang hari ng mga ibon, na lubhang nabalisa. Ako ay patungo sa bahay ni Kubera, at ikaw, Uma, ay nananatili sa Kailasa.
Chaupai 61.1-4
तेहिं मम पद सादर सिरु नावा।पुनि आपन संदेह सुनावा।।
सुनि ता करि बिनती मृदु बानी।परेम सहित मैं कहेउँ भवानी।।
मिलेहु गरुड़ मारग महँ मोही।कवन भाँति समुझावौं तोही।।
तबहि होइ सब संसय भंगा।जब बहु काल करिअ सतसंगा।।
सुनिअ तहाँ हरि कथा सुहाई।नाना भाँति मुनिन्ह जो गाई।।
जेहि महुँ आदि मध्य अवसाना।प्रभु प्रतिपाद्य राम भगवाना।।
नित हरि कथा होत जहँ भाई।पठवउँ तहाँ सुनहि तुम्ह जाई।।
जाइहि सुनत सकल संदेहा।राम चरन होइहि अति नेहा।।
tehiṁ mama pada sādara siru nāvā |puni āpana saṁdeha sunāvā ||
suni tā kari binatī mṛdu bānī |parema sahita maiṁ kaheu̐ bhavānī ||
milehu garuṛa māraga mahu̐ mohī |kavan bhā̃ti samujhāvau̐ tohī ||
tabahi hoī saba saṁsaya bhaṅgā |jaba bahu kāla kari-a satasaṅgā ||
suni-a tahā̃ hari kathā suhāī |nānā bhā̃ti muninha jo gāī ||
jehi mahu̐ ādi madhya avasānā |prabhu pratipādya rāma bhagavānā ||
nita hari kathā hota jahā̃ bhāī |paṭhavau̐ tahā̃ sunahi tumha jāī ||
jāihi sunata sakala saṁdehā |rāma carana hoihi ati nehā ||
Siya ay yumuko ng kanyang ulo nang may paggalang sa aking mga paa, at pagkatapos ay ipinaalam niya sa akin ang kanyang pag-aalinlangan. Nang marinig ang kanyang mapagpakumbabang pakiusap, sumagot ako sa kanya nang may malambot na salita, nang may pag-ibig, o Bhavani. "Garuda, nakasalubong mo ako sa daan; sa anong paraan ko maipapaintindi sa iyo? "Lahat ng pag-aalinlangan ay masisira lamang kapag ang isang tao ay makisama sa mga banal sa mahabang panahon. "Doon dapat mong pakinggan ang kasiya-siyang kuwento ni Hari, na inawit ng mga rishi sa maraming paraan, "kung saan mula sa simula, gitna, hanggang wakas, ang iisang paksa na itinampok ay ang Panginoon, si Rama, ang pinagpalang Diyos. "Kapatid, ipadadala kita sa lugar kung saan ang kuwento ni Hari ay isinasalaysay araw-araw; pumunta ka roon at makinig ka. "Habang nakikinig ka, lalaho ang lahat ng iyong pag-aalinlangan, at magkakaroon ka ng malalim na pag-ibig sa mga paa ni Rama.
Doha 61
बिनु सतसंग न हरि कथा तेहि बिनु मोह न भाग।मोह गएँ बिनु राम पद होइ न दृढ़ अनुराग।।61।।
binu satasaṅga na hari kathā tehi binu moha na bhāga |moha gaẽ binu rāma pada hoi na dṛṛha anurāga ||61||
Kapag walang kapisanan ng mga banal, walang tunay na pagkukwento ng salaysay ni Hari; at kung wala iyon, ang ilusyon ay hindi tumatakas. At kung ang ilusyon ay hindi pa lumilisan, ang matatag na pag-ibig sa mga paa ni Rama ay hindi nabubuo.
Chaupai 62.1-5
मिलहिं न रघुपति बिनु अनुरागा।किएँ जोग तप ग्यान बिरागा।।
उत्तर दिसि सुंदर गिरि नीला।तहँ रह काकभुसुंडि सुसीला।।
राम भगति पथ परम प्रबीना।ग्यानी गुन गृह बहु कालीना।।
राम कथा सो कहइ निरंतर।सादर सुनहिं बिबिध बिहंगबर।जाइ सुनहु तहँ हरि गुन भूरी।होइहि मोह जनित दुख दूरी।।
मैं जब तेहि सब कहा बुझाई।चलेउ हरषि मम पद सिरु नाई।।
ताते उमा न मैं समुझावा।रघुपति कृपाँ मरमु मैं पावा।।
होइहि कीन्ह कबहुँ अभिमाना।सो खौवै चह कृपानिधाना।।
कछु तेहि ते पुनि मैं नहिं राखा।समुझइ खग खगही कै भाषा।।
प्रभु माया बलवंत भवानी।जाहि न मोह कवन अस ग्यानी।।
milahiṁ na raghupati binu anurāgā |kiẽ joga tapa gyāna birāgā ||
uttara disi suṁdara giri nīlā |tahaṁ raha kākabhusuṁḍi susīlā ||
rāma bhagati patha parama prabīnã |gyānī guna gṛha bahu kālīnā ||
rāma kathā so kahai niraṁtara |sādara sunahiṁ bibidha bihaṅgabara ||
jāi sunahu tahaṁ hari guna bhūrī |hoihi moha janita dukha dūrī ||
maiṁ jaba tehi saba kahā bujhāī |caleu haraṣi mama pada siru nāī ||
tāte umā na maiṁ samujhāvā |raghupati kṛpā̃ maramu maiṁ pāvā ||
hoihi kīnh kabahu̐ abhimānā |so khauvai caha kṛpānidhānā ||
kachu tehi te puni maiṁ nahiṁ rākhā |samujhai khaga khagahī kai bhāṣā ||
prabhu māyā balavaṁta bhavānī |jāhi na moha kavan asa gyānī ||
Ang Panginoon ng angkan ng Raghu ay hindi matatagpuan nang walang pag-ibig, kahit na magsagawa ng yoga, panata, kaalaman, at pagwalang-kiliti. Sa direksyong hilaga mayroong magandang asul na bundok. Doon nakatira ang mabait at dakilang Kakbhushundi. Siya ay lubhang bihasa sa landas ng debosyon kay Rama, pantas, tahanan ng mga birtud, at nabuhay na sa napakahabang panahon. Ibinibigay niya nang walang patid ang kuwento ni Rama, at iba't ibang marangal na ibon ay nakikinig nang may paggalang. Pumunta ka doon at pakinggan ang di-mabilang na birtud ni Hari; ang kalungkutang mula sa pagkabulag ay aalisin. Nang ipaliwanag ko sa kanya ang lahat ng ito, yumuko siya ng kanyang ulo sa aking mga paa at naglakad nang nagagalak. Kaya nga, Uma, hindi ko siya tinuruan; sa biyaya ng Panginoon ng angkan ng Raghu ay naunawaan ko ang lihim. Dapat ay nagpakita siya ng pagmamalaki sa isang pagkakataon, at ang Panginoon, ang kabang-yaman ng habag, ay nais alisin ito sa kanya. Dahil doon ay hindi ko rin siya iningatang kasama; ang ibon ay nakauunawa sa wika ng ibon. Ang kapangyarihang ilusyon ng Panginoon ay makapangyarihan, Bhavani; sino ang ganung pantas na hindi nalilinlang nito?
Doha 62(क)-(ख)
ग्यानि भगत सिरोमनि त्रिभुवनपति कर जान।ताहि मोह माया नर पावँर करहिं गुमान।।62(क)।।
सिव बिरंचि कहुँ मोहइ को है बपुरा आन।अस जियँ जानि भजहिं मुनि माया पति भगवान।।62(ख)।।
gyāni bhagat siromani tribhuvanapati kara jāna |tāhi moha māyā nara pāvaṁra karahiṁ gumāna ||62(ka)||
siva birañci kahuṁ mohai ko hai bapurā āna |asa jiyaṁ jāni bhajahiṁ muni māyā-pati bhagavāna ||62(kha)||
Si Garuda, sasakyan ng Panginoon ng tatlong mundo, ay kilala bilang korona ng mga pantas at mga deboto; siya man ay inagaw ng ilusyon ng Maya. Gayon pa man, ang mga hamak na tao ay nagmamayabang pa rin sa kanilang kapalaluan. Ito ay nagliligaw kahit kina Shiva at Brahma; sino nga bang ibang nilalang na dukha? Naunawa ito sa kanilang puso, ang mga monghe ay sumasamba sa Panginoong Diyos, panginoon ng Maya.
Chaupai 63.1-4
गयउ गरुड़ जहँ बसइ भुसुंडा।मति अकुंठ हरि भगति अखंडा।।
देखि सैल प्रसन्न मन भयऊ।माया मोह सोच सब गयऊ।।
करि तड़ाग मज्जन जलपाना।बट तर गयउ हृदयँ हरषाना।।
बृद्ध बृद्ध बिहंग तहँ आए।सुनै राम के चरित सुहाए।।
कथा अरंभ करै सोइ चाहा।तेही समय गयउ खगनाहा।।
आवत देखि सकल खगराजा।हरषेउ बायस सहित समाजा।।
अति आदर खगपति कर कीन्हा।स्वागत पूछि सुआसन दीन्हा।।
करि पूजा समेत अनुरागा।मधुर बचन तब बोलेउ कागा।।
gayau garuṛa jahaṁ basai bhusuṇḍā |mati akuṁṭha hari-bhagati akhaṇḍā ||
dekhi sail prasanna mana bhayū |māyā moha soca saba gayū ||
kari taṛāga majjana jala-pānā |baṭa tara gayau hṛdayaṁ haraṣānā ||
bṛddha bṛddha bihaṅga tahaṁ āe |sunai rāma ke carita suhāe ||
kathā araṁbha karai soi cāhā |tehi samaya gayau khaga-nāhā ||
āvata dekhi sakala khaga-rājā |haraṣeū bāyasa sahita samājā ||
ati ādara khaga-pati kara kīnhā |svāgata pūchi su-āsana dīnhā ||
kari pūjā sameta anurāgā |madhura bacana taba boleu kāgā ||
Pumunta si Garuda sa lugar kung saan naninirahan si Bhusundi - na ang karunungan ay hindi hadlangan at ang kanyang debosyon kay Hari ay hindi masira. Sa pagkakita sa banal na burol, ang kanyang puso ay napuno ng kagalakan, at ang lahat ng mga alalahaning ipinanganak ng ilusyon ni Maya ay nawala. Siya ay naghugas sa banal na tangke at uminom ng tubig nito, pagkatapos ay pumunta sa ilalim ng puno ng balete, ang kanyang puso ay nagagalak. Doon, sinaunang mga ibon - mga matanda na lampas sa pagbibilang - ay nagtipon upang marinig ang kaakit-akit na mga gawa ni Sri Rama. Habang si Bhusundi ay magsisimula nang sabihin ang katha, ang panginoon ng mga ibon ay dumating. Sa pagkakita sa hari ng mga ibon na lumalapit, ang uwak at ang buong kapulungan ay napuno ng kagalakan. Ang pantas na ibon ay tinanggap siya nang may dakilang karangalan, nagtanong sa kanyang kagalingan, at inalok siya ng marangal na upuan. Matapos sambahin siya nang may pagmamahal, ang uwak ay nagsalita ng matatamis na salita.
Doha 63(क)-(ख)
नाथ कृतारथ भयउँ मैं तव दरसन खगराज।आयसु देहु सो करौं अब प्रभु आयहु केहि काज।।63(क)।।
सदा कृतारथ रूप तुम्ह कह मृदु बचन खगेस।जेहि कै अस्तुति सादर निज मुख कीन्हि महेस।।63(ख)।।
nātha kṛtāratha bhayauṁ maiṁ tava darasana khaga-rāja |āyasu dehu so karauṁ aba prabhu āyahu kehi kāja ||63(ka)||
sadā kṛtāratha rūpa tumha kaha mṛdu bacana khagesa |jehi kai astuti sādara nija mukha kīnhi mahesa ||63(kha)||
'O Panginoon, sa pagkakita sa inyo, O hari ng mga ibon, ako ay natupad. Ibigay ninyo sa akin ang inyong utos - ano ang dapat kong gawin? Para sa anong layunin kayo dumating?' Ang hari ng mga ibon ay tumugon nang mahinahon: 'Laging natupad ang inyong pagkatao - ang inyong kaluwalhatian ay inawit nang may paggalang pati na ni Mahesa (Shiva) mismo.'
Chaupai 64.1-5
सुनहु तात जेहि कारन आयउँ।सो सब भयउ दरस तव पायउँ।।
देखि परम पावन तव आश्रम।गयउ मोह संसय नाना भ्रम।।
अब श्रीराम कथा अति पावनि।सदा सुखद दुख पुंज नसावनि।।
सादर तात सुनावहु मोही।बार बार बिनवउँ प्रभु तोही।।
सुनत गरुड़ कै गिरा बिनीता।सरल सुप्रेम सुखद सुपुनीता।।
भयउ तासु मन परम उछाहा।लाग कहै रघुपति गुन गाहा।।
प्रथमहिं अति अनुराग भवानी।रामचरित सर कहेसि बखानी।।
पुनि नारद कर मोह अपारा।कहेसि बहुरि रावन अवतारा।।
प्रभु अवतार कथा पुनि गाई।तब सिसु चरित कहेसि मन लाई।।
sunahu tāta jehi kārana āyuṁ |so saba bhayau darasa tava pāyuṁ ||
dekhi parama pāvana tava āśrama |gayau moha saṁsaya nānā bhrama ||
aba śrī-rāma kathā ati pāvani |sadā sukhada dukha puñja nasāvani ||
sādara tāta sunāvahu mohī |bāra bāra binavauṁ prabhu tohī ||
sunata garuṛa kai girā binītā |sarala su-prema sukhada su-punītā ||
bhayau tāsu mana parama uchāhā |lāga kahai raghupati guna gāhā ||
prathamahiṁ ati anurāga bhavānī |rāmacarita sara kahesi bakhānī ||
puni nārada kara moha apārā |kahesi bahuri rāvana avatārā ||
prabhu avatāra kathā puni gāī |taba sisu carita kahesi mana lāī ||
'Makinig, iginagalang na ginoo: ang mismong layunin kung saan ako dumating ay natupad sa pagkakamit ng inyong darshan. Sa pagkakita sa inyong lubos na banal na hermita, ang aking ilusyon, pagdududa, at sari-saring kalituhan ay lahat nawala. Ngayon ang katha ni Sri Rama ay lubos na nagpapadalisay - laging nagbibigay ng kagalakan at sumisira ng mga tambak ng kalungkutan. Nang may paggalang, sabihin ninyo ito sa akin; paulit-ulit ako humihingi sa inyo.' Sa pagdinig sa mapagpakumbabang salita ni Garuda - simple, puno ng dalisay na pag-ibig, kasiya-siya at lubos na nagpapadalisay - ang puso ni Bhusundi ay sumibol ng pinakamataas na kasigasigan, at siya ay nagsimulang salaysayin ang inawit na mga katangian ng Panginoon ni Raghu. Una, nang malalim na pagmamahal, ilarawan niya ang Lawa ng mga gawa ni Rama; pagkatapos ay kanyang sinabi ang tungkol sa walang hanggang ilusyon ni Narada, at muling tungkol sa pinagmulan ni Ravana. Muli niya inawit ang pagbabangong muli ng Panginoon, at pagkatapos, nang nakatuon ang isip, isinalaysay ang mga katuwaan ng pagkabata.
Doha 64
बालचरित कहिं बिबिध बिधि मन महँ परम उछाह।रिषि आगवन कहेसि पुनि श्री रघुबीर बिबाह।।64।।
bāla-carita kahiṁ bibidha bidhi mana mahaṁ parama uchāha |riṣi āgavana kahesi puni śrī raghubīra bibāha ||64||
Sa pagsasalaysay ng mga gawa ng pagkabata sa maraming paraan, ang kanyang puso ay sumasagana ng kataas-taasang kagalakan. Pagkatapos ay muling siya nagsalita tungkol sa pagdating ng mga pantas, at tungkol sa kasal ni Sri Rama, ang bayani ng angkan ni Raghu.
Chaupai 65.1-4
बहुरि राम अभिषेक प्रसंगा।पुनि नृप बचन राज रस भंगा।।
पुरबासिन्ह कर बिरह बिषादा।कहेसि राम लछिमन संबादा।।
बिपिन गवन केवट अनुरागा।सुरसरि उतरि निवास प्रयागा।।
बालमीक प्रभु मिलन बखाना।चित्रकूट जिमि बसे भगवाना।।
सचिवागवन नगर नृप मरना।भरतागवन प्रेम बहु बरना।।
करि नृप क्रिया संग पुरबासी।भरत गए जहँ प्रभु सुख रासी।।
पुनि रघुपति बहु बिधि समुझाए।लै पादुका अवधपुर आए।।
भरत रहनि सुरपति सुत करनी।प्रभु अरु अत्रि भेंट पुनि बरनी।।
bahuri rāma abhiṣeka prasaṅgā |puni nṛpa bacana rāja rasa bhaṅgā ||
pura-bāsinhi kara biraha biṣādā |kahesi rāma lachimana saṁbādā ||
bipina gavana kevaṭa anurāgā |sura-sari utari nivāsa prayāgā ||
bālmīka prabhu milana bakhānā |citrakūṭa jimi base bhagavānā ||
sacivāgavana nagara nṛpa maranā |bharatāgavana prema bahu baranā ||
kari nṛpa kriyā saṅga pura-bāsī |bharata gae jahã prabhu sukha rāsī ||
puni raghupati bahu bidhi samujhāe |lai pādukā avadha-pura āe ||
bharata rahani surapati-suta karanī |prabhu aru atri bhẽṭa puni baranī ||
Pagkatapos ay isinalaysay niya ang mga pangyayari sa pagtatalaga kay Rama, at pagkatapos ang mga salita ng hari na sumira sa kagalakan ng kaharian. Isinalaysay niya ang kalungkutan at dukha ng mga taga-lungsod sa paghihiwalay, at ang usapan nina Rama at Lakshmana. Isinalaysay niya ang paglalakbay sa gubat, ang debosyon ng mandaragat, ang pagtawid sa Ganga, at ang pananatili sa Prayaga. Inilarawan niya ang pagkikita ng Panginoon kay Valmiki, at kung paano nanirahan ang Pinagpalang Panginoon sa Chitrakuta. Isinalaysay niya ang pagbabalik ng ministro, ang kamatayan ng hari sa lungsod, at ang pagdating ni Bharata, at inilarawan niya ang malaking pag-ibig ni Bharata. Matapos isagawa ang ritwal ng libing ng hari, si Bharata ay pumunta kasama ang mga taga-lungsod sa kinaroroonan ng Panginoon, ang bukal ng kagalakan. Pagkatapos ay pinayapa ng Panginoon ng mga Raghu sila sa maraming paraan, at kinuha ni Bharata ang mga sandalyas at nagbalik sa lungsod ng Ayodhya. Pagkatapos ay inilarawan niya ang pamumuhay ni Bharata, ang gawa ng anak ni Indra, at ang pagkikita ng Panginoon kay Atri.
Doha 65
कहि बिराध बध जेहि बिधि देह तजी सरभंग।बरनि सुतीछन प्रीति पुनि प्रभु अगस्ति सतसंग।।65।।
kahi birādha badha jehi bidhi deha tajī sarabhaṅga |barani sutīchana prīti puni prabhu agasti sat-saṅga ||65||
Ikinuwento niya kung paano pinatay si Viradha, at kung paano iniwan ni Sharabhanga ang kanyang katawan; ilarawan niya ang pag-ibig ni Sutikshna, at muli ang banal na pakikipag-isa ng Panginoon kay Agastya.
Chaupai 66.1-4
कहि दंडक बन पावनताई।गीध मइत्री पुनि तेहिं गाई।।
पुनि प्रभु पंचवटीं कृत बासा।भंजी सकल मुनिन्ह की त्रासा।।
पुनि लछिमन उपदेस अनूपा।सूपनखा जिमि कीन्हि कुरूपा।।
खर दूषन बध बहुरि बखाना।जिमि सब मरमु दसानन जाना।।
दसकंधर मारीच बतकहीं।जेहि बिधि भई सो सब तेहिं कही।।
पुनि माया सीता कर हरना।श्रीरघुबीर बिरह कछु बरना।।
पुनि प्रभु गीध क्रिया जिमि कीन्ही।बधि कबंध सबरिहि गति दीन्ही।।
बहुरि बिरह बरनत रघुबीरा।जेहि बिधि गए सरोबर तीरा।।
kahi daṇḍaka bana pāvana-tāī |gīdha maitrī puni tehĩ gāī ||
puni prabhu pañcavaṭī̃ kṛta bāsā |bhañjī sakala muninha kī trāsā ||
puni lachimana upadesa anūpā |sūpanakhā jimi kīnhi kurūpā ||
khara dūṣana badha bahuri bakhānā |jimi saba maramu dasānana jānā ||
dasa-kaṅdhara mārīca batakahī̃ |jehi bidhi bhaī so saba tehĩ kahī ||
puni māyā sītā kara haranā |śrī-raghubīra biraha kachu baranā ||
puni prabhu gīdha kriyā jimi kīnhī |badhi kabaṁdha sabarihi gati dīnhī ||
bahuri biraha baranata raghubīrā |jehi bidhi gae sarobara tīrā ||
Ibinanggit niya ang pagpapabanal ng gubat ng Dandaka, at pagkatapos inawit ang pagkakaibigan sa ibong buwitre. Pagkatapos ay ginawa ng Panginoon ang kanyang tahanan sa Panchavati, at winakasan ang lahat ng pangamba ng mga rishi. Pagkatapos ay ibinanggit ang walang kaparis na turo na ibinigay kay Lakshmana, at kung paano ginawang pangit si Shurpanakha. Pagkatapos ay isinalaysay ang pagpatay kay Khara at Dushana, at kung paano nalaman ni Ravana ang buong sikreto. Ang usapan nina Ravana at Marich, at ang lahat ng nangyari mula rito, ay kanyang buong ibinanggit. Pagkatapos ay ibinanggit ang pagdukot sa ilusyong si Sita, at inilarawan ang bahagya ng kalungkutan ng mabanal na Panginoon ng mga Raghu sa kanyang pagkakahiwalay. Pagkatapos ay ibinanggit kung paano isinagawa ng Panginoon ang ritwal na libing para sa buwitre, pinatay si Kabandha, at ipinagkaloob kay Shabari ang pinakamataas na kalagayan. Pagkatapos, sa paglalarawan sa kalungkutan ng Panginoon ng mga Raghu sa kanyang pagkakahiwalay, ibinanggit niya kung paano sila nakarating sa pampang ng lawa.
Doha 66(क)-(ख)
प्रभु नारद संबाद कहि मारुति मिलन प्रसंग।पुनि सुग्रीव मिताई बालि प्रान कर भंग।।66(क)।।
कपिहि तिलक करि प्रभु कृत सैल प्रबरषन बास।बरनन बर्षा सरद अरु राम रोष कपि त्रास।।66(ख)।।
prabhu nārada saṁbāda kahi māruti milana prasaṅga |puni sugrīva mitāī bāli prāna kara bhaṅga ||66(ka)||
kapihi tilaka kari prabhu kṛta saila prabarṣana bāsa |baranana barṣā sarada aru rāma roṣa kapi trāsa ||66(kha)||
Ikinuwento niya ang usapan ng Panginoon kay Narada at ang pagkakataon ng pakikipagkita kay Maruti; pagkatapos ang alyansa kay Sugriva at ang pagkuha sa buhay ni Vali. Ilarawan niya kung paano iniluklok ng Panginoon ang hari ng mga unggoy, at kung paano sila nanirahan sa Bundok Pravarshana; kinalahad niya ang mga ulan at ang taglagas, at ang galit ni Rama at ang takot ng unggoy.
Chaupai 67.1-4
जेहि बिधि कपिपति कीस पठाए।सीता खोज सकल दिसि धाए।।
बिबर प्रबेस कीन्ह जेहि भाँती।कपिन्ह बहोरि मिला संपाती।।
सुनि सब कथा समीरकुमारा।नाघत भयउ पयोधि अपारा।।
लंकाँ कपि प्रबेस जिमि कीन्हा।पुनि सीतहि धीरजु जिमि दीन्हा।।
बन उजारि रावनहि प्रबोधी।पुर दहि नाघेउ बहुरि पयोधी।।
आए कपि सब जहँ रघुराई।बैदेही कि कुसल सुनाई।।
सेन समेति जथा रघुबीरा।उतरे जाइ बारिनिधि तीरा।।
मिला बिभीषन जेहि बिधि आई।सागर निग्रह कथा सुनाई।।
jehi bidhi kapipati kīsa paṭhāe |sītā khoja sakala disi dhāe ||
bibara prabesa kīnha jehi bhā̃tī |kapinha bahori milā saṁpātī ||
suni saba kathā samīra-kumārā |nāghata bhayu payodhi apārā ||
laṅkā̃ kapi prabesa jimi kīnhā |puni sītahi dhīraju jimi dīnhā ||
bana ujāri rāvanahi prabodhī |pura dahi nāgheu bahuri payodhī ||
āe kapi saba jahã raghurāī |baidehī ki kusala sunāī ||
sena sameti jathā raghubīrā |utare jāi bāridhi-tīrā ||
milā bibhīṣana jehi bidhi āī |sāgara nigraha kathā sunāī ||
Ikinuwento niya kung paano ipinadala ng hari ng mga unggoy ang mga pulutong ng unggoy, at kung paano sila tumakbo sa bawat direksyon upang hanapin si Sita; kung paano sila pumasok sa yungib, at pagkatapos ay nakilala si Sampati. Narinig ang kanilang kuwento, ang anak ng Hangin ay tumalon sa kabila ng walang hanggang karagatan. Ilarawan niya kung paano pumasok ang unggoy sa Lanka, at muli kung paano binigyan niya si Sita ng matibay na lakas ng loob; kung paano niya winasak ang gubat, pinagsabihan si Ravana, sinunog ang lungsod, at muli tumawid sa dagat. Ang mga unggoy ay bumalik kung saan naroon ang hari ng Raghu at ibinalita ang kalagayan ni Vaidehi. Pagkatapos, kasama ang pulutong na nagtipon, habang sumusulong si Raghubir, sila ay bumaba sa pampang ng karagatan; kinalahad niya kung paano dumating si Vibhishana upang salubungin sila, at ang kuwento ng pagsuko ng dagat.
Doha 67(क)-(ख)
सेतु बाँधि कपि सेन जिमि उतरी सागर पार।गयउ बसीठी बीरबर जेहि बिधि बालिकुमार।।67(क)।।
निसिचर कीस लराई बरनिसि बिबिध प्रकार।कुंभकरन घननाद कर बल पौरुष संघार।।67(ख)।।
setu bā̃dhi kapi sena jimi utarī sāgara pāra |gayu basīṭhī bīrabara jehi bidhi bāli-kumāra ||67(ka)||
nisicara kīsa larāī baranisi bibidha prakāra |kuṁbhakarana ghananāda kara bala pauruṣa saṅghāra ||67(kha)||
Ikinuwento niya kung paano nagtayo ng tulay ang hukbo ng mga unggoy at tumawid sa karagatan, at kung paano pumunta bilang sugo si Angada, ang pinakamahuhusay sa mga bayani. Iwinari niya sa maraming paraan ang mga labanan sa pagitan ng mga demonyo at mga unggoy, at ang lakas at kagitingan nina Kumbhakarna at Meghanada, at ang pagpatay sa kanila.
Chaupai 68.1-4
निसिचर निकर मरन बिधि नाना।रघुपति रावन समर बखाना।।
रावन बध मंदोदरि सोका।राज बिभीषण देव असोका।।
सीता रघुपति मिलन बहोरी।सुरन्ह कीन्ह अस्तुति कर जोरी।।
पुनि पुष्पक चढ़ि कपिन्ह समेता।अवध चले प्रभु कृपा निकेता।।
जेहि बिधि राम नगर निज आए।बायस बिसद चरित सब गाए।।
कहेसि बहोरि राम अभिषैका।पुर बरनत नृपनीति अनेका।।
कथा समस्त भुसुंड बखानी।जो मैं तुम्ह सन कही भवानी।।
सुनि सब राम कथा खगनाहा।कहत बचन मन परम उछाहा।।
nisicara nikara marana bidhi nānā |raghupati rāvan samara bakhānā ||
rāvan badha mandodarī sokā |rāja bibhīṣaṇa deva asokā ||
sītā raghupati milana bahorī |suranha kīnha astuti kara jorī ||
puni puṣpaka caṛhi kapinha sametā |avadha cale prabhu kṛpā niketā ||
jehi bidhi rāma nagara nija āe |bāyasa bisada carita saba gāe ||
kahesi bahori rāma abhiṣaikā |pura baranata nṛpanīti anekā ||
kathā samasta bhusuṇḍa bakhānī |jo mai tumha sana kahī bhavānī ||
suni saba rāma kathā khaganāhā |kahata bacana mana parama uchāhā ||
Ibinanggit niya ang maraming paraan ng kamatayan ng mga hukbo ng mga demonyo, at ang labanan sa pagitan ni Raghupati at Ravana. Ibinanggit niya ang pagpatay kay Ravana, ang kalungkutan ni Mandodari, ang pagkahari ni Vibhishana, at ang pagkalaya ng mga diyos sa kalungkutan. Pagkatapos ay ibinanggit niya ang pagkikita nina Sita at Raghupati, at kung paano pinuri siya ng mga diyos na may nakatupi na mga kamay. Pagkatapos ang Panginoon, ang tahanan ng habag, sumakay sa kalesang Pushpaka kasama ang mga unggoy at naglakad patungo sa Ayodhya. Sa paraan ng pagdating ni Rama sa kanyang sariling lungsod, ang uwak ay umawit ng buong dalisay na kwento. Pagkatapos ay ibinanggit niya ang koronasyon ni Rama, at sa paglalarawan ng lungsod ay sinabi niya ang maraming prinsipyo ng pamahalaang hari. Ibinanggit ni Bhushundi ang buong kwento, na tulad ng sinabi ko sa iyo, Bhavani. Pagkatapos marinig ang buong kwento ni Rama, ang hari ng mga ibon ay nagsalita ng may pinakamataas na galak sa kanyang puso.
Soratha 68(क)-(ख)
गयउ मोर संदेह सुनेउँ सकल रघुपति चरित।भयउ राम पद नेह तव प्रसाद बायस तिलक।।68(क)।।
मोहि भयउ अति मोह प्रभु बंधन रन महुँ निरखि।चिदानंद संदोह राम बिकल कारन कवन।।68(ख)।।
gayau mora saṁdeha suneũ sakala raghupati carita |bhayu rāma pada neha tava prasāda bāyasa tilaka ||68(ka)||
mohi bhayau ati moha prabhu baṁdhana rana mahũ nirakhi |cidānaṁda saṁdoha rāma bikala kārana kavana ||68(kha)||
Nawala ang aking pagdududa, sapagkat narinig ko ang buong kuwento ni Raghupati; sa iyong biyaya, O sage na may tanda ng uwak, ang pag-ibig para sa mga paa ng lotus ni Shri Rama ay nabuhay sa akin. Ako ay lubos na nalito sa pagkakakita sa Panginoon na nakatali sa digmaan: si Rama ay isang tunay na kaisipan ng Kamalayan at Kagalak, anong dahilan kaya para sa kanyang kalumbayan?
Chaupai 69.1-4
देखि चरित अति नर अनुसारी।भयउ हृदयँ मम संसय भारी।।
सोइ भ्रम अब हित करि मैं माना।कीन्ह अनुग्रह कृपानिधाना।।
जो अति आतप ब्याकुल होई।तरु छाया सुख जानइ सोई।।
जौं नहिं होत मोह अति मोही।मिलतेउँ तात कवन बिधि तोही।।
सुनतेउँ किमि हरि कथा सुहाई।अति बिचित्र बहु बिधि तुम्ह गाई।।
निगमागम पुरान मत एहा।कहहिं सिद्ध मुनि नहिं संदेहा।।
संत बिसुद्ध मिलहिं परि तेही।चितवहिं राम कृपा करि जेही।।
राम कृपाँ तव दरसन भयऊ।तव प्रसाद सब संसय गयऊ।।
dekhi carita ati nara anusārī |bhayau hṛdayã mama saṁsaya bhārī ||
soi bhrama aba hita kari maiṁ mānā |kīnha anugraha kṛpānidhānā ||
jo ati ātapa byākula hoī |taru chāyā sukha jānai soī ||
jauṁ nahiṁ hota moha ati mohī |milateũ tāta kavana bidhi tohī ||
sunateũ kimi hari kathā suhāī |ati bicitra bahu bidhi tumha gāī ||
nigamāgama purāna mata ehā |kahahiṁ siddha muni nahiṁ saṁdehā ||
saṁta bisuddha milahiṁ pari tehī |citavahiṁ rāma kṛpā kari jehī ||
rāma kṛpā̃ tava darasana bhayaū |tava prasāda saba saṁsaya gayaū ||
Nakikita ang mga gawa ng Panginoon na lubhang katulad ng sa tao, isang malaking pagdududa ay lumitaw sa aking puso. Ang pagkalito na iyon ay itinuturing ko na ngayong pagpapala, sapagkat ang Panginoon, ang kaban ng habag, ay nagkaloob sa akin ng biyaya sa pamamagitan nito. Ang sinumang lubhang nabalisa ng matinding init, siya ang nakakaalam sa ginhawa ng lilim ng puno. Kung hindi ako lubhang nalito, ama, sa anong paraan ako makatatagpo sa iyo? Paano ko maririnig ang kaaya-ayang kuwento ni Hari, na lubhang kakaiba at inawit mo sa napakaraming paraan? Ito ang aral ng Veda, Agama, at Purana, at ipinahayag ng mga ganap na rishi nang walang pag-aalinlangan: Ang mga banal na dalisay ay nakatatagpo lamang ng taong tinitingnan ni Rama nang may biyaya. Dahil sa biyaya ni Rama ay nakita ko ikaw, at dahil sa iyong kalooban ang lahat kong pagdududa ay nawala.
Doha 69(क)-(ख)
सुनि बिहंगपति बानी सहित बिनय अनुराग।पुलक गात लोचन सजल मन हरषेउ अति काग।।69(क)।।
श्रोता सुमति सुसील सुचि कथा रसिक हरि दास।पाइ उमा अति गोप्यमपि सज्जन करहिं प्रकास।।69(ख)।।
suni bihaṅgapati bānī sahita binaya anurāga |pulaka gāta locana sajala mana haraṣeu ati kāga ||69(ka)||
śrotā sumati susīla suci kathā rasika hari dāsa |pāi umā ati gopyamapi sajjana karahiṃ prakāsa ||69(kha)||
Nakikinig sa mga salita ni Garuda, panginoon ng mga ibon, na sinabi may pagpapakumbaba at pag-ibig, ang katawan ng uwak ay nanginig, ang kanyang mga mata ay napuno ng luha, at ang kanyang puso ay nagtuwa nang labis. Uma, kapag nakatagpo sila ng tagapakinig na marunong, mabait, at malinis, nagagalak sa kwento at alipin ni Hari, ang mga mabubuting tao ay nagbubunyag kahit ang pinakalihim.
Inside Prakarana 7
Bhakti highlights
1) Even exalted beings can be seized by Hari-māyā; therefore humility is the first protection. 2) Doubt is healed not by argumentative speculation but by vinaya and approaching a true guide. 3) Brahmā models the Manas method: honor nirguṇa truth, yet access it through saguṇa līlā heard in satsanga. 4) The ‘chain of grace’—guru to guru (Brahmā → Śaṅkara → Kakbhushundi)—shows that liberation is socially transmitted through saintly company. 5) Repeated listening (śravaṇa) is not secondary; it is the engine that births anurāga, and anurāga alone grants Rāma—surpassing isolated yoga, tapas, jñāna, and vairāgya when love is absent.
Compositional abstract
In this Uttar Kāṇḍa passage, Tulasidas concentrates the Manas’ mature rasa into a didactic spiral: wonder (adbhuta) at māyā’s reach, compassion (kāruṇya) for the deluded, and finally śānta-rasa through certainty in Rāma’s feet. Garuḍa’s existential disquiet—how can the cidānanda Lord appear ‘human-like’ and be ‘bound’ in battle?—is not mocked; it is transmuted into the very instrument of ascent. Brahmā’s counsel redirects the seeker from speculative debate to the living hermeneutic of saints: go to Śaṅkara, then to the blue northern mountain where Kakbhushundi pours uninterrupted Rāma-kathā. The theological structure is the Manas hallmark: nirguṇa truth is not denied, but accessed through saguṇa līlā heard in satsanga. Thus the passage places bhakti as the epistemology of liberation: repeated hearing births anurāga, and anurāga alone grants Raghupati—surpassing yoga, tapas, jñāna, and vairāgya when isolated from love.
The emotional arc
Adbhuta → saṁśaya (cognitive dissonance) → vinaya (humble seeking) → āśvāsana (assurance through authority) → śraddhā (turn toward satsanga) → śānta (settled clarity at Rāma’s feet). The section begins in wonder at māyā’s reach—if even Garuḍa can be shaken—then tightens into existential doubt about the Lord’s ‘human-like’ līlā and apparent bondage in battle. That doubt ripens into humility rather than rebellion: Garuḍa chooses inquiry over argument and approaches Brahmā. Brahmā’s listening and reverent orientation to Rāma shifts the mood from debate to refuge, redirecting the seeker toward Śaṅkara and finally the katha-stream of saints (Kakbhushundi), where repeated hearing converts uncertainty into steady peace.
The dialogue
- शिव (Shiva) narrating to उमा (Parvati); within the narration: ब्रह्मा (Birañci) instructs गरुड़ (Garuda), and काकभुसुंडि (Kakbhushundi) teaches Garudaउमा (primary listener); embedded listeners: गरुड़ (to Brahma; to Kakbhushundi) · उत्तर घाट (Uttar Ghat): the ‘bird-dialogue’ stream (Garuda–Kakbhushundi) embedded inside Shiva–Parvati. This ghat is marked by the pedagogy of doubt-to-devotion: saṅśaya → satsanga → kathā-rasa → rāma-pada-neha.
Frequently Asked Questions
Traditional Manas teaching embedded here: recitation/hearing that emphasizes satsanga and Rāma-kathā destroys saṅśaya and moha, and produces ‘Rāma-pada-neha’ (firm love at Rama’s feet). The stated fruit in-text is ‘सकल संदेहा’ removal and ‘मोह जनित दुख’ cessation through kathā heard in saintly company.
Common satsanga practice (regional): a Rāma-nāma refrain such as “श्रीराम जय राम जय जय राम” may be used between doha anchors, and many reciters add the Manas-bhakti seed “राम राम” at cadence points. (Exact samput usage varies by paramparā; this passage itself foregrounds ‘सतसंग’ as the essential ‘samput’.)
Ask anything about Prakarana 7 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
