Adhyaya 40

Verse 1

निफमश (0) आज अन न - युद्धसे पीछे न हटना ही राजा पुरूरवाका उत्तम चरित्र है। एकचत्वारिशो< ध्याय: राजा शल्यका कर्णको एक हंस और कौएका उपाख्यान सुनाकर उसे श्रीकृष्ण और अर्जुनकी प्रशंसा करते हुए उनकी शरणमें जानेकी सलाह देना संजय उवाच मारिषाधिरथे: श्रुत्वा वाचो युद्धाभिनन्दिन: । शल्योडब्रवीत्‌ पुन: कर्ण निदर्शनमिदं वच:,संजय कहते हैं--माननीय नरेश! युद्धका अभिनन्दन करनेवाले अधिरथपुत्र कर्णकी पूर्वोक्त बात सुनकर फिर शल्यने उससे यह दृष्टान्तयुक्त बात कही--

Sinabi ni Sanjaya: “O kagalang-galang na hari! Nang marinig ni Shalya ang mga salitang iyon ni Karna, anak ni Adhiratha, na nagagalak sa digmaan, muling nagsalita si Shalya kay Karna, at sa pamamagitan ng isang halimbawa ay sinabi niya ang mga salitang ito.”

Verse 2

जातो$हं यज्वनां वंशे संग्रामेष्वनिवर्तिनाम्‌ । राज्ञां मूर्थाभिषिक्तानां स्वयं धर्मपरायण:,'सूतपुत्र! मैं युद्धमें पीठ न दिखानेवाले यज्ञपरायण, मूर्धाभिषिक्त नरेशोंके कुलमें उत्पन्न हुआ हूँ और स्वयं भी धर्ममें तत्पर रहता हूँ

Wika ni Sañjaya: “Ako’y isinilang sa angkan ng mga nagsasagawa ng paghahandog, ng mga hindi kailanman tumatalikod sa digmaan—sa hanay ng mga haring pinabanal sa maharlikang pagpapahid; at ako man ay tapat na nakatuon sa dharma.”

Verse 3

यथैव मनत्तो मद्येन त्वं तथा लक्ष्यसे वृष | तथाद्य त्वां प्रमाद्यन्तं चिकित्सेयं सुहृत्तया,किंतु वृषभस्वरूप कर्ण! जैसे कोई मदिरासे मतवाला हो गया हो, उसी प्रकार तुम भी उन्मत्त दिखायी दे रहे हो; अतः मैं हितैषी सुहृद्‌ होनेके नाते तुम-जैसे प्रमत्तकी आज चिकित्सा करूँगा

“Ngunit, O Karṇa na wari’y anyong toro! Gaya ng taong nalasing sa alak, gayon din ang anyo mo—tila nawawala sa sarili; kaya ngayong araw, bilang kaibigang may mabuting hangarin, gagamutin ko ang iyong pagkahibang at pagkapabaya.”

Verse 4

इमां काकोपमां कर्ण प्रोच्यमानां निबोध मे । श्र॒ुत्वा यथेष्ट कुर्यास्त्वं निहीन कुलपांसन,ओ नीच कुलांगार कर्ण! मेरे द्वारा बताये जानेवाले कौएके इस दृष्टान्तको सुनो और सुनकर जैसी इच्छा हो वैसा करो

Wika ni Sañjaya: “Karṇa, dinggin mong mabuti ang talinghaga tungkol sa uwak na aking isasalaysay. Pagkarinig mo, gawin mo ang nais mo—O kahihiyan ng abang angkan.”

Verse 5

नाहमात्मनि किंचिद्‌ वै किल्बिषं कर्ण संस्मरे | येन मां त्वं महाबाहो हन्तुमिच्छस्यनागसम्‌,महाबाहु कर्ण! मुझे अपना कोई ऐसा अपराध नहीं याद आता है, जिसके कारण तुम मुझ निरपराधको भी मार डालनेकी इच्छा रखते हो

Wika ni Sañjaya: “O Karṇa na makapangyarihan ang bisig! Wala akong naaalalang anumang kasalanan o pagkukulang sa aking sarili, na dahil doon ay nanaisin mong patayin ako—gayong ako’y walang sala.”

Verse 6

अवश्यं तु मया वाच्यं॑ बुद्ध्यता त्वद्धिताहितम्‌ । विशेषतो रथस्थेन राज्ञश्नैव हितैषिणा,मैं राजा दुर्योधनका हितैषी हूँ और विशेषतः रथपर सारथि बनकर बैठा हूँ; इसलिये तुम्हारे हिताहितको जानते हुए मेरा आवश्यक कर्तव्य है कि तुम्हें वह सब बता दूँ

Wika ni Sañjaya: “Kailangan kong magsalita, sa malinaw na paghatol, kung alin ang tunay na ikabubuti mo at alin ang hindi. Lalo pa’t ako’y nasa karwahe bilang tagapagmaneho ng hari at bilang nagmamalasakit sa kanya; kaya tungkulin kong ipahayag nang hayagan kung ano ang magdudulot ng kapakanan at kung ano ang hahantong sa kapahamakan.”

Verse 7

समं च विषम चैव रथिनश्न॒ बलाबलम्‌ | श्रम: खेदश्न॒ सततं हयानां रथिना सह

Sinabi ni Sañjaya: “Sa kapatagan man o sa baku-bakong lupa, kailangang lagi’t lagi sukatin ng tagapagmaneho ng karwahe ang lakas at kahinaan ng mandirigmang sakay; at kasama niya, dapat din niyang patuloy na tiisin ang pagod at hirap ng mga kabayo.”

Verse 8

आयुधस्य परिज्ञानं रुतं च मृगपक्षिणाम्‌ | भारश्षाप्यतिभारकश्न शल्यानां च प्रतिक्रिया

Sinabi ni Sañjaya: “(Taglay niya) ang dalubhasang kaalaman sa mga sandata; nauunawaan niya ang mga huni at sigaw ng mga hayop at ibon; batid niya ang sukat ng kargada—ang tama at ang labis—at alam din niya ang lunas at mga panlaban sa mga sugat na dulot ng mga palaso at mga piraso ng tumalsik na kahoy o bakal.”

Verse 9

अस्त्रयोगश्न युद्धे च निमित्तानि तथैव च । सर्वमेतन्मया ज्ञेयं रथस्यास्य कुटुम्बिना

Sinabi ni Sañjaya: “Kapwa ang wastong paggamit ng mga sandata sa digmaan at ang mga palatandaang kaakibat nito—lahat ng ito’y dapat kong maunawaan, sapagkat ako ang kasamang tagapaglingkod ng tagapagmaneho ng karwaheng ito para sa mandirigmang ito.”

Verse 10

अतत्त्वां कथये कर्ण निदर्शनमिदं पुनः । सम और विषम अवस्था, रथीकी प्रबलता और निर्बलता, रथीके साथ ही घोड़ोंके सतत परिश्रम और कष्ट, अस्त्र हैं या नहीं, इसकी जानकारी, जय और पराजयकी सूचना देनेवाली पशु-पक्षियोंकी बोली, भार, अतिभार, शल्य-चिकित्सा, अस्त्रप्रयोग, युद्ध और शुभाशुभ निमित्त--इन सारी बातोंका ज्ञान रखना मेरे लिये आवश्यक है; क्योंकि मैं इस रथका एक कुट॒म्बी हूँ। कर्ण! इसीलिये मैं पुनः तुमसे इस दृष्टान्तका वर्णन करता हूँ--- ।। ७ -९३ || वैश्य: किल समुद्रान्ते प्रभूतधनधान्यवान्‌,राज्ञो धर्मप्रधानस्य राष्ट्रे वसति निर्भय: । कहते हैं समुद्रके तटपर किसी धर्मप्रधान राजाके राज्यमें एक प्रचुर धन-धान्यसे सम्पन्न वैश्य रहता था। वह यज्ञ-यागादि करनेवाला, दानपति, क्षमाशील, अपने वर्णानुकूल कर्ममें तत्पर, पवित्र, बहुत-से पुत्रवाला, संतानप्रेमी और समस्त प्राणियोंपर दया करनेवाला था

Sinabi ni Sañjaya: “Karna, muli kong isasalaysay ang halimbawang ito. Para sa akin, na kabilang sa sambahayan ng karwaheng ito, kailangang malaman ang lahat ng bagay na nagpapahiwatig ng tagumpay o pagkabigo sa digmaan: kung pantay o baku-bako ang kalagayan, ang lakas o kahinaan ng mandirigma, ang walang humpay na pagod at paghihirap ng mga kabayo na kasama ng karwahe, kung may sandata o wala, ang mga huni ng hayop at ibon na nagbabalita ng panalo o talo, ang tamang bigat at ang labis na kargada, ang paggagamot sa sugat, ang paggamit ng sandata, ang paraan ng pakikidigma, at ang mabuti at masamang palatandaan. Kaya, Karna, inilalarawan ko sa iyo ang halimbawang ito muli. “Sinasabi na may isang mangangalakal na naninirahan sa tabing-dagat, sa kaharian ng isang haring ang dharma ang pinakapundasyon. Siya’y sagana sa yaman at butil, at namuhay nang walang pangamba. Nagsasagawa siya ng mga handog at ritwal, mapagbigay sa limos, matiisin at mapagpatawad, masigasig sa tungkuling naaayon sa kanyang antas, dalisay ang asal, pinagpala ng maraming anak na lalaki, mapagmahal sa mga anak, at mahabagin sa lahat ng nilalang.”

Verse 11

यज्वा दानपति: क्षान्त: स्वकर्मस्थो5भवच्छुचि: । बहुपुत्र: प्रियापत्य: सर्वभूतानुकम्पक:

Sinabi ni Sañjaya: “Nagsagawa siya ng mga handog, naging panginoon ng pagkakawanggawa, at naging matiisin. Matatag sa tungkuling itinakda sa kanya, nanatili siyang dalisay sa asal. Pinagpala ng maraming anak na lalaki at minamahal na supling, siya’y mahabagin sa lahat ng nilalang.”

Verse 12

पुत्राणां तस्य बालानां कुमाराणां यशस्विनाम्‌

Sabi ni Sañjaya: Nagsalita siya tungkol sa kaniyang mga anak na lalaki—mga musmos pa, mga prinsipe lamang—ngunit bantog na; ang kanilang dangal at pangakong hinaharap ay masakit na kabaligtaran ng malupit na hinihingi ng digmaan.

Verse 13

तस्मै सदा प्रयच्छन्ति वैश्यपुत्रा: कुमारका:

Sabi ni Sañjaya: “Sa kaniya, ang mga batang lalaki—mga anak ng mga Vaiśya—ay palaging nag-aalay ng mga handog.” Ipinahihiwatig ng taludtod ang tuluy-tuloy at kusang suporta ng karaniwang mga maybahay, bilang isang kaugaliang panlipunan ng pagtaguyod sa itinuturing na karapat-dapat—dahil sa pangangailangan, sa kabutihan, o sa kinikilalang katayuan.

Verse 14

मांसौदनं दधि क्षीरं पायसं मधुसर्पिषी । वैश्यके बालक उस कौएको सदा मांस, भात, दही, दूध, खीर, मधु और घी आदि दिया करते थे ।। १३ ह || सचोच्छिष्टभूत: काको वैश्यपुत्रै: कुमारकै:

Sabi ni Sañjaya: Ang mga batang anak ng vaiśya ay palaging nagpapakain sa uwak ng karne at kaning luto, gatas-asim, gatas, matamis na lugaw na gatas (pāyasa), pulot at nilinaw na mantikilya (ghī), kaya ang ibon ay nabubuhay na waring inaalalayan ng kanilang mga tira. Ipinakikita ng tagpong ito kung paanong ang nakagawiang pagluho at madaling pagkain ay nakalilikha ng pag-asa sa iba at nakapagpapahina sa likás na pagpipigil—isang aral na moral na madalas itinatapat sa mas malawak na salaysay ng digmaan at mga bunga ng asal.

Verse 15

अथ हंसा: समुद्रान्ते कदाचिदतिपातिन:

Sabi ni Sañjaya: Pagkaraan, sa gilid ng karagatan, minsan ay may mga sisne—mga ibong mabilis lumipad—na nagpakita, na wari’y isang tanawing may pahiwatig ng tanda sa nagbubukás na salaysay.

Verse 16

कुमारकास्तदा हंसान्‌ दृष्टवा काकमथाब्रुवन्‌

Sabi ni Sañjaya: Nang magkagayon, ang mga kabataan, pagkakita sa mga sisne, ay nagsalita sa uwak—na nagtatakda ng paghahambing sa pagitan ng marangal na asal at hamak na panggagaya sa gitna ng salaysay.

Verse 17

प्रतार्यमाणस्तै: सर्वैरल्पबुद्धिभिरण्डज:

Sinabi ni Sañjaya: Ang ibong isinilang mula sa itlog ay ginugulo at itinataboy ng lahat ng mga taong kapos ang pag-unawa—isang larawan kung paanong ang mga hangal, kapag kumikilos bilang pulutong, ay nagpapahirap sa mahihina nang walang paghatol at pagpipigil.

Verse 18

तान्‌ सो$भिपत्य जिज्ञासु: क एषां श्रेष्ठभागिति,तमाद्दयत दुर्बद्धि: पताव इति पक्षिणम्‌ । फिर वह जूठनपर घमंड करनेवाला कौआ इन हंसोंमें सबसे श्रेष्ठ कौन है? यह जाननेकी इच्छासे उड़कर उनके पास गया और दूरतक उड़नेवाले उन बहुसंख्यक हंसोंमेंसे जिस पक्षीको उसने श्रेष्ठ समझा, उसीको उस दुर्बुद्धिने ललकारते हुए कहा--“चलो, हम दोनों उड़ें!

Sinabi ni Sañjaya: Dahil sa pag-uusisa—“Sino sa mga ito ang may pinakamainam na bahagi, ang pinakamarangal?”—lumipad ang hangal na uwak patungo sa kanila. Sa gitna ng napakaraming sisne na kayang lumipad nang malayo, pinili nito ang ibong inakala niyang pinakadakila at, sa hamon, ay nagsabi: “Halika—magpaliparan tayong dalawa!”

Verse 19

उच्छिष्टदर्पित: काको बहूनां दूरपातिनाम्‌ । तेषां यं प्रवरं मेने हंसानां दूरपातिनाम्‌

Sinabi ni Sañjaya: Ang uwak, na namamaga sa yabang matapos kumain ng tira-tira, ay napabilang sa gitna ng maraming ibong kayang lumipad nang malayo. Sa gayong samahan, inakala nitong siya ang pinakadakila—na para bang kapantay, o higit pa, sa mga sisneng malalayo ang lipad. Matulis ang aral ng taludtod: ang munting pakinabang at hiniram na kumpiyansa ay madaling magbunga ng kayabangan; ngunit ang tunay na kahusayan ay nasusukat sa likas na kakayahan at disiplina, hindi sa panandaliang ganti.

Verse 20

तच्छुत्वा प्राहसन्‌ हंसा ये तत्रासन्‌ समागता:,बहुत काँव-काँव करनेवाले उस कौएकी वह बात सुनकर वहाँ आये हुए वे पक्षियोंमें श्रेष्ठ आकाशचारी बलवान्‌ चक्रांग हँस पड़े और कौएसे इस प्रकार बोले

Sinabi ni Sañjaya: Nang marinig iyon, ang mga sisneng nagkatipon doon ay sumabog sa halakhak. Yaong malalakas na ibong lumilibot sa himpapawid—pinakamaharlika sa mga may pakpak—ay nilibak ang maingay na pagyayabang ng uwak at sumagot ayon sa nararapat.

Verse 21

भाषतो बहु काकस्य बलिन: पततां वरा: । इदमूचु: सम चक्राड़ा वच: काक॑ं विहड्भमा:,बहुत काँव-काँव करनेवाले उस कौएकी वह बात सुनकर वहाँ आये हुए वे पक्षियोंमें श्रेष्ठ आकाशचारी बलवान्‌ चक्रांग हँस पड़े और कौएसे इस प्रकार बोले

Sinabi ni Sañjaya: Nang marinig ang uwak na walang tigil sa malakas na pag-iyak at pagngangawa, ang makapangyarihang mga cakrāṅga—pinakamaharlika sa mga ibong lumilipad—ay sabay-sabay na tumawa at nagsalita sa uwak ng ganito: “…” Ipinakikita ng tagpong ito ang aral: ang maingay na pag-aangkin sa sarili ay hindi katumbas ng tunay na lakas o halaga; ang marurunong ay tumutugon sa pamamagitan ng paglalantad sa hungkag na pagyayabang, hindi sa pagkatakot dito.

Verse 22

हंया ऊचु: वयं हंसाश्चरामेमां पृथिवीं मानसौकस: । पक्षिणां च वयं नित्यं दूरपातेन पूजिता:,हंसोंने कहा--काक! हम मानसरोवरनिवासी हंस हैं, जो सदा इस पृथ्वीपर विचरते रहते हैं। दूरतक उड़नेके कारण हमलोग सदा सभी पक्षियोंमें सम्मानित होते आये हैं

Nagsalita ang mga sisne: “O uwak, kami ay mga sisneng naninirahan sa Lawa ng Mānasa (Mānasarovara). Naglalakbay kami sa ibabaw ng daigdig na ito, at sa mga ibon, matagal na kaming pinararangalan, sapagkat kaya naming lumipad nang malayo.”

Verse 23

कथं हंसं नु बलिनं चक्राड़ं दूरपातिनम्‌ । काको भूत्वा निपतने समाह्नयसि दुर्मते

Sinabi ni Sañjaya: “Paano, O hangal ang isip, na ikaw—na isa lamang uwak—ay humahamon sa isang pagsalakay na pabagsak laban sa isang makapangyarihang haṁsa, na humahataw na parang diskong sandata at kayang lumipad nang malayo?”

Verse 24

अथ हंसवचो मूढ: कुत्सयित्वा पुन: पुनः । प्रजगादोत्तरं काक: कत्थनो जातिलाघवात्‌,हंसकी बात सुनकर बढ़-बढ़कर बातें बनानेवाले मूर्ख कौएने अपनी जातिगत क्षुद्रताके कारण बारंबार उसकी निन्दा करके उसे इस प्रकार उत्तर दिया

Sinabi ni Sañjaya: Nang marinig ang mga salita ng sisne, ang hangal na uwak—na mahilig magyabang—ay paulit-ulit na nanlait; at dahil sa kaliitan ng sarili niyang mababang likas, sumagot siya nang ganito.

Verse 25

काक उवाच शतमेकं च पातानां पतितास्मि न संशय: । शतयोजनमेकैकं विचित्र विविध तथा,कौआ बोला--हंस! मैं एक सौ एक प्रकारकी उड़ानें उड़ सकता हूँ, इसमें संशय नहीं है। उनमेंसे प्रत्येक उड़ान सौ-सौ योजनकी होती है और वे सभी विभिन्न प्रकारकी एवं विचित्र हैं

Wika ng uwak: “O sisne, kaya kong gawin ang sandaang at isang uri ng paglipad—walang alinlangan. Bawat paglipad ay umaabot ng sandaang yojana, at pawang iba-iba at kagila-gilalas sa anyo.”

Verse 26

उड्डीनमवडीनं च प्रडीनं डीनमेव च । निडीनमथ संडीनं तिर्यक्‌ डीनगतानि च

Wika ni Kāka: “May lumilipad paitaas, may lumilipad pababa, may sumusugod pasulong, at may lubusang bumabagsak; may dumadapo sa pugad, may nagtitipon, at may kumikilos nang pahilis—ang lahat ng ito’y mga kalagayan at galaw ng ‘nabagsak’.”

Verse 27

विडीनं परिडीनं च पराडीनं सुडीनकम्‌ | अभिडीनं महाडीन॑ निर्डीनमतिडीनकम्‌

Wika ng uwak: “Ako’y naging lubhang abang—napudpod sa lahat ng paraan: nalugmok sa dalamhati, lumubog sa mas malalim na dalamhati, bumulusok sa dalamhating lampas sa sukat; kaawa-awa, lalo pang kaawa-awa, lubhang kaawa-awa; hinubaran ng lahat ng lakas at ibinagsak sa sukdulang karukhaan.”

Verse 28

अवडीनं प्रडीनं च संडीनं डीनडीनकम्‌ | संडीनोड्डीनडीनं च पुनर्डीनविडीनकम्‌

“Nalugmok na, lalo pang nalugmok; lumubog at lalo pang naging kaawa-awa. Muli itong lumubog, saka inihagis paitaas at ginawang miserable; at muli na namang naging miserable at ibinagsak.”

Verse 29

सम्पातं समुदीषं च ततो<न्यद्‌ व्यतिरिक्तकम्‌ | गतागतप्रतिगतं बह्दीक्ष निकुलीनका:

Sabi ni Kāka: “May iba pang mga masamang palatandaan bukod sa mga ito—biglaang pagsalakay sa paglipad at mga galaw na balisa, paulit-ulit na pagparito’t pagparoon, at mga kilos na salungat. Ang mga tandang ito, kapag minamasdan sa maraming paraan, ay nagpapahiwatig ng kaguluhan at nagbabadya ng di-kanais-nais na wakas.”

Verse 30

उनमेंसे कुछ उड़ानोंके, नाम इस प्रकार हैं--उड्डीन (ऊँचा उड़ना), अवडीन (नीचा उड़ना), प्रडीन (चारों ओर उड़ना), डीन (साधारण उड़ना), निडीन (धीरे-धीरे उड़ना), संडीन (ललित गतिसे उड़ना), तिर्यग्डीन (तिरछा उड़ना), विडीन (दूसरोंकी चालकी नकल करते हुए उड़ना), परिडीन (सब ओर उड़ना), पराडीन (पीछेकी ओर उड़ना), सुडीन (स्वर्गकी ओर उड़ना), अभिडीन (सामनेकी ओर उड़ना), महाडीन (बहुत वेगसे उड़ना), निर्डीन (परोंको हिलाये बिना ही उड़ना), अतिडीन (प्रचण्डतासे उड़ना), संडीन डीनडीन (सुन्दर गतिसे आरम्भ करके फिर चक्कर काटकर नीचेकी ओर उड़ना), संडीनोड्डीनडीन (सुन्दर गतिसे आरम्भ करके फिर चक्‍कर काटकर ऊँचा उड़ना), डीनविडीन (एक प्रकारकी उड़ानमें दूसरी उड़ान दिखाना), सम्पात (क्षणभर सुन्दरतासे उड़कर फिर पंख फड़फड़ाना), समुदीष (कभी ऊपरकी ओर और कभी नीचेकी ओर उड़ना) और व्यतिरिक्तक (किसी लक्ष्यका संकल्प करके उड़ना), -ये छब्बीस उड़ानें हैं। इनमेंसे महाडीनके सिवा अन्य सब उड़ानोंके, “गत” (किसी लक्ष्यकी ओर जाना), “आगत' (लक्ष्यतक पहुँचकर लौट आना) और “प्रतिगत” (पलटा खाना)--ये तीन भेद हैं (इस प्रकार कुल छिहत्तर भेद हुए)। इसके सिवा बहुत-से (अर्थात्‌ पचीस) निपात भी हैं।- (ये सब मिलकर एक सौ एक उड़ानें होती हैं) ।। कर्तास्मि मिषतां वोउद्य ततो द्रक्ष्यथ मे बलम्‌ तेषामन्यतमेनाहं पतिष्यामि विहायसम्‌

Sabi ni Kāka: “Ngayong araw, habang kayo’y nakatingin, kikilos ako—at saka ninyo makikita ang aking lakas. Sa pamamagitan ng isa sa mga paraan (ng paglipad) na iyon, aakyat ako sa himpapawid.”

Verse 31

ते वै्रुवं विनिश्चित्य पतथध्वं न मया सह

“Yamang matatag na ninyong napagpasyahan ang landas na iyon, magpatuloy kayo sa inyong daan—huwag kayong manatili sa piling ko.”

Verse 32

एवमुक्ते तु काकेन प्रहस्यैको विहंगम:

Nang magsalita nang gayon ang uwak, isang ibon ang humalakhak nang malakas—sumagot nang may panlilibak sa mga salita ng uwak, na wari’y ibinubunyag ang kamangmangan at sinusukat ang bigat ng dharma sa kapapahayag pa lamang.

Verse 33

हंस उवाच शतमेकं च पातानां त्वं काक पतिता ध्रुवम्‌,पत त्वमपि ताम्राक्ष येन पातेन मन्यसे । हंस बोला--काग! तू अवश्य एक सौ एक उड़ानोंद्वारा उड़ सकता है। परंतु मैं तो जिस एक उड़ानको सारे पक्षी जानते हैं उसीसे उड़ सकता हूँ, दूसरी किसी उड़ानका मुझे पता नहीं है। लाल नेत्रवाले कौए? तू भी जिस उड़ानसे उचित समझे, उसीसे उड़

Wika ng Sisne: “O uwak, tiyak na kaya mong lumipad sa sandaang at isang paraan. Ngunit ako’y nakalilipad lamang sa iisang paraan na alam ng lahat ng ibon; wala na akong ibang nalalaman. O uwak na may matang kulay-tanso, lumipad ka rin sa paraang inaakala mong nararapat.”

Verse 34

एकमेव तु यं पातं विदु: सर्वे विहंगमा: । तमहं पतिता काक नान्यं जानामि कठ्चन

“Iisa lamang ang tunay na kanlungan na nalalaman ng lahat ng ibon. Doon lamang ako bumagsak at kumapit, O uwak; wala na akong ibang nalalaman.”

Verse 35

अथ काका: प्रजहसुर्ये तत्रासन्‌ समागता:,हंसस्य पतितं काको बलवानाशुविक्रम: । तब वहाँ आये हुए सारे कौए जोर-जोरसे हँसने लगे और आपसमें बोले--“भला यह हंस एक ही उड़ानसे सौ प्रकारकी उड़ानोंको कैसे जीत सकता है? यह कौआ बलवान्‌ और शीघ्रतापूर्वक उड़नेवाला है; अतः सौमेंसे एक ही उड़ानद्वारा हंसकी उड़ानको पराजित कर देगा'

Pagkaraan, ang mga uwak na nagkatipon doon ay sumabog sa malalakas na halakhak at nag-usap-usap: “Tingnan ninyo ang sisne—napababa! Paano magwawagi ang sisne, na iisa lamang ang paraan ng paglipad, laban sa sandaang paraan? Malakas at mabilis ang uwak na ito; kaya sa isa lamang sa sandaang paglipad, matatalo niya ang paglipad ng sisne.”

Verse 36

कथमेकेन पातेन हंस: पातशतं जयेत्‌ । एकेनैव शतस्यैष पातेनाभिभविष्यति

“Paano magwawagi ang sisne, sa iisang paglipad, laban sa sandaang paglipad? Sa halip, sa iisang iyon pa nga, siya’y malulupig ng sandaang iyon.”

Verse 37

प्रपेततु: स्पर्थया च ततस्तौ हंसवायसौ,तदनन्तर हंस और कौआ दोनों होड़ लगाकर उड़े। चक्रांग हंस एक ही गतिसे उड़नेवाला था और कौओआ सौ उड़ानोंसे। इधरसे चक्रांग उड़ा और उधरसे कौआ

Pagkaraan nito, ang sisne at ang uwak ay lumipad sa diwa ng paligsahan. Ang cakrāṅga na sisne ay lumipad sa iisang tuluy-tuloy at matatag na galaw; samantalang ang uwak ay umusad sa pamamagitan ng sandaang putol-putol na pagaspas. Kaya ang cakrāṅga ay tumungo sa isang panig at ang uwak sa kabila—ipinapakita na ang tunay na lakas ay nasa mahinahong, nagpapatuloy na kakayahan, hindi sa maingay na pagpupumilit.

Verse 38

एकपाती च चक्राजड़: काक: पातशतेन च । पेतिवानथ चक्राड़: पेतिवानथ वायस:,तदनन्तर हंस और कौआ दोनों होड़ लगाकर उड़े। चक्रांग हंस एक ही गतिसे उड़नेवाला था और कौओआ सौ उड़ानोंसे। इधरसे चक्रांग उड़ा और उधरसे कौआ

Pagkaraan nito, ang sisne at ang uwak ay muling lumipad sa diwa ng paligsahan. Ang cakrāṅga na sisne ay lumipad sa iisang tuwid at matatag na landas; ngunit ang uwak ay nagtangkang tahakin iyon sa sandaang putol-putol na pagsikad ng paglipad. Kaya ang cakrāṅga ay umangat mula sa isang panig at ang uwak mula sa kabila—ipinapakita na ang katatagan at disiplinadong pagsisikap ay higit sa balisang, watak-watak na pagpupumilit na dulot ng pagnanais manaig.

Verse 39

विसिस्मापयिषु: पातैराचक्षाणो55त्मन: क्रिया: । अथ काकस्य चित्राणि पतितानि मुहुर्मुहु:

Wika ng Sisne: “Sa pagnanais na mamangha ang iba sa kanyang mga gawa, lagi niyang ipinangangalandakan ang sarili niyang kilos. Ngunit pagkaraan, paulit-ulit na nalalaglag ang makukulay at magarbo niyang palamuti.” Sa diwa ng aral, itinatampok nito ang kaibhan ng mapagmalaking pag-aangkin at ang di-maiiwasang pagbubunyag ng hiniram o mababaw na pagpapakitang-tao; ang tunay na halaga’y di nakasalalay sa palabas, at ang pagpapanggap ay guguho sa paulit-ulit na pagsubok.

Verse 40

इस प्रकार श्रीमह्ा भारत कर्णपर्वमें कर्ण और शल्यका संवादविषयक चालीसवाँ अध्याय पूरा हुआ,हंसांक्षावहसन्ति सम प्रावदन्नप्रियाणि च कुर्वाणा विविधान्‌ रावानाशंसन्तो जयं तथा । वे दो-दो घड़ीपर बारंबार उड़-उड़कर कहते--'देखो, कौएकी यह उड़ान, वह उड़ान'। ऐसा कहकर वे हंसोंका उपहास करते और उन्हें कटु वचन सुनाते थे। साथ ही कौएकी विजयके लिये शुभाशंसा करते और भाँति-भाँतिकी बोली बोलते हुए वे कभी वृक्षोंकी शाखाओंसे भूतलपर और कभी भूतलसे वृक्षोंकी शाखाओंपर नीचे-ऊपर उड़ते रहते थे

Nilibak nila ang mga sisne, nagtawanan, at paulit-ulit na bumigkas ng mapapait at di-kanais-nais na salita. Sa sari-saring hiyaw, patuloy silang bumabati ng mabuting kapalaran para sa tagumpay ng uwak, at nagliliparan pataas-pababa—minsan mula sanga tungo sa lupa, minsan mula lupa pabalik sa sanga—habang hinahamak ang mga sisne. Ipinakikita ng tagpong ito kung paanong ang maingay na pagkampi at mapanirang pananalita ay maaaring magmukhang “pagsuporta” sa alitan, ngunit sa totoo’y tanda ng kakulangan sa pagpipigil at wastong asal.

Verse 41

उत्पत्योत्पत्य च मुहुर्मुहृ्तमिति चेति च । वृक्षाग्रेभ्य: स्थलेभ्यश्व निपतन्त्युतन्ति च,इति श्रीमहाभारते कर्णपर्वणि कर्णशल्यसंवादे हंसकाकीयोपाख्याने एकचत्वारिंशो5 ध्याय: इस प्रकार श्रीमहाभारत कर्णपर्वमें कर्ण-शल्य-संवादके अन्तर्गत हंसकाकीयोपाख्यान- विषयक इकतालीसवाँ अध्याय पूरा हुआ

Wika ng Sisne: “Paulit-ulit silang pumapaimbulog, at paulit-ulit ding sumisigaw ng ‘ay, ay!’—nahuhulog mula sa tuktok ng mga puno at mula sa lupa, saka muling umaangat.” Sa aral ng dharma, ipinahihiwatig nito ang di-mapakaling pag-ikot ng takot at pagkabalisa na bunga ng kamangmangan at maling paghatol: kapag kulang sa katatagan at pag-unawa, ang tao’y naihahagis sa biglang pagtalon at biglang pagbagsak, nananaghoy sa bawat pagkakataon ngunit inuulit pa rin ang parehong gawi.

Verse 42

हंसस्तु मृदुनैकेन विक्रान्तुमुपचक्रमे

Pagkaraan, ang sisne, sa iisang banayad (ngunit mabisa) na paraan, ay nagsimulang kumilos nang may pasya—sinimulan nitong daigin ang kalagayan hindi sa pamamagitan ng kalupitan, kundi sa sukat at bihasang pagsisikap.

Verse 43

प्रत्यहीयत काकाच्च मुहूर्तमिव मारिष । आर्य! हंसने एक ही मृदुल गतिसे उड़ना आरम्भ किया था; अतः दो घड़ीतक वह कौएसे हारता-सा प्रतीत हुआ || ४२ $ ।। अवमन्य च हंसांस्तानिदं वचनमन्रुवन्‌

O kagalang-galang, sa sandaling panahon ay waring napag-iiwanan ng sisne ang uwak. “Mahal na ginoo, ang sisne ay nagsisimula pa lamang lumipad sa banayad at sukat na hakbang; kaya sa may dalawang ghaṭī, nagmukha itong tila natatalo sa uwak.” Pagkaraan, sa paghamak sa mga sisneng iyon, sinabi niya ang mga salitang ito.

Verse 44

अथ हंस: स तच्छुत्वा प्रापतत्‌ पश्चिमां दिशम्‌

Pagkaraan, ang sisne, nang marinig ang mga salitang iyon, ay agad na lumipad patungo sa kanluran—isang pag-alis na biglaan at may layon, na nagpapahiwatig na ang payong natanggap ay dapat isagawa nang walang pag-antala.

Verse 45

ततो भी: प्राविशत्‌ काक॑ तदा तत्र विचेतसम्‌

Pagkaraan, pumasok ang takot sa uwak; sa sandaling iyon, sa mismong lugar na iyon, ito’y nalito at nawalan ng pagpipigil sa sarili.

Verse 46

निपतेयं क्व नु श्रान्त इति तस्मिज्जलार्णवे,कौआ सोचने लगा, “मैं थक जानेपर इस जलराशिमें कहाँ उतरूँगा? बहुत-से जल- जन्तुओंका निवासस्थान समुद्र मेरे लिये असहाय है। असंख्य महाप्राणियोंसे उद्धासित होनेवाला यह महासागर तो आकाशसे भी बढ़कर है”

“Kapag ako’y mapagod, saan nga ba ako lalapag sa karagatang ito?” Kaya sa lawak ng tubig na iyon, nagsimulang mangamba ang uwak: “Ang dagat, tahanan ng di-mabilang na nilalang sa tubig, ay walang masisilungan para sa akin. Ang dakilang karagatang ito, na pinamumugaran ng napakaraming makapangyarihang nilalang, ay wari’y higit pang malawak kaysa langit.”

Verse 47

अविषहा: समुद्रो हि बहुसत्वगणालय: । महासत्त्वशतोद्धासी नभसो5पि विशिष्यते,कौआ सोचने लगा, “मैं थक जानेपर इस जलराशिमें कहाँ उतरूँगा? बहुत-से जल- जन्तुओंका निवासस्थान समुद्र मेरे लिये असहाय है। असंख्य महाप्राणियोंसे उद्धासित होनेवाला यह महासागर तो आकाशसे भी बढ़कर है”

Naisip ng uwak: “Kapag ako’y napagod, saan ako lulapag sa lawak ng tubig na ito? Ang dagat—tahanan ng napakaraming nilalang sa tubig—ay hindi ko masandalan. Ang dakilang karagatang ito, na punô ng di-mabilang na malalaking nilalang, ay wari’y higit pang malawak kaysa langit.”

Verse 48

गाम्भीरयद्धि समुद्रस्य न विशेषं हि सूतज । दिगम्बराम्भस: कर्ण समुद्रस्था विदुर्जना:

Wika ng sisne: “O anak ng tagapagmaneho ng karwahe, ang lalim ng dagat ay walang lantad na tanda sa panlabas. O Karṇa, nakikilala ng mga tao ang tunay na ‘malalim na gaya ng karagatan’ kahit tila hubad at walang palamuti—gaya ng tubig na nananahan sa loob ng dagat.”

Verse 49

अथ हंसो>प्यतिक्रम्य मुहूर्तमिति चेति च

Pagkaraan, ang sisne man ay nagpalipas muna ng isang saglit, saka muling nagsalita—mga salitang nagpapahiwatig ng maingat na paghinto at panibagong hangaring magpatuloy.

Verse 50

अतिक्रम्य च चक्राड़: काक॑ तं समुदैक्षत

Pagkalampas sa gilid ng gulong, tinitigan siya ng uwak nang mariin, na para bang sinusukat kung ano ang nasa ibayo ng hanggahang kakatawid lamang nito—isang padalus-dalos na pag-uusisa na may kaakibat na panganib sa paglabag sa hangganan.

Verse 51

यावद्‌ गत्वा पतत्येष काको मामिति चिन्तयन्‌ । चक्रांग कौएको लाँधकर आगे बढ़ चुका था तो भी यह सोचकर उसकी प्रतीक्षा करने लगा कि यह कौआ भी उड़कर मेरे पास आ जाय || ५० $ ।। ततः काको भृशं श्रान्तो हंसमभ्यागमत्तदा,तदनन्तर उस समय अत्यन्त थका-मादा कौआ हंसके समीप आया। हंसने देखा, कौएकी दशा बड़ी शोचनीय हो गयी है। अब यह पानीमें डूबनेहीवाला है। तब उसने सत्पुरुषोंके व्रतका स्मरण करके उसके उद्धारकी इच्छा मनमें लेकर इस प्रकार कहा

Naisip ng sisne: “Ang uwak na ito’y lilipad din at makararating sa akin.” Kaya bagama’t maaari na siyang magpatuloy, pinili niyang maghintay. Pagkaraan, ang uwak—lubhang hapo—ay nakalapit sa sisne, kaawa-awa ang kalagayan at halos lumubog. Naalala ng sisne ang panata ng mga matuwid: huwag pabayaan ang humihingi ng kanlungan. Kaya nagpasya siyang iligtas ito at nagsalita nang ganito.

Verse 52

तं तथा हीयमानं तु हंसो दृष्टवाब्रवीदिदम्‌ । उज्जिहीर्षुर्निमज्जन्तं स्मरन्‌ सत्पुरुषव्रतम्‌,तदनन्तर उस समय अत्यन्त थका-मादा कौआ हंसके समीप आया। हंसने देखा, कौएकी दशा बड़ी शोचनीय हो गयी है। अब यह पानीमें डूबनेहीवाला है। तब उसने सत्पुरुषोंके व्रतका स्मरण करके उसके उद्धारकी इच्छा मनमें लेकर इस प्रकार कहा

Nang makita ng sisne ang uwak na nanghihina at lumulubog, nagsalita ito. Nais niya itong iahon habang malapit nang malunod, at inalala ang marangal na panata ng mabubuting tao—ang tumulong sa mga nasa kapahamakan—kaya sinabi niya ang mga salitang ito, udyok ng hangaring magligtas.

Verse 53

हंस उवाच बहूनि पतितानि त्वमाचक्षाणो मुहुर्मुहु: । पातस्य व्याहरंश्वैंदं न नो गुहां प्रभाषसे,हंस बोला--काग! तू तो बारंबार अपनी बहुत-सी उड़ानोंका बखान कर रहा था; परंतु उन उड़ानोंका वर्णन करते समय उनमेंसे इस गोपनीय रहस्ययुक्त उड़ानकी बात तो तूने नहीं बतायी थी

Wika ng sisne: “Paulit-ulit mong ikinukuwento ang marami mong paglipad. Ngunit sa paglalarawan mo ng mga iyon, hindi mo sinabi sa amin ang tungkol sa paglipad na ito—isang paglipad na may nakatagong, lihim na kahulugan.”

Verse 54

कि नाम पतितं काक यच्त्वं पतसि साम्प्रतम्‌ जलं स्पृशसि पक्षाभ्यां तुण्डेन च पुन: पुन:,कौए! बता तो सही, तू इस समय जिस उड़ानसे उड़ रहा है, उसका क्‍या नाम है? इस उड़ानमें तो तू अपने दोनों पंखों और चोंचके द्वारा जलका बार-बार स्पर्श करने लगा है

Sabi ng sisne: “O uwak, ano ang tawag sa paraan ng paglipad na ginagawa mo ngayon? Sa paglipad na ito, paulit-ulit mong nasasagi ang tubig—kapwa ng iyong dalawang pakpak at ng iyong tuka.”

Verse 55

प्रत्रूहि कतमे तत्र पाते वर्तसि वायस । एह्टोहि काक शीचघ्र॑ त्वमेष त्वां प्रतिपालये,वायस! बता, बता। इस समय तू कौन-सी उड़ानमें स्थित है। कौए! आ, शीघ्र आ। मैं अभी तेरी रक्षा करता हूँ

Wika ng sisne: “Sabihin mo—o uwak—anong uri ng paglipad ang kinasasadlakan mo riyan? Halika rito, dali, uwak! Poprotektahan kita agad.”

Verse 56

शल्य उवाच स पक्षाभ्यां स्पृशन्नार्तस्तुण्डेन च जलं तदा । दृष्टो हंसेन दुष्टात्मन्निदं हंसं ततो5ब्रवीत्‌,शल्य कहते हैं--दुष्टात्मा कर्ण! वह कौआ अत्यन्त पीड़ित हो जब अपनी दोनों पाँखों और चोंचसे जलका स्पर्श करने लगा, उस अवस्थामें हंसने उसे देखा। वह उड़ानके वेगसे थककर शिथिलांग हो गया था और जलका कहीं आर-पार न देखकर नीचे गिरता जा रहा था। उस समय उसने हंससे इस प्रकार कहा--

Sabi ni Shalya: “Noon, ang uwak na iyon, sa matinding paghihirap, ay patuloy na sumasagi sa tubig gamit ang dalawang pakpak at ang tuka. Nang makita ito ng sisne, nagsalita siya sa uwak nang ganito.”

Verse 57

अपश्यन्नम्भस: पार निपतंश्ष श्रमान्वित: । पातवेगप्रमथितो हंसं काको<ब्रवीदिदम्‌,शल्य कहते हैं--दुष्टात्मा कर्ण! वह कौआ अत्यन्त पीड़ित हो जब अपनी दोनों पाँखों और चोंचसे जलका स्पर्श करने लगा, उस अवस्थामें हंसने उसे देखा। वह उड़ानके वेगसे थककर शिथिलांग हो गया था और जलका कहीं आर-पार न देखकर नीचे गिरता जा रहा था। उस समय उसने हंससे इस प्रकार कहा--

Sinabi ni Śalya: “Hindi makita ang malayong pampang ng tubig, ang uwak—pagod at lupaypay sa lakas ng paglipad—ay bumabagsak. Sa gayong kagipitan, kinausap nito ang sisne nang ganito.”

Verse 58

शल्य कर्णको हंस और कौएका उपाख्यान सुनाकर अपमानित कर रहे हैं वयं काका: कुतो नाम चराम: काकवाशिका: । हंस प्राणै: प्रपद्ये त्वामुदकान्तं नयस्व माम्‌,“भाई हंस! हम तो कौए हैं। व्यर्थ काँव-काँव किया करते हैं। हम उड़ना क्या जानें? मैं अपने इन प्राणोंके साथ तुम्हारी शरणमें आया हूँ। तुम मुझे जलके किनारेतक पहुँचा दो”

Sinabi ni Śalya: “Uwak lamang kami—paano kami tunay na makakakilos (nang may gilas o husay)? Wala kaming alam kundi ang walang saysay na pag-uwak. O sisne, sa mismong hininga ng aking buhay ay sumasaklolo ako sa iyo; ihatid mo ako sa pampang ng tubig.”

Verse 59

स पक्षाभ्यां स्पृशन्नार्तस्तुण्डेन च महार्णवे । काको दृढपरिश्रान्त: सहसा निपपात ह,ऐसा कहकर अत्यन्त थका-मादा कौआ दोनों पाँखों और चोंचसे जलका स्पर्श करता हुआ सहसा उस महासागरमें गिर पड़ा। उस समय उसे बड़ी पीड़ा हो रही थी

Sinabi ni Śalya: “Pagkasabi nito, ang uwak—naghihirap at lubhang lupaypay—ay patuloy na sumasayad sa tubig ng dakilang karagatan gamit ang dalawang pakpak at tuka, at biglang nahulog dito. Sa sandaling iyon, matindi ang sakit na dinanas nito.”

Verse 60

सागराम्भसि तं॑ दृष्टवा पतितं दीनचेतसम्‌ | ग्रियमाणमिदं काक॑ हंसो वाक्यमुवाच ह,समुद्रके जलमें गिरकर अत्यन्त दीनचित्त हो मृत्युके निकट पहुँचे हुए उस कौएसे हंसने इस प्रकार कहा--

Nang makita ng sisne ang uwak na nahulog sa tubig ng karagatan—lubos na nanlumo ang loob at halos mapatid ang buhay habang sinasakmal ng panganib—nagsalita ito sa uwak nang ganito.

Verse 61

शतमेकं च पातानां पताम्यहमनुस्मर । श्लाघमानस्त्वमात्मानं काक भाषितवानसि,“काग! तूने अपनी प्रशंसा करते हुए कहा था कि मैं एक सौ एक उड़ानोंद्वारा उड़ सकता हूँ। अब उन्हें याद कर

Sinabi ni Śalya: “O uwak, alalahanin mo ngayon: ‘Kaya kong lumipad nang sandaang at isa.’ Ikaw mismo ang nagsabi niyan, habang ipinagyayabang ang sarili.”

Verse 62

स त्वमेकशतं पातं पतन्नभ्यधिको मया । कथमेवं परिश्रान्त: पतितो5सि महार्णवे,'सौ उड़ानोंसे उड़नेवाला तू तो मुझसे बहुत बढ़ा-चढ़ा है। फिर इस प्रकार थककर महासागरमें कैसे गिर पड़ा?”

Wika ni Śalya: “Ikaw na nakalilipad kahit sa sandaang paglusong, ay higit na nakahihigit sa akin sa sining ng paglipad. Kung gayon, paanong sa gayong pagod ay nahulog ka sa dakilang karagatan nang ganito?”

Verse 63

प्रत्युवाच तत: काक: सीदमान इदं वच: । उपरिष्ट तदा हंसमभिवीक्ष्य प्रसादयन्‌,तब जलमें अत्यन्त कष्ट पाते हुए कौएने जलके ऊपर ठहरे हुए हंसकी ओर देखकर उसे प्रसन्न करनेके लिये कहा

Pagkaraan, ang uwak na lumulubog at nakikipagbuno sa tubig ay nagsalita ng ganitong mga salita. Tumingala siya sa sisne na nananatili sa ibabaw ng tubig at sinikap niya itong payapain sa mapagpakumbabang pananalita upang humingi ng saklolo.

Verse 64

काक उवाच उच्छिष्टदर्पितो हंस मन्ये55त्मानं सुपर्णवत्‌ । अवमन्य बहुंश्वाहं काकानन्यांश्व पक्षिण:,कौआ बोला-भाई हंस! मैं जूठन खा-खाकर घमंडमें भर गया था और बहुत-से कौओं तथा दूसरे पक्षियोंका तिरस्कार करके अपने-आपको गरुड़के समान शक्तिशाली समझने लगा था

Sinabi ng uwak: “O sisne, dahil sa pagmamataas na dulot ng pagkain ng tira-tira, inakala kong ako’y tulad ni Suparṇa (Garuda). Sa aking kayabangan, hinamak ko ang maraming uwak at maging ang iba pang mga ibon.”

Verse 65

प्राणै्ँस प्रपद्ये त्वां द्वीपान्तं प्रापपस्व माम्‌ । यद्यहं स्वस्तिमान्‌ हंस स्वं देशं प्राप्तुयां प्रभो

Sinabi ng uwak: “Sa aking mismong buhay, ako’y sumasaklolo sa iyo. Isakay mo ako at ihatid sa malayong pampang ng pulo. Kung, O panginoong sisne, makarating lamang ako sa aking lupain nang ligtas…”

Verse 66

तमेवं वादिनं दीनं विलपन्तमचेतनम्‌

Nang makita siyang gayon—nagsasalita nang gayon, abang at wasak—nanaghoy na walang magawa, na wari’y nawalan ng ulirat…

Verse 67

काक काकेति वाशन्तं निमज्जन्तं महार्णवे । कृपया<5<5दाय हंसस्तं जलक्लिन्न सुदुर्दुशम्‌

Sumigaw ang uwak, “Kāka! Kāka!” habang ito’y lumulubog sa napakalawak na karagatan. Naantig sa habag, naawa ang isang sisne sa nilalang na basang-basa at kaawa-awa, at dumulog upang tumulong—ipinapakita na ang awa ay maaaring igawad kahit sa walang magawa at nasa dalamhati, anuman ang kanyang likas na uri.

Verse 68

पदभ्यामुत्क्षिप्य वेगेन पृष्ठमारोपयच्छनै: । कर्ण! इस प्रकार कहकर कौआ अचेत-सा होकर दीनभावसे विलाप करने और काँव- काँव करते हुए महासागरके जलमें डूबने लगा। उस समय उसकी ओर देखना कठिन हो रहा था। वह पानीसे भीग गया था। हंसने कृपापूर्वक उसे पंजोंसे उठाकर बड़े वेगसे ऊपरको उछाला और धीरेसे अपनी पीठपर चढ़ा लिया || ६६-६७ $ || आरोप्य पृष्ठ हंसस्तं काक॑ तूर्ण विचेतनम्‌

Inangat siya ng sisne sa pamamagitan ng mga paa nito at, sa matuling paglipad, marahang inilagay sa sariling likod. At—O Karṇa—ang uwak, matapos magsalita nang gayon, ay tila nawalan ng ulirat; nanaghoy sa abang kalagayan at sumisigaw ng “kāṁ-kāṁ,” at nagsimulang lumubog sa tubig ng dakilang karagatan. Masakit pagmasdan siya—basang-basa at unti-unting nilalamon ng alon. Noon, ang sisne na naantig sa habag ay iniahon ang uwak sa pamamagitan ng mga kuko, inihagis paitaas nang may matinding bilis, at maingat na inilagay sa sariling likod. Ipinahihiwatig ng pangyayaring ito na kahit ang pagbagsak sa kawalang-pag-asa dahil sa sariling kamangmangan, ang habag at napapanahong saklolo ay makapagbabalik ng buhay at dangal.

Verse 69

आजगाम पुनर्द्धीपं स्पर्धया पेततुर्यत: । अचेत हुए कौएको पीठपर बिठाकर हंस तुरंत ही फिर उसी द्वीपमें आ पहुँचा, जहाँसे होड़ लगाकर दोनों उड़े थे || ६८ ई ।। संस्थाप्य तं चापि पुन: समाश्वास्य च खेचरम्‌

Mabilis na nagbalik ang sisne sa kaparehong pulo na pinagmulan ng kanilang paglipad sa pag-uunahan. Nang makita nitong tila wala nang ulirat ang uwak, inilulan niya ito sa kanyang likod, ibinalik, at matapos mailapag nang ligtas, muli niyang inaliw ang ibong naglalakbay sa himpapawid. Ipinapakita ng pangyayaring ito na ang tunay na kahusayan ay hindi nasusukat sa pagdaig sa mahina, kundi sa pag-iingat sa kanya kapag siya’y bumagsak—ginagawang habag ang paligsahan.

Verse 70

गतो यथेप्सितं देशं हंसो मन इवाशुग: । उस कौएको उसके स्थानपर रखकर उसे आश्वासन दे मनके समान शीघ्रगामी हंस पुनः अपने अभीष्ट देशको चला गया ।। ६९ $ ।। एवमुच्छिष्टपुष्ट: स काको हंसपराजित:

Mabilis na gaya ng isip, inilagay ng sisne ang uwak sa kanyang kinalalagyan at pinatibay ang loob nito; saka siya muling umalis patungo sa lupang ninanais niya. Kaya ang uwak—na pinalaki lamang sa mga tira-tira—ay nanatiling talunan sa sisne: paalala na ang tunay na kahusayan ay hindi nakukuha sa pagsamsam sa iniwang bahagi ng iba, kundi sa sariling lakas at disiplina.

Verse 71

उच्छिष्टभोजन: काको यथा वैश्यकुले पुरा,पूर्वकालमें वह कौआ जैसे वैश्यकुलमें सबकी जूठन खाकर पला था, उसी प्रकार धृतराष्ट्रके पुत्रोंने तुम्हें जूठडन खिला-खिलाकर पाला है, इसमें संशय नहीं है। कर्ण! इसीसे तुम अपने समान तथा अपनेसे श्रेष्ठ पुरुषोंका भी अपमान करते हो

Wika ng uwak: “Kung paanong noong unang panahon, ang isang uwak ay nabuhay sa bahay ng isang mangangalakal sa pagkain ng tira-tira ng lahat, gayon din, ang mga anak ni Dhṛtarāṣṭra ay nagpalaki sa iyo sa paulit-ulit na pagbibigay ng mga natira—walang alinlangan. Karṇa, dahil dito mo nilalait ang mga lalaking kapantay mo, at maging ang mga nakahihigit sa iyo.”

Verse 72

एवं त्वमुच्छिष्ट भूतो धार्तराष्ट्रैन संशय: । सदृशान्‌ श्रेयसश्लापि सर्वान्‌ कर्णावमन्यसे,पूर्वकालमें वह कौआ जैसे वैश्यकुलमें सबकी जूठन खाकर पला था, उसी प्रकार धृतराष्ट्रके पुत्रोंने तुम्हें जूठडन खिला-खिलाकर पाला है, इसमें संशय नहीं है। कर्ण! इसीसे तुम अपने समान तथा अपनेसे श्रेष्ठ पुरुषोंका भी अपमान करते हो

Walang pag-aalinlangan na pinalaki ka sa mga tira-tirang pagkain ng mga anak ni Dhṛtarāṣṭra. At dahil doon, O Karṇa, ngayon ay hinahamak mo ang lahat—ang mga kapantay mo at maging ang mga nakahihigit—na para bang nalimot mo kung ano ang tunay na marangal.

Verse 73

द्रोणद्रौणिकृपैर्गुप्तो भीष्मेणान्यैश्व कौरवै: । विराटनगरे पार्थमेक॑ कि नावधीस्तदा,विराटनगरमें तो द्रोणाचार्य, अश्वत्थामा, कृपाचार्य, भीष्म तथा अन्य कौरव वीर भी तुम्हारी रक्षा कर रहे थे। फिर उस समय तुमने अकेले सामने आये हुए अर्जुनका वध क्‍यों नहीं कर डाला?

Sa lungsod ng Virāṭa, ikaw ay pinangangalagaan nina Droṇa, Aśvatthāmā, Kṛpa, Bhīṣma, at ng iba pang mga bayani ng Kaurava. Kung gayon, bakit noong sandaling iyon ay hindi mo pinaslang si Arjuna (Pārtha) nang siya’y nag-iisang humarap sa iyo?

Verse 74

यत्र व्यस्ता: समस्ताश्ष निर्जिता: स्थ किरीटिना । शृगाला इव सिंहेन क्व ते वीर्यम भूत्‌ तदा,वहाँ तो किरीटधारी अर्जुनने अलग-अलग और सब लोगोंसे एक साथ लड़कर भी तुमलोगोंको उसी प्रकार परास्त कर दिया था, जैसे एक ही सिंहने बहुत-से सियारोंको मार भगाया हो। कर्ण! उस समय तुम्हारा पराक्रम कहाँ था?

Doon, kahit kayo’y nagkawatak-watak at saka muling nagtipon, natalo pa rin kayo ni Arjuna na may diyadema—gaya ng maraming asong-gubat na itinataboy ng iisang leon. O Karṇa, nasaan noon ang iyong tapang?

Verse 75

भ्रातरं निहतं दृष्टवा समरे सव्यसाचिना । पश्यतां कुरुवीराणां प्रथमं त्वं पलायित:,सव्यसाची अर्जुनके द्वारा समरांगणमें अपने भाईको मारा गया देखकर कौरव वीरोंके समक्ष सबसे पहले तुम्हीं भागे थे

Nang makita mong napatay sa labanan ng Savyasācin (Arjuna) ang iyong kapatid, sa harap ng mga bayaning Kuru na nakasaksi, ikaw ang unang tumakas.

Verse 76

तथा द्वैतवने कर्ण गन्धर्वै: समभिद्रुत: । कुरून्‌ समग्रानुत्सज्य प्रथमं त्वं पलायित:,कर्ण! इसी प्रकार जब द्वैतवनमें ग्रन्धवोने आक्रमण किया था, उस समय समस्त कौरवोंको छोड़कर पहले तुमने ही पीठ दिखायी थी

Gayon din, O Karṇa—nang salakayin ng mga Gandharva ang Dvaitavana, ikaw ang unang tumalikod at tumakas, iniiwan ang buong hukbo ng mga Kuru.

Verse 77

हत्वा जित्वा च गन्धर्वाश्षित्रसेनमुखान्‌ रणे । कर्ण दुर्योधनं पार्थ: सभार्य सममोक्षयत्‌

Matapos patayin at itaboy sa pagkatalo ang mga Gandharva—na pinamumunuan ni Citraratha (Citraseṇa)—sa labanan, pinalaya ni Pārtha (Arjuna) sina Karṇa at Duryodhana, kasama ang kanilang mga asawa. Ipinakikita ng pangyayaring ito ang dharma ng mandirigma: kahit may pagkakaaway, pinangangalagaan ang dangal sa pagsagip at pagpapalaya sa mga marupok, at hindi hinahayaang manaig ang personal na tunggalian laban sa matuwid na asal.

Verse 78

कर्ण! वहाँ कुन्तीकुमार अर्जुनने ही रणभूमिमें चित्रसेन आदि गन्धर्वोकोी मार-पीटकर उनपर विजय पायी थी और स्त्रियोंसहित दुर्योधनको उनकी कैदसे छुड़ाया था ।। पुन: प्रभाव: पार्थस्य पौराण: केशवस्य च । कथित: कर्ण रामेण सभायां राजसंसदि,कर्ण! पुनः तुम्हारे गुरु परशुरामजीने भी उस दिन राजसभामें अर्जुन और श्रीकृष्णके पुरातन प्रभावका वर्णन किया था

“Karṇa, si Arjuna—anak ni Kuntī—ang siyang sa larangang iyon ay tumalo at nagwagi laban sa mga Gandharva na pinamumunuan ni Chitrasena, at iniligtas si Duryodhana, kasama ang mga kababaihan, mula sa kanilang pagkabihag. At muli, Karṇa, sa kapulungan ng mga hari ay isinalaysay ng iyong guro na si Rama (Paraśurāma) ang sinaunang, kinikilalang kapangyarihan at kaluwalhatian ni Pārtha (Arjuna) at ni Keśava (Krishna).”

Verse 79

सततं च त्वमश्रौषीर्वचनं द्रोणभीष्मयो: । अवध्यौ वदत: कृष्णौ संनिधौ च महीक्षिताम्‌,तुमने समस्त भूपालोंके समीप द्रोणाचार्य और भीष्मकी कही हुई बातें सदा सुनी हैं। वे दोनों श्रीकृष्ण और अर्जुनको अवध्य बताया करते थे

Palagi mong naririnig ang mga salitang binibigkas nina Droṇa at Bhīṣma sa harap ng nagkakatipong mga hari. Paulit-ulit nilang ipinahayag na sina Kṛṣṇa at Arjuna ay di-matatalo—hindi mapapatay—upang balaan ang mga pinuno laban sa padalus-dalos na pagkapoot, at ipaalala ang pambihirang lakas at pag-iingat na nakapaligid sa dalawang iyon.

Verse 80

कियत्‌ तत्‌ तत्‌ प्रवक्ष्यामि येन येन धनंजय: । त्वत्तो5तिरिक्तः सर्वेभ्यो भूतेभ्यो ब्राह्मणो यथा,मैं कहाँतक गिन-गिनकर बताऊँ कि किन-किन गुणोंके कारण अर्जुन तुमसे बढ़े-चढ़े हैं। जैसे ब्राह्मण समस्त प्राणियोंसे श्रेष्ठ हैं, उसी प्रकार अर्जुन तुमसे श्रेष्ठ हैं

Hanggang saan pa ba ako magpapatuloy, binibilang at inuulit ang mga katangiang dahilan kung bakit nahihigitan ka ni Dhanañjaya (Arjuna)? Kung paanong ang brāhmaṇa ay itinuturing na pinakadakila sa mga nilalang, gayon din si Arjuna ay nakahihigit sa iyo. Ang pananalitang ito’y upang ibaba ang pagmamataas at igiit ang antas na nakabatay sa kinikilalang kahusayan, hindi sa sariling pag-aangkin sa digmaan.

Verse 81

इदानीमेव द्रष्टासि प्रधाने स्यन्दने स्थितौ । पुत्रं च वसुदेवस्य कुन्तीपुत्रं च पाण्डवम्‌,तुम इसी समय प्रधान रथपर बैठे हुए वसुदेवनन्दन श्रीकृष्ण तथा कुन्तीकुमार पाण्डुपुत्र अर्जुनको देखोगे

“Ngayon din ay masisilayan mo sila—nakaupo sa pinakadakilang karwahe: si Śrī Kṛṣṇa, anak ni Vāsudeva, at si Arjuna, ang Pāṇḍava, anak ni Kuntī.”

Verse 82

यथाश्रयत चक्राड़ूूं वायसो बुद्धिमास्थित: । तथाश्रयस्व वार्ष्णेयं पाण्डवं च धनंजयम्‌,जैसे कौआ उत्तम बुद्धिका आश्रय लेकर चक्रांगकी शरणमें गया था, उसी प्रकार तुम भी वृष्णिनन्दन श्रीकृष्ण और पाणए्डुपुत्र अर्जुनकी शरण लो

Kung paanong ang uwak, na may matuwid na paghatol, ay humanap ng kanlungan kay Cakrāṅgū (Garuḍa), gayon din ikaw—magpasaklolo ka kay Vārṣṇeya Śrī Kṛṣṇa at sa Pāṇḍava na si Dhanañjaya (Arjuna).

Verse 83

यदा त्वं युधि विक्रान्तो वासुदेवधनंजयौ । द्रष्टास्येकरथे कर्ण तदा नैवं वदिष्यसि,कर्ण! जब तुम युद्धस्थलमें पराक्रमी श्रीकृष्ण और अर्जुनको एक रथपर बैठे देखोगे, तब ऐसी बातें नहीं बोल सकोगे

O Karṇa! Kapag sa gitna ng labanan ay makita mo si Vāsudeva at si Dhanañjaya—mga magiting—na magkasalo sa iisang karwahe, hindi mo na magagawang magsalita nang ganito.

Verse 84

यदा शरशतै: पार्थो दर्प तव वधिष्यति । तदा त्वमन्तरं द्रष्टा आत्मनश्लार्जुनस्य च,जब अर्जुन अपने सैकड़ों बाणोंद्वारा तुम्हारा घमंड चूर-चूर कर देंगे, तब तुम स्वयं ही देख लोगे कि तुममें और अर्जुनमें कितना अन्तर है?

Kapag winasak ni Pārtha (Arjuna) ang iyong pagmamataas sa pamamagitan ng daan-daang palaso, saka mo mismo makikita kung gaano kalaki ang agwat sa pagitan mo at ni Arjuna.

Verse 85

देवासुरमनुष्येषु प्रख्यातौ यौ नरोत्तमौ । तौ मावमंस्था मौख्ख्यात्‌ त्वं खद्योत इव रोचनौ,जैसे जुगनू प्रकाशमान सूर्य और चन्द्रमाका तिरस्कार करे, उसी प्रकार तुम देवताओं, असुरों और मनुष्योंमें भी विख्यात उन दोनों नरश्रेष्ठ वीर श्रीकृष्ण और अर्जुनका मूर्खतावश अपमान न करो

Huwag mong hamakin, dahil sa kamangmangan, ang dalawang pinakadakilang lalaki—na bantog sa mga diyos, asura, at mga tao. Ang paglibak sa kanilang liwanag ay gaya ng alitaptap na hinahamak ang araw at ang buwan.

Verse 86

सूर्याचन्द्रमसौ यद्धत्‌ तद्धदर्जुनकेशवौ । प्रकाश्येनाभिविख्यातौ त्वं तु खद्योतवन्नूषु,जैसे सूर्य और चन्द्रमा हैं, वैसे श्रीकृष्ण और अर्जुन हैं। वे दोनों अपने तेजसे सर्वत्र विख्यात हैं; परंतु तुम तो मनुष्योंमें जुगनूके ही समान हो

Kung paanong ang araw at ang buwan, gayon sina Arjuna at Keśava (Kṛṣṇa). Ang kanilang liwanag ay bantog sa lahat ng dako; ngunit ikaw, sa hanay ng mga tao, ay tulad lamang ng alitaptap.

Verse 87

एवं विद्वान्‌ मावमंस्था: सूतपुत्राच्युतार्जुनौ । नृसिंहौ तो महात्मानौ जोषमास्स्व विकत्थने,सूतपुत्र! तुम महात्मा पुरुषसिंह श्रीकृष्ण और अर्जुनको ऐसा जानकर उनका अपमान न करो। बढ़-बढ़कर बातें बनाना बंद करके चुपचाप बैठे रहो

Yamang nalalaman mo na ito, O anak ng sūta, huwag mong hamakin si Acyuta (Kṛṣṇa) at si Arjuna. Ang dalawang dakilang-budhing bayani ay tulad ng mga leon sa gitna ng mga tao. Itigil ang pagyayabang at maupo sa katahimikan.

Verse 113

राज्ञो धर्मप्रधानस्य राष्ट्रे वसति निर्भय: । कहते हैं समुद्रके तटपर किसी धर्मप्रधान राजाके राज्यमें एक प्रचुर धन-धान्यसे सम्पन्न वैश्य रहता था। वह यज्ञ-यागादि करनेवाला, दानपति, क्षमाशील, अपने वर्णानुकूल कर्ममें तत्पर, पवित्र, बहुत-से पुत्रवाला, संतानप्रेमी और समस्त प्राणियोंपर दया करनेवाला था

Sinabi ni Sanjaya: Sa kaharian ng isang haring inuuna ang dharma, may isang taong namuhay nang walang takot. Sa dalampasigan, sa nasasakupan ng gayong matuwid na pinuno, nanirahan ang isang mayamang vaiśya—sagana sa butil at yaman—masigasig sa mga paghahandog at ritwal, mapagbigay, mapagpatawad, masikap sa tungkuling ayon sa kanyang varna, malinis ang asal, pinagpala ng maraming anak na lalaki, mapagmahal sa mga supling, at mahabagin sa lahat ng nilalang.

Verse 126

काको बहूनामभवदुच्छिष्टकृतभोजन: । उसके जो बहुत-से अल्पवयस्क यशस्वी पुत्र थे, उन सबकी जूठन खानेवाला एक कौआ भी वहाँ रहा करता था

Sinabi ni Sanjaya: Naroon din ang isang uwak—nabubuhay sa pagkain ng mga tira-tira ng marami. Ipinahihiwatig ng larawang ito ang kahiya-hiyang pag-asa sa mga latak ng iba, tanda ng pagbagsak sa dangal at asal sa gitna ng kaguluhan.

Verse 143

सदृशान्‌ पक्षिणो दृप्त: श्रेयसश्नाधिचिक्षिपे | वैश्यके बालकोंद्वारा जूऊन खिला-खिलाकर पाला हुआ वह कौआ बड़े घमंडमें भरकर अपने समान तथा अपनेसे श्रेष्ठ पक्षियोंका भी अपमान करने लगा

Sinabi ni Sanjaya: “Ang uwak na iyon, pinalaki sa bahay ng isang mangangalakal ng mga batang nagpapakain dito sa paglalaro, ay namaga sa kapalaluan. Sa kanyang pagmamataas, sinimulan niyang insultuhin ang mga ibong kauri niya—pati yaong higit sa kanya.”

Verse 156

गरुडस्य गतौ तुल्याश्षक्राड़ा हृष्टचेतस: । एक दिनकी बात है, उस समुद्रके तटपर गरुड़के समान लंबी उड़ानें भरनेवाले मानसरोवरनिवासी राजहंस आये। उनके अंगोंमें चक्रके चिह्न थे और वे मन-ही-मन बहुत प्रसन्न थे

Sinabi ni Sanjaya: Gaya ni Garuḍa sa bilis at lawak ng paglipad, dumating sa dalampasigan ang mga maharlikang sisne—may mga tatak na tila gulong sa kanilang mga paa at may lihim na galak sa kalooban—mula sa kanilang tahanan sa Mānasarovara, lumilipad sa mahahaba at makapangyarihang arko. Ipinahihiwatig ng tagpong ito ang isang mapalad at marangal na pagdating, na kabaligtaran ng himig ng alitan sa paligid.

Verse 166

भवानेव विशिष्टो हि पतत्रिभ्यो विहड़म । (एतेडतिपातिन: पश्य विहड्डान्‌ वियदाश्रितान्‌ | एभिस्त्वमपि शक्तो हि कामान्न पतितं त्वया ।।) उस समय उन हंसोंको देखकर कुमारोंने कौएसे इस प्रकार कहा--'विहंगम! तुम्हीं समस्त पक्षियोंमें श्रेष्ठ हो। देखो, ये आकाशचारी हंस आकाशमें जाकर बड़ी दूरकी उड़ानें भरते हैं। तुम भी इन्हींके समान दूरतक उड़नेमें समर्थ हो। तुमने अपनी इच्छासे ही अबतक वैसी उड़ान नहीं भरी”

Sinabi ni Sañjaya: Nang makita ang mga sisne, sinabi ng mga batang prinsipe sa uwak nang ganito: “O ibon! Ikaw nga ang pinakadakila sa lahat ng may pakpak. Tingnan mo—ang mga sisneng naglalakbay sa langit ay umaakyat sa himpapawid at lumilipad nang napakalayo. May lakas ka ring lumipad nang kasinglayo nila; sa sarili mong pasya lamang kaya hindi mo pa sinusubukan ang gayong paglipad.”

Verse 173

तद्धच: सत्यमित्येव मौख्याद्‌ दर्पाच्च मन्यते | उन सारे अल्पबुद्धि बालकोंद्वारा ठगा गया वह पक्षी मूर्खता और अभिमानसे उनकी बातको सत्य मानने लगा

Sinabi ni Sañjaya: Sa tindi ng kamangmangan at dahil din sa kayabangan, ang ibong iyon—na nalinlang ng mga batang mababaw ang isip—ay nagsimulang ituring na pawang katotohanan ang kanilang mga salita.

Verse 196

तमाद्दयत दुर्बद्धि: पताव इति पक्षिणम्‌ । फिर वह जूठनपर घमंड करनेवाला कौआ इन हंसोंमें सबसे श्रेष्ठ कौन है? यह जाननेकी इच्छासे उड़कर उनके पास गया और दूरतक उड़नेवाले उन बहुसंख्यक हंसोंमेंसे जिस पक्षीको उसने श्रेष्ठ समझा, उसीको उस दुर्बुद्धिने ललकारते हुए कहा--“चलो, हम दोनों उड़ें!

Sinabi ni Sañjaya: Ang hangal na iyon, udyok ng walang saysay na kayabangan at pagnanais na patunayan ang pagkamataas, ay lumipad palapit sa mga sisne upang malaman kung sino ang pinakadakila sa mga yaong malalayong lumilipad. Pagkaraan, pumili siya ng isang ibon na inakala niyang pinakamainam at buong tapang na humamon: “Halika—lumipad tayo!”

Verse 236

कथं त्वं पतिता काक सहास्माभिन्रवीहि तत्‌ । ओ खोटी बुद्धिवाले काग! तू कौआ होकर लंबी उड़ान भरनेवाले और अपने अंगोंमें चक्रका चिह्न धारण करनेवाले एक बलवान्‌ हंसको अपने साथ उड़नेके लिये कैसे ललकार रहा है? काग! बता तो सही, तू हमारे साथ किस प्रकार उड़ेगा?

Sinabi ni Sañjaya: “Sabihin mo—paano ka, isang hamak na uwak, makalilipad na kasama namin? O uwak na hangal! Paano ka, bilang uwak, mangangahas humamon sa isang makapangyarihang sisne—na lumilipad nang malayo at may tatak ng cakra sa mga sangkap ng katawan—upang lumipad na kasama mo? Magsalita nang malinaw: sa anong paraan mo kami masasabayan?”

Verse 306

प्रदिशध्व॑ यथान्यायं केन हंसा: पताम्यहम्‌ | आज मैं तुमलोगोंके देखते-देखते जब इतनी उड़ानें भरूँगा, उस समय मेरा बल तुम देखोगे। मैं इनमेंसे किसी भी उड़ानसे आकाशमें उड़ सकूँगा। हंसो! तुमलोग यथोचितरूपसे विचार करके बताओ कि “मैं किस उड़ानसे उद्/ूँ?”

Sinabi ng uwak: “Magpasya kayo, ayon sa nararapat, kung sa anong paglipad ako dapat pumailanlang. Ngayon, sa harap mismo ng inyong mga mata, aakyat ako sa himpapawid nang paulit-ulit; saka ninyo makikita ang aking lakas. O mga sisne, matapos ang wastong pagninilay, sabihin ninyo sa akin: ‘Sa alin sa mga paglipad na ito ako dapat sumuong sa langit?’”

Verse 316

पातैरेभि: खलु खगा: पतितुं खे निराश्रये । अतः पक्षियो! तुम सब लोग दृढ़ निश्चय करके आश्रयरहित आकाशमें इन विभिन्न उड़ानोंद्वारा उड़नेके लिये मेरे साथ चलो न

Sa pamamagitan ng mismong mga paglusong na ito, ang mga ibon ay tunay na makalalapag kahit sa langit na walang masandalan. Kaya, O mga may pakpak! Kayong lahat—magpasiya nang matatag—sumama kayo sa akin upang subukin ang iba’t ibang paraan ng paglipad at paglapag sa malawak na kalangitang lantad at walang masisilungan.

Verse 323

उवाच काकं राधेय वचन तन्निबोध मे । राधापुत्र! कौएके ऐसा कहनेपर एक आकाशचारी हंसने हँसकर उससे जो कुछ कहा, वह मुझसे सुनो

Sinabi ng uwak: “O Radheya, pakinggan mong mabuti ang aking mga salita. O anak ni Radha—nang masabi ito ng uwak, isang sisne na naglalakbay sa himpapawid ang humalakhak at sumagot sa kanya. Dinggin mo mula sa akin kung ano ang sinabi ng sisne.”

Verse 343

पत त्वमपि ताम्राक्ष येन पातेन मन्यसे । हंस बोला--काग! तू अवश्य एक सौ एक उड़ानोंद्वारा उड़ सकता है। परंतु मैं तो जिस एक उड़ानको सारे पक्षी जानते हैं उसीसे उड़ सकता हूँ, दूसरी किसी उड़ानका मुझे पता नहीं है। लाल नेत्रवाले कौए? तू भी जिस उड़ानसे उचित समझे, उसीसे उड़

Sinabi ng sisne: “Lumipad ka rin, O mapulang-mata, sa alinmang paraan ng paglipad na inaakala mong nararapat.”

Verse 366

हंसस्य पतितं काको बलवानाशुविक्रम: । तब वहाँ आये हुए सारे कौए जोर-जोरसे हँसने लगे और आपसमें बोले--“भला यह हंस एक ही उड़ानसे सौ प्रकारकी उड़ानोंको कैसे जीत सकता है? यह कौआ बलवान्‌ और शीघ्रतापूर्वक उड़नेवाला है; अतः सौमेंसे एक ही उड़ानद्वारा हंसकी उड़ानको पराजित कर देगा'

“Isang uwak ang sumalakay sa sisne—malakas at mabilis sa biglang paglusob.” Pagkaraan, ang mga uwak na nagkatipon doon ay humalakhak nang malakas at nag-usap-usap: “Paano magagapi ng sisne, sa iisang paglipad, ang sandaang uri ng paglipad? Malakas at matulin ang uwak na ito; kaya sa isa lamang sa sandaang paglipad na iyon, matatalo niya ang paglipad ng sisne!”

Verse 396

दृष्टवा प्रमुदिता: काका विनेदुरधिकै: स्वरै: । कौआ विभिन्न उड़ानोंद्वारा दर्शकोंको आश्चर्य-चकित करनेकी इच्छासे अपने कार्योंका बखान करता जा रहा था। उस समय कौएकी विचित्र उड़ानोंको बारंबार देखकर दूसरे कौए बड़े प्रसन्न हुए और जोर-जोरसे काँव-काँव करने लगे

Nang makita ito, natuwa ang mga uwak at sumigaw nang mas malakas. Ang uwak na iyon, sa pagnanais na manggilalas ang mga nanonood sa iba’t ibang uri ng paglipad, ay patuloy na ipinagyayabang ang kanyang mga ginawa. Sa paulit-ulit na pagtanaw sa kakaibang paglipad ng uwak, lalong nagsaya ang ibang mga uwak at malalakas na nag-uwak-uwakan.

Verse 413

कुर्वाणा विविधान्‌ रावानाशंसन्तो जयं तथा । वे दो-दो घड़ीपर बारंबार उड़-उड़कर कहते--'देखो, कौएकी यह उड़ान, वह उड़ान'। ऐसा कहकर वे हंसोंका उपहास करते और उन्हें कटु वचन सुनाते थे। साथ ही कौएकी विजयके लिये शुभाशंसा करते और भाँति-भाँतिकी बोली बोलते हुए वे कभी वृक्षोंकी शाखाओंसे भूतलपर और कभी भूतलसे वृक्षोंकी शाखाओंपर नीचे-ऊपर उड़ते रहते थे

Ang mga uwak, na naglalabas ng sari-saring magagaspang na hiyaw, ay paulit-ulit na nagbabalita ng tagumpay para sa kanilang panig. Paulit-ulit silang lumilipad pataas at pababa, nanunuya: “Tingnan—ang lipad ng uwak na ito, ang lipad ng uwak na iyon!” Sa gayon ay nilalait nila ang mga sisne at binabato ng mapapait na salita. Kasabay nito, nag-aalay sila ng mabubuting pagbati para sa pagwawagi ng mga uwak, daldal nang daldal sa iba’t ibang tinig habang dumadagit mula sa mga sanga pababa sa lupa at mula sa lupa pabalik sa mga sanga—di-mapakali, maingay, at sabik na ipahiya ang mararangal.

Verse 433

यो<सावुत्पतितो हंस: सो<सावेवं प्रहीयते । तब कौओंने हंसोंका अपमान करके इस प्रकार कहा--“वह जो हंस उड़ा था, वह तो इस प्रकार कौएसे पिछड़ता जा रहा है!”

Pagkatapos insultuhin ang mga sisne, nagsalita ang mga uwak nang may panunuya: “Ang sisneng lumipad kanina—tingnan ninyo, ngayo’y nahuhuli na nang ganyan, na para bang napag-iiwanan ng uwak!”

Verse 443

उपर्युपरि वेनने सागरं मकरालयम्‌ | उड़नेवाले हंसने कौओंकी वह बात सुनकर बड़े वेगसे मकरालय समुद्रके ऊपर-ऊपर पश्चिम दिशाकी ओर उड़ना आरम्भ किया

Nang marinig ng lumilipad na sisne ang mga salita ng mga uwak, agad itong nag-ipon ng matinding bilis at nagsimulang lumipad pakanluran, dumudulas sa ibabaw ng dagat—tahanan ng mga makara—umaangat at muling lumalampas sa ibabaw nito nang paulit-ulit.

Verse 486

विदूरपातात्‌ तोयस्य कि पुनः कर्ण वायस: । सूतपुत्र कर्ण! समुद्रमें विचरनेवाले मनुष्य भी उसकी गम्भीरताके कारण दिशाओंद्वारा आवृत उसकी जलराशिकी थाह नहीं जान पाते, फिर वह कौआ कुछ दूरतक उड़ने मात्रसे उस समुद्रके जलसमूहका पार कैसे पा सकता था?

Wika ng sisne: “Kung kahit mula sa malayong distansiya ay hindi masukat ang lalim ng tubig, ano pa ang pag-asa ng isang uwak, O Karṇa? O Karṇa, anak ng tagapagmaneho ng karwahe—maging ang mga taong naglalakbay sa dagat ay hindi pa rin matalos ang kalaliman ng mga tubig nito, sapagkat sa lawak at lalim ay wari’y natatakpan ito sa lahat ng panig. Paano nga makararating sa malayong pampang ang uwak na iyon, kung kaunting lipad lamang ang kaya?”

Verse 493

अवेक्षमाणस्तं काकं॑ नाशकद्‌ व्यपसर्पितुम्‌ । उधर हंस दो घड़ीतक उड़कर इधर-उधर देखता हुआ कौएकी प्रतीक्षामें आगे न जा सका

Sa pagtitig sa uwak at paghihintay sa kilos nito, hindi nakaurong o nakaiwas ang sisne.

Verse 656

न कंचिदवमन्ये5हमापदो मां समुद्धर । हंस! अब मैं अपने प्राणोंके साथ तुम्हारी शरणमें आया हूँ। तुम मुझे द्वीपके पास पहुँचा दो। शक्तिशाली हंस! यदि मैं कुशलपूर्वक अपने देशमें पहुँच जाऊँ तो अब कभी किसीका अपमान नहीं करूँगा। तुम इस विपत्तिसे मेरा उद्धार करो

Wika ng uwak: “Hindi ko na muling hahamakin ang sinuman—iligtas mo ako sa kapahamakan na ito. O Sisne, lumapit ako sa iyo upang magkanlong, kasama ang aking mismong buhay. Ihatid mo ako sa pampang na malapit sa pulo. Makapangyarihang Sisne, kung makararating ako nang ligtas sa aking lupain, mula ngayon ay hindi na ako muling mang-iinsulto kaninuman. Iligtas mo ako sa panganib na ito.”

Verse 706

बलवीर्यमद्द कर्ण त्यक्त्वा क्षान्तिमुपागत: । कर्ण! इस प्रकार जूठन खाकर पुष्ट हुआ कौआ उस हंससे पराजित हो अपने महान्‌ बल-पराक्रमका घमंड छोड़कर शान्त हो गया

O Karṇa, ang uwak na lasing sa sariling lakas at kagitingan ay napahiya. Nang matalo ng sisne, iniwan nito ang pagmamataas sa dakilang lakas at tapang at naging payapa. Kaya, bagaman tumaba ito sa pagkain ng tira-tira, nang humarap sa higit na nakatataas ay natuto itong magpigil at tumigil sa kayabangan.

Verse 4536

द्वीपद्गुमानपश्यन्तं निपातार्थे श्रमान्वितम्‌ इधर कौआ थक गया था। उसे कहीं आश्रय लेनेके लिये द्वीप या वृक्ष नहीं दिखायी दे रहे थे; अतः उसके मनमें भय समा गया और वह घबराकर अचेत-सा हो उठा

Wika ng sisne: “Pagod na pagod sa pagpupunyagi at naghahanap ng mapaglalapagan, wala siyang makita ni pulo ni punongkahoy. Nang walang masilip na masisilungan, pumasok ang takot sa kanyang isip, at sa kanyang pagkataranta ay tila nawalan siya ng ulirat.”