Prakarana 14

Verse 266 (चौपाई)

काम कोह मद मान न मोहा। लोभ न छोभ न राग न द्रोहा।। जिन्ह कें कपट दंभ नहिं माया। तिन्ह कें हृदय बसहु रघुराया।। सब के प्रिय सब के हितकारी। दुख सुख सरिस प्रसंसा गारी।। कहहिं सत्य प्रिय बचन बिचारी। जागत सोवत सरन तुम्हारी।। तुम्हहि छाड़ि गति दूसरि नाहीं। राम बसहु तिन्ह के मन माहीं।। जननी सम जानहिं परनारी। धनु पराव बिष तें बिष भारी।। जे हरषहिं पर संपति देखी। दुखित होहिं पर बिपति बिसेषी।। जिन्हहि राम तुम्ह प्रानपिआरे। तिन्ह के मन सुभ सदन तुम्हारे।।

Kanilang walang pagnanasa, walang galit, walang kapalaluan, walang kahambugan, walang kalituhan, walang kasakiman, walang takot, walang pagkakabit, walang pagkapoot, sa kanilang mga puso ay walang daya, walang pagkukunwari, walang ilusyon, sa mga puso nila ay nananahan, O Panginoon ng mga Raghu.

Verse 267 (दोहा/सोरठा)

स्वामि सखा पितु मातु गुर जिन्ह के सब तुम्ह तात। मन मंदिर तिन्ह कें बसहु सीय सहित दोउ भ्रात।।130।।

Sa kanilang mga mata ay panginoon, kaibigan, ama, ina, at guro ay ikaw lamang, O Panginoon, sa templo ng kanilang mga puso ay magsitahan kayong dalawa, si Sita at ang iyong kapatid.

Verse 268 (चौपाई)

अवगुन तजि सब के गुन गहहीं। बिप्र धेनु हित संकट सहहीं।। नीति निपुन जिन्ह कइ जग लीका। घर तुम्हार तिन्ह कर मनु नीका।। गुन तुम्हार समुझइ निज दोसा। जेहि सब भाँति तुम्हार भरोसा।। राम भगत प्रिय लागहिं जेही। तेहि उर बसहु सहित बैदेही।। जाति पाँति धनु धरम बड़ाई। प्रिय परिवार सदन सुखदाई।। सब तजि तुम्हहि रहइ उर लाई। तेहि के हृदयँ रहहु रघुराई।। सरगु नरकु अपबरगु समाना। जहँ तहँ देख धरें धनु बाना।। करम बचन मन राउर चेरा। राम करहु तेहि कें उर डेरा।।

Sino ang nagtatabi ng mga pagkukamali ng iba at humahawak sa kanilang mga kabutihan, na nagtitiis ng kahirapan alang-alang sa isang Brahmin, isang baka, o ang mabuti, na bihasa sa katarungan at lumalakad sa landas ng sanlibutan, na ang mga puso ay laging nakatuon sa iyong tahanan, O Panginoon, na tumatanggap ng iyong mga kabutihan at itinuturing ang kanilang sarili bilang wala, na sa bawat paraan ay inilalagay ang kanilang pagtitiwala sa iyo.

Verse 269 (दोहा/सोरठा)

जाहि न चाहिअ कबहुँ कछु तुम्ह सन सहज सनेहु। बसहु निरंतर तासु मन सो राउर निज गेहु।।131।।

Sino ang hindi kailanman nagnanais ng anuman mula sa iyo, ngunit umiibig sa iyo ng isang likas at kusang-loob na pagmamahal, sa kanilang mga puso ay maging laging nananahan ka, na ginagawa itong iyong sariling tahanan.

Verse 270 (चौपाई)

एहि बिधि मुनिबर भवन देखाए। बचन सप्रेम राम मन भाए।। कह मुनि सुनहु भानुकुलनायक। आश्रम कहउँ समय सुखदायक।। चित्रकूट गिरि करहु निवासू। तहँ तुम्हार सब भाँति सुपासू।। सैलु सुहावन कानन चारू। करि केहरि मृग बिहग बिहारू।। नदी पुनीत पुरान बखानी। अत्रिप्रिया निज तपबल आनी।। सुरसरि धार नाउँ मंदाकिनि। जो सब पातक पोतक डाकिनि।। अत्रि आदि मुनिबर बहु बसहीं। करहिं जोग जप तप तन कसहीं।। चलहु सफल श्रम सब कर करहू। राम देहु गौरव गिरिबरहू।।

Sa ganitong paraan ipinakita ng pantas sa kanila ang kanyang tahanan; ang kanyang mga salita ay puno ng pag-ibig at ikinatuwa ng puso ni Rama. Ang pantas ay nagsabi, 'Makinig, O Panginoon ng lahi ng Solar; sasabihin ko sa inyo ang isang hermitage na angkop na tirahan sa panahong ito. Gawin ninyong tahanan ang Bundok Chitrakuta; doon ay magiging mabuti ang lahat sa inyo sa bawat paraan. Ang bundok ay maganda, ang kagubatan ay kaakit-akit, sagana sa mga elepante, leon, usa at ibon na naglalaro. Ang ilog ay banal, gaya ng ipinahayag ng mga sinaunang kasulatan; ang minamahal ni Atri ay dinala ito rito sa kapangyarihan ng kanyang pagsisisi. Ang batis nito ay nagtataglay ng pangalang Mandakini, na sumisira sa lahat ng kasalanan at karumihan. Si Atri at iba pang mga dakilang pantas ay naninirahan doon sa marami, na nagsasagawa ng yoga, japa at mga pagsasanay na disiplinahin ang katawan. Halina, matupad ang lahat ng inyong mga pagsisikap; O Rama, bigyan ng karangalan ang marangal na bundok na ito.'

Verse 271 (दोहा/सोरठा)

चित्रकूट महिमा अमित कहीं महामुनि गाइ। आए नहाए सरित बर सिय समेत दोउ भाइ।।132।।

Ang dakilang pantas ay umawit ng walang hanggang kaluwalhatian ng Chitrakuta. Sila ay dumating at nagpaligo sa napakagandang ilog, si Sita at ang dalawang kapatid na magkasama.

Verse 272 (चौपाई)

रघुबर कहेउ लखन भल घाटू। करहु कतहुँ अब ठाहर ठाटू।। लखन दीख पय उतर करारा। चहुँ दिसि फिरेउ धनुष जिमि नारा।। नदी पनच सर सम दम दाना। सकल कलुष कलि साउज नाना।। चित्रकूट जनु अचल अहेरी। चुकइ न घात मार मुठभेरी।। अस कहि लखन ठाउँ देखरावा। थलु बिलोकि रघुबर सुखु पावा।। रमेउ राम मनु देवन्ह जाना। चले सहित सुर थपति प्रधाना।। कोल किरात बेष सब आए। रचे परन तृन सदन सुहाए।। बरनि न जाहि मंजु दुइ साला। एक ललित लघु एक बिसाला।।

Si Rama ay nagsabi kay Lakshmana, 'Ito ay isang mabuting lugar ng sasakyan; manirahan tayo dito sa kaginhawaan.' Si Lakshmana ay tumingin sa paligid at pumili ng isang magandang lugar; siya ay gumala sa lahat ng direksyon tulad ng bahaghari sa paligid ng pana. Ang ilog, ang mga pool, ang anino ng mga puno, ang tubig at ang kagubatan ay lahat nakalulugod, na nag-aalis ng bawat mantsa ng panahon ng Kali. Ang Chitrakuta ay tila isang hindi gumagalaw na mangangaso, na hindi kailanman nabibigo sa kanyang layon, na pumapatay ng kalungkutan at paghihirap. Sa gayong pagsasalita, ipinakita ni Lakshmana sa kanya ang lugar; sa pagmasdan sa lupa, si Rama ay nakatagpo ng kasiyahan. Si Rama ay nagalak sa kanyang puso; ang mga diyos ay nakakaalam at umalis, kasama ang pinuno ng mga diyos sa kanilang ulo. Ang mga Kol at Kirata sa kanilang anyo ay lahat dumating; sila ay nagtayo ng magagandang kubong gawa sa dahon. Hindi maipaliwanag ang dalawang magagandang bulwagan; ang isa ay maliit at kaakit-akit, ang isa ay malawak.

Verse 273 (दोहा/सोरठा)

लखन जानकी सहित प्रभु राजत रुचिर निकेत। सोह मदनु मुनि बेष जनु रति रितुराज समेत।।133।।

Kasama si Lakshmana at si Janaki, ang Panginoon ay nagniningning sa magandang tahanan na iyon; siya ay mukhang si Pag-ibig mismo sa anyo ng isang pantas, kasama si Rati at ang hari ng mga panahon sa kanyang tabi.

Verse 274 (चौपाई)

अमर नाग किंनर दिसिपाला। चित्रकूट आए तेहि काला।। राम प्रनामु कीन्ह सब काहू। मुदित देव लहि लोचन लाहू।। बरषि सुमन कह देव समाजू। नाथ सनाथ भए हम आजू।। करि बिनती दुख दुसह सुनाए। हरषित निज निज सदन सिधाए।। चित्रकूट रघुनंदनु छाए। समाचार सुनि सुनि मुनि आए।। आवत देखि मुदित मुनिबृंदा। कीन्ह दंडवत रघुकुल चंदा।। मुनि रघुबरहि लाइ उर लेहीं। सुफल होन हित आसिष देहीं।। सिय सौमित्र राम छबि देखहिं। साधन सकल सफल करि लेखहिं।।

Ang mga diyos, Naga, Kinnara at mga tagapangalaga ng mga direksyon ay dumating sa Chitrakuta sa oras na iyon. Lahat ay gumawa ng paggalang kay Rama; ang masasayang diyos ay tumanggap ng kayamanan ng kanyang paningin. Sa pagpapaulan ng mga bulaklak, ang kapulungan ng mga diyos ay nagsabi, 'O Panginoon, ngayon ay naging pinagpala kami.' Pagkatapos gumawa ng kanilang dasal at sabihin ang kanilang hindi matitiis na mga kalungkutan, sila ay masayang bumalik sa kanilang sariling mga tahanan. Nang si Rama, ang kasiyahan ng mga Raghu, ay nanirahan sa Chitrakuta, ang mga pantas ay dumating na nakikinig sa balita nang sunud-sunod. Sa pagkakita sa kanilang pagdating, ang kapisanan ng mga pantas ay nagalak at gumawa ng buong pagpapakumbaba sa buwan ng lahi ng Raghu. Ang mga pantas ay yakap si Rama sa kanilang mga puso at nagbigay ng mga pagpapala na ang lahat ng kanilang mga pagsisikap ay magbunga. Sa pagmasdan sa kagandahan ni Sita, Lakshmana at Rama, kanilang itinuring ang lahat ng kanilang mga gawaing espirituwal bilang natupad.

Verse 275 (दोहा/सोरठा)

जथाजोग सनमानि प्रभु बिदा किए मुनिबृंद। करहि जोग जप जाग तप निज आश्रमन्हि सुछंद।।134।।

Ang Panginoon ay nararapat na iginalang ang kapisanan ng mga pantas at nagpaalam sa kanila. Sila ay bumalik sa kanilang sariling mga hermitage, masaya sa puso, upang magsagawa ng yoga, japa, pagmamatyag at pagsisisi.

Verse 276 (चौपाई)

यह सुधि कोल किरातन्ह पाई। हरषे जनु नव निधि घर आई।। कंद मूल फल भरि भरि दोना। चले रंक जनु लूटन सोना।। तिन्ह महँ जिन्ह देखे दोउ भ्राता। अपर तिन्हहि पूँछहि मगु जाता।। कहत सुनत रघुबीर निकाई। आइ सबन्हि देखे रघुराई।। करहिं जोहारु भेंट धरि आगे। प्रभुहि बिलोकहिं अति अनुरागे।। चित्र लिखे जनु जहँ तहँ ठाढ़े। पुलक सरीर नयन जल बाढ़े।। राम सनेह मगन सब जाने। कहि प्रिय बचन सकल सनमाने।। प्रभुहि जोहारि बहोरि बहोरी। बचन बिनीत कहहिं कर जोरी।।

Nakarating ang balitang ito sa mga tribo ng Kol at Kirata, at nagalak sila na para bang may bagong kayamanang dumating sa kanilang tahanan. Pinuno nila ang kanilang mga basket ng mga ugat, prutas at munggo, at naglakad silang parang mga dukhang nagtitipon ng ginto. Sa kanila, ang nakakita sa dalawang kapatid ay tinanong ang daan habang sila ay naglalakad. Narinig at binanggit ang Panginoon ng mga Raghu, at dumating silang lahat at nakita si Rama. Pinagsama nila ang kanilang mga palad sa pagbati at yumuko sa harapan niya; tinitignan nila ang Panginoon nang may malalim na pag-ibig. Nakatayo silang walang galaw dito at doon na parang mga iginuhit na larawan; ang kanilang mga katawan ay nanginginig sa kagalakan at luha ang pumuno sa kanilang mga mata. Lahat ay lubos na nasa pag-ibig kay Rama; siya ay nagsalita ng mga magagandang salita at iginalang silang lahat. Muli at muli silang bumati sa Panginoon, at nang may nakatagpong kamay ay nagsalita ng mga mapagpakumbabang salita.

Verse 277 (दोहा/सोरठा)

अब हम नाथ सनाथ सब भए देखि प्रभु पाय। भाग हमारे आगमनु राउर कोसलराय।।135।।

Ngayon, O Panginoon, nakapaghanap na kami lahat ng isang panginoon sa pagmasdan sa iyong mga paa. Ang aming pagdating dito, O Hari ng Kosala, ay naging pinakamapalad.

Verse 278 (चौपाई)

धन्य भूमि बन पंथ पहारा। जहँ जहँ नाथ पाउ तुम्ह धारा।। धन्य बिहग मृग काननचारी। सफल जनम भए तुम्हहि निहारी।। हम सब धन्य सहित परिवारा। दीख दरसु भरि नयन तुम्हारा।। कीन्ह बासु भल ठाउँ बिचारी। इहाँ सकल रितु रहब सुखारी।। हम सब भाँति करब सेवकाई। करि केहरि अहि बाघ बराई।। बन बेहड़ गिरि कंदर खोहा। सब हमार प्रभु पग पग जोहा।। तहँ तहँ तुम्हहि अहेर खेलाउब। सर निरझर जलठाउँ देखाउब।। हम सेवक परिवार समेता। नाथ न सकुचब आयसु देता।।

Pinagpala ang lupa, ang landas ng gubat at ang bundok, kung saan man iyong inilagay ang iyong mga paa, O Panginoon. Pinagpala ang mga ibon at ang mga usa na gumagala sa kagubatan; ang kanilang kapanganakan ay natupad sa pagmasdan sa iyo. Kami ay lahat pinagpala, kasama ang aming mga pamilya, sa pagkakita sa iyong anyo at pagpapuno ng aming mga mata sa tanawin. Nakahanap kami ng mabuting tirahan pagkatapos ng maingat na pagsasaalang-alang; dito kami mananatiling nasisiyahan sa bawat panahon. Maglilingkod kami sa iyo sa bawat paraan, na ginagawang aming panghuhuli ang mga leon, ahas at tigre. Ang gubat, ang mga palumpong, ang mga bundok at ang mga yungib ay lahat sa amin; binabati namin ang iyong mga paa sa bawat hakbang, O Panginoon. Doon at doon ay isasama ka namin sa pangangaso; ipapakita namin sa iyo ang mga lawa, talon at mga lugar na may tubig. Kami ay iyong mga lingkod kasama ang aming buong pamilya; O Panginoon, huwag mag-atubili na bigyan kami ng iyong mga utos.

Verse 279 (दोहा/सोरठा)

बेद बचन मुनि मन अगम ते प्रभु करुना ऐन। बचन किरातन्ह के सुनत जिमि पितु बालक बैन।।136।।

Ang habag ng Panginoon ay mismong diwa ng mga salita ng Vedas, na hindi makakamit ng isipan ng mga rishi. Sa pakikinig sa mga salita ng mga Kirata, siya ay nasiyahan, na parang isang ama na nakikinig sa kanyang anak na nagsasalita.

Verse 280 (चौपाई)

रामहि केवल प्रेमु पिआरा। जानि लेउ जो जाननिहारा।। राम सकल बनचर तब तोषे। कहि मृदु बचन प्रेम परिपोषे।। बिदा किए सिर नाइ सिधाए। प्रभु गुन कहत सुनत घर आए।। एहि बिधि सिय समेत दोउ भाई। बसहिं बिपिन सुर मुनि सुखदाई।। जब ते आइ रहे रघुनायकु। तब तें भयउ बनु मंगलदायकु।। फूलहिं फलहिं बिटप बिधि नाना।।मंजु बलित बर बेलि बिताना।। सुरतरु सरिस सुभायँ सुहाए। मनहुँ बिबुध बन परिहरि आए।। गंज मंजुतर मधुकर श्रेनी। त्रिबिध बयारि बहइ सुख देनी।।

Alamin na si Rama ay minamahal lamang ng pag-ibig; hayaang ang mga nakakaalam ay ito'y isaloob. Nasiyahan ni Rama ang lahat ng naninirahan sa gubat, na nagsasalita ng mga malulumambing na salita at nag-aalaga sa kanila nang may pag-ibig. Siya ay nagpaalam, yumuko ang kanyang ulo, at umalis; habang umaawit at nakikinig sa mga katangian ng Panginoon, siya ay umuwi. Sa ganitong paraan, ang dalawang kapatid, kasama si Sita, ay nananahanan sa gubat, na nagdudulot ng kagalakan sa mga diyos at rishi. Mula sa panahong dumating at nanatili doon ang Panginoon ng mga Raghu, ang gubat ay naging tagapagdala ng mabuting kapalaran. Ang mga puno ay namumulaklak at namumunga sa maraming kahanga-hangang paraan; ang magagandang mga baging ay kumakalat ng kanilang kaakit-akit na mga balabal. Ang mga punong selestiyal ay magaganda sa kanilang likas na kalikasan, na para bang ang mga diyos ay lumabas na iniwan ang kanilang sariling mga gubat. Gubat sa gubat, na higit na magaganda kaysa iba, na may mga hanay ng mga bubuyog; tatlong uri ng hangin ang umihip, na nagdudulot ng ginhawa.

Verse 281 (दोहा/सोरठा)

नीलकंठ कलकंठ सुक चातक चक्क चकोर। भाँति भाँति बोलहिं बिहग श्रवन सुखद चित चोर।।137।।

Ang may asul na leeg, ang kalakantha, ang loro, ang chataka, ang chakwa, at ang chakora; sa maraming paraan ang mga ibon ay umaawit, na nagdudulot ng kagalakan sa pandinig at nakawawala sa puso.

Verse 282 (चौपाई)

केरि केहरि कपि कोल कुरंगा। बिगतबैर बिचरहिं सब संगा।। फिरत अहेर राम छबि देखी। होहिं मुदित मृगबंद बिसेषी।। बिबुध बिपिन जहँ लगि जग माहीं। देखि राम बनु सकल सिहाहीं।। सुरसरि सरसइ दिनकर कन्या। मेकलसुता गोदावरि धन्या।। सब सर सिंधु नदी नद नाना। मंदाकिनि कर करहिं बखाना।। उदय अस्त गिरि अरु कैलासू। मंदर मेरु सकल सुरबासू।। सैल हिमाचल आदिक जेते। चित्रकूट जसु गावहिं तेते।। बिंधि मुदित मन सुखु न समाई। श्रम बिनु बिपुल बड़ाई पाई।।

Mga paboreal, tigre, unggoy, baboy-ramo, at usa, na walang pagkamuhi, ay lahat gumagala nang magkasama. Habang gumagala at tumitingin sa kagandahan ni Rama, ang kawan ng mga usa ay nagiging lalong masaya. Kung saan man may isang banal na gubat sa mundo, sa pagmasdan kay Rama, ang lahat ay nagagalak. Ang Ganga, ang Yamuna, ang anak na babae ng Araw, ang anak na babae ng Bundok Meru, at ang Godavari ay pinagpala. Ang lahat ng lawa, karagatan, ilog, at sapa ng iba't ibang uri ay pinupuri ang Mandakini. Ang mga bundok ng pagsikat at paglubog ng araw, Kailasa, Mandara, Meru, at lahat ng tahanan ng mga diyos; Ang Himalayas at lahat ng iba pang mga bundok ay umaawit ng kaluwalhatian ng Chitrakoot. Si Vidhi, na may nagagalak na puso at kagalakan na walang hangganan, ay nakamtan ang dakilang kaluwalhatian nang walang pagsisikap.

Verse 283 (दोहा/सोरठा)

चित्रकूट के बिहग मृग बेलि बिटप तृन जाति। पुन्य पुंज सब धन्य अस कहहिं देव दिन राति।।138।।

Ang mga ibon, usa, baging, puno, at mga damo ng Chitrakoot, ay lahat nagsasabi araw at gabi: isang tambak ng merito, lahat ay tunay na pinagpala.

Verse 284 (चौपाई)

नयनवंत रघुबरहि बिलोकी। पाइ जनम फल होहिं बिसोकी।। परसि चरन रज अचर सुखारी। भए परम पद के अधिकारी।। सो बनु सैलु सुभायँ सुहावन। मंगलमय अति पावन पावन।। महिमा कहिअ कवनि बिधि तासू। सुखसागर जहँ कीन्ह निवासू।। पय पयोधि तजि अवध बिहाई। जहँ सिय लखनु रामु रहे आई।। कहि न सकहिं सुषमा जसि कानन। जौं सत सहस होंहिं सहसानन।। सो मैं बरनि कहौं बिधि केहीं। डाबर कमठ कि मंदर लेहीं।। सेवहिं लखनु करम मन बानी। जाइ न सीलु सनेहु बखानी।।

Ang may mga mata, sa pagmasdan sa pinakamabuti sa mga Raghu, ay nakakamit ang bunga ng kapanganakan at nagiging malaya sa kalungkutan. Sa paghipo sa alikabok ng kanyang mga paa, ang mga hindi nakakagalaw ay nakakahanap ng kagalakan; sila ay nagiging karapat-dapat sa kataas-taasang kalagayan. Ang gubat at bundok na iyon ay maganda sa likas na kalikasan, puno ng mabuting kapalaran, pinakabanal sa mga banal. Paano maipalalarawan ang kanyang kaluwalhatian? Doon ang Karagatan ng Kagalakan ay gumawa ng kanyang tirahan. Iniwan ang Ayodhya at tinalikuran ang karagatan ng gatas, kung saan si Sita, Lakshmana, at Rama ay dumating upang manirahan. Ang kagandahan ng gubat na iyon ay hindi maikwento, kahit na may isang libong may apat na mukha. Paano ko ito maipalalarawan? Kung kukunin ko ang isang pagong o Bundok Mandara. Si Lakshmana ay naglilingkod sa kanya ng katawan, isip, at pananalita; ang kanyang karakter at pag-ibig ay hindi maipalalarawan.

Verse 285 (दोहा/सोरठा)

-छिनु छिनु लखि सिय राम पद जानि आपु पर नेहु। करत न सपनेहुँ लखनु चितु बंधु मातु पितु गेहु।।139।।

Bawat sandali siya ay tumitingin kay Sita at sa mga paa ni Rama, na alam ang kanyang pag-ibig sa kanila bilang kanyang sarili; si Lakshmana ay hindi kailanman nag-isip, kahit na sa panaginip, sa kanyang sarili, ang kanyang puso, ang kanyang mga magulang, o ang kanyang tahanan.