Sarga 101
भरतस्य धर्मनिश्चयः · Bharata Affirms Lineage-Dharma and Urges Rama’s Coronation
अयोध्याकाण्ड
Sa sargang ito, tumugon si Bharata sa mga salita ni Rāma sa pamamagitan ng pagsisi sa sarili: kung tatanggapin niya ang paghahari habang nabubuhay ang nakatatandang kapatid, siya’y mahuhulog sa landas ng dharma. Ipinahayag niya ang sinaunang, di-nagbabagong tuntunin ng angkan ni Ikṣvāku: kapag nakatindig ang panganay, hindi nararapat na maging hari ang nakababatang kapatid. Kaya’t hinimok ni Bharata si Rāma na bumalik kasama niya sa masaganang Ayodhyā at tanggapin ang paghirang at pagpuputong para sa kapakanan ng dinastiya. Ipinaliwanag din niya ang pananaw sa pamamahala: bagama’t may tumitingin sa hari bilang karaniwang tao, para kay Bharata ang hari ay “banal” kung ang kanyang asal at pamumuno ay nakaayon sa dharma at higit sa karaniwang kakayahan. Pagkaraan, ibinalita ni Bharata ang pagluluksa: habang siya’y nasa Kekaya at si Rāma’y nagtungo sa gubat, si Haring Daśaratha—mapaghain at iginagalang ng mga matuwid—ay umakyat sa langit, nilamon ng dalamhati matapos umalis si Rāma kasama sina Sītā at Lakṣmaṇa. Tinawag niya si Rāma na tumindig at maghandog ng tubig na alay (udaka-tarpaṇa) sa kanilang ama, sapagkat ang handog ng minamahal na anak ay nagiging di-nasisira sa daigdig ng mga ninuno. Nagtatapos ang sarga sa pagbibigay-diin na ang huling pag-iisip ni Daśaratha ay nakatuon kay Rāma, at ang kamatayan ay naging wakas ng matinding lungkot at pananabik.
Shlokas
Verse 1
रामस्य वचनं श्रुत्वा भरतः प्रत्युवाच ह ।किं मे धर्माद्विहीनस्य राजधर्मः करिष्यति ॥१॥
Nang marinig ni Bharata ang mga salita ni Rāma, siya’y sumagot: “Ano ang pakinabang sa akin ng tungkuling panghari, kung ako’y napahiwalay sa dharma?”
Verse 2
शाश्वतोऽयं सदा धर्मः स्थितोऽस्मासु नरर्षभ ।ज्येष्ठेे पुत्रे स्थिते राजा न कनीयान् भवेन्नृपः ॥२॥
O pinakadakila sa mga tao, ito ang walang hanggang dharma na laging nananatili sa aming angkan: kapag naroon ang panganay na anak, ang nakababatang kapatid ay hindi dapat maging hari.
Verse 3
स समृद्धां मया सार्धमयोध्यां गच्छ राघव ।अभिषेचयचात्मानं कुलस्यास्य भवाय नः ॥३॥
Kaya, O Rāghava, sumama ka sa akin at bumalik sa masaganang Ayodhyā; ipalagay mo sa iyong ulo ang banal na paghirang, upang umunlad ang angkang ito at kaming lahat.
Verse 4
राजानं मानुषं प्राहु र्देवत्वे सम्मतो मम ।यस्य धर्मार्थसहितं वृत्तमाहुरमानुषम् ॥४॥
Sinasabi ng mga tao na ang hari ay tao lamang; ngunit sa akin siya’y tila diyos, sapagkat ang kanyang pamumuhay—kaagapay ng dharma at artha—ay itinuturing na lampas sa sukat ng tao.
Verse 5
केकयस्थे च मयि तु त्वयि चारण्य माश्रिते ।दिवमार्यो गतो राजा यायजूकः सतां मतः ॥५॥
Nang ako’y nasa Kekaya at ikaw nama’y nanirahan sa gubat, ang marangal na hari—masigasig sa mga yajña at iginagalang ng mga banal—ay pumanaw at nagtungo sa langit.
Verse 6
निष्क्रान्तमात्रे भवति ससीते सहलक्ष्मणे ।दुःखशोकाभिभूतस्तु राजा त्रिदिवमभ्यगात् ॥६॥
Pagkalabas mo pa lamang—kasama si Sītā at si Lakṣmaṇa—ang hari, nilamon ng dalamhati at pighati, ay umakyat sa langit ng mga diyos.
Verse 7
उत्तिष्ठ पुरुषव्याघ्र क्रियतामुदकं पितुः ।अहं चायं च शत्रुघ्नः पूर्वमेव कृतोदकौ ॥७॥
Bumangon ka, tigre sa mga tao, at ialay ang tubig na handog sa ating ama. Ako at si Śatrughna ay nauna nang nakapaghandog ng tubig.
Verse 8
प्रियेण किल दत्तं हि पितृलोकेषु राघव ।अक्षय्यं भवतीत्याहुर्भवांश्चैव पितुः प्रियः ॥८॥
O Rāghava, sinasabi nilang ang handog na iniaalay ng minamahal ay nagiging di-nauubos sa daigdig ng mga ninuno; at ikaw nga ay minamahal ng ating ama.
Verse 9
त्वामेव शोचंस्तव दर्शनेप्सुस्त्वय्येव सक्तामनिवर्त्य बुद्धिम् ।त्वया विहीन स्तव शोकमग्नस्त्वां संस्मरन्नस्तमितः पिता ते ॥९॥
Ikaw lamang ang kanyang tinangisan, ikaw ang minimithi niyang makita; sa iyo nakapako ang isip na di niya maialis. Nang ikaw ay wala, nalubog siya sa dalamhati, at habang inaalala ka, pumanaw ang iyong ama.
Frequently Asked Questions
The dilemma is succession versus righteousness: Bharata argues that accepting the throne while the eldest (Rāma) lives violates the dynasty’s enduring rule and renders royal duty meaningless for one ‘devoid of dharma.’ His action is a principled refusal of power coupled with an insistence on lawful coronation.
Legitimate governance is measured by conformity to dharma, not by opportunity or coercion. Bharata’s view that the king is ‘divine’ only insofar as conduct and statecraft align with righteousness frames political authority as an ethical vocation accountable to tradition, ritual duty, and public trust.
Ayodhyā is presented as the rightful seat of consecrated rule; Kekaya marks Bharata’s absence during the crisis; the forest signifies exile as a legal-moral condition. Culturally, the sarga highlights udaka offerings and the concept of pitṛloka, stressing that rites performed by a beloved son are considered imperishable.
Ask anything about Sarga 101 of the Valmiki Ramayana
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
