Sarga 17

Verse 1

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Pagkasabi ng mararahas na salita kay Rāvaṇa, ang nakababatang kapatid ni Rāvaṇa ay dumating sa di-kalaunan sa kinaroroonan ni Rāma na kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 2

तंमेरुशिखराकारंदीप्तामिवशतह्रदाम् ।गगनस्थंमहीस्थास्तेददृशुसर्ववानराः ।।6.17.2।।

Siya’y nakita ng lahat ng mga vānarang nasa lupa—nakatindig sa himpapawid, kasinglaki ng taluktok ng Bundok Meru, at kumikislap na parang kidlat.

Verse 3

येचाप्यनुचरास्तस्य चत्वारो भीमविक्रमा: ।तेsपि सर्वायुधोपेता भूषणैश्चापि भूषिता ।।6.17.3।।

At ang apat niyang tagasunod—may kakilakilabot na lakas—naroon din; taglay nila ang lahat ng sandata at pinalamutian pa ng mga hiyas.

Verse 4

स च मेघाचलप्रख्यो वज्रायुधसमप्रभः ।वरायुधधरो वीरो दिव्याभरणभूषितः ।।6.17.4।।

At siya (Vibhīṣaṇa) ay nagmistulang bundok na may ulap sa tuktok, nagniningning na gaya ng may hawak ng sandatang kulog; isang magiting na mandirigmang may dakilang mga sandata at pinalamutian ng mga banal na hiyas.

Verse 5

तमात्मपञ्चमंदृष्टवासुग्रीवोवाहिनीपति: ।वानरैस्सहदुर्धर्षचिन्तयामासबुद्धिमान् ।।6.17.5।।

Nang makita siya—si Vibhīṣaṇa, na ikalima bukod sa apat—si Sugrīva, ang marunong at di-madadaig na panginoon ng hukbong vānara, ay nagsimulang magmuni-muni kasama ng mga pinunong vānara.

Verse 6

चिन्तयित्वामुहूर्तंतुवानरांस्तानुवाचह ।हनुमत्प्रमुखान्सर्वानिदंवचनमुत्तमम् ।।6.17.6।।

Pagkaraang magmuni-muni sandali, kinausap niya ang mga pinunong Vānara—si Hanumān ang nangunguna—sa ganitong marangal na pananalita.

Verse 7

एषसर्वायुधोपेतश्चतुर्भिस्सहराक्षसैः ।राक्षसोऽभ्येतिपश्यध्वमस्मान्हन्तुंनसंशयः ।।6.17.7।।

Masdan ninyo—ang Rākṣasang ito, taglay ang lahat ng uri ng sandata, ay papalapit kasama ang apat pang Rākṣasa. Siya’y dumarating upang kami’y patayin; walang alinlangan.

Verse 8

सुग्रीवस्यवचश्रुत्वासर्वेतेवानरोत्तमाः ।सालानुद्यम्यशैलांश्चइदंवचनमब्रुवन् ।।6.17.8।।

Nang marinig ang mga salita ni Sugrīva, ang lahat ng pinakadakila sa mga Vānara ay nag-angat ng mga punong sāla at mga tipak ng bato, at nagsalita ng ganitong tugon.

Verse 9

शीघ्रंव्यादिशनोराजन्वधायैषांदुरात्मनाम् ।निपतन्तुहताश्चैतेधरण्यामल्पतेजसः ।।6.17.9।।

O Hari, ipag-utos mo nang madali, Mahal na Hari, na lipulin namin ang masasamang-loob na ito; kapag napuksa, ang mga taong salat sa lakas ay babagsak na patay sa lupa.

Verse 10

तेषासम्भाषमाणानामन्योन्यंसविभीषणः ।उत्तरंतीरमासाद्यखस्थएवव्यतिष्ठत ।।6.17.10।।

Habang sila’y nag-uusap sa isa’t isa, si Vibhīṣaṇa ay nakarating sa hilagang pampang at nanatiling nakahimpil sa himpapawid.

Verse 11

उवाचमहाप्राज्ञस्स्वरेणमहतामहान् ।सुग्रीवंतांश्चसम्प्रेक्ष्यसर्वान्वानरयूथपान् ।।6.17.11।।

Nagsalita ang dakila at lubhang marunong na si Vibhīṣaṇa, sa malakas at maringal na tinig; at pagtanaw kay Sugrīva at sa lahat ng mga pinunò ng hukbong Vānara, kanyang hinarap sila.

Verse 12

रावणोनामदुर्वृत्तोराक्षसोराक्षसेश्वरः ।तस्याहमनुजोभ्राताविभीषणइतिश्रुतः ।।6.17.12।।

‘Si Rāvaṇa, na may masamang asal, ang panginoon ng mga Rākṣasa. Ako ang kaniyang nakababatang kapatid, na kilala sa pangalang Vibhīṣaṇa.’

Verse 13

तेनसीताजनस्थानाद्धृताहत्वाजटायुषम् ।रुद्दाचविवशादीनाराक्षसीभिस्सुरक्षिता ।।6.17.13।।

Dahil sa kanya (kay Rāvaṇa), si Sītā ay inagaw mula sa Jana-sthāna matapos mapatay si Jaṭāyu; siya’y nakapiit, walang magawa at lugmok, mahigpit na binabantayan ng mga rākṣasī.

Verse 14

तमहंहेतुभिर्वाक्यैर्विविधैश्चन्यदर्शयम् ।साधुनिर्यात्यतांसीतारामायेतिपुनःपुनः ।।6.17.14।।

Paulit-ulit ko siyang pinagsikapang ipaliwanag sa pamamagitan ng sari-saring pangangatwiran at mga salitang may dahilan: “Nararapat—ibalik si Sītā kay Rāma,” wika ko nang muli’t muli.

Verse 15

सचनप्रतिजग्राहरावणःकालचोदितः ।उच्यमानंहितंवाक्यंविपरीतइवौषधम् ।।6.17.15।।

Ngunit si Rāvaṇa, na itinutulak ng tawag ng kamatayan, ay hindi tinanggap ang kapaki-pakinabang na payong iniaalok sa kanya—gaya ng taong nakatakdang mapahamak na tumatanggi sa gamot na makapagpapagaling.

Verse 16

सोऽहंपरुषितस्तेनदासवच्चावमानितः ।त्यक्त्वापुत्रांश्चदारांश्चराघवंशरणंगतः ।।6.17.16।।

Ako’y pinagsalitaan niya nang marahas at hinamak, na wari’y alipin; kaya’t iniwan ko maging ang aking mga anak at asawa, at lumapit ako kay Rāghava upang magpasaklolo.

Verse 17

सर्वलोकशरण्यायराघवायमहात्मने ।निवेदयतमांक्षिप्रंविभीषणमुपस्थितम् ।।6.17.17।।

Ipaalam ninyo agad sa dakilang-loob na si Rāghava, na kanlungan ng lahat ng daigdig, na ako—si Vibhīṣaṇa—ay narito at nakatayo sa harap ninyo.

Verse 18

एतत्तुवचनंश्रुत्वासुग्रीवोलघुविक्रमः ।लक्ष्मणस्याग्रतोरामंसम्रब्धमिदमब्रवीत् ।।6.17.18।।

Nang marinig ang mga salitang iyon, si Sugrīva—mabilis sa kabayanihan—ay nagsalita kay Rāma sa harap ni Lakṣmaṇa, na may nag-aalab na pananabik.

Verse 19

रावणस्यानुजोभ्राताविभीषणइतिश्रुतः ।चतुर्भिस्सहरक्षोभिर्भवन्तंशरणंगतः ।।6.17.19।।

Ang nakababatang kapatid ni Rāvaṇa, na kilala sa pangalang Vibhīṣaṇa, ay lumapit sa iyo upang sumilong—kasama ang apat na rākṣasa.

Verse 20

मन्त्रेव्यूहेनयेचारेयुक्तोभवितुमर्हसि ।वानराणांचभद्रंतेपरेषांचपरन्तप ।।6.17.20।।

O tagasunog ng mga kaaway, nararapat kang maging handa—sa payo, sa kaayusan ng hukbo, at sa talas ng paniniktik—para sa kapakanan ng mga vānaras at sa pagbabantay laban sa kalaban.

Verse 21

अन्तर्धानगताह्येतेराक्षसाःकामरूपिणः ।शूराश्चनिकृतिज्ञाश्चतेषांजातुनविश्वसेत् ।।6.17.21।।

Ang mga rākṣasang ito’y nakapagtatago sa paningin at nakapag-aanyo ayon sa nais; matatapang sila at bihasa sa panlilinlang—kaya’t huwag silang pagkatiwalaan kailanman.

Verse 22

प्रणिधीराक्षसेन्द्रस्यरावणस्यभवेदयम् ।अनुप्रविश्यसोऽस्मासुभेदंकुर्यान्नसंशयः ।।6.17.22।।

Maaaring siya’y espiya ni Rāvaṇa, hari ng mga rākṣasa; palihim na papasok sa ating kampo at maghahasik ng pagkakawatak-watak—walang alinlangan.

Verse 23

अथवास्वयमेवैषछिद्रमासाद्यबुद्धिमान् ।अनुप्रविश्यविश्वस्तेकदाचित्प्रहरेदपि ।।6.17.23।।

O kaya, sa talas ng isip, siya mismo’y nakakita ng siwang; nakapasok siya, at kapag napagkatiwalaan, maaaring manalakay sa anumang sandali.

Verse 24

मित्राटवीबलंचैवमौलभृत्यबलंतथा ।सर्वमेतद्बलंग्राह्यंवर्जयित्वाद्विषद्बलम् ।।6.17.24।।

Ang lakas ng mga kaalyado, ang lakas ng gubat, at ang lakas ng mga namamanang kawal ng hari—lahat ng ganitong hukbo’y maaaring tanggapin, maliban sa hukbong pag-aari ng kaaway.

Verse 25

प्रकृत्याराक्षसेन्द्रस्यभ्राताऽमित्रस्यतेप्रभो: ।आगतश्चरिपोस्साक्षात्कथमस्मिन्हिविश्वसेत् ।।6.17.25।।

O panginoon, sa likas na ugnayan siya’y kamag-anak ng hari ng rākṣasa—ang mismong kapatid ng iyong kaaway; mula sa kaaway mismo siya nagmula. Paano nga siya mapagkakatiwalaan?

Verse 26

रावणेनप्रणिहितंतमवेहिविभीषणम् ।तस्याहंनिग्रहंमन्येक्षमंक्षमवतांवर ।।6.17.26।।

Alamin mong si Vibhīṣaṇa ay isinugo ni Rāvaṇa; nararapat, sa aking palagay, na siya’y pigilan—O pinakadakila sa mga mapagtiis.

Verse 27

राक्षसोजिह्मयाबुद्ध्यासंदिष्टोऽयमुपागतः ।प्रहर्तुंमाययाच्छन्नोविश्वस्तेत्वयिराघव ।।6.17.27।।

O Rāghava, ang rākṣasang ito’y dumating na may baluktot na isip at utos; natatago sa daya, nagkukunwaring nagtitiwala sa iyo upang manakit.

Verse 28

प्रविष्टश्शत्रुसैन्यंहिप्राप्तश्शत्रुरतर्कितः ।निहन्यादन्तरंलब्ध्वाउलूकवायसानिव ।।6.17.28।।

Sapagkat ang kaaway na palihim na nakapasok sa hukbo ng kalaban, kapag nakakita ng siwang, makapupuksa—gaya ng kuwagong nakasingit at pumapatay sa mga uwak.

Verse 29

वध्यतामेषतीव्रेणदण्डेनसचिवैस्सह ।रावणस्यनृशंसस्यभ्राताह्येषविभीषणः ।।6.17.29।।

“Patayin si Vibhīṣaṇa na ito sa mabagsik na parusa, kasama ang kaniyang mga kasamahan; sapagkat siya’y kapatid ng malupit na Rāvaṇa.”

Verse 30

एवमुक्त्वातुतंरामंसम्रब्धोवाहिनीपतिः ।वाक्यज्ञोवाक्यकुशलंततोमौनमुपागमत् ।।6.17.30।।

Pagkasabi nito kay Rāma, ang pinuno ng hukbo—marunong sa pananalita at batid ang nararapat—ay tumahimik na.

Verse 31

सुग्रीवस्यतुतद्वाक्यंश्रुत्वारामोमहायशाः ।समीपस्थानुवाचेदंहनुमत्प्रमुखान्हरीन् ।।6.17.31।।

Nang marinig ni Rāma na dakila ang kaluwalhatian ang mga salita ni Sugrīva, kanyang kinausap ang mga vānarang naroon sa malapit, na si Hanumān ang nangunguna.

Verse 32

यदुक्तंकपिराजेनरावणावरजंप्रति ।वाक्यंहेतुमदत्यर्थंचभवद्भिरपितच्छ्रुतम् ।।6.17.32।।

“Ang mga salitang sinabi ng hari ng mga vānarā tungkol sa nakababatang kapatid ni Rāvaṇa—mga salitang hitik sa katuwiran at lubhang mabigat—ay narinig na rin ninyo.”

Verse 33

सुहृदामर्थकृच्छेषुयुक्तंबुद्धिमतासदा ।समर्थेनोपनिर्देष्टुंशाश्वतींभूतिमिच्छता ।।6.17.33।।

“Sa mga sandaling mahirap magpasya, laging nararapat sa marunong—na nagnanais ng walang hanggang kapakanan—na magpatnubay sa payo ng isang kaibigang may kakayahan.”

Verse 34

इत्येवंपरिपृष्टास्तेस्वंस्वंमतमतन्द्रिताः ।सोपचारंतदाराममूचुर्हितचिकीर्षवः ।।6.17.34।।

Kaya nang sila’y tanungin nang gayon, sila—masigla ang diwa at nagnanais ng kapakinabangan—ay magalang na nagsalita kay Rāma, bawat isa’y inilahad ang sariling pinag-isipang pananaw.

Verse 35

अज्ञातंनास्तितेकिंचित्त्रिषुलोकेषुराघव: ।आत्मानंसूचयन्राम: पृच्छस्यस्मान् सुहृत्तया ।।6.17.35।।

“O Rāghava, wala kang anumang di nalalaman sa tatlong daigdig. Gayunman, dahil sa pagkakaibigan, tinatanong mo kami—pinararangalan mo kami at inilalantad ang aming mga pananaw.”

Verse 36

त्वंहिसत्यव्रतश्शूरोधार्मिकोदृढविक्रमः ।परीक्ष्यकारीस्मृतिमान्निसृष्टात्मासुहृत्सुच ।।6.17.36।।

Sapagkat ikaw ay matatag sa panata ng katotohanan, isang bayani at matuwid, matibay sa kagitingan; kumikilos ka lamang matapos ang masusing pagsisiyasat, inaalala ang sinaunang mga alituntunin, at buong-pusong tapat sa iyong mga kaibigan.

Verse 37

तस्मादेकैकशस्तावद्ब्रुवन्तुसचिवास्तव ।हेतुतोमतिसम्पन्नास्समर्थाश्चपुन: पुनः ।।6.17.37।।

Kaya nga, magsalita muna ang iyong mga tagapayo nang paisa-isa—matalino at may kakayahan—na inilalahad ang kanilang mga dahilan, at kung kailangan ay muli’t muli.

Verse 38

इत्युक्तेराघवायाऽथमतिमानङ्गदोऽग्रतः ।विभीषणपरीक्षार्थमुवाचवचनंहरिः ।।6.17.38।।

Pagkasabi nito, si Angada—ang matalinong Vānara—ay agad na nagsalita sa harap ni Rāghava (Rāma), sa layuning subukin si Vibhīṣaṇa.

Verse 39

शत्रोस्सकाशात्सम्प्राप्तस्सर्वथाशङ् क्यएवहि ।विश्वासयोग्यस्सहसानकर्तव्योविभीषणः ।।6.17.39।।

Yamang si Vibhīṣaṇa ay dumating mula sa panig ng kaaway, nararapat siyang pagdudahan sa lahat ng paraan; hindi siya dapat pagkatiwalaan nang biglaan.

Verse 40

छादयित्वाऽत्मभावंहिचरन्तिशठबुद्धयः ।प्रहरन्तिचरन्ध्रेषुसोऽनर्थस्सुमहान्भवेत् ।।6.17.40।।

Ang mga may mapanlinlang na isip ay nagkukubli ng tunay na layon at palihim na gumagala; sa paghampas nila sa mga kahinaan, maaaring sumapit ang napakalaking kapahamakan.

Verse 41

अर्थानर्थौविनिश्चित्यव्यवसायंभजेतह ।गुणतस्सङ्ग्रहंकुर्याद्दोषतस्तुविसर्जयेत् ।।6.17.41।।

Matapos tiyakin ang kapakinabangan at kapinsalaan, dapat yakapin ang matatag na pasiya: tanggapin ayon sa mga kabutihan, datapwat itakwil dahil sa mga kamalian.

Verse 42

यदिदोषोमहांस्तस्मिंस्त्यज्वतामविशङ्कितम् ।गुणान्वापिबहून् ज्ञात्वासङ्ग्रहःक्रियतांनृप ।।6.17.42।।

O hari, kung sa kanya’y masumpungan ang malalaking kamalian, itakwil siya nang walang pag-aalinlangan; ngunit kung maraming kabutihan ang nalalaman, tanggapin siya ayon doon.

Verse 43

शरभस्त्वथनिश्चित्यसार्थंवचनमब्रवीत् ।क्षिप्रमस्मिन्नरव्याघ्र चारःप्रतिविधीयताम् ।।6.17.43।।

Pagkaraan, si Śarabha, matapos magpasya, ay nagsalita ng makahulugang salita: “O tigre sa mga tao, agad na magtalaga ng espiya upang bantayan siya.”

Verse 44

प्रणिधायहिचारेणयथावत्सूक्ष्मबुद्धिना ।परीक्ष्यचततःकार्योयथान्यायंपरिग्रहः ।।6.17.44।।

Tunay nga, sa paglalagay ng isang maingat at matalas ang isip na espiya, at matapos siyasatin nang wasto ang bagay, saka lamang dapat tanggapin—ayon sa katarungan at nararapat.

Verse 45

जाम्बवांस्त्वथसम्प्रेक्ष्यशास्त्रबुध्याविचक्षणः ।वाक्यंविज्ञापयामासगुणवद्दोषवर्जितम् ।।6.17.45।।

Pagkaraan, si Jāmbavān—matalas ang pagtanaw at ginagabayan ng karunungan ng mga śāstra—ay sinuri ang bagay at nagharap ng pananalitang may kagandahang-asal at walang kapintasan.

Verse 46

बद्धवैराच्चपापाच्चराक्षेसेन्द्राद्विभीषणः ।अदेशकालेसम्प्राप्तस्सर्वथाशङ् क्यतामयम् ।।6.17.46।।

Si Vibhīṣaṇa, mula sa makasalanang hari ng mga Rākṣasa na may bagong tinaling poot, ay dumating sa di-wastong panahon at pook; kaya sa lahat ng paraan ay dapat siyang pagdudahan.

Verse 47

ततोमैन्दस्तुसम्प्रेक्ष्यनयापनयकोविदः ।वाक्यंवचनसम्पन्नोबभाषेहेतुमत्तरम् ।।6.17.47।।

Pagkaraan, si Mainda—dalubhasa sa pagkilala ng wastong patakaran at maling patakaran—ay sinuri ang bagay at nagsalita ng pahayag na may ganap na anyo ng pananalita at puspos ng katuwiran.

Verse 48

वजनंनामतस्यैषरावणस्यविभीषणः ।पृच्छयतांमधुरेणायंशनैर्नरपतीश्वर ।।6.17.48।।

O panginoon ng mga tao, ito nga ay si Vibhīṣaṇa, kapatid ni Rāvaṇa. Siya’y tanungin nang marahan at dahan-dahan, sa pananalitang may sukat na tamis, hangga’t nararapat.

Verse 49

भावमस्यतुविज्ञायतत्त्वतस्त्वंकरिष्यसि ।यदिदुष्टोनदुष्टोवाबुद्धिपूर्वंनरर्षभ ।।6.17.49।।

O pinakadakila sa mga lalaki, matapos mong tunay na matiyak ang kanyang layon—kung siya’y masama o hindi—kumilos ka nang may maingat at sinadyang karunungan, O tigre ng mga tao.

Verse 50

अथसंस्कारसम्पन्नोहनुमान् सचिवोत्तमः ।उवाचवचनंश्लक्ष्णमर्थवन्मधुरंलघु ।।6.17.50।।

Pagkaraan, si Hanumān—ang pinakadakila sa mga ministro, hinubog ng mabuting asal at disiplina—ay nagsalita ng mga salitang banayad, makahulugan, matamis, at maikli.

Verse 51

नभवन्तंमतिश्रेष्ठंसमर्थंवदतांवरम् ।अतिशाययितुंशक्तोबृहस्पतिरपिब्रुवन् ।।6.17.51।।

Kahit si Bṛhaspati man, bantog sa karunungan, ay hindi makalalamang sa iyo; gayon kadakila ang iyong talino, kakayahan, at kahusayan sa pananalita.

Verse 52

नवादान्नपिसङ्घर्षान्नाधिक्यान्नचकामतः ।वक्ष्यामिवचनंराजन्यथार्थंरामगौरवात् ।।6.17.52।।

O hari, magsasalita ako ng katotohanan—hindi dahil sa pagtatalo, ni upang magpasiklab ng alitan, ni mula sa pagmamataas, ni dahil sa pansariling hangarin—kundi dahil sa paggalang kay Rāma.

Verse 53

अर्थानर्थनिमित्तंहियदुक्तंसचिवैस्तव ।तत्रदोषंप्रपश्यामिक्रियानह्युपपद्यते ।।6.17.53।।

Tungkol sa sinabi ng iyong mga tagapayo—na magpasya ayon sa inaasahang pakinabang o kapinsalaan—nakikita ko roon ang isang pagkukulang, sapagkat ang gayong gawain ay hindi maisasakatuparan nang wasto.

Verse 54

ऋतेनियोगात्सामर्थ्यमवबोद्धुंनशक्यते ।सहसाविनियोगोहिदोषवान्प्रतिभातिमे ।।6.17.54।।

Kung walang malinaw na atas, hindi matitiyak ang kakayahan ng tao. Ang biglaang pagtalaga o pagsubok nang walang pagninilay ay wari ko’y may kapintasan.

Verse 55

चारप्रणिहितंयुक्तंयदुक्तंसचिवैस्तव ।अर्थस्यासम्भवात्तत्रकारणंनोपयुज्यते ।।6.17.55।।

Ang mungkahi ng iyong mga tagapayo—na siyasatin siya sa pamamagitan ng mga espiya—ay tila angkop; ngunit dito’y hindi ito maisasagawa, kaya’t hindi nakatutulong ang gayong katuwiran.

Verse 56

अदेशकालेसम्प्राप्तइत्ययंयद्विभीषणः ।विवक्षातत्रमेऽस्तीयंतांनिबोधयथामति ।।6.17.56।।

“Na si Vibhīṣaṇa ay dumating dito sa di-angkop na panahon at lugar—tungkol dito’y may nais akong sabihin. Dinggin ninyo ang aking palagay ayon sa aking pagkaunawa.”

Verse 57

सएषदेश: कालश्चभवतीतियथातथा ।पुरुषात्पुरुषंप्राप्यतथादोषगुणावपि ।।6.17.57।।

“Sa ganitong kalagayan, ang lugar at panahon ay tunay na angkop; at ang paglapit ng isang tao sa higit na dakilang tao ay angkop din—lalo na kung sa isang panig ay may kapintasan at sa kabila’y may mga kabutihan.”

Verse 58

त्म्यंरावणेदृष्टवाविक्रमंचतथात्वयि ।युक्तमागमनंह्यत्रसदृशंतस्यबुद्धितः ।।6.17.58।।

Nang makita ang kasamaan ni Rāvaṇa at gayundin ang iyong kagitingan, ang pagparito niya rito ay nararapat—ganap na kaayon ng kaniyang paghatol.

Verse 59

अज्ञातरूपैःपुरुषैस्सराजन्पृच्छ् यतामिति ।यदुक्तमत्रमेप्रेक्षाकाचिदस्तिसमीक्षिता ।।6.17.59।।

“Ipatanong siya sa mga lalaking di nakikilala ang anyo, O Hari”—iyan ang nasabi. Ngunit matapos kong pagnilayan, may iba akong pananaw.

Verse 60

पृच्छयमानोविशङ्केतसहसाबुद्धिमान्वचः ।तत्रमित्रंप्रदुष्येतमिथ्यापृष्टंसुखागतम् ।।6.17.60।।

Kapag biglang tinanong, kahit ang marunong ay maaaring maghinala sa kaniyang pananalita; at doon, ang kaibigang dumating na may mabuting loob ay maaaring maparatangang may dungis dahil sa di-kinakailangang pagtatanong.

Verse 61

अशक्यस्सहसाराजन्भावोबोद्धुंपरस्यवै ।अन्तस्स्वभावैर्गीतैस्तैर्नैपुण्यंपश्यतांभृशम् ।।6.17.61।।

O Hari, hindi madaling maunawaan agad ang tunay na loob ng iba. Tanging yaong may dakilang husay ang nakakakilala nito mula sa panloob na likas na nahahayag sa himig at paraan ng pananalita.

Verse 62

नत्वस्यब्रुवतोजातुलक्ष्यतेदुष्टभावता ।प्रसन्नंवदनंचापितस्मान्मेनास्तिसंशयः ।।6.17.62।।

Ngunit sa kaniyang pagsasalita, kailanman ay di nahahalata ang masamang loob; at ang kaniyang mukha man ay payapa. Kaya wala akong pag-aalinlangan tungkol sa kaniya.

Verse 63

अशङ्कितमतिस्स्वस्थोनशठःपरिसर्पति ।नचास्यदुष्टावाक्चापितस्मान्नास्तीहसंशयः ।।6.17.63।।

Ang taong mapanlinlang ay hindi nakagagalaw nang panatag, na may isip na walang pangamba; at maging ang kanyang pananalita’y may dungis. Yamang wala ni isa mang ito sa kanya, walang alinlangan dito.

Verse 64

आकारश्चाद्यमानोऽपिनशक्योविनिगूहितम् ।बलाद्धिविवृणोत्येवभावमन्तर्गतंनृणाम् ।।6.17.64।।

Kahit pilitin pang itago, ang anyo at kilos sa labas ay hindi ganap na maikukubli; sapagkat sa lakas ng katotohanan, nahahayag din ang nakatagong damdamin ng tao.

Verse 65

O Rāma, pinakadakila sa mga bihasa sa gawa: kapag ang isang hakbang ay itinugma sa tamang lugar at panahon, at isinagawa ayon sa tunay na layon, agad nitong inihahatid ang nararapat na bunga.

Verse 66

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Sa pagtanaw sa iyong matibay na pasya at pagsisikap, at sa pagkakita sa huwad na asal ni Rāvaṇa; sa pagkarinig sa pagkamatay ni Vālin at sa pagluklok kay Sugrīva—siya’y dumating dito nang may pag-iingat, humihingi ng bahagi sa makatarungang paghahari. Kung ito ang isasaalang-alang, nararapat siyang tanggapin sa pakikipag-alyansa.

Verse 67

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Pagkasabi ng gayong mabagsik na salita kay Rāvaṇa, ang nakababatang kapatid ni Rāvaṇa ay dumating sa di-kalaunan sa kinaroroonan ni Rāma, kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 68

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Sa abot ng aking makakaya, aking inilahad ang aking palagay tungkol sa katapatan ng Rākṣasa. Nang marinig ito, ikaw—pinakamainam sa mga pantas—ang tanging may huling kapangyarihang magpasya sa nalalabi.

Verse 69

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Masdan ninyo—ang Rākṣasang ito, taglay ang lahat ng uri ng sandata, ay papalapit kasama ang apat pang Rākṣasa. Siya’y dumarating upang kami’y patayin; walang alinlangan.

Verse 70

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Pagkasambit ng gayong mararahas na salita kay Rāvaṇa, ang nakababatang kapatid ni Rāvaṇa [Vibhīṣaṇa] ay dumating sa loob ng isang saglit sa kinaroroonan ni Rāma na kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 71

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Pagkasambit ng mga mararahas na salitang iyon kay Rāvaṇa, ang nakababatang kapatid niya [Vibhīṣaṇa] ay dumating sa isang saglit sa kinaroroonan ni Rāma, na kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 72

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Pagkasabi ng mabibigat at masakit na salita kay Rāvaṇa, ang nakababatang kapatid niya (Vibhīṣaṇa) ay dumating agad sa kinaroroonan ni Rāma, kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 73

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Pagkasabi ng mabibigat na salita kay Rāvaṇa, ang kanyang nakababatang kapatid (Vibhīṣaṇa) ay dumating sa isang iglap sa kinaroroonan ni Rāma, na kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 74

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Matapos sabihin kay Rāvaṇa ang mga salitang yaon na mabagsik, ang kanyang nakababatang kapatid (Vibhīṣaṇa) ay mabilis na nagtungo sa pook na kinaroroonan ni Rāma, kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 75

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Matapos sabihin kay Rāvaṇa ang mga salitang mabagsik, ang kanyang nakababatang kapatid (Vibhīṣaṇa) ay mabilis na nagtungo sa kinaroroonan ni Rāma na kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 76

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Pagkasabi ng mabagsik na salita kay Rāvaṇa, ang kanyang nakababatang kapatid (Vibhīṣaṇa) ay agad na nagtungo sa pook na kinaroroonan ni Rāma, kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 77

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Pagkasabi ng mabibigat at masasakit na salita kay Rāvaṇa, ang nakababatang kapatid niya (Vibhīṣaṇa) ay agad na nagtungo sa kinaroroonan ni Rāma, kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 78

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Pagkasabi ng mabibigat at masasakit na salita kay Rāvaṇa, ang nakababatang kapatid niya (Vibhīṣaṇa) ay agad na nagtungo sa kinaroroonan ni Rāma, kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 79

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Pagkasabi ng mabibigat at masasakit na salita kay Rāvaṇa, ang nakababatang kapatid niya (Vibhīṣaṇa) ay agad na nagtungo sa kinaroroonan ni Rāma, kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 80

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Pagkasabi ng mabibigat at masasakit na salita kay Rāvaṇa, ang nakababatang kapatid niya (Vibhīṣaṇa) ay agad na nagtungo sa kinaroroonan ni Rāma, kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 81

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Pagkasabi ng gayong mabibigat at masakit na salita kay Rāvaṇa, ang nakababatang kapatid niya, si Vibhīṣaṇa, ay agad na nagtungo sa kinaroroonan ni Rāma, kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 82

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Pagkasabi ng gayong mabibigat at masakit na salita kay Rāvaṇa, ang nakababatang kapatid niya, si Vibhīṣaṇa, ay agad na nagtungo sa kinaroroonan ni Rāma, kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 83

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Sa gayon, matapos magsalita ng mabibigat na salita kay Rāvaṇa, ang kanyang nakababatang kapatid na si Vibhīṣaṇa ay nakarating sa di-kalaunan sa kinaroroonan ni Rāma, kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 84

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Sa gayon, matapos magsalita ng mabibigat na salita kay Rāvaṇa, ang kanyang nakababatang kapatid na si Vibhīṣaṇa ay nakarating sa di-kalaunan sa kinaroroonan ni Rāma, kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 85

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Sa gayon, matapos magsalita ng mabibigat na salita kay Rāvaṇa, ang kanyang nakababatang kapatid na si Vibhīṣaṇa ay nakarating sa di-kalaunan sa kinaroroonan ni Rāma, kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 86

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Pagkasabi niya ng gayong mabibigat na salita kay Rāvaṇa, ang nakababatang kapatid niya, si Vibhīṣaṇa, ay dumating sa di-kalaunan sa kinaroroonan ni Rāma, kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 87

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Pagkasabi niya ng gayong mabibigat na salita kay Rāvaṇa, ang nakababatang kapatid niya, si Vibhīṣaṇa, ay dumating sa di-kalaunan sa kinaroroonan ni Rāma, kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 88

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Pagkasabi niya ng gayong mabibigat na salita kay Rāvaṇa, ang nakababatang kapatid niya, si Vibhīṣaṇa, ay dumating sa di-kalaunan sa kinaroroonan ni Rāma, kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 89

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Pagkasabi niya ng gayong mabibigat na salita kay Rāvaṇa, ang nakababatang kapatid niya, si Vibhīṣaṇa, ay dumating sa di-kalaunan sa kinaroroonan ni Rāma, kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 90

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Pagkasabi ng gayong mabibigat na salita kay Rāvaṇa, ang kaniyang nakababatang kapatid na si Vibhīṣaṇa ay dumating sa di-kalaunan sa kinaroroonan ni Rāma, kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 91

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Pagkasabi ng gayong mabibigat na salita kay Rāvaṇa, ang kaniyang nakababatang kapatid na si Vibhīṣaṇa ay dumating sa di-kalaunan sa kinaroroonan ni Rāma, kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 92

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Pagkasabi ng gayong mabibigat na salita kay Rāvaṇa, ang kaniyang nakababatang kapatid na si Vibhīṣaṇa ay mabilis na nagtungo sa kinaroroonan ni Rāma, kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 93

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Pagkasabi ng gayong mabibigat na salita kay Rāvaṇa, ang kaniyang nakababatang kapatid na si Vibhīṣaṇa ay mabilis na nagtungo sa kinaroroonan ni Rāma, kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 94

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Pagkasabi niya nang mariin at mabigat kay Rāvaṇa, ang kaniyang nakababatang kapatid na si Vibhīṣaṇa ay dagling nagtungo sa kinaroroonan ni Rāma, kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 95

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Pagkasabi ng mabibigat at mahahapding salita kay Rāvaṇa, si Vibhīṣaṇa—nakababatang kapatid ni Rāvaṇa—ay dumating agad sa kinaroroonan ni Rāma na kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 96

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Sa gayon, matapos magsalita nang mabagsik kay Rāvaṇa, si Vibhīṣaṇa, ang nakababatang kapatid niya, ay nagmadaling nagtungo sa kinaroroonan ni Rāma na kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 97

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Pagkasambit ng gayong mabibigat na salita kay Rāvaṇa, ang kaniyang nakababatang kapatid na si Vibhīṣaṇa ay agad na dumating sa kinaroroonan ni Rāma na kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 98

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Kaya, matapos magsalita nang mabagsik kay Rāvaṇa, si Vibhīṣaṇa ay nagmadaling dumating sa kinaroroonan nina Rāma at Lakṣmaṇa.

Verse 99

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Pagkasabi ng gayong mabibigat na salita kay Rāvaṇa, si Vibhīṣaṇa ay di naglaon at narating ang pook na kinaroroonan ni Rāma na kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 100

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Pagkasabi ng gayong mabibigat at masasakit na salita kay Ravana, ang nakababatang kapatid ni Ravana, si Vibhishana, ay dumating sa isang kisapmata sa kinaroroonan ni Rama, kasama si Lakshmana.

Verse 101

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Pagkasabi ng gayong mabibigat na salita kay Ravana, ang kaniyang nakababatang kapatid na si Vibhishana ay dumating sa isang kisapmata sa pook na tinutuluyan ni Rama, kasama si Lakshmana.

Verse 102

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Pagkasabi ng gayong mararahas na salita kay Ravana, ang nakababatang kapatid ni Ravana, si Vibhishana, ay dumating sa isang kisapmata sa kinaroroonan ni Rama, kasama si Lakshmana.

Verse 103

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Pagkasabi ng gayong mabibigat na salita kay Ravana, ang nakababatang kapatid ni Ravana, si Vibhishana, ay dumating sa isang kisapmata sa pook na tinutuluyan ni Rama kasama si Lakshmana.

Verse 104

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Pagkasabi ng gayong mabibigat na salita kay Ravana, ang nakababatang kapatid ni Ravana na si Vibhishana ay dumating sa isang kisapmata sa pook na tinutuluyan ni Rama kasama si Lakshmana.

Verse 105

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Pagkasabi ng mabibigat at masakit na salita kay Rāvaṇa, ang nakababatang kapatid ni Rāvaṇa, si Vibhīṣaṇa, ay dumating sa isang iglap sa kinaroroonan ni Rāma kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 106

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Pagkasabi ng mararahas na salita kay Rāvaṇa, ang kaniyang nakababatang kapatid na si Vibhīṣaṇa ay dumating sa isang kisap-mata sa pook na kinaroroonan ni Rāma kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 107

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Sa gayon, matapos magsalita ng mabagsik na salita kay Rāvaṇa, ang kaniyang nakababatang kapatid na si Vibhīṣaṇa ay mabilis na nagtungo sa kinaroroonan ni Rāma na kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 108

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Pagkasabi nang gayon ng marahas na salita kay Rāvaṇa, ang kaniyang nakababatang kapatid na si Vibhīṣaṇa ay agad na dumating sa kinaroroonan ni Rāma kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 109

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Matapos sabihin kay Rāvaṇa ang mga mabibigat na salitang iyon, si Vibhīṣaṇa ay mabilis na nagtungo sa pook na kinaroroonan ni Rāma na kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 110

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Pagkasambit ng mararahas na salita kay Rāvaṇa, ang nakababatang kapatid ni Rāvaṇa ay agad na nagtungo, sa di-kalaunan, sa kinaroroonan ni Rāma na kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 111

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Sa gayon, matapos kausapin si Rāvaṇa ng mabibigat at mararahas na salita, si Vibhīṣaṇa ay nagmadaling dumating sa kinaroroonan ni Rāma na kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 112

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Matapos sabihin ang mararahas na salitang iyon kay Rāvaṇa, si Vibhīṣaṇa ay di-nagtagal na dumating sa kinaroroonan ni Rāma na kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 113

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Pagkasalita nang marahas kay Rāvaṇa, si Vibhīṣaṇa ay mabilis na nagtungo sa kinaroroonan nina Rāma at Lakṣmaṇa.

Verse 114

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Sa gayon, matapos magsalita ng mabibigat at masakit na salita kay Rāvaṇa, ang nakababatang kapatid niya ay dumating agad sa kinaroroonan ni Rāma, kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 115

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Sa gayon, matapos magsalita nang marahas kay Rāvaṇa, si Vibhīṣaṇa ay agad na nagtungo sa kinaroroonan ni Rāma na kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 116

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Sa gayon, matapos magsalita ng mabibigat na salita kay Rāvaṇa, ang nakababatang kapatid niya—si Vibhīṣaṇa—ay agad na nagtungo sa pook na kinaroroonan ni Rāma, kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 117

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

‘Si Rāvaṇa, na may masamang asal, ang panginoon ng mga Rākṣasa. Ako ang kaniyang nakababatang kapatid, na kilala sa pangalang Vibhīṣaṇa.’

Verse 118

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Matapos sabihin ang mabibigat na salitang iyon kay Rāvaṇa, ang kaniyang nakababatang kapatid—si Vibhīṣaṇa—ay dumating sa isang iglap sa kinaroroonan ni Rāma, na kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 119

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Pagkasabi ng mabibigat at masakit na salita kay Ravana, ang nakababatang kapatid niya, si Vibhishana, ay dumating sa isang iglap sa kinaroroonan ni Rama, kasama si Lakshmana.

Verse 120

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Pagkasabi ng gayong mabibigat na salita kay Ravana, si Vibhishana, ang nakababatang kapatid ni Ravana, ay dumating sa isang iglap sa kinaroroonan ni Rama na kasama si Lakshmana.

Verse 121

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Pagkasabi ng mabibigat na salita kay Ravana, ang nakababatang kapatid ni Ravana, si Vibhishana, ay dumating sa isang iglap sa kinaroroonan ni Rama kasama si Lakshmana.

Verse 122

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Pagkasabi ng gayong masasakit na salita kay Ravana, ang kaniyang nakababatang kapatid na si Vibhishana ay dumating sa isang iglap sa kinaroroonan ni Rama kasama si Lakshmana.

Verse 123

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Pagkasabi ng mabibigat at masakit na salita kay Rāvaṇa, ang nakababatang kapatid ni Rāvaṇa, si Vibhīṣaṇa, ay dumating agad sa kinaroroonan ni Rāma na kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 124

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Pagkasabi ng mabibigat na salita kay Rāvaṇa, ang nakababatang kapatid niya, si Vibhīṣaṇa, ay dumating sa isang saglit sa kinaroroonan ni Rāma na kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 125

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Sa gayong pagsambit ng mabibigat na salita kay Rāvaṇa, ang kanyang nakababatang kapatid na si Vibhīṣaṇa ay nagmadaling nagtungo sa kinaroroonan ni Rāma na kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 126

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Dahil sa kanya (kay Rāvaṇa), si Sītā ay inagaw mula sa Jana-sthāna matapos mapatay si Jaṭāyu; siya’y nakapiit, walang magawa at lugmok, mahigpit na binabantayan ng mga rākṣasī.

Verse 127

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Pagkasabi ng mabibigat na salita kay Rāvaṇa, ang nakababatang kapatid ni Rāvaṇa, si Vibhīṣaṇa, ay dumating agad sa kinaroroonan ni Rāma, na kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 128

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Pagkasambit ng mararahas na salita kay Ravana, ang nakababatang kapatid niya (Vibhishana) ay dumating agad sa kinaroroonan ni Rama, kasama si Lakshmana.

Verse 129

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Pagkasabi ng gayong mararahas na salita kay Ravana, ang nakababatang kapatid ni Ravana (Vibhishana) ay dumating agad sa kinaroroonan ni Rama, kasama si Lakshmana.

Verse 130

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Pagkasambit ng mararahas na salita kay Ravana, ang nakababatang kapatid ni Ravana (Vibhishana) ay dumating agad sa kinaroroonan ni Rama, kasama si Lakshmana.

Verse 131

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Pagkasabi ng mga mararahas na salitang iyon kay Ravana, ang nakababatang kapatid ni Ravana (Vibhishana) ay dumating agad sa kinaroroonan ni Rama, kasama si Lakshmana.

Verse 132

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Pagkasambit ng mararahas na salita kay Rāvaṇa, ang nakababatang kapatid niya, si Vibhīṣaṇa, ay dumating sa isang iglap sa kinaroroonan ni Rāma na kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 133

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Pagkasabi ng mararahas na salita kay Rāvaṇa, ang nakababatang kapatid ni Rāvaṇa—si Vibhīṣaṇa—ay dumating sa isang iglap sa kinaroroonan ni Rāma na kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 134

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Sa gayong paraan, matapos magsalita ng mararahas na salita kay Rāvaṇa, ang kanyang nakababatang kapatid na si Vibhīṣaṇa ay nagmadaling nagtungo sa kinaroroonan ni Rāma, na kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 135

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Sa gayong paraan, matapos magsalita ng mararahas na salita kay Rāvaṇa, ang kanyang nakababatang kapatid na si Vibhīṣaṇa ay nagmadaling nagtungo sa kinaroroonan ni Rāma, na kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 136

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Sa gayong paraan, matapos magsalita ng mararahas na salita kay Rāvaṇa, ang kanyang nakababatang kapatid na si Vibhīṣaṇa ay nagmadaling nagtungo sa kinaroroonan ni Rāma, na kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 137

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Pagkasabi ng gayong mabibigat at masakit na salita kay Rāvaṇa, ang kaniyang nakababatang kapatid na si Vibhīṣaṇa ay agad na nagtungo sa kinaroroonan ni Rāma, kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 138

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Pagkasabi ng gayong mabibigat at masakit na salita kay Rāvaṇa, ang kaniyang nakababatang kapatid na si Vibhīṣaṇa ay agad na nagtungo sa kinaroroonan ni Rāma, kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 139

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Pagkasabi ng gayong mabibigat at masakit na salita kay Rāvaṇa, ang kaniyang nakababatang kapatid na si Vibhīṣaṇa ay agad na nagtungo sa kinaroroonan ni Rāma, kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 140

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Pagkasabi ng gayong mabibigat at masakit na salita kay Rāvaṇa, ang kaniyang nakababatang kapatid na si Vibhīṣaṇa ay agad na nagtungo sa kinaroroonan ni Rāma, kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 141

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Pagkasabi ng gayong mabagsik na pananalita kay Rāvaṇa, ang nakababatang kapatid niya, si Vibhīṣaṇa, ay agad na nagtungo sa kinaroroonan ni Rāma na kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 142

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Pagkasabi ng gayong mabagsik na pananalita kay Rāvaṇa, ang kanyang nakababatang kapatid na si Vibhīṣaṇa ay dagling nagtungo sa kinaroroonan ni Rāma na kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 143

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Pagkasabi ng gayong mabagsik na pananalita kay Rāvaṇa, ang nakababatang kapatid niya, si Vibhīṣaṇa, ay agad na nagtungo sa kinaroroonan ni Rāma na kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 144

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Pagkasabi niya ng mahigpit na pananalita kay Rāvaṇa, si Vibhīṣaṇa ay dagling nagtungo sa kinaroroonan ni Rāma, na kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 145

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Pagkasabi ng gayong mabibigat na salita kay Rāvaṇa, ang nakababatang kapatid niya ay agad na nagtungo sa kinaroroonan ni Rāma, kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 146

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Sa gayong pagsasalita at sa mahigpit na pagwika kay Rāvaṇa, si Vibhīṣaṇa ay di-naglaon dumating sa kinaroroonan ni Rāma na kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 147

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Matapos magsalita nang marahas kay Rāvaṇa, si Vibhīṣaṇa ay mabilis na nagtungo sa pook na kinaroroonan nina Rāma at Lakṣmaṇa.

Verse 148

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Pagkasabi ng gayong mabibigat na salita kay Rāvaṇa, si Vibhīṣaṇa ay sa maikling sandali’y narating ang kinaroroonan ni Rāma na kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 149

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Sa gayong paraan, matapos magsalita nang marahas kay Rāvaṇa, ang kanyang nakababatang kapatid ay di-naglaon dumating sa kinaroroonan ni Rāma na kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 150

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Pagkasambit ng mabibigat na salita kay Rāvaṇa, si Vibhīṣaṇa, kapatid niyang nakababata, ay agad na nagtungo sa kinaroroonan ni Rāma, kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 151

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Sa gayon, matapos kausapin si Rāvaṇa sa mahigpit na pananalita, si Vibhīṣaṇa, kapatid niyang nakababata, ay dagling nagtungo sa kinaroroonan ni Rāma na kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 152

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Pagkasabi ng mabibigat na salita kay Rāvaṇa, ang nakababatang kapatid niya—si Vibhīṣaṇa—ay agad na nagtungo sa pook na kinaroroonan ni Rāma, kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 153

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Pagkasambit ng mabibigat na salita kay Rāvaṇa, ang nakababatang kapatid niyang si Vibhīṣaṇa ay mabilis na nagtungo sa kinaroroonan ni Rāma, kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 154

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Matapos magsalita ng mabibigat na salita kay Rāvaṇa, ang kapatid niyang nakababata—si Vibhīṣaṇa—ay dagling nagtungo sa pook na kinaroroonan ni Rāma na kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 155

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Pagkasabi ng mabibigat na salita kay Rāvaṇa, ang kaniyang nakababatang kapatid na si Vibhīṣaṇa ay agad na nagtungo sa kinaroroonan ni Rāma, kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 156

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Pagkasabi ng mabibigat na salita kay Rāvaṇa, ang kaniyang nakababatang kapatid na si Vibhīṣaṇa ay agad na nagtungo sa kinaroroonan ni Rāma, kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 157

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Pagkasabi ng mabibigat na salita kay Rāvaṇa, ang kaniyang nakababatang kapatid na si Vibhīṣaṇa ay agad na nagtungo sa kinaroroonan ni Rāma, kasama si Lakṣmaṇa.