Sarga 94

Verse 1

दीर्घकालोषित स्तस्मिन्गिरौ गिरिवनप्रियः।वैदेह्याः प्रियमाकाङ्क्षन्स्वं च चित्तं विलोभयन्।।।।अथ दाशरथिश्चित्रं चित्रकूटमदर्शयत्।भार्याममरसङ्काश श्शचीमिव पुरन्दरः।।।।

Pagkaraan, si Rāma—na matagal nang nanahan sa bundok na iyon at minahal ang bundok at gubat—nagnanais pasayahin si Vaidehī at aliwin din ang sariling puso, ay ipinakita sa kanyang kabiyak ang kahanga-hangang Citrakūṭa, gaya ni Indra na nagpapakita kay Śacī.

Verse 2

दीर्घकालोषित स्तस्मिन्गिरौ गिरिवनप्रियः।वैदेह्याः प्रियमाकाङ्क्षन्स्वं च चित्तं विलोभयन्।।2.94.1।।अथ दाशरथिश्चित्रं चित्रकूटमदर्शयत्।भार्याममरसङ्काश श्शचीमिव पुरन्दरः।।2.94.2।।

Matagal na nanahan si Rāma sa bundok na iyon, na mahilig sa mga burol at gubat; ninais niyang pasayahin si Vaidehī at aliwin din ang sarili niyang puso. Kaya si Dāśarathi, na maningning na tila isang deva, ay ipinakita sa kanyang asawa ang kahanga-hangang Citrakūṭa, gaya ni Purandara (Indra) na minsang nagpakita kay Śacī.

Verse 3

न राज्याद्भ्रंशनं भद्रे न सुहृद्भिर्विनाभवः।मनो मे बाधते दृष्ट्वा रमणीयमिमं गिरिम्।।।।

O mabait na giliw, kapag minamasdan ko ang kaaya-ayang bundok na ito, hindi nasasaktan ang aking puso—ni sa pagkawala ng kaharian, ni sa pagkawalay sa mga kaibigan.

Verse 4

पश्येममचलं भद्रे नानाद्विजगणायुतम्।शिखरैः खमिवोद्विद्धैर्धातुमद्भिर्विभूषितम्।।।।

O mapalad na giliw, masdan mo ang bundok na ito: punô ng kawan ng iba’t ibang ibon, at pinalalamutian ng mga tuktok na hitik sa mineral na wari’y tumutusok sa langit.

Verse 5

केचिद्रजतसङ्काशाः केचित्क्षतजसंनिभाः।पीतमाञ्जिष्टवर्णाश्च केचिन्मणिवरप्रभाः।।।।पुष्यार्ककेतकाभाश्च केचिज्ज्योतीरसप्रभाः।विराजन्तेऽचलेन्द्रस्य देशा धातुविभूषिताः।।।।

Pinalamutian ng mga mineral, ang mga pook ng maringal na bundok na ito’y kumikislap sa sari-saring kulay—may tila pilak, may tila dugong pula, may dilaw na parang mañjiṣṭhā, may ningning na gaya ng piling hiyas; ang iba’y kumikintab na parang topasyo, araw, o bulaklak ng ketaka, at ang ilan nama’y kumikinang na parang asoge.

Verse 6

केचिद्रजतसङ्काशाः केचित्क्षतजसंनिभाः।पीतमाञ्जिष्टवर्णाश्च केचिन्मणिवरप्रभाः।।2.94.5।।पुष्यार्ककेतकाभाश्च केचिज्ज्योतीरसप्रभाः।विराजन्तेऽचलेन्द्रस्य देशा धातुविभूषिताः।।2.94.6।।

Pinalamutian ng mga mineral, ang mga pook ng maringal na bundok na ito’y kumikislap sa sari-saring kulay—may tila pilak, may tila dugong pula, may dilaw na parang mañjiṣṭhā, may ningning na gaya ng piling hiyas; ang iba’y kumikintab na parang topasyo, araw, o bulaklak ng ketaka, at ang ilan nama’y kumikinang na parang asoge.

Verse 7

नानामृगगणद्वीपितरर्क्ष्वृक्षगणैर्वुतः।अदुष्टैर्भात्ययं शैलो बहुपक्षिसमायुतः।।।।

Nagniningning ang bundok na ito, hitik sa sari-saring ibon at napaliligiran ng mga kawan ng iba’t ibang hayop—leopardo, tigre, at oso—na dito’y wari’y walang kalupitan at hindi mapanakit.

Verse 8

आम्रजम्ब्वसनैर्लोध्रैः प्रियालैः पनसैर्धवैः।अङ्कोलैर्भव्यतिनिशैर्बिल्वतिन्दुक वेणुभिः।।।।काश्मर्यरिष्टवरुणैर्मधूकैस्तिलकैस्तथा।बदर्यामलकैर्नीपैर्वेत्रधन्वनबीजकैः।।।।पुष्पवद्भिः फलोपेतैश्छायावद्भिर्मनोरमैः।एवमादिभिराकीर्णः श्रियं पुष्यत्ययं गिरिः।।।।

Napupuno ang bundok na ito ng kaibig-ibig at may lilim na mga punò, namumulaklak at hitik sa bunga—mga mangga, jambū (duhat), asana, lodhra, priyāla, langka, dhava, aṅkola, tinisa, bilva, tinduka, kawayan, kāśmarya, ariṣṭa, varuṇa, madhūka, tilaka, badarī (jujube), āmalaka, nīpa, yantok, dhanvana at granada. Sa gayong kasaganaan, lalo itong namamayani sa karilagan.

Verse 9

आम्रजम्ब्वसनैर्लोध्रैः प्रियालैः पनसैर्धवैः।अङ्कोलैर्भव्यतिनिशैर्बिल्वतिन्दुक वेणुभिः।।2.94.8।।काश्मर्यरिष्टवरुणैर्मधूकैस्तिलकैस्तथा।बदर्यामलकैर्नीपैर्वेत्रधन्वनबीजकैः।।2.94.9।।पुष्पवद्भिः फलोपेतैश्छायावद्भिर्मनोरमैः।एवमादिभिराकीर्णः श्रियं पुष्यत्ययं गिरिः।।2.94.10।।

Napupuno ang bundok na ito ng kaibig-ibig at may lilim na mga punò, namumulaklak at hitik sa bunga—mga mangga, jambū (duhat), asana, lodhra, priyāla, langka, dhava, aṅkola, tinisa, bilva, tinduka, kawayan, kāśmarya, ariṣṭa, varuṇa, madhūka, tilaka, badarī (jujube), āmalaka, nīpa, yantok, dhanvana at granada. Sa gayong kasaganaan, lalo itong namamayani sa karilagan.

Verse 10

आम्रजम्ब्वसनैर्लोध्रैः प्रियालैः पनसैर्धवैः।अङ्कोलैर्भव्यतिनिशैर्बिल्वतिन्दुक वेणुभिः।।2.94.8।।काश्मर्यरिष्टवरुणैर्मधूकैस्तिलकैस्तथा।बदर्यामलकैर्नीपैर्वेत्रधन्वनबीजकैः।।2.94.9।।पुष्पवद्भिः फलोपेतैश्छायावद्भिर्मनोरमैः।एवमादिभिराकीर्णः श्रियं पुष्यत्ययं गिरिः।।2.94.10।।

Hitik sa mga punong namumulaklak, namumunga, may lilim at kaaya-aya—mangga, duhat, asana, lodhra, priyāla, langka, dhava, aṅkola, maringal na tiniśa, bilva, tinduka, kawayan; gayundin ang kāśmarya, ariṣṭa, varuṇa, madhūka, tilaka; badarī, āmalaka, nīpa, yantok, dhanvana at bījaka—sa ganitong mga puno napupuno ang bundok na ito at lalo pang nagliliwanag sa karilagan.

Verse 11

शैलप्रस्थेषु रम्येषु पश्येमान् रोमहर्षणान्।किन्नरान् द्वन्द्वशो भद्रे रममाणान्मनस्विनः।।।।

O mahal na giliw, masdan—sa mga kaaya-ayang batuhing talampas na ito, naroon ang mga Kinnara, matatapang ang diwa, magkapares na naglalaro, nakapupukaw ng pagkamangha.

Verse 12

शाखावसक्तान् खड्गांश्च प्रवराण्यम्बराणि च।पश्य विद्याधरस्त्रीणां क्रीडोद्धेशान्मनोरमान्।।।।

Masdan ang mga kaaya-ayang pook-laruan ng mga babae ng Vidyādhara—doon sa mga sanga nakasabit ang mga tabak at ang mariringal na kasuotan.

Verse 13

जलप्रपातैरुद्भेदैर्निष्यन्दैश्च क्वचित्क्वचित्।स्रवद्भिर्भात्ययं शैल स्स्रवन्मद इव द्विपः।।।।

Sa mga talon, sa biglang pagsirit ng bukal, at sa mumunting agos na dumadaloy dito’t doon, kumikislap ang bundok na ito—gaya ng elepanteng nasa paglalandi, na umaagos ang katas ng pagkalasing.

Verse 14

गुहासमीरणो गन्धान्नानापुष्पभवान्वहन्।घ्राणतर्पणमभ्येत्य कं नरं न प्रहर्षयेत्।।।।

Ang simoy mula sa mga yungib, na nagdadala ng samyo mula sa sari-saring bulaklak, lumalapit upang paginhawahin ang pang-amoy—sinong tao ang hindi nito pasasayahin?

Verse 15

यदीह शरदोऽनेकास्त्वया सार्धमनिन्दिते।लक्ष्मणेन च वत्स्यामि न मां शोकः प्रधक्ष्यति।।।।

O walang kapintasan, kung dito ako maninirahan sa maraming taglagas na kasama ka at si Lakṣmaṇa, hindi ako lalamunin ng dalamhati ni minsan.

Verse 16

बहुपुष्पफले रम्ये नानाद्विजगणायुते।विचित्रशिखरे ह्यस्मिन्रतवानस्मि भामिनि।।।।

O minamahal, tunay akong nabighani sa kaaya-ayang bundok na ito—ang mga tuktok nito’y kagila-gilalas, sagana sa maraming bulaklak at bunga, at buhay sa sari-saring kawan ng mga ibon.

Verse 17

अनेन वनवासेन मया प्राप्तं फलद्वयम्।पितुश्चानृणता धर्मे भरतस्य प्रियं तथा।।।।

Sa paninirahang ito sa gubat, nakamtan ko ang dalawang bunga: nabayaran ko ang utang ko sa ama sa landas ng dharma, at napasaya ko rin si Bharata.

Verse 18

वैदेहि रमसे कच्चिच्चित्रकूटे मया सह।पश्यन्ती विविधान्भावान्मनोवाक्कायसम्मतान्।।।।

O Vaidehī (Sītā), nagagalak ka ba rito sa Citrakūṭa na kasama ko, habang minamasdan mo ang sari-saring tanawin at karanasang ikinagagalak ng isip, salita, at katawan?

Verse 19

इदमेवामृतं प्राहू राज्ञि राजर्षयः परे।वनवासं भवार्थाय प्रेत्य मे प्रपितामहाः।।।।

Ito mismo ang tinawag na ‘amṛta’ ng mga sinaunang rājārṣi: para sa isang hari, ang paninirahan sa gubat ay parang nektar—nagdadala ng kabutihang espirituwal at mas mataas na kalagayan pagpanaw.

Verse 20

शिला श्शैलस्य शोभन्ते विशाला श्शतशोऽभितः।बहुला बहुलैर्वर्णैर्नीलपीतसितारुणैः।।।।

Sa paligid ng bundok, daan-daang malalapad na batong-tila ay kumikislap nang maringal, hitik sa sari-saring kulay—bughaw-itim, dilaw, puti, at pula.

Verse 21

निशिभान्त्यचलेन्द्रस्य हुताशनशिखा इव।ओषध्यः स्वप्रभालक्ष्म्या भ्राजमाना स्सहस्रशः।।।।

Sa gabi, sa marangal na panginoon ng mga bundok na ito, libu-libong halamang-gamot ay nagliliwanag sa sariling ningning, na parang mga dila ng apoy.

Verse 22

केचित् क्षयनिभा देशाः केचिदुद्यानसन्निभाः।केचिदेकशिला भान्ति पर्वतस्यास्य भामिनि।।।।

O marikit, ang ilang bahagi ng bundok na ito’y wari’y mga tahanan; ang ilan nama’y parang mga hardin ng ligaya; at ang ilan ay kumikislap na tila iisang batong hinubog.

Verse 23

भित्त्वेव वसुधां भाति चित्रकूटस्समुत्थितः।चित्रकूटस्य कूटोऽसौ दृश्यते सर्वत श्शुभः।।।।

Ang Citrakūṭa ay nagniningning na wari’y umangat sa pagbitak ng lupa; at ang tuktok na yaon ng Citrakūṭa’y nakikitang mapalad at marikit sa bawat panig.

Verse 24

कुष्ठस्थगरपुन्नाग भूर्जपत्रोत्तरच्छदान्।कामिनां स्वास्तरान्पश्य कुशेशयदलायुतान्।।।।

Masdan mo, na tila maririkit na higaan ng mga umiibig—nakalatag ang mga dahon ng kuṣṭha, sthagara, punnāga, at bhūrja, at nakatambak ang mga talulot ng lotus.

Verse 25

मृदिताश्चापविद्धाश्च दृश्यन्ते कमलस्रजः।कामिभिर्वनिते पश्य फलानि विविधानि च।।।।

O ginang, masdan mo—naririto ang mga kuwintas na lotus, nayupi at itinapon ng mga mangingibig; at gayundin ang sari-saring bunga na iniwan.

Verse 26

वस्वौकसारां नलिनीमत्येतीवोत्तरान्कुरून्।पर्वतश्चित्रकूटोऽसौ बहुमूलफलोदकः।।।।

Ang bundok na Citrakūṭa na ito—sagana sa mga ugat, bunga, at tubig—ay waring humihigit pa sa Vasvaukasārā, sa Nalini, at maging sa Uttarakuru sa kasaganaan at ganda.

Verse 27

इमं तु कालं वनिते विजह्रिवांस्त्वया च सीते सह लक्ष्मणेन च।रतिं प्रपत्स्ये कुलधर्मवर्धनीं सतां पथि स्वैर्नियमैः परैः स्थितः।।।।

O minamahal kong Sītā, sa panahong ito sa gubat na aking ginugugol kasama mo at kasama si Lakṣmaṇa—matatag sa landas ng mga banal at pinamamahalaan ng aking mahigpit na pagpipigil-sa-sarili—makakamtan ko ang malalim na ligayang nagpapalago rin sa dharma ng ating angkan.