यह सोपान ‘त्याग-धर्म’ और ‘अन्तः-राज्य’ का द्वार है: राजसुख के बीच राम-धर्म का चुनाव, और फिर वन-जीवन में भी ‘अयोध्या’ (अन्तर-नगर) की स्थापना। प्रस्तुत अंश में सोपान-गति स्पष्ट है—पहले ‘भक्त-लक्षण’ (अहंकार, काम-क्रोध-लोभ आदि का क्षय) का निरूपण, फिर ‘सत्संग-निर्देश’ (चित्रकूट-निवास), और अंततः ‘प्रकृति का रूपान्तरण’ (वन का मंगलमय हो जाना) जो संकेत करता है कि भगवान के सान्निध्य से बाह्य जगत भी साधना-क्षेत्र बन जाता है।
Ang rasa-center ng Ayodhyā Kāṇḍa ay ang pagtatagpo ng awa at kapayapaan; sa loob ng sakit ng pagtalikod sa kaharian, ang liwanag ng vairāgya ay tumataas. Ang istruktura ng bahaging ito ay ginagawang hindi lamang patakarang panlipunan ang maryādā kundi ang disiplina ng landas ng paglaya: ang nag-iwan ng lahat para kay Rāma ay nakikita si Rāma na tumatahan sa loob ng puso. Dito, ang talaan ng mga tanda ng isang deboto, pagtalikod sa kahalayan, galit, pagkalasing, kapalaluan, delusyon, at mga katulad nito; pagtingin sa asawa ng iba bilang ina; hindi pagkatuwa sa yaman ng iba at pagdaramdam sa paghihirap ng iba, ay ginagawang sādhana ang sikolohiya: isang praktikal na kautusan ng panloob na paglilinis (antaḥśuddhi). Pagkatapos, ang patutunguhan sa Citrakūṭ ay hindi lamang heograpiya ng pilgrimahe kundi ang heograpiya ng pagsasanay: ang Mandākinī, ang mga tahanan ng mga sage, at ang katarungan ng kagubatan ay magkasamang nagiging isang laboratoryo ng śaraṇāgati. Sa huli, ang pag-ibig ng mga mamamayang Kol at Kirāt at ang pagpapalain ng kagubatan ay nagpapakita na sa pamamagitan ng pagkalapit kay Rāma, ang kalikasan, lipunan, at isipan, ang tatlong ito ay sumasailalim sa isang pagbabago tungo sa dharma.
Chaupai 130.1-4
काम कोह मद मान न मोहा।लोभ न छोभ न राग न द्रोहा।।
जिन्ह कें कपट दंभ नहिं माया।तिन्ह कें हृदय बसहु रघुराया।।
सब के प्रिय सब के हितकारी।दुख सुख सरिस प्रसंसा गारी।।
कहहिं सत्य प्रिय बचन बिचारी।जागत सोवत सरन तुम्हारी।।
तुम्हहि छाड़ि गति दूसरि नाहीं।राम बसहु तिन्ह के मन माहीं।।
जननी सम जानहिं परनारी।धनु पराव बिष तें बिष भारी।।
जे हरषहिं पर संपति देखी।दुखित होहिं पर बिपति बिसेषी।।
जिन्हहि राम तुम्ह प्रानपिआरे।तिन्ह के मन सुभ सदन तुम्हारे।।
kāma koha mada māna na mohā |lobha na chobha na rāga na drohā ||
jinha keṁ kapaṭa daṁbha nahiṁ māyā |tinha keṁ hṛdaya basahu raghurāyā ||
saba ke priya saba ke hitakārī |dukha sukha sarisa prasaṁsā gārī ||
kahahiṁ satya priya bacana bicārī |jāgata sovata sarana tumhārī ||
tumhahi chāṛi gati dūsari nāhīṁ |rāma basahu tinha ke mana māhīṁ ||
jananī sama jānahiṁ paranārī |dhanu parāva biṣa teṁ biṣa bhārī ||
je haraṣahiṁ para saṁpati dekhī |dukhita hohiṁ para bipati biseṣī ||
jinhahi rāma tumha prānapiāre |tinha ke mana subha sadana tumhāre ||
Yaong mga walang kahalayan, galit, kapalaluan o kayabangan, walang panlilinlang, walang kasakiman, walang kaguluhan, walang pagkapit at walang poot, at yaong walang daya, pagpapaimbabaw o ilusyon: sa kanilang mga puso manahan, O Panginoon ng mga Raghu. Yaong minamahal ng lahat at gumagawa ng kabutihan sa lahat, na para sa kanila ang kalungkutan at galak ay magkapantay, at papuri at pag-uyam ay magkatulad, na nagsasalita ng mga salitang totoo at mabait matapos isipin nang mabuti, at na, gising man o natutulog, sumasakanlung sa Inyo: na walang ibang kanlung kundi Kayo: O Rama, manahan kayo sa kanilang isipan. Yaong itinuturing ang asawa ng iba bilang kanilang ina, at yaman ng iba bilang lason na mas nakamamatay kaysa sa lason, nagagalak kapag nakakita ng kasaganaan ng iba at lalong nagdadalamhati sa kapighatian ng iba, at para sa kanila Kayo, O Rama, ay mahal na parang buhay mismo: ang kanilang isipan ay Inyong mapalad na tahanan.
Doha 130
स्वामि सखा पितु मातु गुर जिन्ह के सब तुम्ह तात।मन मंदिर तिन्ह कें बसहु सीय सहित दोउ भ्रात।।130।।
svāmi sakhā pitu mātu gura jinha ke saba tumha tāta |mana maṁdira tinha keṁ basahu sīya sahita dou bhrāta ||130||
Yaong ikaw ang kanilang panginoon, kaibigan, ama, ina, at guro, anak; manirahan kayo sa templo ng kanilang isipan, kayong dalawang magkapatid, kasama si Sita.
Chaupai 131.1-4
अवगुन तजि सब के गुन गहहीं।बिप्र धेनु हित संकट सहहीं।।
नीति निपुन जिन्ह कइ जग लीका।घर तुम्हार तिन्ह कर मनु नीका।।
गुन तुम्हार समुझइ निज दोसा।जेहि सब भाँति तुम्हार भरोसा।।
राम भगत प्रिय लागहिं जेही।तेहि उर बसहु सहित बैदेही।।
जाति पाँति धनु धरम बड़ाई।प्रिय परिवार सदन सुखदाई।।
सब तजि तुम्हहि रहइ उर लाई।तेहि के हृदयँ रहहु रघुराई।।
सरगु नरकु अपबरगु समाना।जहँ तहँ देख धरें धनु बाना।।
करम बचन मन राउर चेरा।राम करहु तेहि कें उर डेरा।।
avaguna taji saba ke guna gahahīṁ |bipra dhenu hita saṁkaṭa sahahīṁ ||
nīti nipuna jinha kai jaga līkā |ghara tumhāra tinha kara manu nīkā ||
guna tumhāra samujhai nija dosā |jehi saba bhā̃ti tumhāra bharosā ||
rāma bhagata priya lāgahiṁ jehī |tehi ura basahu sahita baidehī ||
jāti pā̃ti dhanu dharama baṛāī |priya parivāra sadana sukhadāī ||
saba taji tumhahi rahai ura lāī |tehi ke hṛdayã rahahu raghurāī ||
saragu naraku apabaragu samānā |jahã tahã dekha dhareṁ dhanu bānā ||
karama bacana mana rāura cerā |rāma karahu tehi keṁ ura ḍerā ||
Sila na iniwan ang mga pagkakamali at kinuha ang mga birtud ng lahat, at na tiis ang kahirapan alang-alang sa mga Brahmin at baka, na ang katanyagan sa kasanayan sa tamang asal ay kumalat sa buong mundo: ang puso ng ganitong tao ay marangal na tahanan para sa Inyo. Sila na kinikilala ang mga birtud ninyo at ang sarili nilang pagkakamali, at sa lahat ng paraan ay nagtitiwala sa Inyo, at sa kanila ay minamahal ang mga deboto ni Rama: manirahan kayo sa kanilang puso kasama si Sita, anak ng Videha. Kasta at lahi, yaman, kabutihang relihiyoso at katanyagan, minamahal na pamilya at tahanang nagbibigay ng ginhawa: siya na iniwan ang lahat ng ito at kayo lamang ang itinatago sa kanyang puso: sa puso ng taong iyon manirahan kayo, o Panginoon ng mga Raghu. Na sa kanila ay magkakapantay ang langit, impyerno at kalayaang pangwakas, dahil saan man ay nakikita nila kayo lamang, na hawak ang pana at palaso; na sa gawa, salita at isip ay alipin ninyo: o Rama, gawin ninyong tahanan ang kanilang puso.
Doha 131
जाहि न चाहिअ कबहुँ कछु तुम्ह सन सहज सनेहु।बसहु निरंतर तासु मन सो राउर निज गेहु।।131।।
jāhi na cāhia kabahũ kachu tumha sana sahaja sanehu |basahu niraṁtara tāsu mana so rāura nija gehu ||131||
Sino ang hindi kailanman nagnanais ng anuman mula sa iyo, ngunit umiibig sa iyo ng isang likas at kusang-loob na pagmamahal, sa kanilang mga puso ay maging laging nananahan ka, na ginagawa itong iyong sariling tahanan.
Chaupai 132.1-4
एहि बिधि मुनिबर भवन देखाए।बचन सप्रेम राम मन भाए।।
कह मुनि सुनहु भानुकुलनायक।आश्रम कहउँ समय सुखदायक।।
चित्रकूट गिरि करहु निवासू।तहँ तुम्हार सब भाँति सुपासू।।
सैलु सुहावन कानन चारू।करि केहरि मृग बिहग बिहारू।।
नदी पुनीत पुरान बखानी।अत्रिप्रिया निज तपबल आनी।।
सुरसरि धार नाउँ मंदाकिनि।जो सब पातक पोतक डाकिनि।।
अत्रि आदि मुनिबर बहु बसहीं।करहिं जोग जप तप तन कसहीं।।
चलहु सफल श्रम सब कर करहू।राम देहु गौरव गिरिबरहू।।
ehi bidhi munibara bhavana dekhāe |bacana saprema rāma mana bhāe ||
kaha muni sunahu bhānukulanāyaka |āśrama kahaũ samaya sukhadāyaka ||
citrakūṭa giri karahu nivāsū |tahã tumhāra saba bhā̃ti supāsū ||
sailu suhāvana kānana cārū |kari kehari mṛga bihaga bihārū ||
nadī punīta purāna bakhānī |atripriyā nija tapabala ānī ||
surasari dhāra nāũ maṁdākini |jo saba pātaka potaka ḍākini ||
atri ādi munibara bahu basahīṁ |karahiṁ joga japa tapa tana kasahīṁ ||
calahu saphala śrama saba kara karahū |rāma dehu gaurava giribarahū ||
Sa ganitong paraan ipinakita ng dakilang resi kay Rama ang mga tirahan, at ang kanyang mga salitang puno ng pag-ibig ay nakalugod sa puso ni Rama. Ang resi ay nagsabi: "Makinig ka, o panginoon ng angkan ng araw; sasabihin ko sa iyo ang isang ashram na akma sa panahong ito at nagbibigay ginhawa." "Manirahan kayo sa Bukid ng Chitrakuta; doon ay magkakaroon kayo ng lahat ng ginhawa." "Ang bundok ay maganda at ang kagubatan ay kaibig-ibig; mga elepante, leon, usa at ibon ay naglalaro doon." "May banal na ilog na pinupuri sa Purana, na dinala roon ng asawa ni Atri sa pamamagitan ng lakas ng kanyang sariling tapa." "Ito ay isang agos ng Ganges sa langit na pinangalang Mandakini, na isang mangkukulam na pumipigsa sa sanggol ng bawat kasalanan." "Si Atri at marami pang ibang dakilang resi ay nakatira roon; nagsasanay sila ng yoga, nagdarasal at gumagawa ng tapa, pinapahirap ang kanilang mga katawan." "Pumunta kayo at pasanlahin ang pagpapakahirap ng lahat nila; at o Rama, bigyan mo ng karangalan ang marangal na bundok."
Doha 132
चित्रकूट महिमा अमित कहीं महामुनि गाइ।आए नहाए सरित बर सिय समेत दोउ भाइ।।132।।
citrakūṭa mahimā amita kahīṁ mahāmuni gāi |āe nahāe sarita bara siya sameta dou bhāi ||132||
Ang dakilang pantas ay umawit ng walang hanggang kaluwalhatian ng Chitrakuta. Sila ay dumating at nagpaligo sa napakagandang ilog, si Sita at ang dalawang kapatid na magkasama.
Chaupai 133.1-4
रघुबर कहेउ लखन भल घाटू।करहु कतहुँ अब ठाहर ठाटू।।
लखन दीख पय उतर करारा।चहुँ दिसि फिरेउ धनुष जिमि नारा।।
नदी पनच सर सम दम दाना।सकल कलुष कलि साउज नाना।।
चित्रकूट जनु अचल अहेरी।चुकइ न घात मार मुठभेरी।।
अस कहि लखन ठाउँ देखरावा।थलु बिलोकि रघुबर सुखु पावा।।
रमेउ राम मनु देवन्ह जाना।चले सहित सुर थपति प्रधाना।।
कोल किरात बेष सब आए।रचे परन तृन सदन सुहाए।।
बरनि न जाहि मंजु दुइ साला।एक ललित लघु एक बिसाला।।
raghubara kaheu lakhana bhala ghāṭū |karahu katahũ aba ṭhāhara ṭhāṭū ||
lakhana dīkha paya utara karārā |cahũ disi phireu dhanuṣa jimi nārā ||
nadī panaca sara sama dama dānā |sakala kaluṣa kali sāuja nānā ||
citrakūṭa janu acala aherī |cukai na ghāta māra muṭhabherī ||
asa kahi lakhana ṭhāũ dekharāvā |thalu biloki raghubara sukhu pāvā ||
rameu rāma manu devanha jānā |cale sahita sura thapati pradhānā ||
kola kirāta beṣa saba āe |race parana tṛna sadana suhāe ||
barani na jāhi maṁju dui sālā |eka lalita laghu eka bisālā ||
Wika ni Rama, "Lakshmana, ito ay isang mabuting lugar ng paglapag. Ngayon ay gumawa ng mga paghahanda upang manirahan kahit saan dito." Nakita ni Lakshmana ang mataas na pampang sa hilaga ng Payasvini, kung saan ang bangin ay umikot sa lahat ng direksyon tulad ng pana. Ang ilog ay ang tali ng pana; ang pagpipigil sa sarili, pagkontrol sa pandama, at pagkakawang-gawa ay ang mga palaso; at lahat ng kasalanan ng panahon ng Kali ay ang maraming hayop na pinapangaso. Ang Chitrakuta ay tulad ng isang mangangaso na hindi gumagalaw, na hindi kailanman pumapalya sa kanyang target at pumatay sa malapitang labanan. Ganito ang sinabi, ipinakita ni Lakshmana ang lugar, at nang tiningin si Rama sa pook na iyon, siya ay naging masaya. Nalaman ng mga diyos na ang isip ni Rama ay natuwa sa pook na iyon, at sila ay lumakad na kasama ang pinuno ng mga tagapagtayo ng kalangitan. Silang lahat ay dumating sa anyo ng mga Kol at Kirat, at gumawa ng mga kaaya-ayang tahanan mula sa mga dahon at damo. Mayroong dalawang magagandang kubo, hindi maipalalarawan: isa ay marilag at maliit, ang isa naman ay malaki.
Doha 133
लखन जानकी सहित प्रभु राजत रुचिर निकेत।सोह मदनु मुनि बेष जनु रति रितुराज समेत।।133।।
lakhana jānakī sahita prabhu rājata rucira niketa |soha madanu muni beṣa janu rati riturāja sameta ||133||
Kasama si Lakshmana at si Janaki, ang Panginoon ay nagniningning sa magandang tahanan na iyon; siya ay mukhang si Pag-ibig mismo sa anyo ng isang pantas, kasama si Rati at ang hari ng mga panahon sa kanyang tabi.
Chaupai 134.1-4
अमर नाग किंनर दिसिपाला।चित्रकूट आए तेहि काला।।
राम प्रनामु कीन्ह सब काहू।मुदित देव लहि लोचन लाहू।।
बरषि सुमन कह देव समाजू।नाथ सनाथ भए हम आजू।।
करि बिनती दुख दुसह सुनाए।हरषित निज निज सदन सिधाए।।
चित्रकूट रघुनंदनु छाए।समाचार सुनि सुनि मुनि आए।।
आवत देखि मुदित मुनिबृंदा।कीन्ह दंडवत रघुकुल चंदा।।
मुनि रघुबरहि लाइ उर लेहीं।सुफल होन हित आसिष देहीं।।
सिय सौमित्र राम छबि देखहिं।साधन सकल सफल करि लेखहिं।।
amara nāga kiṁnara disipālā |citrakūṭa āe tehi kālā ||
rāma pranāmu kīnha saba kāhū |mudita deva lahi locana lāhū ||
baraṣi sumana kaha deva samājū |nātha sanātha bhae hama ājū ||
kari binatī dukha dusaha sunāe |haraṣita nija nija sadana sidhāe ||
citrakūṭa raghunaṁdanu chāe |samācāra suni suni muni āe ||
āvata dekhi mudita munibṛṁdā |kīnha daṁḍavata raghukula caṁdā ||
muni raghubarahi lāi ura lehīṁ |suphala hona hita āsiṣa dehīṁ ||
siya saumitra rāma chabi dekhahiṁ |sādhana sakala saphala kari lekhahiṁ ||
Ang mga imortal, ang mga Naga, ang mga Kinnara at ang mga tagapagbantay ng mga direksyon ay dumating sa Chitrakuta noong panahong iyon. Lahat ng mga diyos ay yumukod kay Rama, at nangagalak na nakamit ang gantimpala ng kanilang mga mata sa pagkakita sa kanya. Habang binubuhos ang mga bulaklak, ang kapulungan ng mga diyos ay nagsabi, 'O Panginoon, ngayon ay nakahanap kami ng isang Panginoon at hindi na kami walang tagapagtanggol.' Sa pamamagitan ng pakiusap ay isinalaysay nila sa kanya ang kanilang hindi matiis na kalungkutan, at pagkatapos, nangagalak na nagbalik bawat isa sa sariling tahanan. Si Rama, ang kaligayahan ng angkan ng Raghu, ay nanirahan sa Chitrakuta; sa paulit-ulit na pagdinig sa balita, ang mga rishi ay dumating. Sa pagkakita sa kumpanya ng mga rishi na papalapit, si Rama, ang buwan ng angkan ng Raghu, ay nagalak at nagpatirapa sa harapan nila. Ang mga rishi ay yakapin si Rama sa kanilang mga dibdib at nagbigay sa kanya ng kanilang mga pagpapala, upang ang layunin niya ay matupad. Tinitingnan nila ang kagandahan ni Sita, ni Lakshmana at ni Rama, at itinuturing na ang lahat ng kanilang mga gawaing espirituwal ay nagbunga.
Doha 134
जथाजोग सनमानि प्रभु बिदा किए मुनिबृंद।करहि जोग जप जाग तप निज आश्रमन्हि सुछंद।।134।।
jathājoga sanamāni prabhu bidā kie munibṛṁda |karahi joga japa jāga tapa nija āśramanhi suchaṁda ||134||
Ang Panginoon ay nararapat na iginalang ang kapisanan ng mga pantas at nagpaalam sa kanila. Sila ay bumalik sa kanilang sariling mga hermitage, masaya sa puso, upang magsagawa ng yoga, japa, pagmamatyag at pagsisisi.
Chaupai 135.1-4
यह सुधि कोल किरातन्ह पाई।हरषे जनु नव निधि घर आई।।
कंद मूल फल भरि भरि दोना।चले रंक जनु लूटन सोना।।
तिन्ह महँ जिन्ह देखे दोउ भ्राता।अपर तिन्हहि पूँछहि मगु जाता।।
कहत सुनत रघुबीर निकाई।आइ सबन्हि देखे रघुराई।।
करहिं जोहारु भेंट धरि आगे।प्रभुहि बिलोकहिं अति अनुरागे।।
चित्र लिखे जनु जहँ तहँ ठाढ़े।पुलक सरीर नयन जल बाढ़े।।
राम सनेह मगन सब जाने।कहि प्रिय बचन सकल सनमाने।।
प्रभुहि जोहारि बहोरि बहोरी।बचन बिनीत कहहिं कर जोरी।।
yaha sudhi kola kirātanha pāī |haraṣe janu nava nidhi ghara āī ||
kaṁda mūla phala bhari bhari donā |cale raṁka janu lūṭana sonā ||
tinha mahã jinha dekhe dou bhrātā |apara tinhahi pū̃chahi magu jātā ||
kahata sunata raghubīra nikāī |āi sabanhi dekhe raghurāī ||
karahiṁ johāru bheṁṭa dhari āge |prabhuhi bilokahiṁ ati anurāge ||
citra likhe janu jahã tahã ṭhāṛhe |pulaka sarīra nayana jala bāṛhe ||
rāma saneha magana saba jāne |kahi priya bacana sakala sanamāne ||
prabhuhi johāri bahori bahorī |bacana binīta kahahiṁ kara jorī ||
Nang matanggap ng mga Kol at Kirata ang balitang ito, nagalak sila na parang ang siyam na kayamanan ay dumating sa kanilang mga tahanan. Pinupuno ang mga tasang dahon nang paulit-ulit ng mga ugat, bulbong, at prutas, sila ay lumakad na parang mga pulubi na nagmamadaling pagnakawin ang ginto. Sa kanila, yaong nakakita na sa dalawang kapatid ay tinatanong ng iba habang naglalakad sa daan. Nagsasabi at nakikinig tungkol sa kagandahan ni Rama, silang lahat ay dumating at nakita ang Panginoon ng mga Raghu. Nag-alay sila ng kanilang pagbati, inilagay ang kanilang mga kaloob sa harapan niya, at tinitingnan ang Panginoon nang may matinding debosyon. Tumayo sila saan man parang nakapinta sa larawan, ang kanilang mga katawan ay nanginginig sa tuwa at ang kanilang mga mata ay puno ng luha. Alam ni Rama na silang lahat ay lubog sa pag-ibig, at sa pagsasalita ng mga mabuting salita, iginagalang niya silang lahat. Nagpapaalam sa Panginoon nang paulit-ulit, nagsasalita sila ng mga mapagpakumbabang salita na may nakatupi na mga kamay.
Doha 135
अब हम नाथ सनाथ सब भए देखि प्रभु पाय।भाग हमारे आगमनु राउर कोसलराय।।135।।
aba hama nātha sanātha saba bhae dekhi prabhu pāya |bhāga hamāre āgamanu rāura kosalarāya ||135||
Ngayon, o Panginoon, tayong lahat ay nakahanap na ng tagapangalaga matapos makita ang iyong mga paa. Ang swerte namin, o Hari ng Kosala, na ikaw ay dumating sa amin.
Chaupai 136.1-4
धन्य भूमि बन पंथ पहारा।जहँ जहँ नाथ पाउ तुम्ह धारा।।
धन्य बिहग मृग काननचारी।सफल जनम भए तुम्हहि निहारी।।
हम सब धन्य सहित परिवारा।दीख दरसु भरि नयन तुम्हारा।।
कीन्ह बासु भल ठाउँ बिचारी।इहाँ सकल रितु रहब सुखारी।।
हम सब भाँति करब सेवकाई।करि केहरि अहि बाघ बराई।।
बन बेहड़ गिरि कंदर खोहा।सब हमार प्रभु पग पग जोहा।।
तहँ तहँ तुम्हहि अहेर खेलाउब।सर निरझर जलठाउँ देखाउब।।
हम सेवक परिवार समेता।नाथ न सकुचब आयसु देता।।
dhanya bhūmi bana paṁtha pahārā |jahã jahã nātha pāu tumha dhārā ||
dhanya bihaga mṛga kānanacārī |saphala janama bhae tumhahi nihārī ||
hama saba dhanya sahita parivārā |dīkha darasu bhari nayana tumhārā ||
kīnha bāsu bhala ṭhāũ bicārī |ihā̃ sakala ritu rahaba sukhārī ||
hama saba bhā̃ti karaba sevakāī |kari kehari ahi bāgha barāī ||
bana behaṛa giri kaṁdara khohā |saba hamāra prabhu paga paga johā ||
tahã tahã tumhahi ahera khelāuba |sara nirajhara jalaṭhāũ dekhāuba ||
hama sevaka parivāra sametā |nātha na sakucaba āyasu detā ||
Pinagpala ang lupa, gubat, landas, at bundok, saan man, O Panginoon, inilapat mo ang iyong paa. Pinagpala ang mga ibon at usa, ang mga nilalang na gumagala sa gubat; bunga ang kanilang buhay sa pagkakita sa iyo. Kami rin ay lahat pinagpala kasama ang aming mga pamilya, sapagkat nakita ka namin nang buo ng aming mga mata. Pinili mo ang mabuting lugar para sa iyong tahanan matapos isipin nang mabuti; dito ka mananatili nang masaya sa lahat ng panahon. Maglilingkod kami sa iyo sa lahat ng paraan, tatabuyin ang mga elepante, leon, ahas, at tigre. Ang mga gubat, bangin, bundok, yungib, at lungga, lahat ng ito, O Panginoon, ay aming hinanap nang hakbang-hakbang. Sa bawat pook na iyon ay dadalhin ka namin na manghuli, at ipapakita sa iyo ang mga lawa, batis, at pagmumulan ng tubig. Kami kasama ang aming mga pamilya ay iyong mga alipin; O Panginoon, huwag mag-atubiling magbigay sa amin ng utos.
Doha 136
बेद बचन मुनि मन अगम ते प्रभु करुना ऐन।बचन किरातन्ह के सुनत जिमि पितु बालक बैन।।136।।
beda bacana muni mana agama te prabhu karunā aina |bacana kirātanha ke sunata jimi pitu bālaka baina ||136||
Ang Panginoon na hindi masasalubungan ng mga salita ng Veda at ng mga isip ng mga rishi, na tahanan ng habag, nakinig sa mga salita ng mga Kirata gaya ng pagkinig ng isang ama sa pananalita ng kanyang mga anak.
Chaupai 137.1-4
रामहि केवल प्रेमु पिआरा।जानि लेउ जो जाननिहारा।।
राम सकल बनचर तब तोषे।कहि मृदु बचन प्रेम परिपोषे।।
बिदा किए सिर नाइ सिधाए।प्रभु गुन कहत सुनत घर आए।।
एहि बिधि सिय समेत दोउ भाई।बसहिं बिपिन सुर मुनि सुखदाई।।
जब ते आइ रहे रघुनायकु।तब तें भयउ बनु मंगलदायकु।।
फूलहिं फलहिं बिटप बिधि नाना।मंजु बलित बर बेलि बिताना।।
सुरतरु सरिस सुभायँ सुहाए।मनहुँ बिबुध बन परिहरि आए।।
गंज मंजुतर मधुकर श्रेनी।त्रिबिध बयारि बहइ सुख देनी।।
rāmahi kevala premu piārā |jāni leu jo jānanihārā ||
rāma sakala banacara taba toṣe |kahi mṛdu bacana prema paripoṣe ||
bidā kie sira nāi sidhāe |prabhu guna kahata sunata ghara āe ||
ehi bidhi siya sameta dou bhāī |basahiṁ bipina sura muni sukhadāī ||
jaba te āi rahe raghunāyaku |taba teṁ bhayau banu maṁgaladāyaku ||
phūlahiṁ phalahiṁ biṭapa bidhi nānā |maṁju balita bara beli bitānā ||
surataru sarisa subhāyã suhāe |manahũ bibudha bana parihari āe ||
gaṁja maṁjutara madhukara śrenī |tribidha bayāri bahai sukha denī ||
Si Rama ay nagmamahal lamang ng pag-ibig. Kilalanin ng sinumang makakakilala, kilalanin ito. Pagkatapos ay pinasiyahan ni Rama ang lahat ng naninirahan sa gubat, na nagsasalita ng mga malambing na salita na nagpapalago sa kanilang pag-ibig. Binigyan Niya sila ng paalam, at yumuko sila ng kanilang mga ulo at naglakad; sa pagkwento at pagdinig sa mga katangian ng Panginoon, ay dumating sila sa kanilang mga tahanan. Sa ganitong paraan ang dalawang kapatid, kasama si Sita, ay nanirahan sa gubat, na nagbibigay ng kaligayahan sa mga diyos at pantas. Mula ng dumating at manirahan ang Panginoon ng mga Raghu doon, ang gubat ay naging tagapagbigay ng pagpapala. Ang mga puno ng maraming uri ay namulaklak at nagbunga, at ang mga magagandang at matataas na baging ay kumalat na parang kanopi. Sa sarili nilang kalikasan sila ay magaganda, parang mga puno ng paraiso, na parang ang mga puno ng hardin ng mga diyos ay iniwan ito at dumating sa gubat. Ang mga hanay ng mga bubuyog ay umaawit ng matamis at kaaya-ayang tunog, at ang hanging tatlong uri, malamig, malambot, at mabango, ay umihip na nagdudulot ng kaligayahan.
Doha 137
नीलकंठ कलकंठ सुक चातक चक्क चकोर।भाँति भाँति बोलहिं बिहग श्रवन सुखद चित चोर।।137।।
nīlakaṁṭha kalakaṁṭha suka cātaka cakka cakora |bhā̃ti bhā̃ti bolahiṁ bihaga śravana sukhada cita cora ||137||
Ang may asul na leeg, ang kalakantha, ang loro, ang chataka, ang chakwa, at ang chakora; sa maraming paraan ang mga ibon ay umaawit, na nagdudulot ng kagalakan sa pandinig at nakawawala sa puso.
Chaupai 138.1-4
केरि केहरि कपि कोल कुरंगा।बिगतबैर बिचरहिं सब संगा।।
फिरत अहेर राम छबि देखी।होहिं मुदित मृगबंद बिसेषी।।
बिबुध बिपिन जहँ लगि जग माहीं।देखि राम बनु सकल सिहाहीं।।
सुरसरि सरसइ दिनकर कन्या।मेकलसुता गोदावरि धन्या।।
सब सर सिंधु नदी नद नाना।मंदाकिनि कर करहिं बखाना।।
उदय अस्त गिरि अरु कैलासू।मंदर मेरु सकल सुरबासू।।
सैल हिमाचल आदिक जेते।चित्रकूट जसु गावहिं तेते।।
बिंधि मुदित मन सुखु न समाई।श्रम बिनु बिपुल बड़ाई पाई।।
keri kehari kapi kola kuraṁgā |bigatabaira bicarahiṁ saba saṁgā ||
phirata ahera rāma chabi dekhī |hohiṁ mudita mṛgabaṁda biseṣī ||
bibudha bipina jahã lagi jaga māhīṁ |dekhi rāma banu sakala sihāhīṁ ||
surasari sarasai dinakara kanyā |mekalasutā godāvari dhanyā ||
saba sara siṁdhu nadī nada nānā |maṁdākini kara karahiṁ bakhānā ||
udaya asta giri aru kailāsū |maṁdara meru sakala surabāsū ||
saila himācala ādika jete |citrakūṭa jasu gāvahiṁ tete ||
biṁdhi mudita mana sukhu na samāī |śrama binu bipula baṛāī pāī ||
Mga elepante, leon, unggoy, baboy ramo, at usa, lahat na walang pag-aaway, ay nag-iikot nang magkasama. Nakita ang kagandahan ni Rama habang siya ay namamalagi sa pangangaso, ang kawan ng mga usa ay lalong naging masaya. Lahat ng mga gubat ng mga diyos na naroroon kahit saan sa mundo ay tiningnan ang gubat ni Rama nang may inggit. Ang Ganges, ang Saraswati, ang Yamunang anak ng araw, ang Narmadang anak ni Mekala, at ang pinagpalang Godavari, lahat ng mga lawa, karagatan, at maraming ilog at batis ay nagpuri sa Mandakini. Ang mga bundok ng pagsikat at paglubog ng araw, Kailasa, Mandara, at Meru, tahanan ng lahat ng mga diyos, Ang Himalaya at lahat ng iba pang bundok na naroroon, lahat ng ito ay umawit ng kaluwalhatian ng Chitrakuta. Ang bundok Vindhya ay labis na nagalak kaya ang kagalakan ay hindi na mapigil sa kanyang puso, sapagkat nakamit niya ang dakilang kaluwalhatian nang walang pinaghirap.
Doha 138
चित्रकूट के बिहग मृग बेलि बिटप तृन जाति।पुन्य पुंज सब धन्य अस कहहिं देव दिन राति।।138।।
citrakūṭa ke bihaga mṛga beli biṭapa tṛna jāti |punya puṁja saba dhanya asa kahahiṁ deva dina rāti ||138||
Mga ibon at usa ng Chitrakuta, ang mga baging, puno, at lahat ng uri ng damo, ay lahat tumpok ng kabutihan at tunay na pinagpala: gayon ang sinasabi ng mga diyos araw at gabi.
Chaupai 139.1-4
नयनवंत रघुबरहि बिलोकी।पाइ जनम फल होहिं बिसोकी।।
परसि चरन रज अचर सुखारी।भए परम पद के अधिकारी।।
सो बनु सैलु सुभायँ सुहावन।मंगलमय अति पावन पावन।।
महिमा कहिअ कवनि बिधि तासू।सुखसागर जहँ कीन्ह निवासू।।
पय पयोधि तजि अवध बिहाई।जहँ सिय लखनु रामु रहे आई।।
कहि न सकहिं सुषमा जसि कानन।जौं सत सहस होंहिं सहसानन।।
सो मैं बरनि कहौं बिधि केहीं।डाबर कमठ कि मंदर लेहीं।।
सेवहिं लखनु करम मन बानी।जाइ न सीलु सनेहु बखानी।।
nayanavaṁta raghubarahi bilokī |pāi janama phala hohiṁ bisokī ||
parasi carana raja acara sukhārī |bhae parama pada ke adhikārī ||
so banu sailu subhāyã suhāvana |maṁgalamaya ati pāvana pāvana ||
mahimā kahia kavani bidhi tāsū |sukhasāgara jahã kīnha nivāsū ||
paya payodhi taji avadha bihāī |jahã siya lakhanu rāmu rahe āī ||
kahi na sakahiṁ suṣamā jasi kānana |jauṁ sata sahasa hoṁhiṁ sahasānana ||
so maiṁ barani kahauṁ bidhi kehīṁ |ḍābara kamaṭha ki maṁdara lehīṁ ||
sevahiṁ lakhanu karama mana bānī |jāi na sīlu sanehu bakhānī ||
Ang lahat na may mga mata, nakakita sa Pinakamabuti sa angkan ng Raghu, nakamtan ang bunga ng kanilang kapanganakan at naging malaya sa kalungkutan. Ang mga bagay na hindi gumagalaw, na natapik ng alikabok ng kanyang mga paa, ay naging masaya at naging karapat-dapat sa pinakamataas na kalagayan. Ang gubat at bundok na iyon ay maganda sa kalikasan nito, puno ng pagpapala, at pinakabanal sa lahat ng banal. Paano maikukuwita ang kadakilaan nito, kung saan ang Karagatan ng Kagalakan ay gumawa ng kanyang tahanan? Iniwan ang Karagatan ng Gatas at iniwan ang Ayodhya, kung saan si Sita, si Lakshmana, at si Rama ay dumating at nanirahan. Hindi masasabi ang kagandahan ng gubat na iyon, kahit na may isang daang libong Shesha na may libong ulo. Kaya paano ko ito mailalarawan? Makakaya ba ng pagong na nakatira sa maliit na tubig na buhatin ang Bundok Mandara? Si Lakshmana ay naglilingkod sa kanila sa gawa, isip, at pananalita; ang kanyang mahinahong kalikasan at pag-ibig ay hindi maipaliwanag.
Doha 139
छिनु छिनु लखि सिय राम पद जानि आपु पर नेहु।करत न सपनेहुँ लखनु चितु बंधु मातु पितु गेहु।।139।।
chinu chinu lakhi siya rāma pada jāni āpu para nehu |karata na sapanehũ lakhanu citu baṁdhu mātu pitu gehu ||139||
Sa bawat sandali tinitingnan ni Lakshmana ang mga paa ni Sita at Rama, at alam ang pag-ibig nila sa kanya, hindi niya iinilig ang kanyang isip, kahit sa panaginip man, sa kapatid, ina, ama, o tahanan.
परंपरागत मान्यता के अनुसार दोहा 130–131 के ‘भक्त-लक्षण’ का पाठ/श्रवण चित्त-शुद्धि, परदोष-दर्शन से निवृत्ति, और शरणागति की दृढ़ता देता है; चित्रकूट-प्रसंग (132–139) का पाठ ‘तीर्थ-स्मरण’ के समान पुण्यकारी माना जाता है और गृहस्थ/वनस्थ दोनों के लिए ‘राम-निवास’ (मन में) की सिद्धि का साधन कहा जाता है।
सामान्य सत्संग-परंपरा में शरणागति-प्रधान संपुट जोड़ा जाता है: ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ या ‘राम रामेति रामेति…’ (नाम-संपुट) — विशेषतः दोहा 131 के बाद, क्योंकि वहीं ‘बसहु निरंतर तासु मन’ का शरण-निष्कर्ष आता है।
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.