Adhyaya 86

Verse 1

इस प्रकार श्रीमहाभारत आदिपर्वके अन्तर्गत सम्भवपर्वमें ययात्युपाख्यानविषयक चौरासीवाँ अध्याय प्रा हुआ ॥/ ८४ ॥। (दाक्षिणात्य अधिक पाठके १६३ “लोक मिलाकर कुल ३५३ लोक हैं) #द-2ल्‍5 >> श््यु #* पञ्चाशीतितमोब<् ध्याय: राजा ययातिका विषय-सेवन और वैराग्य तथा पूरुका राज्याभिषेक करके वनमें जाना वैशम्पायन उवाच पौरवेणाथ वयसा ययातिर्नहुषात्मज: । प्रीतियुक्तो नृपश्रेष्ठक्षचार विषयान्‌ प्रियान्‌

Sinabi ni Vaiśampāyana: Pagkaraan, si Yayāti, anak ni Nahuṣa, nang makamtan ang kabataan ni Pūru, ay masayang nagpakasasa sa mga kaligayahang minimithi niya.

Verse 2

यथाकामं यथोत्साहं यथाकालं यथासुखम्‌ । धर्माविरुद्धं राजेन्द्र यथाहति स एव हि

Sinabi ni Vaiśampāyana: “O pinakamainam sa mga hari, ayon sa kanilang nais, sa kanilang sigasig, sa angkop na panahon, at sa kanilang kaginhawaan, tinamasa nila ang mga ligayang hindi sumasalungat sa dharma. Tunay nga, ang gayong pagtatamasa ay nararapat—sila lamang ang tunay na karapat-dapat dito.”

Verse 3

देवानतर्पयद्‌ यज्ञ: श्राद्धैस्तद्धत्‌ू पितृनपि । दीनाननुग्रहैरिष्टै: कामैश्न द्विजसत्तमान्‌

Sinabi ni Vaiśampāyana: Sa pamamagitan ng mga handog na sakripisyo (yajña) ay pinasiyahan nila ang mga diyos; sa pamamagitan ng mga ritong śrāddha ay pinasiyahan din nila ang mga ninuno. Sa mahabaging pag-alalay ay tinulungan nila ang mga dukha at nagdurusa; at sa pagbibigay ng mga ninanais na kaluguran ay pinasaya nila ang pinakadakila sa mga “dalawang-beses na isinilang.”

Verse 4

अतिथीनन्नपानैश्न विशश्व परिपालनै: । आनृशंस्येन शूद्रांश्व दस्यून्‌ संनिग्रहेण च

Sinabi ni Vaiśampāyana: Pinanatili niyang panatag ang bayan sa pamamagitan ng matuwid na pamamahala—pinararangalan ang mga panauhin sa pagkain at inumin, iniingatan ang kasaganaan ng mga Vaiśya, tinatrato ang mga Śūdra nang may habag, at pinipigil ang mga magnanakaw sa pamamagitan ng pagkakakulong at mahigpit na pagpigil. Kaya si Haring Yayāti, na wari’y ikalawang Indra na hayag sa paningin, ay nag-ingat at nagtaguyod sa lahat ng kanyang nasasakupan.

Verse 5

धर्मेण च प्रजा: सर्वा यथावदनुरञ्जयन्‌ । ययाति: पालयामास साक्षादिन्द्र इवापर:

Sa pagtataguyod ng dharma, pinaligaya ni Haring Yayāti ang lahat ng kanyang nasasakupan sa nararapat na paraan at ipinagtanggol sila—na wari’y si Indra mismo, isang ikalawang Indra sa gitna ng mga tao.

Verse 6

स राजा सिंहविक्रान्तो युवा विषयगोचर: । अविरोधेन धर्मस्य चचार सुखमुत्तमम्‌,वे राजा सिंहके समान पराक्रमी और नवयुवक थे। सम्पूर्ण विषय उनके अधीन थे और वे धर्मका विरोध न करते हुए उत्तम सुखका उपभोग करते थे

Sinabi ni Vaiśampāyana: Ang haring iyon ay matapang na gaya ng leon at nasa kasiglahan pa ng kabataan. Nasa ilalim ng kanyang ganap na kapangyarihan ang buong kaharian. At kailanma’y hindi sumasalungat sa dharma, namuhay siya at tinamasa ang pinakamataas na kaginhawahan—kasaganahang nakaugat sa matuwid na asal, hindi sa paglabag.

Verse 7

स सम्प्राप्य शुभान्‌ कामांस्तृप्त: खिन्नश्न पार्थिव: । काल वर्षसहस्रान्तं सस्मार मनुजाधिप:

Sinabi ni Vaiśampāyana: Nang makamtan ng hari ang mga mapalad na kaluguran, sa una’y nasiyahan siya; ngunit di naglaon ay napagod at nanlumo rin. Ang panginoon ng mga tao’y laging nagbabalik-tanaw sa hangganan ng panahon—sa oras na magaganap ang ganap na isang libong taon. Kaya kahit nasa gitna ng pagdiriwang, ang kamalayang may wakas ang panahon ay nagdulot ng lihim na pagsisisi, sapagkat ang ligaya’y hindi kayang pawiin ang pangambang isinilang ng kawalang-panatag at paglipas ng lahat ng bagay.

Verse 8

परिसंख्याय कालज्ञ: कला: काष्छाश्न वीर्यवान्‌ | यौवन प्राप्य राजर्षि: सहस्रपरिवत्सरान्‌

Sinabi ni Vaiśampāyana: Ang makapangyarihang rajarsi na si Yayāti, bihasa sa pag-unawa sa panahon, ay itinakda ang sukat ng kaniyang isang libong taong kabataan sa pagbilang ng bawat kalā at bawat kāṣṭhā (mga munting hati ng oras). Bagaman tinamasa niya ang maringal na ligayang panghari at nadama ang kasiyahan at tuwa, tuwing maiisip niyang ang isang libong taon na iyon ay tiyak ding matatapos, siya’y sinasakmal ng malalim na pagsisisi—na naghahayag ng katotohanang ang ligayang makamundo, gaano man kalawak, ay nakatali sa panahon at kaya’y hindi kailanman ganap na makapagpapabusog sa pagnanasa.

Verse 9

विश्वाच्या सहितो रेमे व्यभ्राजन्नन्दने वने | अलकायां स काल तु मेरुशज़े तथोत्तरे

Sinabi ni Vaiśampāyana: Kasama ang apsara na si Viśvācā, nagpakasaya si Haring Yayāti at nagningning sa Nandana, ang kakahuyan ni Indra. Sa ilang panahon ay naglakbay din siya ayon sa nais sa Alakā at sa mga taluktok sa hilaga ng Bundok Meru. Ngunit kahit sa gitna ng makalangit na ligaya, ang kamalayang may hangganan ang panahon—na ang isang libong taon ay tiyak na mauubos—ay naghulog ng anino ng pagsisisi, na nagpapaalala na ang kaligayahang walang pagpipigil ay may wakas, at ang nakakikilala sa Panahon ay hindi makatatakas sa batas nito.

Verse 10

यदा स पश्यते काल धर्मात्मा त॑ं महीपति: । पूर्ण मत्वा तत: काल पूरुं पुत्रमुवाच ह

Sinabi ni Vaiśampāyana: Nang mapansin ng matuwid na haring iyon na dumating na ang Panahon—at inakalang ganap na ang itinakdang yugto—kinausap niya ang kaniyang anak na si Pūru. Itinatakda ng taludtod ang sandaling pagliko ng dharma: ang ligayang ipinagkaloob sa takdang panahon ay kailangang sumuko sa batas ng Panahon, at ang hari, na may pag-alaala sa dharma, ay tumatalikod sa paglalayaw upang magbalik sa pananagutan at sa wastong kaayusan.

Verse 11

यथाकामं यथोत्साहं यथाकालमरिंदम । सेविता विषया: पुत्र यौवनेन मया तव,शत्रुदमन पुत्र! मैंने तुम्हारी जवानीके द्वारा अपनी रुचि, उत्साह और समयके अनुसार विषयोंका सेवन किया है

Sinabi ni Vaiśampāyana: “O tagapagpasuko ng mga kaaway, anak ko, ayon sa aking nais, sa aking sigla, at sa nararapat na panahon, tinamasa ko ang mga bagay ng pandama sa pamamagitan ng iyong kabataan.”

Verse 12

न जातु काम: कामानामुपभोगेन शाम्यति । हविषा कृष्णवर्त्मेव भूय एवाभिवर्धते

Wika ni Vaiśampāyana: Ang pagnanasa sa mga bagay na nakaaakit sa pandama ay hindi kailanman tunay na napapawi sa pamamagitan ng pagdanas at pag-enjoy sa mismong mga bagay na iyon. Sa halip, tulad ng apoy na pinapakain ng handog na ghee, lalo lamang itong sumisiklab at patuloy na lumalakas.

Verse 13

यत्‌ पृथिव्यां ब्रीहियवं हिरण्यं पशव: स्त्रिय: । एकस्यापि न पर्याप्तं तस्मात्‌ तृष्णां परित्यजेत्‌

Wika ni Vaiśampāyana: “Ang lahat ng bigas at sebada sa daigdig, ang lahat ng ginto, mga hayop, at mga babae—hindi pa rin sapat kahit para sa iisang tao. Kaya dapat talikdan ang pagnanasa.”

Verse 14

या दुस्त्यजा दुर्मतिभिर्या न जीर्य॑ति जीर्यत: । योडसौ प्राणान्तिको रोगस्तां तृष्णां त्यजत: सुखम्‌

Wika ni Vaiśampāyana: “Ang pagnanasa—na napakahirap talikdan ng mga naliligaw ang isip, na hindi tumatanda kahit tumanda ang tao, at isang sakit na pumapatay—tanging sa taong nagwawaksi sa uhaw na iyon sumisilang ang tunay na ligaya.”

Verse 15

पूर्ण वर्षमहस्नं मे विषयासक्तचेतस: । तथाप्यनुदिनं तृष्णा ममैतेष्वभिजायते,“देखो, विषयभोगमें आसक्तचित्त हुए मेरे एक हजार वर्ष बीत गये, तो भी प्रतिदिन उन विषयोंके लिये ही तृष्णा पैदा होती है

Wika ni Vaiśampāyana: “Masdan—bagaman lumipas na sa akin ang ganap na isang libong taon na ang isip ay nakababad sa mga aliw ng pandama, gayon pa man, araw-araw ay muling isinisilang sa loob ko ang pagnanasa sa mga yaong kaligayahan.”

Verse 16

तस्मादेनामहं त्यक्त्वा ब्रह्म॒ण्याधाय मानसम्‌ । निर्दन्दो निर्ममो भूत्वा चरिष्यामि मृगै:ः सह,“अतः मैं इस तृष्णाको छोड़कर परब्रह्म परमात्मामें मन लगा द्वन्ध और ममतासे रहित हो वनमें मृगोंके साथ विचरूँगा

Kaya nga, tatalikdan ko ang pagnanasa at itutuon ang aking isip sa Brahman. Malaya sa mga salungatan at walang pag-aangkin, maninirahan ako sa gubat, pagala-gala kasama ng mga usa.

Verse 17

पूरो प्रीतो5स्मि भद्रं ते गृहाणेदं स्‍्वयौवनम्‌ । राज्यं चेदं गृहाण त्वं त्वं हि मे प्रियकृत्‌ सुत:

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Pūru, sumaiyo sa iyo ang pagpapala. Ako’y lubos na nalulugod. Tanggapin mong muli ang kabataang ito na akin. At tanggapin mo rin ang kahariang ito—angkinin mo ayon sa iyong karapatan—sapagkat ikaw ang anak na gumawa ng bagay na mahal sa akin.”

Verse 18

वैशम्पायन उवाच प्रतिपेदे जरां राजा ययातिर्नाहुषस्तदा । यौवन प्रतिपेदे च पूरु: स्वं पुनरात्मन:

Sinabi ni Vaiśampāyana: Noon, si Haring Yayāti, anak ni Nahuṣa, ay muling kinuha ang katandaan; at si Pūru naman ay nabawi ang sarili niyang kabataan. Sa gayon, natupad ang palitan ng kalagayan sa pamamagitan ng pagsang-ayon at sakripisyo.

Verse 19

अभिषेक्तुकामं नृपतिं पूरुं पुत्र कनीयसम्‌ । ब्राह्मणप्रमुखा वर्णा इदं वचनमनब्लुवन्‌

Sinabi ni Vaiśampāyana: Nang makita ng mga pinuno ng lipunan—na pinangungunahan ng mga Brāhmaṇa—na nais ni Haring Yayāti na ipagawad ang pagpuputong kay Pūru, ang nakababatang anak, bilang hari, lumapit sila at nagsalita ng ganito.

Verse 20

कथं शुक्रस्य नप्तारं देवयान्या: सुतं प्रभो । ज्येष्ठ यदुमतिक्रम्य राज्यं पूरो: प्रयच्छसि

Sinabi ni Vaiśampāyana: “O panginoon, bakit nilalampasan mo si Yadu—ang panganay na anak ni Devayānī at apo ni Śukra—at ipinagkakaloob ang kaharian kay Pūru? Ano ang dahilan?”

Verse 21

यदुर्ज्येष्ठस्तव सुतो जातस्तमनु तुर्वसु: । शर्मिष्ठाया: सुतो द्रह्मुस्ततो5नु: पूरुरेव च

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Si Yadu ang panganay mong anak; kasunod niyang isinilang si Turvasu. Pagkaraan, kay Śarmiṣṭhā naman isinilang ang kanyang mga anak na lalaki—si Druhyu, saka si Anu, at si Pūru rin.”

Verse 22

कथं ज्येष्ठानतिक्रम्प कनीयान्‌ राज्यमर्हति । एतत्‌ सम्बोधयामस्त्वां धर्म त्वं प्रतिपालय

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Paano magkakaroon ng karapatan sa kaharian ang bunsong anak kung lalampasan ang mga panganay? Ito ang aming ipinapaalala sa iyo—itaguyod ang dharma at kumilos ayon sa wastong kaayusan.”

Verse 23

ययातिरुवाच ब्राह्मणप्रमुखा वर्णा: सर्वे शृण्वन्तु मे वच: । ज्येष्ठं प्रति यथा राज्यं न देयं मे कथंचन

Sinabi ni Yayāti: “Makinig sa aking mga salita ang lahat ng antas ng lipunan, na ang mga Brāhmaṇa ang nangunguna. Sa anumang pagkakataon, hindi ko ipagkakaloob ang kaharian sa panganay.”

Verse 24

मम ज्येछेन यदुना नियोगो नानुपालित: । प्रतिकूल: पितुर्यश्ष न स पुत्र: सतां मत:

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Ang aking panganay na si Yadu ay hindi tumupad sa utos na ipinagkatiwala sa kanya. Ang sinumang sumasalungat sa ama, sa hatol ng mga matuwid, ay hindi itinuturing na tunay na anak.”

Verse 25

मातापित्रोर्वचनकृद्धित: पथ्यश्च यः सुतः । स पुत्र: पुत्रवद्‌ यश्न वर्तते पितृमातृषु

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Ang anak na tumutupad sa mga salita ng ina at ama, naghahangad ng kapakinabangan at kabutihan para sa kanila, at kumikilos sa mga magulang nang may wagas na pag-ibig at tungkuling nararapat sa anak—siya lamang ang tunay na matatawag na ‘anak’.”

Verse 26

(पुदिति नरकस्याख्या दु:ःखं हि नरकं विदु: । पुतस्त्राणात्‌ ततः पुत्त्रमिहेच्छन्ति परत्र च ।।

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Ang ‘Put’ ay pangalan ng isang impiyerno; ang impiyerno ay nauunawaang mismong anyo ng pagdurusa. Sapagkat ang anak na lalaki ang nagliligtas (sa mga ninuno) mula sa impiyernong tinatawag na Put, kaya ninanais ng mga tao ang anak na lalaki sa daigdig na ito at sa kabilang buhay. Ang anak na kahawig ng ama ay karapat-dapat magsagawa ng pagsamba sa Pitṛ, sa mga diyos, at sa mga Ṛṣi. Ang nagiging pinagmumulan ng kabutihan at kapakinabangan para sa marami ang siyang tinatawag na panganay (jyeṣṭha). Ang anak na kapaki-pakinabang na iyon ang nakikibahagi sa bahagi ng panganay, dito sa mundo at maging sa kabila. Ang anak na may mararangal na katangian ang tunay na dakila; ang iba’y anak lamang sa pangalan, walang saysay. Ganyan magsalita ang mga nakaaalam ng dharma, pinupuri ang dharma ng mga ninuno dahil sa anak.”

Verse 27

पूरुणा तु कृतं वाक्यं मानितं च विशेषत:ः । कनीयान्‌ मम दायादो धृता येन जरा मम

Wika ni Vaiśaṃpāyana: “Tinupad ni Pūru ang aking utos at pinarangalan ang aking salita nang may pambihirang paggalang. Siya ang tumanggap sa aking katandaan. Kaya ang bunso kong anak na ito ang tunay na may karapatang magmana ng aking kaharian at kayamanan.”

Verse 28

मम काम: स च कृत: पूरुणा मित्ररूपिणा | शुक्रेण च वरो दत्त: काव्येनोशनसा स्वयम्‌

Wika ni Vaiśampāyana: “Natupad ang aking hangarin sa pamamagitan ni Pūru, na kumilos na wari’y isang kaibigan. At si Śukra—si Kāvya Uśanas mismo—ay nagkaloob sa akin ng biyaya: ‘Sinumang anak ang susunod sa iyong utos, siya lamang ang magiging hari at tagapangalaga ng buong daigdig.’ Kaya magalang kong hinihiling sa inyong lahat: ipagkaloob ninyo kay Pūru ang pagpuputong sa paghahari.”

Verse 29

पुत्रो यस्त्वानुवर्तेत स राजा पृथिवीपति: । भवतो<नुनयाम्येवं पूरू राज्येडभिषिच्यताम्‌

Wika ni Vaiśampāyana: “Ang anak na tapat na susunod sa inyo—siya ang magiging hari, panginoon at tagapangalaga ng daigdig. Kaya magalang kong isinasamo sa inyong lahat: ipagkaloob kay Pūru ang pagpuputong sa pagkahari.”

Verse 30

प्रकृतय ऊचु: यः पुत्रो गुणसम्पन्नो मातापित्रोर्हित: सदा । सर्वमरहति कल्याणं कनीयानपि सत्तम:

Nagsalita ang mga pinuno ng mamamayan: “Ang anak na may taglay na mga kabutihan at laging nakatuon sa kapakanan ng ina at ama—kahit siya ang nakababata—ay siyang pinakamainam sa mga mabubuti. Siya lamang ang karapat-dapat sa lahat ng kagalingan at mapalad na kapalaran.”

Verse 31

अर्ह: पूरुरिदं राज्यं यः सुत: प्रियकृत्‌ तव । वरदानेन शुक्रस्प न शक्‍्यं वक्तुमुत्तरम्‌

Wika ni Vaiśampāyana: “Si Pūru ang may karapatang magmana ng kahariang ito, sapagkat siya ang anak na gumawa ng ikinalulugod mo. At alinsunod sa biyaya ni Śukra, walang maihahain na pagtutol laban sa pasyang ito na napagtibay na.”

Verse 32

वैशम्पायन उवाच पौरजानपदैस्तुष्टरित्युक्तो नाहुषस्तदा । अभ्यषिज्चत्‌ तत: पूरुं राज्ये स्वे सुतमात्मन:

Wika ni Vaiśampāyana: Nang ang mga taga-lungsod at ang mga tao sa kanayunan, na nasiyahan, ay nagsalita nang gayon, si Yayāti—na inapo ni Nahuṣa—ay agad na nagluklok kay Pūru, ang sarili niyang anak, sa sarili niyang kaharian.

Verse 33

दत्त्वा च पूरवे राज्यं वनवासाय दीक्षित: । पुरात्‌ स निर्ययौ राजा ब्राह्मणैस्तापसै: सह,इस प्रकार पूरुको राज्य दे वनवासकी दीक्षा लेकर राजा ययाति तपस्वी ब्राह्मणोंके साथ नगरसे बाहर निकल गये

Matapos ipagkaloob ang kaharian kay Pūru, pormal na tinanggap ni Haring Yayāti ang panatang manirahan sa gubat. Pagkaraan, iniwan niya ang lungsod at umalis na kasama ang mga brāhmaṇa na mga asetiko.

Verse 34

यदोस्तु यादवा जातास्तुर्वसोर्यवना: स्मृता: । द्रह्मो: सुतास्तु वै भोजा अनोस्तु म्लेच्छजातय:

Mula kay Yadu ay sumibol ang angkang Yādava; mula kay Turvasu ay naalaala ang mga Yavana; mula kay Druhyu ay nagmula ang mga tinatawag na Bhoja; at mula kay Anu ay lumitaw ang mga pangkat na tinutukoy bilang mleccha-jāti.

Verse 35

पूरोस्तु पौरवो वंशो यत्र जातो5सि पार्थिव | इदं वर्षसहस््राणि राज्यं कारयितुं वशी

Wika ni Vaiśampāyana: “O Haring Janamejaya, ikaw ay isinilang sa angkang Paurava na nagmula kay Pūru. Kaya, sa pagpipigil sa sarili, dapat mong ipapangasiwa ang kahariang ito sa loob ng isang libong taon.”

Verse 85

इति श्रीमहाभारते आदिपर्वणि सम्भवपर्वणि ययात्युपाख्याने पूर्वयायातसमाप्तौ पज्चाशीतितमो<ध्याय:

Kaya, sa Śrī Mahābhārata, sa Ādi Parva at sa bahaging Sambhava, sa salaysay tungkol kay Haring Yayāti, nagwawakas dito ang naunang bahagi ng kuwento ni Yayāti; dito nagtatapos ang ikawalongpu’t limang kabanata.