Shloka 9
Āśramadharma and the Marks of the Muni
Yayāti–Aṣṭaka Saṃvāda
विश्वाच्या सहितो रेमे व्यभ्राजन्नन्दने वने | अलकायां स काल तु मेरुशज़े तथोत्तरे,वे नरेश शुभ भोगोंको प्राप्त करके पहले तो तृप्त एवं आनन्दित होते थे; परंतु जब यह बात ध्यानमें आती कि ये हजार वर्ष भी पूरे हो जायँगे, तब उन्हें बड़ा खेद होता था। कालतत्त्वको जाननेवाले पराक्रमी राजा ययाति एक-एक कला और काष्ठाकी गिनती करके एक हजार वर्षके समयकी अवधिका स्मरण रखते थे। राजर्षि ययाति हजार वर्षोकी जवानी पाकर नन्दनवनमें विश्वाची अप्सराके साथ रमण करते और प्रकाशित होते थे। वे अलकापुरीमें तथा उत्तर दिशावर्ती मेरशिखरपर भी इच्छानुसार विहार करते थे। धर्मात्मा नरेशने जब देखा कि समय अब पूरा हो गया, तब वे अपने पुत्र पुरुके पास आकर बोले --
Vaiśampāyana uvāca | Viśvācā-sahito reme vyabhrājan nandane vane | Alakāyāṃ sa kālaṃ tu meruśṛṅge tathottare ||
Sinabi ni Vaiśampāyana: Kasama ang apsara na si Viśvācā, nagpakasaya si Haring Yayāti at nagningning sa Nandana, ang kakahuyan ni Indra. Sa ilang panahon ay naglakbay din siya ayon sa nais sa Alakā at sa mga taluktok sa hilaga ng Bundok Meru. Ngunit kahit sa gitna ng makalangit na ligaya, ang kamalayang may hangganan ang panahon—na ang isang libong taon ay tiyak na mauubos—ay naghulog ng anino ng pagsisisi, na nagpapaalala na ang kaligayahang walang pagpipigil ay may wakas, at ang nakakikilala sa Panahon ay hindi makatatakas sa batas nito.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Even the highest pleasures are governed by Kāla (Time). Awareness of time’s limit turns enjoyment into reflection: indulgence is finite, and attachment to it inevitably leads to sorrow when its term ends.
Yayāti, accompanied by the apsaras Viśvācā, enjoys celestial pleasures in Nandana grove and also roams in Alakā and on Mount Meru’s northern heights. The passage frames his splendor while hinting at the approaching end of his allotted period of enjoyment.