Adhyaya 139
Anushasana ParvaAdhyaya 13920 Verses

Adhyaya 139

भूमिदान-प्रसङ्गः । काश्यपी-पृथिवी तथा उतथ्य-वरुण-संवादः (Land-gift episode; Pṛthivī Kāśyapī; Utathya–Varuṇa dispute)

Upa-parva: Dāna-Dharma / Exempla of Gift and Moral Authority (episode including Kaśyapa, Pṛthivī-Kāśyapī, and Utathya–Varuṇa)

Vāyu narrates to the king an instructive sequence on moral authority over resources and relationships. First, King Aṅga intends to offer the earth as dakṣiṇā to Brahmins. The Earth (Pṛthivī), personified as Brahmā’s daughter, recoils at being ‘given away’ and seeks to depart from earthhood; Kaśyapa intercepts and enters/stabilizes her, after which she becomes known as Pṛthivī Kāśyapī, symbolizing dharmic grounding through sage-authority. The narration then shifts to Utathya of the Aṅgiras line and Bhadrā, daughter of Soma, given in marriage to Utathya. Varuṇa desires Bhadrā and takes her to his wondrous aquatic city. Informed by Nārada, Utathya demands her return through a message; Varuṇa refuses. Utathya, angered, employs ascetic potency to ‘drink up’ the waters, pressuring the water-lord; he further commands the earth to reveal dry ground, producing an arid tract and causing the sea to recede, and he curses the region’s auspiciousness while directing the river Sarasvatī to become unseen and move toward the desert. Under these conditions Varuṇa returns Bhadrā; Utathya accepts her, releases Varuṇa from distress, and asserts that his tapas secured restitution. The chapter’s didactic force is that dharma regulates gifts, possession, and seizure: even cosmic powers are bounded by ethical accountability and must restore what is wrongfully taken.

Chapter Arc: भीष्म के उपदेश-प्रवाह में ‘धर्म का गुप्त रहस्य’ उद्घाटित होता है—स्कन्ददेवक-रहस्य के अंतर्गत एक ऐसा विधान, जो पाप-शोधन और परलोक-आधिपत्य का वचन देता है। → विष्णु-प्रवचन के रूप में विधि का सूक्ष्म अनुशासन सामने आता है: पौर्णमासी की रात्रि, चन्द्रोदय का क्षण, ताँबे का पात्र, मधु-मिश्रित पक्वान्न—और ठीक उसी समय सोम के लिए बलि-समर्पण। साधक के मन में प्रश्न उठता है: क्या इतना ‘छोटा’ कर्म इतना ‘बड़ा’ फल दे सकता है? → विधान का महात्म्य निर्णायक रूप से घोषित होता है—यह बलि मरुतों और वसुओं द्वारा ग्रहण की जाती है; सोम का वर्धन होता है और ‘महोदधि’ तक की वृद्धि का रूपक देकर कर्म-फल की व्यापकता स्थापित की जाती है। → श्रवण-पाठ का भी फल बताया जाता है: श्रद्धा से सुनने/पढ़ने वाले को विघ्न और भय नहीं सताते, पाप का स्पर्श नहीं होता; वह पापों को धोकर परत्र आधिपत्य पाता है और पुनर्जन्म में भी शौर्य-सम्पन्न होता है।

Shlokas

Verse 1

अपन काल छा | अत-७#-र- चतुस्त्रिंशर्दाधिकशततमो< ध्याय: स्कन्ददेवका धर्मसम्बन्धी रहस्य तथा भगवान्‌ विष्णु और भीष्मजीके द्वारा माहात्म्यका वर्णन स्कन्द उवाच ममाप्यनुमतो धर्मस्तं शृणुध्वं समाहिता: । नीलषण्डस्य शुंगाभ्यां गृहीत्वा मृत्तिकां तु यः:

Wika ni Skanda: “Isang anyo ng dharma na pinahintulutan ko rin ang aking ihahayag ngayon—makinig kayo nang may ganap na pagtuon. Sinumang kumuha ng luwad gamit ang dalawang ‘sungay’ (mga nakausling bahagi) ng bughaw na tipak (nīlaṣaṇḍa) …”

Verse 2

शोधयेदशुभ॑ सर्वमाधिपत्यं परत्र च

Wika ni Skanda: “Linisin ang lahat ng karumihan—kapwa sa paggamit ng kapangyarihan dito at sa kalagayan sa daigdig na darating.”

Verse 3

इदं चाप्यपरं गुह्ं सरहस्यं निबोधत

Wika ni Skanda: “Alamin din ang isa pang aral—lihim at may kalakip na panloob na dahilan. Sa araw ng kabilugan ng buwan, sa sandaling pagsikat ng buwan, kung ang isang tao ay magdala ng matamis na pagkain na hinaluan ng pulot sa sisidlang tanso at ialay bilang bali sa Soma (ang Buwan), pakinggan ninyo nang may pananampalataya ang di-naluluma nitong bunga ng dharma. Ang handog na iyon ay tinatanggap ng mga Sādhya, Rudra, Āditya, Viśvedevas, ng kambal na Aśvin, ng mga pangkat ng Marut, at ng mga Vasu; at sa pamamagitan nito’y sinasabing lumalago ang Buwan at ang karagatan. Sa gayon, inilarawan ko ang dharmang nagbibigay-ligaya, kasama ang lihim nitong kahulugan.”

Verse 4

प्रगृह्मौदुम्बरं पात्र पक्‍्वान्नं मधुना सह | सोमस्योत्तिष्ठमानस्य पौर्णमास्यां बलिं हरेत्‌

Wika ni Skanda: “Kumuha ng sisidlang yari sa kahoy na udumbara; sa gabi ng kabilugan ng buwan, sa oras ng pagsikat ng Buwan, ialay bilang bali sa Soma (ang Buwan) ang nilutong pagkain na hinaluan ng pulot. Itinuturo ito bilang isang natatagong dharma: isang payak ngunit taimtim na pagsamba na kaayon ng kaayusang kosmiko, na nagdudulot sa sumasamba ng matatag na kabutihang-loob at nakikibahagi sa pagdami at kagalingang iniuugnay sa Buwan.”

Verse 5

तस्य धर्मफल नित्यं श्रद्‌दधाना निबोधत । साध्या रुद्रास्तथादित्या विश्वेदेवास्तथाश्विनौ

Wika ni Skanda: “Makinig nang may pananampalataya at pagtuon sa walang-hanggang bunga ng gawaing dharma na iyon. Ang mga Sādhya, Rudra, Āditya, Viśvedevas, at maging ang kambal na Aśvin ay nakikibahagi rin dito.”

Verse 6

मरुतो वसवश्चैव प्रतिगृह्नन्ति तं बलिम्‌ । सोमश्न वर्धते तेन समुद्रश्चन महोदधि:

Wika ni Skanda: “Tunay na tinatanggap ng mga Marut at ng mga Vasu ang handog na iyon. Sa pamamagitan nito, lumalago si Soma (ang Buwan), at lumalaki rin ang karagatan—ang dakilang dagat. Sa gayon ay inilarawan ko ang isang lihim at mapalad na dharma na nagdudulot ng kagalingan.”

Verse 7

एष धर्मो मयोद्दिष्ट: सरहस्य: सुखावह:

Wika ni Skanda: “Ito ang dharma na itinuro ko—may lihim na kahulugan sa kalooban nito at nagbubunga ng kagalingan. Ngayon ay pakinggan ang ikalawang nakatagong aral tungkol sa dharma. Sa araw ng kabilugan ng buwan, sa sandali ng pagsikat ng buwan, kung ang isang tao ay kukuha ng matamis na pagkain na hinaluan ng pulot sa sisidlang tanso at iaalay bilang bali sa Buwan, kung gayon ay makinig nang may pananampalataya sa di-napaparam na bunga ng araw-araw na katuwiran na kanyang nakakamtan. Ang handog na iyon ay tinatanggap hindi lamang ng Buwan kundi pati ng mga Sādhya, Rudra, Āditya, Viśvedevas, kambal na Aśvin, mga pangkat ng Marut, at mga Vasu; at sa gawaing ito, sinasabing lumalago ang Buwan at ang karagatan. Sa gayon ay inilarawan ko ang dharmang kapaki-pakinabang, kalakip ang lihim na katuwiran nito.”

Verse 8

विष्णुरुवाच धर्मगुह्मानि सर्वाणि देवतानां महात्मनाम्‌ | ऋषीणां चैव गुह्मानि यः पठेदाह्विकं सदा

Wika ni Viṣṇu: “Sinumang araw-araw na bumibigkas ng mga lihim na aral na ito ng dharma—na itinuro ng mga diyos at ng mga pantas na dakila ang diwa—o nakikinig dito nang may pananampalataya, walang mapanuring paghahanap ng mali, at may matatag na isip na nakatuon sa iisa, ay hindi madadaig ng mga hadlang, at hindi rin siya dadapuan ng takot.”

Verse 9

शृणुयाद्‌ वानसूयुर्य: श्रद्धधान: समाहित: । नास्य विध्न: प्रभवति भयं चास्य न विद्यते

Wika ni Skanda: “Makinig: sinumang walang masamang loob at hindi mapanuri sa paghahanap ng mali, na nakikinig nang may pananampalataya at may natipong isip, ay hindi magkakaroon ng kapangyarihan sa kanya ang anumang hadlang, at hindi rin sisibol ang takot para sa kanya.”

Verse 10

् / (७ १) प, 4 ७4 | जे (0५ ७७६३३३७७७७३७७०४ ७७ जे २३७०० (९७). _/-* 6-3 9 5 च्ज्ल ज ० 2 55 ५ -सक्क ताक ५७] ; ५७. ।॒ बन ये च धर्मा: शुभा: पुण्या: सरहस्या उदाहता: । तेषां धर्मफलं तस्य यः पठेत जितेन्द्रिय:,यहाँ जिन-जिन पवित्र एवं कल्याणकारी धर्मोंका रहस्योंसहित वर्णन किया गया है, उन सबका जो इन्द्रियसंयमपूर्वक पाठ करेगा, उसे उन धर्मोका पूरा-पूरा फल प्राप्त होगा

“Ang mga tungkuling ito na mapalad at marapat sa kabutihan ay inilahad dito, kalakip ang lihim na katuwiran. Sinumang bumibigkas (o nag-aaral) ng mga ito na may pagpipigil sa mga pandama ay makakamtan ang ganap na bunga ng mga dharmang iyon.”

Verse 11

नास्य पापं प्रभवति न च पापेन लिप्यते | पठेद्‌ वा श्रावयेद्‌ वापि श्रुत्वा वा लभते फलम्‌

Wika ni Skanda: “Sa kanya, hindi sumisibol ang kasalanan, ni nadudungisan siya ng kasalanan. Maging siya’y bumigkas, magpabigkas sa iba, o makinig lamang, matatamo niya ang bunga nito.”

Verse 12

भुज्जते पितरो देवा हव्यं कव्यमथाक्षयम्‌ । उसके ऊपर कभी पापका प्रभाव नहीं पड़ेगा, वह कभी पापसे लिप्त नहीं होगा। जो इस प्रसंगको पढ़ेगा, दूसरोंको सुनायेगा अथवा स्वयं सुनेगा, उसे भी उन धर्मोंके आचरणका फल मिलेगा। उसका दिया हुआ हव्य-कव्य अक्षय होगा तथा उसे देवता और पितर बड़ी प्रसन्नतासे ग्रहण करेंगे ।।

Wika ni Skanda: “Tinatanggap at tinatamasa ng mga diyos at ng mga ninuno ang mga handog—havya at kavya—sa paraang di-nauubos. Ang sinumang sa mga araw ng banal na pagdiriwang ay may disiplina at dalisay ang isip, at nagpaparinig sa mga dakilang Brahmin ng maseselang lihim ng dharma, ay laging karapat-dapat sa paggalang ng mga diyos, ng mga rishi, at ng mga ninuno. Sasakanya ang kasaganaan, at mananatiling matatag ang kanyang pagkiling sa matuwid na gawi.”

Verse 13

ऋषीणां देवतानां च पितृणां चैव नित्यदा । भवत्यभिमत: श्रीमान्‌ धर्मेषु प्रयतः सदा

Wika ni Skanda: “Ang laging nakatuon sa dharma ay palaging minamahal at tinatanggap ng mga rishi, ng mga diyos, at ng mga ninuno. Pinagkakalooban siya ng kasaganaan at nananatiling matatag sa matuwid na pamumuhay.”

Verse 14

कृत्वापि पापकं कर्म महापातकवर्जितम्‌ | रहस्यधर्म श्रुत्वेमं सर्वपापै: प्रमुच्यते,मनुष्य महापातकको छोड़कर अन्य पापोंका आचरण करके भी यदि इस रहस्य- धर्मको सुन लेगा तो उन सम्पूर्ण पापोंसे मुक्त हो जायगा

Wika ni Skanda: “Kahit ang tao’y nakagawa ng mga kasalanan—basta’t hindi kabilang sa mga dakilang kasalanang nakamamatay—kapag napakinggan niya ang lihim na aral ng dharma na ito, mapapalaya siya mula sa lahat ng mga kasalanang iyon.”

Verse 15

भीष्म उवाच एतद्‌ धर्मरहस्यं वै देवतानां नराधिप । व्यासोद्दिष्टं मया प्रोक्ते सर्वदेवनमस्कृतम्‌

Sinabi ni Bhishma: “O hari, ito nga ang lihim na diwa ng dharma, na iginagalang maging sa hanay ng mga diyos. Ipinahiwatig ito ni Vyasa, at ngayo’y ipinahayag ko sa iyo—karapat-dapat sa pagpupugay ng lahat ng diyos.”

Verse 16

अभिषेक त्र्यहं कुर्यात्‌ तस्य धर्म निबोधत । स्कन्दने कहा--देवताओ! अब एकाग्रचित्त होकर मेरी मान्यताके अनुसार भी धर्मका गोपनीय रहस्य सुनो। जो मनुष्य नीले रंगके साँड़की सींगोंमें लगी हुई मिट्टी लेकर इससे तीन दिनोंतक स्नान करता है

Wika ni Skanda: “Isagawa ang ritong pagtalaga (abhiseka) sa loob ng tatlong araw; unawain ang dharma nito. Kahit mapuno man ng mga hiyas ang buong daigdig, at kahit ang aral na ito ang pinakadakilang kaalaman, ang nakaaalam ng dharma ay dapat pa ring magpasya: ‘Ito nga ang nararapat pakinggan.’”

Verse 17

एक ओर रत्नोंसे भरी हुई सम्पूर्ण पृथ्वी प्राप्त होती हो और दूसरी ओर यह सर्वोत्तम ज्ञान मिल रहा हो तो उस पृथ्वीको छोड़कर इस सर्वोत्तम ज्ञानको ही श्रवण एवं ग्रहण करना चाहिये। धर्मज्ञ पुरुष ऐसा ही माने ।।

Sabi ni Bhīṣma: “Kung sa isang panig ay makakamtan ang buong daigdig na hitik sa mga hiyas, at sa kabilang panig ay naririto ang kataas-taasang kaalamang ito, dapat talikdan ang daigdig na iyon at sa halip ay pakinggan at tanggapin ang dakilang kaalamang ito. Ganyan ang hatol ng nakaaalam ng dharma. Ang aral na ito ay hindi dapat ipahayag sa walang pananampalataya, sa ateista (nāstika), sa sumisira ng dharma, sa malupit, sa gumagamit ng mapanlinlang na pangangatwiran upang pagtakpan ang kasamaan, sa napopoot sa guro (guru), o sa taong lubos na nakakapit sa pagkakakilanlan ng katawan; sa mga gayon, huwag itong ibunyag.”

Verse 26

यावच्च जायते मर्त्यस्तावच्छूरो भविष्यति । वह अपने सारे पापोंको धो डालता है और परलोकमें आधिपत्य प्राप्त करता है। फिर जब वह मनुष्ययोनिमें जन्म लेता है, तब शूरवीर होता है

Ipinahayag ni Skanda: “Hangga’t ang tao ay patuloy na isinisilang bilang mortal, paulit-ulit din siyang isisilang na may diwa ng bayani. Sa pamamagitan ng dalisay na bunga ng kanyang asal, nahuhugasan niya ang naipong kasalanan, nakakamit ang pamumuno sa kabilang daigdig; at pagbalik niya sa pagsilang bilang tao, muli siyang pinagkakalooban ng tapang at likas na kabayanihan.”

Verse 133

इस प्रकार श्रीमह्याभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें महादेवजीका धर्मसम्बन्धी रहस्यविषयक एक सौ तैतीसवाँ अध्याय पूरा हुआ

Sa gayon nagwakas ang ika-isang daan at tatlumpu’t tatlong kabanata tungkol sa mga lihim na simulain ng dharma, na ipinahayag ni Mahādeva, sa loob ng bahaging Dāna-dharma ng Anuśāsana Parva ng banal na Mahābhārata.

Verse 134

इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि स्कन्ददेवरहस्ये चतुस्त्रिंशयदाधिकशततमो<ध्याय:

“Sa gayon nagwakas ang ika-isang daan at tatlumpu’t siyam na kabanata ng Anuśāsana Parva sa Śrī Mahābhārata—sa loob ng bahaging Dāna-dharma, sa salaysay hinggil sa lihim na aral tungkol kay Panginoong Skanda.”

Frequently Asked Questions

Whether land and persons can be treated as transferable property: Aṅga’s proposed earth-gift and Varuṇa’s seizure of Bhadrā both test the limits of ownership, asserting that dharma constrains transfer and demands consent and restitution.

Moral legitimacy outweighs sheer power: tapas and dharma operate as supra-political constraints, ensuring that resources (earth/water) and relationships (marriage) remain ordered through accountability and corrective return.

No explicit phalaśruti appears in the provided passage; the chapter functions primarily as an exemplum whose ‘reward’ is implicit—ethical clarity about dāna, non-appropriation, and the necessity of restitution within dharmic governance.